CEX ve DEX Aras─▒ndaki Fark Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
CEX ve DEX Aras─▒ndaki Fark Nedir?

CEX ve DEX Aras─▒ndaki Fark Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Dec 15, 2022G├╝ncellenme: Jun 16, 2023
9m

K─▒sa ├ľzet

Merkezi bir borsa (CEX), kay─▒tl─▒ kullan─▒c─▒lara kripto para takas hizmetleri sunar. Ba┼čl─▒ca hizmeti bir emir defterinde al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒ e┼čle┼čtirmektir, fakat bir CEX do─črulanm─▒┼č kullan─▒c─▒lar─▒na ├že┼čitli kripto ├╝r├╝nleri de sunabilir. Bir CEX, yeni ba┼člayanlar i├žin blockchain altyap─▒s─▒ ve ara├žlar─▒ hakk─▒nda derin bir bilgiye ihtiya├ž duymadan al─▒m sat─▒m yapmaya ba┼člaman─▒n en basit yolunu sunar.

Merkeziyetsiz bir borsa (DEX) ise borsa hizmetlerini y├╝r├╝tmek i├žin zincir ├╝st├╝ ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri kullan─▒r. ├ço─ču zaman, borsadaki di─čer kullan─▒c─▒lar taraf─▒ndan sunulan likidite ile olu┼čturulan likidite havuzlar─▒nda tokenleri bir takas ├╝creti kar┼č─▒l─▒─č─▒nda takas eder.┬á

Bir DEX'e kaydolman─▒za gerek yoktur. Bu da DEX'lerin bir c├╝zdan─▒ ve biraz kripto paras─▒ olan herkese a├ž─▒k oldu─ču anlam─▒na gelir. DEX'ler, merkeziyetsiz finans (DeFi) d├╝nyas─▒na a├ž─▒lan kap─▒d─▒r ve kullan─▒c─▒lara ├žok fazla ├Âzg├╝rl├╝k sunar. Buna kar┼č─▒l─▒k, bir CEX'in sa─člayabilece─či destekten yoksundurlar ve DEX'leri kullan─▒rken geri d├Ân├╝┼č├╝ olmayan hatalar kolayca yap─▒labilir.

Giri┼č

Kripto ├╝zerine ara┼čt─▒rma yap─▒yorsan─▒z, muhtemelen DEX'lerle kar┼č─▒la┼čm─▒┼čs─▒n─▒zd─▒r. Belki de zaten Binance gibi bir CEX'in m├╝┼čterisisiniz, ama bir DEX kullanmakla ilgileniyorsunuz veya ┼ču anda CEX'lerde bulunmayan yeni bir DeFi coinini sat─▒n almak istiyorsunuz.

Amac─▒n─▒z ne olursa olsun, hangisini kullanaca─č─▒n─▒za karar vermeden ├Ânce CEX ve DEX aras─▒ndaki ├Ânemli farklar─▒ bilmelisiniz. Ne yapmak istedi─činize ve deneyim seviyenize ba─čl─▒ olarak her ikisinin de avantaj ve dezavantajlar─▒ vard─▒r.

 

Neden Farkl─▒ Borsa T├╝rleri Vard─▒r?

Al─▒m sat─▒mda yeniyseniz veya yaln─▒zca geleneksel finans alan─▒nda deneyiminiz varsa, CEX ile DEX aras─▒ndaki fark kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ olabilir. CEX'ler, hisse senetleri d├╝nyas─▒nda kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kacak borsalara benzer ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒r. Tek bir kurum, piyasa yap─▒c─▒lar─▒n ve piyasa al─▒c─▒lar─▒n emir verdi─či bir emir defterini kullanarak faaliyet g├Âsterir. Daha sonra emir defteri al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒ e┼čle┼čtirir ve i┼člemin k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ komisyon olarak al─▒r.┬á

Operasyonun merkezinde emir defteri ve borsa birimi yer al─▒r ve bu da modeli merkezile┼čtirir. Binance gibi bir CEX kullanmak i├žin bir hesap olu┼čturman─▒z ve yerel d├╝zenlemeler uyar─▒nca kimli─činizi do─črulaman─▒z gerekir. Ayr─▒ca borsa, CEX'te al─▒m sat─▒m yapmak istedi─činiz varl─▒klar─▒ CEX hesab─▒n─▒za yat─▒rman─▒z─▒n ard─▒ndan bu varl─▒klar─▒ emanet alt─▒na al─▒r.

