Merkeziyetsiz Finansta (DeFi) Doland─▒r─▒c─▒l─▒klar Nas─▒l Tespit Edilir?
Ana sayfa
Makaleler
Merkeziyetsiz Finansta (DeFi) Doland─▒r─▒c─▒l─▒klar Nas─▒l Tespit Edilir?

Merkeziyetsiz Finansta (DeFi) Doland─▒r─▒c─▒l─▒klar Nas─▒l Tespit Edilir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Nov 20, 2020G├╝ncellenme: Feb 1, 2023
6m

Uyar─▒: Bu makale, DeFi kullan─▒c─▒ ve yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n─▒ korumaya yard─▒mc─▒ olmay─▒ ama├žlayan genel bir rehber niteli─čindedir. Tam kapsaml─▒ bir liste de─čildir ve finansal bir tavsiye olarak de─čerlendirilmemelidir. Binance Academy, yat─▒r─▒m kararlar─▒n─▒za y├Ânelik sorumluluk kabul etmez.


K─▒sa ├ľzet

DeFi sayesinde m├╝mk├╝n hale gelen inan─▒lmaz finansal inovasyonlarla daha ├žok ki┼či ilgilenmeye ba┼člad─▒k├ža, doland─▒r─▒c─▒lar da bu ki┼čilerden faydalanman─▒n yeni yollar─▒n─▒ ke┼čfediyor.

DeFi, hi├ž hata kald─▒rmayan bir d├╝nya ÔÇô genellikle,┬áfonlar─▒ kurtarmak ya da k├Ât├╝ niyetli ki┼čilere yapt─▒r─▒m uygulamak m├╝mk├╝n olmuyor. Fakat nelere dikkat etmeniz gerekti─čini biliyorsan─▒z, doland─▒r─▒c─▒lar─▒n sizden faydalanmas─▒ ihtimalini azaltmay─▒ ba┼čarabilirsiniz.


Giri┼č

Merkeziyetsiz Finans (DeFi), inovasyonla doludur. Neredeyse dakika ba┼č─▒ yeni DeFi projeleri kullan─▒ma sunulmaktad─▒r ve b─▒rak─▒n┬áKendi Ara┼čt─▒rman─▒z─▒ Yapmay─▒ (DYOR), bu projelere yeti┼čmek bile olduk├ža zordur.

Blockchainlerin izne dayal─▒ olmamas─▒ndan s─▒k├ža bahsediyoruz ÔÇô bu da asl─▒nda bu zincirlerin ÔÇťherkese a├ž─▒kÔÇŁ oldu─čunu s├Âylemenin ba┼čka bir yoludur. Blockchainleri kullanmak, onlar i├žin geli┼čtirme yapmak ya da zincirler ├╝zerinde ├žal─▒┼čacak projeleri kullan─▒ma sunmak i├žin hi├ž kimsenin izin almas─▒na gerek yoktur. Bu de─čer, Bitcoin gibi kripto paralarda i├žsel olarak bulunsa da baz─▒ olumsuz ├Âzellikleri de yan─▒nda getirir.

Herkes, doland─▒r─▒c─▒l─▒k ama├žl─▒ ya da yan─▒lt─▒c─▒ projeler kullan─▒ma sunabilir ve bu ki┼čileri durduran bir ┼čey yoktur. Asl─▒nda, teknik olarak bir ┼čeyler yap─▒labilir ÔÇô bir topluluk olarak biz, me┼čru inovasyonlar─▒ yan─▒lt─▒c─▒ giri┼čimlerden ay─▒ran yayg─▒n baz─▒ ├Âzellikleri belirlemede birbirimize yard─▒mc─▒ olabiliriz.

O zaman, hangi unsurlara ├Âzellikle dikkat etmeliyiz?


Projenin amac─▒ nedir?

Bu soru, ├Âzellikle de DeFi d├╝nyas─▒na yeniyseniz, sorulmas─▒ ├žok a┼čikar bir soru olarak g├Âz├╝kebilir.

Fakat kripto varl─▒klar─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ortaya yeni bir ┼čey koymaz. Tabi ki son derece heyecan verici inovasyonlar da vard─▒r ÔÇô hepimizin burada olma sebebi de bu! Ama bir├žok yeni proje, inovasyon yapmaya bile ├žal─▒┼čmadan yaln─▒zca DeFi'ye y├Ânelik ilgiden faydalanmay─▒ ama├žlar.

Bu durumda ┼ču sorular─▒ sorabilirsiniz: Bu proje yeni bir ┼čey sunmaya ve inovasyon yapmaya ├žal─▒┼č─▒yor mu? Projeleriyle, yeni dijital ekonomiye katk─▒da bulunmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar m─▒? Bu projenin, rakiplerinden fark─▒ nedir? Burada ortaya konan benzersiz bir katma de─čer var m─▒?

Bunlar ├žok basit ve sa─čduyulu sorulard─▒r. Fakat bu sorular─▒ sorarak, doland─▒r─▒c─▒l─▒klar─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ saf d─▒┼č─▒ b─▒rakabilirsiniz.


