Czym jest Zdecentralizowana Gie艂da (DEX)?
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Czym jest Zdecentralizowana Gie艂da (DEX)?

Czym jest Zdecentralizowana Gie艂da (DEX)?

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Sep 28, 2020Zaktualizowane Feb 1, 2023
9m

TL;DR

Prawdopodobnie wiesz jak dzia艂aj膮 krypto gie艂dy. Zarejestruj si臋 za pomoc膮 adresu e-mail, wymy艣l silne has艂o, zweryfikuj swoje konto i zacznij handlowa膰 kryptowalut膮.

Zdecentralizowane gie艂dy s膮 podobne, ale bez k艂opot贸w z rejestracjami. W wi臋kszo艣ci przypadk贸w nie ma deponowania ani wyp艂acania kryptowalut. Handel odbywa si臋 bezpo艣rednio mi臋dzy portfelami dw贸ch u偶ytkownik贸w, przy ograniczonym (je艣li w og贸le!) wk艂adzie strony trzeciej.

Zdecentralizowane gie艂dy mog膮 by膰 nieco trudniejsze do opanowania i nie zawsze musz膮 mie膰 potrzebne zasoby. Jednak wraz z rozwojem technologii i zainteresowania mog膮 one sta膰 si臋 integralnym elementem przestrzeni kryptowalut.


Spis Tre艣ci


Wprowadzenie

Od wczesnych dni Bitcoina gie艂dy odgrywa艂y istotn膮 rol臋 w dopasowywaniu kupuj膮cych kryptowaluty do sprzedawc贸w. Bez tych for贸w przyci膮gaj膮cych globaln膮 baz臋 u偶ytkownik贸w mieliby艣my znacznie gorsz膮 p艂ynno艣膰 i nie mieliby艣my mo偶liwo艣ci uzgodnienia prawid艂owej ceny aktyw贸w.

Tradycyjnie w tej dziedzinie dominowali scentralizowani gracze. Jednak wraz z szybko zmieniaj膮cym si臋 stosem dost臋pnych technologii, pojawi艂a si臋 rosn膮ca liczba narz臋dzi do zdecentralizowanych transakcji.

W tym artykule zajmiemy si臋 zdecentralizowanymi gie艂dami (DEX), systemami obrotu, w kt贸rych nie s膮 potrzebni po艣rednicy.


Definicja zdecentralizowanych gie艂d

Teoretycznie ka偶da wymiana peer-to-peer mo偶e stanowi膰 zdecentralizowan膮 transakcj臋 (patrz, na przyk艂ad, Wyja艣nienie Atomic Swap贸w). Jednak w tym artykule interesuje nas przede wszystkim platforma emuluj膮ca funkcje scentralizowanych gie艂d. Kluczowa r贸偶nica polega na tym, 偶e ich zaplecze istnieje w blockchainie. Nikt nie przejmuje opieki nad Twoimi funduszami i nie musisz ufa膰 gie艂dzie w takim stopniu, w jakim robisz to w przypadku scentralizowanych ofert, je艣li w og贸le.


Jak dzia艂a scentralizowana gie艂da

Za pomoc膮 typowej scentralizowanej gie艂dy wp艂acasz pieni膮dze - albo w formie fiducjarnej (przelewem bankowym lub kart膮 kredytow膮/debetow膮), albo kryptowaluty. Kiedy zdeponujesz krypto, zrzekasz si臋 nad nim kontroli. Nie z punktu widzenia u偶yteczno艣ci, poniewa偶 nadal mo偶esz nim handlowa膰 lub je wyp艂aca膰, ale z technicznego punktu widzenia: nie mo偶esz go wyda膰 na blockchainie.
Nie jeste艣 w艂a艣cicielem kluczy prywatnych do 艣rodk贸w, co oznacza, 偶e kiedy dokonujesz wyp艂aty, prosisz gie艂d臋 o podpisanie transakcji w Twoim imieniu. Kiedy handlujesz, transakcje nie maj膮 miejsca na 艂a艅cuchu - zamiast tego gie艂da przydziela salda u偶ytkownikom we w艂asnej bazie danych.

Og贸lny przep艂yw pracy jest niesamowicie usprawniony, poniewa偶 niskie pr臋dko艣ci blockchain贸w nie utrudniaj膮 handlu, a wszystko dzieje si臋 w systemie pojedynczej jednostki. Kryptowaluty s膮 艂atwiejsze do kupna i sprzeda偶y, a masz do dyspozycji wi臋cej narz臋dzi.