Di─čer yandan DEX ise bir blockchain'de kendi kendini y├╝r├╝ten kod par├žalar─▒ olan ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler arac─▒l─▒─č─▒yla y├╝r├╝t├╝l├╝r. Bir kurum veya proje bir DEX olu┼čturabilir ve bu DEX'in y├╝r├╝t├╝lmesine yard─▒mc─▒ olabilir, ama teoride insanlar likidite sa─člad─▒─č─▒ s├╝rece DEX kendi kendine ├žal─▒┼čabilir.

CEX'lerin aksine, DEX'ler al─▒m sat─▒ma imkan tan─▒mak i├žin genellikle emir defteri kullanmaz. Bunun yerine esasen otomatik piyasa yap─▒c─▒ (AMM) modelini kullan─▒rlar. Bir DEX kullanmak i├žin yaln─▒zca bir kripto c├╝zdan─▒na ve bir miktar kriptoya (i┼člem tutar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra gas/i┼člem ├╝cretini de kar┼č─▒lamaya yetecek kadar) ihtiyac─▒n─▒z vard─▒r. Merkeziyetsiz yap─▒s─▒ nedeniyle DEX'lerde kullan─▒c─▒lar─▒n kay─▒t olmas─▒ veya hesap a├žmas─▒ gerekmez.

Yeni ba┼člayanlar i├žin CEX daha kullan─▒c─▒ dostu bir deneyim sunar ve daha kolay bir ba┼člang─▒├ž noktas─▒d─▒r. Bir ┼čeyler ters giderse, borsan─▒n m├╝┼čteri hizmetleri ekibiyle ileti┼čime ge├žebilirsiniz. DEX'in de ├že┼čitli avantajlar─▒ vard─▒r, fakat bunlar genelde kullan─▒m kolayl─▒─č─▒ yerine merkeziyetsizli─če de─čer veren deneyimli kripto kullan─▒c─▒lar─▒ i├žin daha caziptir.

Merkezi Borsalar─▒n Avantajlar─▒

Kullanıcı dostu olma 

Binance gibi bir CEX, her t├╝r kullan─▒c─▒ i├žin kullan─▒c─▒ dostu deneyimler sunmaya odaklan─▒r. Kriptoya yeni ba┼člayanlar, Binance D├Ân├╝┼čt├╝r gibi basit d├Ân├╝┼čt├╝rme ara├žlar─▒na eri┼čebilirken, deneyimli kullan─▒c─▒lar Spot Borsa'n─▒n TradingView ara├žlar─▒n─▒ kullanabilir. Bir CEX, sundu─ču hizmetler kapsam─▒nda muhtemelen ayr─▒nt─▒l─▒ rehberlere de sahip olacakt─▒r (Binance Academy buna ├Ârnek olarak verilebilir).

Bir CEX'e kaydolma s├╝reci bir banka hesab─▒ a├žmaya benzer. Bir├žok ki┼či bu sisteme zaten a┼činad─▒r ve teknik bilgilere sahip olmak ┼čart de─čildir. CEX'lerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču kredi veya banka kartlar─▒yla ├Âdeme yapma imkan─▒ sunarak ilk kripto yat─▒r─▒m─▒n─▒z─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunca basit bir hale getirir.

Destek ve koruma

Kripto yeni ba┼člayanlar─▒n DEX'leri kullan─▒rken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ en b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒lardan biri merkeziyetsiz ara├žlara al─▒┼čmakt─▒r. Hata yapt─▒─č─▒n─▒zda kripto c├╝zdanlar─▒, adresler, gas ├╝cretleri ve blockchain'in di─čer unsurlar─▒ bu hatalar─▒ affetmeyebilir. Size yard─▒m edebilecek hi├žbir sistem y├Âneticisi yoktur, bu nedenle kurtarma c├╝mlenizi kaybederseniz veya yanl─▒┼č c├╝zdana kripto g├Ânderirseniz kimse size destek olamaz.

Bir CEX kullanarak al─▒m sat─▒m yaparsan─▒z bu tehlikelerden ka├ž─▒nabilirsiniz. ├ľrne─čin Binance hesab─▒n─▒za eri┼čiminizi kaybederseniz, m├╝┼čteri hizmetleri size yard─▒mc─▒ olabilir ve kriptolar─▒n─▒z─▒ Binance ├╝r├╝nleri aras─▒nda ta┼č─▒rken gas ├╝creti ├Âdemenize gerek yoktur. Bu ├Ânlemler, kullan─▒c─▒lar─▒ destekler ve kimi zaman DEX'lerde yap─▒labilen geri d├Ân├╝┼č├╝ olmayan hatalar─▒ yapmaktan korur.

