Piyasa Yap─▒c─▒lar ve Piyasa Al─▒c─▒lar
Ana sayfa
Makaleler
Piyasa Yap─▒c─▒lar ve Piyasa Al─▒c─▒lar

Piyasa Yap─▒c─▒lar ve Piyasa Al─▒c─▒lar

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Nov 28, 2018G├╝ncellenme: Apr 20, 2023
5m

K─▒sa ├ľzet

Piyasalar, piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒lardan olu┼čur. Piyasa yap─▒c─▒lar, hemen i┼čleme koyulmayan al─▒┼č ya da sat─▒┼č emirleri olu┼čturur (├Ârne─čin ÔÇťfiyat 15.000 USD'ye ula┼čt─▒─č─▒nda BTC satÔÇŁ gibi). Bu da likidite yarat─▒r, yani ko┼čullar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ durumunda di─čer ki┼čilerin an─▒nda BTC almas─▒ ya da satmas─▒ daha kolay bir hale gelir. An─▒nda al─▒m ya da sat─▒m yapanlara ise piyasa al─▒c─▒ ad─▒ verilir. Di─čer bir deyi┼čle piyasa al─▒c─▒lar, piyasa yap─▒c─▒lar taraf─▒ndan olu┼čturulan emirleri ger├žekle┼čtirir.


Giri┼č

T├╝m borsa t├╝rlerinde (ister Forex ister hisse senedi ya da kripto para olsun) sat─▒c─▒lar, al─▒c─▒larla e┼čle┼čtirilir. Bu bulu┼čma noktalar─▒ olmasa, Ethereum kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Bitcoin satma ilanlar─▒n─▒z─▒ sosyal medyada payla┼čmak ve birisinin ilan─▒n─▒zla ilgilenmesini beklemek zorunda kalabilirdiniz.

Bu makalede, piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒ kavramlar─▒ndan bahsedece─čiz. T├╝m piyasa kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ bu kategorilerden en az birine dahildir; al─▒m sat─▒m yapan biri olarak muhtemelen bir noktada her ikisi olarak da hareket edebilirsiniz. Piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒lar, bir├žok al─▒m sat─▒m platformunun ya┼čam kayna─č─▒d─▒r ve g├╝├žl├╝ borsalar─▒ zay─▒flardan ay─▒ran da piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒lar─▒n varl─▒─č─▒d─▒r (ya da var olmamalar─▒).


Likidite

Piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒lar─▒ derinlemesine incelemeye ba┼člamadan ├Ânce likiditeden bahsetmek de gerekir. Bir varl─▒ktan likit ya da likit de─čil ┼čeklinde bahsedildi─čini duydu─čunuzda, asl─▒nda bu varl─▒─č─▒n ne kadar kolay bir ┼čekilde sat─▒labilece─činden bahsediliyordur.┬á

Bir ons alt─▒n olduk├ža likit bir varl─▒kt─▒r, ├ž├╝nk├╝ k─▒sa bir s├╝re i├žinde nakde ├ževrilebilir. Binance CEO'sunun bir bo─čan─▒n s─▒rt─▒nda oturdu─ču on metrelik bir heykel ise ne yaz─▒k ki likiditesi son derece d├╝┼č├╝k varl─▒kt─▒r. Bu heykel birinin bah├žesinde harika g├Âz├╝kecek olsa da ger├žekte b├Âyle bir ├╝r├╝n herkesin ilgisini ├žekmeyecektir.

Bununla ilgili (ama biraz farkl─▒) bir kavram da piyasa likiditesidir. Likit bir piyasa, varl─▒klar─▒ adil bir de─čer kar┼č─▒l─▒─č─▒nda kolayca alabilece─činiz ve satabilece─činiz bir yerdir. Varl─▒─č─▒ almak isteyenlerden gelen y├╝ksek bir talep ve satmak isteyenlerden gelen y├╝ksek bir arz s├Âz konusudur.┬á
Bu kadar ├žok hareketlilik oldu─čunda, al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar bir orta noktada bulu┼čma e─čilimindedir: en d├╝┼č├╝k sat─▒┼č emri (talep fiyat─▒) ile en y├╝ksek al─▒┼č emri (teklif fiyat─▒) neredeyse ayn─▒ olacakt─▒r. Sonu├ž olarak, teklif fiyat─▒ ve talep fiyat─▒ aras─▒ndaki fark d├╝┼č├╝k (ya da dar) olacakt─▒r. Bu farka da teklif-talep fark─▒ ad─▒ verilir.