Odbywa si臋 to kosztem niezale偶no艣ci: musisz zaufa膰 gie艂dzie w sprawie swoich pieni臋dzy. W rezultacie nara偶asz si臋 na pewne ryzyko kontrahenta. Co je艣li zesp贸艂 ucieknie z ci臋偶ko zarobionymi BTC? A co, je艣li haker sparali偶uje system i opr贸偶ni fundusze?

Dla wielu u偶ytkownik贸w jest to akceptowalny poziom ryzyka. Po prostu trzymaj膮 si臋 renomowanych gie艂d z solidnymi osi膮gni臋ciami i 艣rodkami ostro偶no艣ci, kt贸re 艂agodz膮 naruszenia danych.


Jak dzia艂a zdecentralizowana gie艂da

DEX'y s膮 pod pewnymi wzgl臋dami podobne do swoich scentralizowanych odpowiednik贸w, ale znacznie r贸偶ni膮 si臋 pod innymi. Najpierw zauwa偶my, 偶e istnieje kilka r贸偶nych typ贸w zdecentralizowanych gie艂d dost臋pnych dla u偶ytkownik贸w. Powszechnym w艣r贸d nich jest to, 偶e zam贸wienia s膮 realizowane w 艂a艅cuchu (za pomoc膮 smart kontrakt贸w) i 偶e u偶ytkownicy w 偶adnym momencie nie rezygnuj膮 z opieki nad swoimi 艣rodkami.
Wykonano pewne prace nad mi臋dzy艂a艅cuchowymi DEXami, ale najpopularniejsze z nich obracaj膮 si臋 wok贸艂 aktyw贸w na pojedynczym blockchainie (takim jak Ethereum lub Binance Chain).


Ksi臋gi zlece艅 On-chain

W niekt贸rych zdecentralizowanych gie艂dach wszystko odbywa si臋 w 艂a艅cuchu (wkr贸tce porozmawiamy o podej艣ciach hybrydowych). Ka偶de zlecenie (a tak偶e zmiana i anulowanie) jest zapisywane w blockchainie. Jest to prawdopodobnie najbardziej przejrzyste podej艣cie, poniewa偶 nie ufasz osobie trzeciej, kt贸ra przeka偶e Ci zlecenia i nie ma sposobu, aby je w jaki艣 spos贸b ukry膰.聽
Niestety jest to r贸wnie偶 najbardziej niepraktyczne. Poniewa偶 prosisz ka偶dy w臋ze艂 w sieci o ci膮g艂e rejestrowanie zlecenia, p艂acisz op艂at臋. Musisz poczeka膰, a偶 g贸rnik doda Twoj膮 wiadomo艣膰 do blockchaina, co oznacza, 偶e u偶ytkowanie mo偶e by膰 r贸wnie偶 uci膮偶liwe.聽
Niekt贸rzy identyfikuj膮 front running jako wad臋 tego modelu. Front running ma miejsce na rynkach, gdy osoba maj膮ca dost臋p do informacji poufnych jest 艣wiadoma oczekuj膮cej transakcji i wykorzystuje te informacje do zawarcia transakcji przed jej przetworzeniem. W zwi膮zku z tym korzysta z informacji nieznanych opinii publicznej. Og贸lnie rzecz bior膮c, jest to nielegalne.聽

Oczywi艣cie, je艣li wszystko jest publikowane w globalnej ksi臋dze, nie ma mo偶liwo艣ci wyprzedzenia w tradycyjnym sensie. To powiedziawszy, mo偶na zastosowa膰 inny rodzaj ataku: taki, w kt贸rym g贸rnik widzi zlecenie, zanim zostanie ono potwierdzone i zrobi tak, 偶e jego w艂asne zlecenie zostanie dodane do blockchainu jako pierwsze.

Przyk艂ady modeli ksi臋gi zlece艅 on-chain obejmuj膮 DEX Stellar i Bitshares.



Ksi臋gi zlece艅 Off-chain

Ksi臋gi zlece艅 off-chain DEX s膮 nadal zdecentralizowane pod pewnymi wzgl臋dami, ale s膮 bardziej scentralizowane ni偶 w poprzednim przypadku. Zamiast wysy艂ania ka偶dego zam贸wienia do blockchainu, s膮 one gdzie艣 przetrzymywane.