Daha entegre hizmetler

Bir CEX geni┼č bir ├╝r├╝n yelpazesi ve entegre edilmi┼č hizmetler sunarak borsay─▒ tek durak noktas─▒ bir kripto ma─čazas─▒na d├Ân├╝┼čt├╝rebilir. Binance gibi bir CEX'te, platformdan ayr─▒lmadan al─▒m sat─▒m ve staking hizmetlerine, bir NFT pazar─▒na, bir launchpad'e, bir P2P borsas─▒na ve ├žok daha fazlas─▒na eri┼čebilirsiniz. Dahas─▒, bu farkl─▒ alanlar aras─▒nda fonlar─▒n─▒z─▒ kolayca ta┼č─▒yabilirsiniz. Kartla ├Âdeme yapabilir hatta Travala gibi i┼č orta─č─▒ sat─▒c─▒larla yap─▒lan anla┼čmalardan faydalanabilirsiniz.

Merkezi Borsalar─▒n Dezavantajlar─▒

Sald─▒r─▒ya a├ž─▒k olma

B├╝y├╝k merkezi birimler olan CEX'ler s─▒kl─▒kla sald─▒r─▒lar─▒n hedefi olur ve bu da bir CEX'te tutulan t├╝m kullan─▒c─▒ fonlar─▒n─▒n ├žal─▒nabilece─či anlam─▒na gelir. CEX'ler g├╝venli─či ├Ân planda tutuyor olsalar da hack'lenme ve h─▒rs─▒zl─▒k riskini ortadan kald─▒ramazlar. Y─▒llar i├žinde, Mt. Gox sald─▒r─▒s─▒ gibi g├╝ndeme oturan ├že┼čitli sald─▒r─▒lar ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

Ek i┼člem ├╝cretleri

Kulland─▒─č─▒n─▒z hemen hemen t├╝m CEX'ler sizden bir i┼člem ├╝creti alacakt─▒r. Bu komisyonlar ├žo─ču zaman gizlenebilir veya hizmete "dahil edilebilir". CEX'ler, y├╝ksek i┼čletme maliyetleri nedeniyle DEX'lerin sundu─ču d├╝┼č├╝k komisyonlarla rekabet etmekte zorlanabilir. Fakat bir CEX'in ek i┼člem ├╝cretleri, DEX kullan─▒rken ├Âdenen ve baz─▒ a─člarda y├╝ksek mebla─člara ula┼čabilen gas ├╝cretleriyle k─▒yaslanarak de─čerlendirilmelidir.

Varl─▒klar─▒n kullan─▒c─▒lar─▒n elinde olmamas─▒

Bir CEX kullan─▒rken, kriptolar─▒n─▒z─▒ borsan─▒n c├╝zdan─▒na yat─▒rman─▒z gerekir. Bu da fonlar─▒n─▒z─▒ CEX'e emanet ederek bu fonlar─▒n kontrol├╝nden vazge├žti─činiz anlam─▒na gelir. Dolay─▒s─▒yla istedi─činiz an fonlar─▒n─▒z─▒ ├žekemeyebilirsiniz. Bu durum, borsan─▒n iflas etmesi ve fonlar─▒n─▒z─▒ tamamen kaybetmenize neden olmas─▒ durumunda sorun te┼čkil eder. Bu, nakit paran─▒z─▒ bir bankada saklaman─▒za benzer. Herkes paras─▒n─▒ ├žekmek i├žin bankaya ak─▒n ederse paran─▒za eri┼čemeyebilirsiniz.┬á

Merkeziyetsiz Borsalar─▒n Avantajlar─▒

Fonlar─▒n kontrol├╝

Bir DEX kullan─▒rken, bir al─▒m sat─▒m veya etkile┼čim tamamlanana kadar fonlar─▒n─▒z─▒n kontrol├╝ her zaman sizde kal─▒r. Bu da fonlar─▒n─▒z─▒ istedi─činiz gibi ta┼č─▒yabilece─činiz ve saklayabilece─činiz anlam─▒na gelir. Kriptolar─▒n─▒z─▒ kurtarma c├╝mlesini yaln─▒zca sizin bildi─činiz ve yaln─▒zca sizin eri┼čebilece─činiz bir c├╝zdanda tutuyorsan─▒z, varl─▒klar─▒n─▒z ├╝zerinde tam kontrole sahip olursunuz. Merkeziyetsizli─či savunanlar, bunun en kritik etmenlerden biri oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r.