Geli┼čtirmeye y├Ânelik etkinlikler

Dikkate alabilece─činiz bir di─čer unsur da geli┼čtirici etkinli─čidir. DeFi,┬áa├ž─▒k kaynakl─▒ olma yakla┼č─▒m─▒yla yak─▒ndan ili┼čkilidir.

Dolay─▒s─▒yla, kodlama hakk─▒nda biraz bilginiz varsa koda kendiniz g├Âz atabilirsiniz. Fakat a├ž─▒k kaynakl─▒ olman─▒n as─▒l harika yan─▒, bir projeye y├Ânelik yeteri kadar ilgi varsa mutlaka birilerinin kodu inceleyecek olmas─▒d─▒r. B├Âylece, projenin k├Ât├╝ niyetli ama├žlar─▒ varsa, bunlar ortaya ├ž─▒kabilir.

Buna ek olarak, geli┼čtirici etkinli─čine de bakabilirsiniz. Geli┼čtiriciler s├╝rekli yeni kodlar yay─▒nl─▒yor mu? ├ťzerinde oynama yap─▒labilse de bu ├Âl├ž├╝t, geli┼čtiricilerin samimi mi oldu─čunu yoksa k─▒sa yoldan para kazanmaya m─▒ ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ belirlemek i├žin yine de iyi bir g├Âsterge olabilir.


Ak─▒ll─▒ kontrat denetimleri

Ak─▒ll─▒ kontratlarda ve DeFi'de en ├žok tart─▒┼č─▒lan konulardan biri de denetimlerdir. Denetimler, kodun g├╝venli oldu─čunu g├Âstermeyi ama├žlar. Asl─▒nda denetimler, ak─▒ll─▒ kontrat geli┼čtirmenin temel ├Â─čelerinden biri olsa da ├žo─ču geli┼čtirici herhangi bir denetim olmadan kodlar─▒n─▒ kullan─▒ma sunar. Bu durum, b├Âyle kontratlar─▒ kullanman─▒n riskini b├╝y├╝k oranda art─▒rabilir.

Bu noktada, denetimlerin pahal─▒ oldu─čunu belirtmek de ├Ânemlidir. Me┼čru projeler, genellikle denetim masraflar─▒n─▒ kar┼č─▒layabilir, fakat doland─▒r─▒c─▒ projeler bununla u─čra┼čmay─▒ tercih etmez.

Peki bu, bir proje denetimden ge├žtiyse bu projeyi kullanman─▒n tamamen g├╝venli oldu─ču anlam─▒na m─▒ gelir? Hay─▒r. Denetimler gereklidir, fakat hi├žbir denetimin tam anlam─▒yla g├╝venlik anlam─▒na gelmez. Fonlar─▒n─▒z─▒ bir ak─▒ll─▒ kontrata yat─▒rman─▒n riskleri konusunda her zaman dikkatli olman─▒z gerekir.


Kurucular─▒n kimlikleri belirsiz mi?

Kripto d├╝nyas─▒, internetin m├╝mk├╝n k─▒ld─▒─č─▒ kimli─čini gizli tutma (ya da takma isim kullanma) ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ile derinden ili┼čkilidir. En nihayetinde, ilk┬ákripto paray─▒ yaratan ki┼či (ya da grup)┬áSatoshi Nakamoto'nun kimli─čini muhtemelen hi├žbir zaman ├Â─črenemeyece─čiz.

Fakat anonim kuruculara sahip ekipler, dikkate alman─▒z gereken ek bir risk te┼čkil eder. Bu ki┼čilerin doland─▒r─▒c─▒ oldu─ču ortaya ├ž─▒karsa, b├╝y├╝k ihtimalle yapt─▒r─▒m uygulamak m├╝mk├╝n olmayacakt─▒r. Zincir ├╝st├╝ analiz ara├žlar─▒ gitgide daha sofistike hale gelse de kurucular─▒n ger├žek hayattaki kimliklerine ba─čl─▒ itibarlar─▒n─▒n s├Âz konusu olmas─▒ yine de b├╝y├╝k bir fark yarat─▒r.

Anonim ekipler taraf─▒ndan y├Ânetilen t├╝m projelerin doland─▒r─▒c─▒l─▒k olmad─▒─č─▒n─▒ belirtmek de ├Ânemlidir. Kimli─či belirsiz ekiplere sahip me┼čru projelere bir├žok ├Ârnek verilebilir. Yine de projeleri de─čerlendirirken, ekibin anonim olmas─▒n─▒n etkilerini de dikkate alman─▒z gerekir.

O zaman ├Âzetle, anonim kuruculara sahip projeler k├Ât├╝ m├╝d├╝r? Hay─▒r. Anonim kuruculara sahip projelere k├Ât├╝ niyetli davran─▒┼člar─▒ nedeniyle yapt─▒r─▒m uygulamak daha m─▒ zordur? Evet.


Ô×č┬áKripto para d├╝nyas─▒na girmek mi istiyorsunuz? Binance'ten Bitcoin sat─▒n alabilirsiniz!


