IDO (─░lk DEX Arz─▒) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
IDO (─░lk DEX Arz─▒) Nedir?

IDO (─░lk DEX Arz─▒) Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Jan 24, 2022G├╝ncellenme: Feb 9, 2023
10m

K─▒sa ├ľzet

IDO, bir Merkeziyetsiz Borsada (DEX) d├╝zenlenen bir kripto token arz─▒d─▒r. Likidite havuzlar─▒ (LP), sat─▒┼č sonras─▒ likidite yaratmalar─▒yla IDO'larda ├Ânemli bir rol oynar. Tipik bir IDO'da kullan─▒c─▒lar, token yaratma etkinli─či s─▒ras─▒nda yeni tokenlerden alabilmek i├žin fonlar─▒n─▒ borsada kilitler. Toplanan fonlar─▒n bir k─▒sm─▒, daha sonra projeye iade edilmeden ├Ânce yeni tokenle birlikte bir LP'ye eklenir.

IDO'lar, projelerin tokenlerini da─č─▒tabilmesi i├žin ucuz ve basit bir yol sunar. IDO'lar bir s├╝redir kullan─▒lmaktad─▒r, fakat bu y├Ântem halen geli┼čmekte ve ─░lk Farm Arz─▒ (IFO) gibi yeni modeller ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu alanda yasal d├╝zenlemelerin artmas─▒ nedeniyle KYC kullan─▒m─▒nda da bir art─▒┼č g├Ârmemiz olas─▒d─▒r.

Bir IDO'ya girmek istiyorsan─▒z MetaMask gibi bir dijital c├╝zdana ve hem kat─▒l─▒m g├Âstermek hem de i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin biraz kriptoya ihtiyac─▒n─▒z olacakt─▒r. Proje hakk─▒nda mutlaka kendi ara┼čt─▒rman─▒z─▒ yapmal─▒ ve yat─▒r─▒m─▒n─▒z i├žin g├╝venilir bir DEX kullanmal─▒s─▒n─▒z. Ara┼čt─▒rman─▒z─▒ yaparken IDO'nun mekanizmalar─▒n─▒, proje ekibini ve token ekonomisi incelemelisiniz. Token arzlar─▒ y├╝ksek risk i├žerdi─činden her zamanki gibi yaln─▒zca kaybetmeyi g├Âze alabilece─činiz bir tutarla yat─▒r─▒m yapmal─▒s─▒n─▒z.


Giri┼č

Genellikle bir token arz─▒, kripto ekosistemindeki yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin heyecan verici bir f─▒rsatt─▒r. Bir tokeni lansman fiyat─▒ndan sat─▒n alma ┼čans─▒ son derece karl─▒ olabilir. Fakat bu, hikayenin yaln─▒zca bir taraf─▒d─▒r. 2017 y─▒l─▒nda Ethereum'daki (ETH) ICO (─░lk Coin Arz─▒) ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda t├╝m arzlar─▒n olumlu ge├žmedi─čini s├Âyleyebiliriz. Bir├žok doland─▒r─▒c─▒l─▒k ve havuz bo┼čaltma (rug pull) ya┼čanm─▒┼č, yat─▒r─▒mc─▒lar b├╝y├╝k kay─▒plar vermi┼čtir.

O zamandan bu yana kripto toplulu─ču ─░lk Borsa Arz─▒ (IEO), ─░lk DEX Arz─▒ (IDO) ve Menkul K─▒ymet Token Arz─▒ (STO) gibi alternatif token arz─▒ y├Ântemleri geli┼čtirmi┼čtir. Pop├╝ler bir se├ženek haline gelen IDO'lar─▒n ICO'lardan fark─▒ nedir ve yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n kullanmas─▒ i├žin daha m─▒ g├╝venlidir?


Token arz─▒ nedir?

Token arz─▒, bir proje ya da startup'─▒n satmak ├╝zere yeni bir kripto para sundu─ču bir fon toplama y├Ântemidir. Topluluk fonlamas─▒ y├Ântemleri farkl─▒l─▒k g├Âsterebilir. ├ľrne─čin, s├╝reci y├Ânetmek i├žin merkezi bir kripto borsa platformu kullan─▒labilir (IEO), yerel bir finansal d├╝zenleme kurumuyla ├žal─▒┼č─▒labilir (STO) ya da projeler s├╝reci kendi ba┼člar─▒na idare edebilir (ICO). Baz─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar coinleri kullan─▒m alanlar─▒ i├žin sat─▒n al─▒rken di─čerleri spek├╝lasyon ama├žl─▒ al─▒m yapar. ├ľrne─čin, coini bir y├Âneti┼čim mekanizmas─▒nda stake etmek, farming ya da i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin kullanabilirsiniz.