Veri koruma ve gizlilik

Bir DEX kullan─▒rken ki┼čisel, tan─▒mlay─▒c─▒ bilgileri payla┼čmaya ve bunlar─▒n g├╝venli bir ┼čekilde saklanaca─č─▒na g├╝venmeye gerek yoktur. Bu da ki┼čisel verilerinizin, kimli─činizi ├žalmak isteyen k├Ât├╝ niyetli ki┼čilerden korundu─ču anlam─▒na gelir. Bir borsa kullan─▒rken yerel d├╝zenlemelere ve yasalara tabi olmay─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝n├╝z├╝ de unutmaman─▒z gerekir.┬á

Daha d├╝┼č├╝k giri┼č bariyerleri

Bir DEX kullanmak, i┼člem yapmak ve gas ├╝cretlerini ├Âdemek i├žin yaln─▒zca bir c├╝zdan ve biraz kripto gerektirir. Bu da DEX'leri d├╝nyan─▒n her yerinden daha geni┼č bir insan toplulu─ču i├žin b├╝y├╝k oranda eri┼čilebilir k─▒lar. Merkeziyetsizli─či tercih edenler i├žin bu ├žok b├╝y├╝k bir avantajd─▒r ve bu ki┼čilerin ├žo─ču DEX'in gizlili─či koruyan do─čas─▒na de─čer verir. Elbette bu ayn─▒ zamanda yerel mevzuat─▒n yan─▒ s─▒ra kripto d├╝zenlemeleri ile ilgili tart─▒┼čmalar ba─člam─▒nda da d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

Merkeziyetsiz Borsalar─▒n Dezavantajlar─▒

Kullanman─▒n ve giri┼č yapman─▒n karma┼č─▒k olmas─▒

Borsay─▒ ilk kez kullanan bir ki┼či i├žin bir DEX'in nas─▒l kullan─▒labilece─čini ve burada nas─▒l gezilece─čini anlamak zorlay─▒c─▒ olabilir. Gas ├╝cretleri, likidite havuzlar─▒, c├╝zdanlar ve slipaj, kullan─▒c─▒n─▒n ├╝stesinden gelmesi gerekebilecek olas─▒ zorluklard─▒r. Bir DEX'in nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ tam anlam─▒yla kavramak zaman al─▒r ve sa─čduyulu bir ┼čekilde yat─▒r─▒m yapmak i├žin kulland─▒─č─▒n─▒z ara├žlar─▒ her zaman anlaman─▒z gerekir.

─░tibari para giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼č kanallar─▒n─▒n olmamas─▒

Bug├╝ne kadar ilk coin veya tokeni sat─▒n almak, kriptoda pozisyon alman─▒n ├Ân├╝ndeki ba┼čl─▒ca engellerden biri olmu┼čtur. CEX'ler art─▒k kripto sat─▒n almak i├žin kredi ve banka kart─▒ se├ženeklerini standart olarak sunmaktad─▒r. Baz─▒ DEX'ler bu hizmeti ├╝├ž├╝nc├╝ taraf hizmet sa─člay─▒c─▒larla sunmaya ba┼člam─▒┼č olsa da ├žo─ču DEX'te kredi veya banka kart─▒ kullanmak h├ól├ó m├╝mk├╝n de─čildir.┬á

Likidite s─▒k─▒nt─▒lar─▒

Ortalama olarak DEX'ler, b├╝y├╝k CEX'lerden daha d├╝┼č├╝k hacimlere ve daha az likiditeye sahiptir. Piyasa derinli─či daha d├╝┼č├╝k olabilir ve b├╝y├╝k al─▒m sat─▒mlar CEX'e k─▒yasla fiyat ├╝zerinde DEX'te daha fazla etki yaratabilir. B├╝y├╝k hacimli emirler veren yat─▒r─▒mc─▒lar, borsa d─▒┼č─▒ (OTC) al─▒m sat─▒mlar yaparak veya Binance gibi derin bir emir defterine sahip bir CEX kullanarak genellikle daha iyi bir fiyattan i┼člem yapabilir.

Bir DEX mi yoksa CEX mi Kullanmal─▒y─▒m?