Tokenlar nas─▒l da─č─▒t─▒ld─▒?

Bir DeFi projesini ara┼čt─▒r─▒rken dikkate al─▒nmas─▒ gereken ├Ânemli bir konu da token ekonomisidir. Doland─▒r─▒c─▒lar─▒n para kazanma yollar─▒ndan biri de ├žok b├╝y├╝k miktarda bir birikime sahipken token─▒n fiyat─▒n─▒ ┼či┼čirmeleri ve daha sonra ellerindeki birikimi aniden satmalar─▒d─▒r.┬á

├ľrne─čin,┬ádola┼č─▒mdaki arz─▒n %40-50-60'─▒ a├ž─▒k piyasada sat─▒l─▒rsa ne olur? Token─▒n fiyat─▒ d├╝┼čer ve token neredeyse t├╝m de─čerini kaybeder. Kurucuya b├╝y├╝k bir pay ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒ baz─▒ ki┼čilerce kendi ba┼č─▒na bir tehlike sinyali olarak g├Âr├╝lmese de yine de sorun te┼čkil edebilir.┬á

Ayr─▒lan pay─▒n yan─▒ s─▒ra token─▒n nas─▒l da─č─▒t─▒ld─▒─č─▒n─▒ da dikkate alman─▒z gerekir. Da─č─▒t─▒m, yaln─▒zca i├žeriden ki┼čilerin kat─▒ld─▒─č─▒ ve ├žok iyi bir fiyattan sat─▒n al─▒m yapmalar─▒n─▒n ard─▒ndan projeyi sosyal medyada ├Âvd├╝─č├╝ ├Âzel bir ├Ân sat─▒┼čla m─▒ ger├žekle┼čmi┼čtir? ─░lk Coin Arz─▒ (ICO) m─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r? Bir kripto borsas─▒n─▒n itibar─▒n─▒ ortaya koydu─ču bir ─░lk Borsa Arz─▒ (IEO) m─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r? Yoksa tokenlar, b├╝y├╝k bir sat─▒┼č bask─▒s─▒ yaratmas─▒ olas─▒ bir airdrop arac─▒l─▒─č─▒yla m─▒ da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r?

Token da─č─▒t─▒m modelleri, dikkate al─▒nmas─▒ gereken k├╝├ž├╝k farklar i├žerir. ├ço─ču zaman, bu bilgiye ula┼čmak bile zordur ki bu da kendi ba┼č─▒na tehlike g├Âstergesi olabilir. Fakat proje hakk─▒nda tam bir fikir sahibi olmak istiyorsan─▒z, bu kesinlikle ├žok ├Ânemli bir bilgidir.


Projenin ├ž─▒k─▒┼č doland─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ olma olas─▒l─▒─č─▒ nedir?

Yield farming (ya da likidite madencili─či), DeFi tokenlar─▒n─▒ ├ž─▒karman─▒n yeni bir yoludur. Bir├žok yeni DeFi projesi, proje i├žin baz─▒ faydal─▒ da─č─▒t─▒m ├Âl├ž├╝tleri yaratabilece─činden bu da─č─▒t─▒m y├Ântemini kullan─▒r. Buradaki ana fikir, kullan─▒c─▒lar─▒n fonlar─▒n─▒ ak─▒ll─▒ kontratlara kilitlemesi ve bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, yeni ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č tokenlardan bir pay elde etmesidir.

Bunun nereye varaca─č─▒n─▒ muhtemelen tahmin etmi┼čsinizdir. Baz─▒ projeler, likidite havuzundaki fonlar─▒ do─črudan ele ge├žirir. Baz─▒lar─▒ ise daha sofistike y├Ântemler kullan─▒r ya da ├žok b├╝y├╝k ├žapl─▒ bir ├Ân madencilik yapar.┬á

Buna ek olarak, yeni altcoinler genellikle ilk olarak┬áUniswap ya da┬áSushiswap gibi┬áotomatik piyasa yap─▒c─▒larda (AMM) listelenir. AMM'deki piyasa ├žifti i├žin likiditenin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ proje ekibi sunuyorsa, ayn─▒ ┼čekilde bu likiditeyi geri de ├žekebilir ve tokenlar─▒ aniden piyasada satabilir. Bu da genellikle, token fiyat─▒n─▒n s─▒f─▒ra d├╝┼čmesiyle sonu├žlan─▒r. Ortada sat─▒┼č yapacak bir piyasa kalmaz ve bu i┼čleme genellikle rug pull ad─▒ verilir.


Son d├╝┼č├╝nceler

─░ster yield farming'in vah┼či bat─▒s─▒nda yer almak ister yaln─▒zca takas ve al─▒m sat─▒m yapmak i├žin merkeziyetsiz protokolleri kullanmak niyetinde olun, DeFi doland─▒r─▒c─▒l─▒klar─▒ ├žok yayg─▒nd─▒r. Umar─▒z, rehberimizde sundu─čumuz bu genel bilgiler k├Ât├╝ niyetli ki┼či ve projeleri belirlemenize yard─▒mc─▒ olur.