IDO nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

IDO, token sat─▒┼č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin bir merkeziyetsiz borsa (DEX) kullan─▒r. Kripto projesi, tokenlerini DEX'e sunar, kullan─▒c─▒lar platform ├╝zerinden fonlar─▒n─▒ yat─▒r─▒r ve DEX de son da─č─▒t─▒m─▒ ve transferi tamamlar. Bu s├╝re├žler otomatiktir ve blockchain ├╝zerindeki ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čtirilir.

IDO'nun kurallar─▒ ve a┼čamalar─▒, arz─▒ d├╝zenleyen DEX'e ba─čl─▒d─▒r, fakat baz─▒ yayg─▒n y├Ântemler vard─▒r:

1. Bir g├╝venlik denetimi s├╝recinin ard─▒ndan projenin DEX ├╝zerinde bir IDO ger├žekle┼čtirmesi kabul edilir. Proje, sabit bir fiyattan tokenleri sunar ve kullan─▒c─▒lar da bu tokenler kar┼č─▒l─▒─č─▒nda fonlar─▒ kilitler. Yat─▒r─▒mc─▒lar, daha sonra ger├žekle┼čtirilen token yaratma etkinli─či (TGE) s─▒ras─▒nda tokenlerini al─▒r.┬á

2. Genellikle bir yat─▒r─▒mc─▒ beyaz listesi vard─▒r. Listeye kat─▒lmak i├žin baz─▒ pazarlama g├Ârevlerini yerine getirmeniz ya da yaln─▒zca c├╝zdan adresinizi sunman─▒z gerekebilir.

3. Toplanan fonlar─▒n bir k─▒sm─▒, projenin tokeniyle bir likidite havuzu yaratmak i├žin kullan─▒l─▒r. Fonlar─▒n geri kalan─▒ ekibe verilir. Yat─▒r─▒mc─▒lar, TGE'nin ard─▒ndan tokenleri al─▒p satabilir. Sunulan likidite genellikle belirli bir s├╝reli─čine kilitlenir.

4. TGE a┼čamas─▒nda tokenler kullan─▒c─▒ya transfer edilir ve likidite havuzu al─▒m sat─▒ma a├ž─▒l─▒r.


IDO modelinin gelece─či nedir?

Yukar─▒da bahsetti─čimiz tipik bir IDO olsa da token arzlar─▒ s├╝rekli de─či┼čmektedir. ├ľrne─čin, pop├╝lerli─či gitgide artan IFO (─░lk Farm Arz─▒) modeli de ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bunun geleneksel bir IDO olarak adland─▒r─▒l─▒p adland─▒r─▒lamayaca─č─▒n─▒ s├Âylemek zor olsa da IFO da ayn─▒ temel kavramlara dayan─▒r: likidite havuzlar─▒ ve merkeziyetsiz borsalar.

Yat─▒r─▒mc─▒lar, tokenlerini do─črudan kilitlemek yerine ├Ânce likidite havuzu (LP) tokenlerinden kazanmak i├žin bir Merkeziyetsiz Finans (DeFi) LP'sinde stake etmelidir. ├ľrne─čin, tokenlerini PancakeSwap'taki bir IFO'da BNB kar┼č─▒l─▒─č─▒nda satmak isteyen bir proje, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n BNB ve CAKE'lerini BNB-CAKE LP'sinde stake etmesini zorunlu tutacakt─▒r.

Daha sonra BNB-CAKE LP tokenleri yeni tokenler i├žin kilitlenir ve CAKE'ler yak─▒l─▒rken BNB'leri proje al─▒r. Alaca─č─▒n─▒z token say─▒s─▒, sat─▒┼ča ka├ž ki┼činin kat─▒ld─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r ve stake etti─činiz fazla fonlar size iade edilir. Daha k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n IDO'dan adil bir pay almas─▒n─▒ sa─člamak i├žin ├Ânlemler bile al─▒nabilir. A┼ča─č─▒da g├Ârebilece─činiz PancakeSwap IFO'sundaki Temel Sat─▒┼č (Basic Sale) ve S─▒n─▒rs─▒z Sat─▒┼č (Unlimited Sale) ├Âzellikleri buna ├Ârnek olarak verilebilir.