Kripto paraya yeni ba┼člayan biri i├žin en basit deneyim kesinlikle bir CEX kullanmakt─▒r. CEX'ler, merkeziyetsiz blockchain altyap─▒s─▒na ait ilk ├Â─črenme e─črisini ortadan kald─▒r─▒r. Bir CEX kullan─▒rken herhangi bir sorunla kar┼č─▒la┼č─▒rsan─▒z, bir m├╝┼čteri hizmetleri ekibi size m├╝mk├╝n oldu─čunca yard─▒mc─▒ olacak ve rehberlik edecektir.

Genel olarak, fonlar─▒n─▒za eri┼čimi kaybetme veya yanl─▒┼č adrese transfer yapma gibi geri d├Ân├╝┼č├╝ olmayan bir hata yapma ihtimali bir CEX'te ├žok daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Dolay─▒s─▒yla, ilk kez kriptoyla i┼člem yap─▒yorsan─▒z veya daha basit, pratik bir hizmeti tercih ediyorsan─▒z CEX'ler tam size g├Âredir.

Di─čer yandan bir DEX ise DeFi d├╝nyas─▒na m├╝kemmel bir giri┼č kap─▒s─▒d─▒r. Tek bir Ethereum Sanal Makinesi (EVM) c├╝zdan─▒ ile u├žsuz bucaks─▒z DeFi evrenini ke┼čfedebilirsiniz. DEX, kripto uzman─▒ kullan─▒c─▒lar i├žin ├žok y├Ânl├╝ bir se├ženektir ve y├╝ksek seviyede ├Âzg├╝rl├╝k sunar.

D├╝┼č├╝k piyasa de─čerine sahip farkl─▒ bir├žok yeni projeye yat─▒r─▒m yapmak istiyorsan─▒z da size en uygun se├ženek bir DEX olacakt─▒r. CEX'ler s─▒k s─▒k yeni tokenleri eklese de DEX'ler ├žo─ču yeni tokenin sat─▒┼č─▒na ve likiditesine h├ól├ó ev sahipli─či yapmaktad─▒r.

Yukar─▒da bahsettiklerimizi g├Âz ├Ân├╝nde bulundurarak, bir bak─▒┼čta karar vermenizi sa─člamak ad─▒na iki borsa t├╝r├╝ i├žin de kullan─▒m alanlar─▒n─▒ a┼ča─č─▒da ├Âzetledik:

CEX

DEX

─░tibari paralarla kolayca kripto al─▒nabilir ve sat─▒labilir

Merkezi borsalarda bulunmayan piyasa de─čeri d├╝┼č├╝k coin ve tokenler sat─▒n al─▒nabilir

├ľzel anahtarlar─▒n─▒z─▒ y├Ânetmenize ve g├╝vende tutman─▒za gerek yoktur

Kriptolar─▒n─▒z─▒n t├╝m kontrol├╝ sizdedir

Daha az slipajla likiditesi y├╝ksek piyasalara eri┼čilebilir

Likidite sa─člayarak i┼člem ├╝cretlerinden kazan├ž elde etme f─▒rsatlar─▒ sunar

Bir sorun ya┼čarsan─▒z destek alabilirsiniz

Genellikle daha d├╝┼č├╝k ├╝cretlere sahip merkeziyetsiz hizmetler sunar

CEX'ten ayr─▒lmadan farkl─▒ bir├žok ├╝r├╝ne kat─▒labilirsiniz

Birden fazla blockchain ├╝zerindeki geni┼č bir DeFi ├╝r├╝n yelpazesine eri┼čebilirsiniz

Son S├Âz

Bir DEX'i denemeyi d├╝┼č├╝n├╝yorsan─▒z, bu rehberde anlat─▒lanlar─▒n ├Âtesinde kendi ara┼čt─▒rman─▒z─▒ yapman─▒z da gerekir. Sundu─ču avantajlar baz─▒ ki┼čilere cazip gelse de ├Âncelikle bir DEX'in ve ilgili ara├žlar─▒n─▒n nas─▒l kulland─▒─č─▒n─▒ tam olarak anlaman─▒z─▒ tavsiye ederiz.

Konu hakk─▒nda daha fazla bilgiye Merkeziyetsiz Borsa (DEX) Nedir? makalemizden ula┼čabilirsiniz. Kulland─▒─č─▒n─▒z CEX'in sundu─ču hizmetlerden memnunsan─▒z, ba┼čka bir yere gitmenize gerek yoktur. Bir├žok ki┼či i├žin bir CEX, kullan─▒m kolayl─▒─č─▒ ve destek alabilme aras─▒nda do─čru dengeyi sunar.