Gdzie? To zale偶y. Mo偶esz mie膰 scentralizowan膮 jednostk臋 ca艂kowicie odpowiedzialn膮 za ksi臋g臋 zlece艅. Je艣li ten podmiot jest z艂o艣liwy, mo偶e do pewnego stopnia oszukiwa膰 rynki (tj. poprzez front running lub fa艂szywe przedstawianie zlece艅). Jednak nadal mo偶esz skorzysta膰 z "wolnego" przechowywania.

Protok贸艂 0x dla ERC-20 i innych token贸w wdro偶onych w blockchainie Ethereum jest tego dobrym przyk艂adem. Zamiast dzia艂a膰 jako pojedynczy DEX, zapewnia ramy dla stron zwanych 鈥瀙rzeka藕nikami鈥 do zarz膮dzania portfelami zlece艅 off-chain. Wykorzystuj膮c smart kontrakty 0x i kilka innych narz臋dzi, gospodarze mog膮 wykorzysta膰 po艂膮czon膮 pul臋 p艂ynno艣ci i przekazywa膰 zlecenia mi臋dzy u偶ytkownikami. Handel jest wykonywany w 艂a艅cuchu dopiero po dopasowaniu stron.

Podej艣cia te s膮 lepsze z punktu widzenia u偶yteczno艣ci ni偶 te, kt贸re opieraj膮 si臋 na ksi臋gach zlece艅 on-chain. Nie maj膮 takich samych ogranicze艅 pod wzgl臋dem szybko艣ci, poniewa偶 nie u偶ywaj膮 blockchainu tak cz臋sto. Mimo to handel musi zosta膰 rozliczony na nim, wi臋c model ksi臋gi zlece艅 off-chain jest nadal gorszy od scentralizowanych gie艂d pod wzgl臋dem szybko艣ci.

Implementacje ksi膮g zlece艅 off-chain obejmuj膮 Binance DEX, IDEX i EtherDelta.


Zautomatyzowani Animatorzy Rynku (AMM)

Masz do艣膰 czytania terminu 鈥瀔si臋ga zlece艅鈥? 艢wietnie, poniewa偶 model Automated Market Maker (AMM) ca艂kowicie eliminuje ten pomys艂. Nie wymaga maker贸w ani taker贸w, tylko u偶ytkownik贸w, teorii gier i odrobiny formalnej czarnej magii.聽
Specyfika AMM zale偶y od implementacji - generalnie 艂膮cz膮 one kilka smart kontrakt贸w i oferuje sprytne zach臋ty, aby zapewni膰 sobie u偶ytkownik贸w. Nie b臋dziemy szczeg贸艂owo omawia膰 tych implementacji, ale sprawd藕, Co To Jest Uniswap i Jak Dzia艂a? jako przyk艂ad dzia艂ania DEX'u Uniswapa.
Dost臋pne obecnie DEX'y oparte na AMM s膮 zwykle stosunkowo przyjazne dla u偶ytkownika, integruj膮c si臋 z portfelami takimi jak MetaMask czy Trust Wallet. Jednak podobnie jak w przypadku innych form DEX'贸w, w celu rozliczenia transakcji nale偶y przeprowadzi膰 transakcj臋 on-chain.

Projekty dzia艂aj膮ce na tym froncie obejmuj膮 wspomniany wcze艣niej Uniswap i Kyber Network (kt贸ra korzysta z protoko艂u Bancor), kt贸re u艂atwiaj膮 handel tokenami ERC-20.


Wady i zalety DEX贸w

W poprzednich sekcjach om贸wili艣my niekt贸re zalety i wady DEX-贸w w szerokich ramach. Zag艂臋bmy si臋 w nich teraz nieco dok艂adniej.


Zalety DEX贸w

Brak KYC

Zgodno艣膰 z KYC / AML (Know Your Customer and Anti-Money Laundering) jest norm膮 dla wielu gie艂d. Ze wzgl臋d贸w prawnych osoby fizyczne cz臋sto musz膮 przed艂o偶y膰 dokument to偶samo艣ci i potwierdzenie adresu.

Dla niekt贸rych jest to problem dotycz膮cy prywatno艣ci, a dla innych problem dost臋pno艣ci. Co je艣li nie masz pod r臋k膮 wa偶nych dokument贸w? A co je艣li informacje wyciekn膮? Poniewa偶 DEX dzia艂a na zasadzie "permissionless", nikt nie sprawdza Twojej to偶samo艣ci. Wszystko, czego potrzebujesz, to portfel kryptowalut.