IDO'lar i├žin olas─▒ bir di─čer de─či┼čiklik de KYC (M├╝┼čterini Tan─▒) ve AML (Kara Para Aklamay─▒ Engelleme) s├╝re├žlerinin zorunlu k─▒l─▒nmas─▒d─▒r. D├╝nya genelinde finansal d├╝zenleyiciler, DeFi ile yasal d├╝zenlemeler a├ž─▒s─▒ndan daha fazla ilgilenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. AML ve KYC art─▒k merkezi borsalar i├žin standartt─▒r ve DEX'ler de gelecekte ayn─▒ kurallara tabi olabilir.


IDO'nun avantajlar─▒ nelerdir?

Token arzlar─▒, yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin zamanla daha adil ve g├╝venli hale gelmi┼čtir. IDO'lar bunu destekleyecek baz─▒ kendine has avantajlara sahiptir:

1. Projeyle do─črudan etkile┼čim kurman─▒za ve ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerine g├╝venmenize gerek yoktur. G├╝venilir bir IDO platformunun ba┼čar─▒yla tamamlad─▒─č─▒ birka├ž sat─▒┼č olacakt─▒r. Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler ayn─▒ysa, arza g├╝venmeniz kolayla┼čabilir.
2. Sat─▒┼č sonras─▒ an─▒nda likidite sa─član─▒r. IDO'lar, sat─▒┼č sonras─▒ likit bir piyasa yaratmak i├žin toplanan fonlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ likidite havuzlar─▒nda kilitler. Bu da slipaj─▒ ve oynakl─▒─č─▒ azaltmaya yard─▒mc─▒ olur.
3. Kay─▒t olmaya gerek yoktur. Sat─▒┼ča kat─▒lmak i├žin yaln─▒zca bir c├╝zdana ve fona ihtiyac─▒n─▒z vard─▒r. Ki┼čisel bilgilerinizi payla┼čman─▒z da gerekli de─čildir. Bu da arzlar─▒ her t├╝rden kullan─▒c─▒ya a├ž─▒k hale getirir. Fakat KYC ve AML s├╝re├žlerinin olmamas─▒ dezavantaj olarak da g├Âr├╝lebilir (birazdan bu konudan daha ayr─▒nt─▒l─▒ bahsedece─čiz).
4. IDO'lar uygun maliyetli ve projeler i├žin eri┼čilebilirdir. K├╝├ž├╝k, daha az tan─▒nm─▒┼č bir projenin tokenlerini b├╝y├╝k, merkezi bir borsa yerine DEX arac─▒l─▒─č─▒yla kullan─▒ma sunmas─▒ genellikle daha kolay ve ucuzdur.
5. IDO'larda ├žo─ču zaman balina engelleme ├Ânlemleri al─▒n─▒r, yani tek bir yat─▒r─▒mc─▒n─▒n ├žok say─▒da token almas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir.


IDO'nun dezavantajlar─▒ nelerdir?

IDO'nun g├╝├žl├╝ oldu─ču baz─▒ y├Ânler ayn─▒ zamanda baz─▒ zay─▒fl─▒klar─▒na da neden olur. Bu sorunlar en temelde IDO'nun merkeziyetsizlik ve anonimlik ├Âzelliklerinden kaynaklan─▒r.

1. KYC ya da AML olmamas─▒. Yat─▒r─▒mc─▒lar ve projeler, gerekli kontroller tamamland─▒─č─▒nda korunur. Bu ├Ânlemler yasa d─▒┼č─▒ fonlar─▒n aklanmas─▒n─▒ ve ekonomik yapt─▒r─▒mlardan ka├ž─▒lmas─▒n─▒ engellemeye yard─▒mc─▒ olur. ├ľrne─čin, token menkul k─▒ymet olarak say─▒l─▒yorsa baz─▒ ├╝lkelerden IDO'ya yasal olarak kat─▒lmak m├╝mk├╝n olmayabilir.
2. Projelerin daha az derinlemesine incelenmesi. ─░tibar─▒ zay─▒f bir projenin tokenlerini IDO arac─▒l─▒─č─▒yla da─č─▒tmas─▒, b├╝y├╝k ve d├╝zenlemeye tabi bir borsayla IEO yapmas─▒ndan ├žok daha kolayd─▒r.


IDO, IEO ve ICO aras─▒ndaki farklar nelerdir?