Bunun aksine, likit olmayan piyasalar bu ├Âzelliklerin hi├žbirine sahip de─čildir. Bir varl─▒─č─▒ satmak istiyorsan─▒z, varl─▒─ča y├Ânelik pek talep olmad─▒─č─▒ i├žin adil bir fiyattan sat─▒┼č yapmakta zorlan─▒rs─▒n─▒z. Sonu├ž olarak, likit olmayan piyasalarda teklif-talep fark─▒ genellikle daha y├╝ksektir.

Likiditeden bahsetti─čimize g├Âre art─▒k piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒lara ge├žebiliriz.


Piyasa yap─▒c─▒lar ve piyasa al─▒c─▒lar

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi, bir borsadaki kullan─▒c─▒lar ya piyasa yap─▒c─▒ ya da piyasa al─▒c─▒ olarak hareket eder.┬á


Piyasa yapıcılar 

Borsalar bir varl─▒─č─▒n piyasa de─čerini genellikle bir emir defteri arac─▒l─▒─č─▒yla hesaplar. Emir defteri, kullan─▒c─▒lar─▒n t├╝m al─▒┼č ve sat─▒┼č emirlerinin bir araya getirildi─či yerdir. ├ľrne─čin, 4.000 USD'den 800 BTC al ┼čeklinde bir talimat verebilirsiniz. Bu talimat emir defterine girilir ve fiyat 4.000 USD'ye ula┼čt─▒─č─▒nda ger├žekle┼čtirilir.┬á

Yukar─▒da bahsetti─čimiz gibi Piyasa Yap─▒c─▒ (Yaln─▒zca Yay─▒nla) Emirleri, yapmak istedi─činiz i┼člemi emir defterine girerek niyetinizi ├Ânceden beyan etmenizi gerektirir. B├Âylece piyasa yap─▒c─▒ olursunuz, ├ž├╝nk├╝ bir anlamda piyasay─▒ ÔÇťyapars─▒n─▒zÔÇŁ. Borsalar raflara ├╝r├╝nlerin koyulabilmesi i├žin komisyon talep eden marketler gibidir ve siz de bu durumda kendi ├╝r├╝nlerinizi raflara ekleyen ki┼či olursunuz.

B├╝y├╝k al─▒m sat─▒mlar yapan ki┼čilerin ve ┼čirketlerin (y├╝ksek s─▒kl─▒kta al─▒m sat─▒mda uzmanla┼čm─▒┼č olanlar gibi) piyasa yap─▒c─▒ rol├╝n├╝ ├╝stlenmesine s─▒k├ža rastlan─▒r. Di─čer yandan, k├╝├ž├╝k al─▒m sat─▒mlar yapanlar da hemen i┼čleme koyulmayan t├╝rden emirleri vererek piyasa yap─▒c─▒ olabilir.

Bir Limit Emri kullanman─▒n emrinizin bir piyasa yap─▒c─▒ emri olaca─č─▒n─▒ garanti etmedi─či unutulmamal─▒d─▒r. Emrinizin ger├žekle┼čtirilmeden ├Ânce emir defterine girildi─činden emin olmak istiyorsan─▒z, emri verirken l├╝tfen "Yaln─▒zca yay─▒nla" se├žene─čini (┼ču anda yaln─▒zca web ve masa├╝st├╝ s├╝r├╝m├╝nde kullan─▒labilir) tercih edin.


Piyasa Al─▒c─▒lar

Market benzetmesinden devam edersek, ├╝r├╝nlerinizi ba┼čka birinin gelip sat─▒n almas─▒ i├žin raflara koyars─▒n─▒z. ─░┼čte bu ki┼čiler de piyasa al─▒c─▒lard─▒r. Fakat burada, marketten konserve almak yerine sizin sa─člad─▒─č─▒n─▒z likiditeyi t├╝ketirler.