Istniej膮 jednak pewne wymogi prawne, w przypadku gdy DEX jest cz臋艣ciowo zarz膮dzany przez organ centralny. W niekt贸rych przypadkach, je艣li ksi臋ga zlece艅 jest scentralizowana, host musi zachowa膰 zgodno艣膰.


Brak ryzyka kontrahenta

G艂贸wn膮 zalet膮 zdecentralizowanych gie艂d kryptowalut jest to, 偶e nie przechowuj膮 funduszy klient贸w. W zwi膮zku z tym nawet katastrofalne naruszenia, takie jak Mt. Hack Gox nie narazi funduszy u偶ytkownik贸w ani nie ujawni 偶adnych poufnych danych osobowych.


Nowe tokeny

Tokeny, kt贸re nie s膮 notowane na scentralizowanych gie艂dach, nadal mo偶na swobodnie tradeowa膰 na DEX'ach, pod warunkiem, 偶e istnieje poda偶 i popyt.


Wady DEX贸w

U偶yteczno艣膰

Realistycznie rzecz bior膮c, DEX'y nie s膮 tak przyjazne dla u偶ytkownika, jak tradycyjne gie艂dy. Scentralizowane platformy oferuj膮 transakcje w czasie rzeczywistym, na kt贸re nie maj膮 wp艂ywu czasy blokowe. Nowoprzyby艂ym, kt贸rzy nie znaj膮 portfeli kryptowalut, CEX'y zapewniaj膮 bardziej wybaczaj膮ce do艣wiadczenie. Je艣li zapomnisz has艂a, mo偶esz je po prostu zresetowa膰. Je艣li jednak zgubisz sw贸j seed phase, Twoje 艣rodki zostan膮 bezpowrotnie utracone w cyberprzestrzeni.


Wolumen obrotu i p艂ynno艣膰

Wolumen obrotu na gie艂dach CEX wci膮偶 przewy偶sza wolumen DEX. Co by膰 mo偶e wa偶niejsze, CEX maj膮 r贸wnie偶 zwykle wi臋ksz膮 p艂ynno艣膰. P艂ynno艣膰 jest miar膮 tego, jak 艂atwo mo偶na kupi膰 lub sprzeda膰 aktywa po rozs膮dnej cenie. Na bardzo p艂ynnym rynku bidy i aski maj膮 niewielk膮 r贸偶nic臋 w cenie, co oznacza du偶膮 konkurencj臋 mi臋dzy kupuj膮cymi a sprzedaj膮cymi. Na niep艂ynnym rynku trudniej b臋dzie znale藕膰 kogo艣, kto chce sprzeda膰 aktywa za rozs膮dn膮 cen臋.

DEX'y s膮 nadal stosunkowo niszowe, wi臋c nie zawsze istnieje poda偶 lub popyt na krypto aktywa, kt贸rymi chcesz handlowa膰. Mo偶esz nie by膰 w stanie znale藕膰 par handlowych, kt贸rych chcesz u偶y膰, a je艣li nawet Ci si臋 uda, aktywa mog膮 nie by膰 przedmiotem handlu po uczciwej cenie.


Op艂aty

Op艂aty nie zawsze s膮 wy偶sze w przypadku DEX'贸w, ale mog膮 by膰, szczeg贸lnie gdy sie膰 jest przeci膮偶ona lub je艣li korzystasz z ksi臋gi zlece艅 on-chain.


Przemy艣lenia ko艅cowe

Na przestrzeni lat pojawi艂o si臋 wiele zdecentralizowanych gie艂d, z kt贸rych ka偶da stanowi艂a kolejn膮 iteracj臋 wcze艣niejszych pr贸b usprawnienia do艣wiadcze艅 u偶ytkownik贸w i zbudowania pot臋偶niejszych platform obrotu. Ostatecznie pomys艂 wydaje si臋 mocno powi膮zany z etosem samodzielno艣ci: podobnie jak w przypadku kryptowalut, u偶ytkownicy nie musz膮 ufa膰 stronom trzecim.

Wraz z pojawieniem si臋 DeFi, DEX'y oparte na Ethereum odnotowa艂y ogromny wzrost u偶yteczno艣ci. Je艣li tempo si臋 utrzyma, prawdopodobnie b臋dziemy 艣wiadkami innowacji technologii w ca艂ej bran偶y.