IDO, IEO ve ICO'larda kullan─▒lan y├Ântemler, elde edilen sonu├ž b├╝y├╝k oranda ayn─▒ olsa da asl─▒nda olduk├ža farkl─▒d─▒r. En belirgin farklar─▒n genel bir ├Âzeti ┼ču ┼čekildedir:


IDO

IEO

ICO

G├╝venlik incelemesi s├╝re├žleri

Projenin g├╝venlik incelemesini DEX yapar

Projenin g├╝venlik incelemesini CEX yapar

Sat─▒┼č─▒ projenin kendisi y├╝r├╝tt├╝─č├╝ i├žin g├╝venlik incelemesi yoktur

Fon toplama

Yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n fonlar─▒n─▒ DEX idare eder

Yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n fonlar─▒n─▒ CEX idare eder

Yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n fonlar─▒n─▒ proje idare eder

Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler

Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri DEX yarat─▒r ve y├╝r├╝t├╝r

Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri CEX yarat─▒r ve y├╝r├╝t├╝r

Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri proje yarat─▒r ve y├╝r├╝t├╝r

Token listeleme

Likidite havuzlar─▒ DEX'te a├ž─▒l─▒r┬á

Borsa tokeni listeler

Projenin listelenecek bir borsa bulmas─▒ gereklidir

KYC/AML

Hay─▒r

Evet

Hay─▒r


IDO'lara nereden ula┼čabilirim?

Bir IDO'nun bulunabilece─či ilk yer projenin kendisidir. Projenin toplulu─čuyla etkile┼čime ge├žmek ve sosyal medya kanallar─▒n─▒ takip etmek ba┼člamak i├žin iyi bir yoldur. Ayr─▒ca, yakla┼čan IDO'lar─▒n bir listesini g├Ârmek i├žin PancakeSwap ya da DODO gibi DEX'leri de kontrol edebilirsiniz. Yap─▒lacak t├╝m IDO'lar─▒n bir ├Âzetini g├Ârmek istiyorsan─▒z da CoinMarketCap'in┬átoken arzlar─▒ listesine bakabilirsiniz. Bunlar─▒n hepsi IDO olmayacakt─▒r, fakat CoinMarketCap'te hangi sat─▒┼člar─▒n IDO oldu─ču a├ž─▒k├ža belirtilmektedir.


Bir IDO'ya nas─▒l kat─▒l─▒n─▒r?

Bir IDO'ya kat─▒lmak i├žin Dapp'lere ba─članabilen┬áMetaMask ya da┬áBinance Chain Wallet gibi bir kripto c├╝zdan─▒na ihtiyac─▒n─▒z olacakt─▒r. Tokenleri sat─▒n almak ve i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin biraz kriptonuz olmas─▒ da gereklidir. Tam olarak hangi kriptoya ihtiyac─▒n─▒z oldu─ču sat─▒┼ča ba─čl─▒d─▒r. Hatta IFO'ya kat─▒l─▒yorsan─▒z LP tokenlere bile ihtiya├ž duyabilirsiniz.
C├╝zdan─▒n─▒z─▒ haz─▒rlad─▒ktan sonra genellikle sa─č ├╝st k├Â┼čede bulunan ba─član (connect) tu┼čunu kullanarak IDO┬áDApp'ine ba─članman─▒z gereklidir. A┼ča─č─▒da bir ├Ârne─či g├Ârebilirsiniz:


┼×imdi, token olu┼čturma etkinli─čine haz─▒rl─▒k i├žin fonlar─▒n─▒z─▒ nas─▒l kilitleyebilece─činize y├Ânelik belirli talimatlar verilecektir. ─░┼člem ├╝cretlerini ├Âdemeye yetecek kadar fonunuz olmas─▒na dikkat etmelisiniz. ├ço─ču zaman, kat─▒l─▒m d├Ânemi sona erdikten sonra tokenler c├╝zdan─▒n─▒za transfer edilir. Fakat baz─▒ sat─▒┼člar, yeni tokenlerinizi belirli bir s├╝re boyunca kilitleyebilir ya da stake edebilir. Bir IDO'ya kat─▒lmadan ├Ânce ilgili bilgileri okudu─čunuzdan emin olun.