┼×├Âyle d├╝┼č├╝nebilirsiniz: Emir defterine bir emir girdi─činizde borsan─▒n likiditesini art─▒r─▒rs─▒n─▒z, ├ž├╝nk├╝ kullan─▒c─▒lar─▒n al─▒m ya da sat─▒m yapmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒rs─▒n─▒z. Di─čer yandan, bir piyasa al─▒c─▒ da verdi─či┬ápiyasa emriyle (g├╝ncel piyasa fiyat─▒ndan al─▒┼č ya da sat─▒┼č yapmak i├žin verilen talimat) bu likiditenin bir k─▒sm─▒n─▒ kald─▒r─▒r. Piyasa al─▒c─▒lar bunu yapt─▒─č─▒nda, emir defterindeki mevcut emirler hemen ger├žekle┼čtirilir.

Binance'te ya da di─čer kripto para borsalar─▒nda al─▒m sat─▒m yapmak i├žin bir piyasa emri verdiyseniz, bir piyasa al─▒c─▒ olarak hareket etmi┼čsinizdir. Fakat limit emirlerini kullanarak da piyasa al─▒c─▒ olabilirsiniz. Burada ├Ânemli nokta, ba┼čka birisinin emrini ger├žekle┼čtirdi─činizde piyasa al─▒c─▒ oldu─čunuzdur.┬á



Piyasa Yap─▒c─▒ ve Piyasa Al─▒c─▒ komisyonlar─▒

Bir├žok borsa, gelirlerinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ kullan─▒c─▒lar─▒ e┼čle┼čtirmeleri kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ald─▒klar─▒ komisyonlardan elde eder. Bu da bir emir verdi─činiz ve bu emrin i┼čleme koyuldu─ču her sefer bir komisyon ├Âdemeniz gerekti─či anlam─▒na gelir. Fakat ├Âdenecek tutar borsalar aras─▒nda farkl─▒l─▒k g├Âsterir ve ayr─▒ca i┼člem boyutunuza ve rol├╝n├╝ze ba─čl─▒ olarak da de─či┼čir.

Borsaya likidite ekledikleri i├žin piyasa yap─▒c─▒lara genellikle bir t├╝r iade veya indirim sunulur. Bu da faydal─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ ileride platformu kullanmay─▒ d├╝┼č├╝nen ki┼čiler "bu platform iade/indirim sunuyor ve y├╝ksek likiditeye sahip, al─▒m sat─▒mlar─▒m─▒ burada yapmal─▒y─▒m"┬ádiye d├╝┼č├╝nebilir. Sonu├žta b├Âyle bir platform, i┼člemlerin daha kolay bir ┼čekilde ger├žekle┼čtirilmesine imkan tan─▒yaca─č─▒ i├žin d├╝┼č├╝k likiditeye sahip bir platformdan daha caziptir. ├ço─ču durumda piyasa al─▒c─▒lar piyasa yap─▒c─▒lardan daha y├╝ksek komisyonlar ├Âdemek zorunda kal─▒r, ├ž├╝nk├╝ piyasa yap─▒c─▒lar─▒n sa─člad─▒─č─▒ likiditeyi piyasa al─▒c─▒lar sa─člamaz.
Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi, piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒ komisyonlar─▒ platformdan platforma de─či┼čir. ├ľrne─čin, Binance'teki piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒ komisyonlar─▒ aras─▒ndaki fark─▒ Komisyon Tablosu sayfas─▒ndan g├Ârebilirsiniz.


Son S├Âz

├ľzetle, piyasa yap─▒c─▒lar emirleri olu┼čturan ve bu emirlerin ger├žekle┼čmesini bekleyen kullan─▒c─▒lard─▒r. Piyasa al─▒c─▒lar ise ba┼čkalar─▒n─▒n emirlerini ger├žekle┼čtirir. Burada kilit nokta, piyasa yap─▒c─▒lar─▒n likidite sa─člay─▒c─▒ oldu─čudur.┬á

Piyasa yap─▒c─▒ ve piyasa al─▒c─▒ modelini kullanan borsalarda, platformun bir al─▒m sat─▒m merkezi olarak cazipli─či i├žin piyasa yap─▒c─▒lar hayati ├Ânem ta┼č─▒r. Genellikle borsalar, likidite sa─člad─▒klar─▒ i├žin piyasa yap─▒c─▒lar─▒ daha d├╝┼č├╝k komisyon oranlar─▒yla ├Âd├╝llendirir. Buna kar┼č─▒l─▒k piyasa al─▒c─▒lar ise varl─▒klar─▒ kolayca alabilmek ve satabilmek i├žin bu likiditeyi kullan─▒r. Fakat bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda da genellikle daha y├╝ksek bir komisyon ├Âdemeleri gerekir.