Bir IDO'da g├╝vende kalmak i├žin ipu├žlar─▒

Di─čer yat─▒r─▒mlara benzer ┼čekilde burada da basit ve pratik birka├ž ipucuyla kendinizi m├╝mk├╝n oldu─čunca g├╝vende alabilirsiniz:

1. IDO'ya kat─▒lmak i├žin do─čru ba─člant─▒y─▒ kullan─▒n. Doland─▒r─▒c─▒lar, bir IDO'nun pop├╝lerli─činden ve yaratt─▒─č─▒ heyecandan faydalanacak ve sahte kat─▒l─▒m sayfalar─▒ yaratacakt─▒r. Doland─▒r─▒c─▒ bir sayfaya transfer etti─činiz t├╝m kriptolar─▒ kal─▒c─▒ olarak kaybedersiniz.
2. G├╝venilir bir DEX Launchpad'i kullan─▒n. IDO'lara kat─▒labilece─činiz PancakeSwap ve BakerySwap gibi g├╝venilir bir├žok DEX vard─▒r. Bunlar─▒ kullan─▒rsan─▒z, sat─▒┼čtan sonra tokenlerinizi ba┼čar─▒yla alabilme ┼čans─▒n─▒z en ├╝st seviyeye ├ž─▒kar.
3. Yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z projeyi ara┼čt─▒r─▒n. Projenin arkas─▒nda g├╝venilir ve tan─▒nm─▒┼č bir ekip mi var? Toplanan fonlar i├žin teyit s├╝resi var m─▒? Kullan─▒ma haz─▒r bir ├╝r├╝n var m─▒? Bu tip sorular, olas─▒ bir havuz bo┼čaltma doland─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ ihtimalini belirlemenize yard─▒mc─▒ olabilir.
4. IDO h├╝k├╝m ve ko┼čullar─▒n─▒ kontrol edin. Tokenlerinizi gecikmeli olarak alabilirsiniz hatta tokenler bir s├╝reli─čine stake edilebilir ve kilitlenebilir. Projenin token ekonomisine ba─čl─▒ olarak neredeyse her ┼čey m├╝mk├╝nd├╝r ve yat─▒r─▒m yapmadan ├Ânce bunlar─▒ t├╝m ayr─▒nt─▒lar─▒yla anlaman─▒z gereklidir.
5. Yaln─▒zca kaybetmeyi g├Âze alabilece─činiz kadar yat─▒r─▒m yap─▒n. Token sat─▒┼člar─▒, son derece oynak olmalar─▒yla ├╝nl├╝d├╝r. Kendinizi kolayca kapt─▒rabilir ve yapman─▒z gerekenden daha y├╝ksek bir tutarda yat─▒r─▒m yapabilirsiniz. Ama unutmay─▒n ki sat─▒┼člar yine de risklidir ve sa─člam bir ara┼čt─▒rman─▒n ard─▒ndan bile bir doland─▒r─▒c─▒l─▒k, sahtecilik ya da havuz bo┼čaltma ma─čduru olabilirsiniz.


Pop├╝ler IDO launchpad platformlar─▒

Farkl─▒ blockchainler ├╝zerinde IDO hizmetleri sunan ├žok say─▒da DEX vard─▒r. Bunlar─▒ araman─▒n basit bir yolu CoinGecko'nun Piyasa De─čeri En Y├╝ksek Launchpad Coinleri listesidir. Kendi coini olan t├╝m DEX'ler, yani neredeyse hepsi, bu listede mevcuttur. Fakat piyasa de─čerinin y├╝ksek olmas─▒n─▒n DEX'in g├╝venli ve g├╝venilir oldu─ču anlam─▒na gelmedi─či unutulmamal─▒d─▒r. IDO i├žin kullanacak bir DEX se├žmeden ├Ânce bu bilgiyi di─čer temel bilgilerle birlikte kullanman─▒z gereklidir.


Son S├Âz

Kullan─▒m kolayl─▒─č─▒, d├╝┼č├╝k maliyet ve eri┼čilebilirli─čin bir araya gelmesiyle IDO'lar kripto piyasas─▒ndaki bir├žok yeni proje i├žin standart bir fon toplama y├Ântemi haline gelmi┼čtir. Asl─▒nda, token arzlar─▒ kendi ba┼č─▒na bir sekt├Âr olmu┼čtur. ├ľzetlemek gerekirse, bir proje yerine bir Merkeziyetsiz Likidite Borsas─▒ ├╝zerinden sat─▒┼ča kat─▒lman─▒z genellikle daha g├╝venlidir. Fakat IDO'larda ba┼čar─▒l─▒ olman─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ do─čru projeyi se├žmeye dayan─▒r. Bunun i├žin de kripto d├╝nyas─▒ndaki en iyi y├Ântem standart derinlemesine ara┼čt─▒rmad─▒r.