Spot Piyasa Nedir ve Spot Alım Satım Nasıl Yapılır?
Table of Contents
Giriş
Spot piyasa nedir?
Spot alım satım nedir?
Borsa ve borsa dışı platformların farkları
Spot ve vadeli işlem piyasalarının farkı nedir?
Spot alım satım ve marjin alım satımı arasındaki fark nedir?
Binance'te nasıl spot alım satım yapılır?
Spot piyasaların avantaj ve dezavantajları
Son Söz
Spot Piyasa Nedir ve Spot Alım Satım Nasıl Yapılır?
HomeArticles
Spot Piyasa Nedir ve Spot Alım Satım Nasıl Yapılır?

Spot Piyasa Nedir ve Spot Alım Satım Nasıl Yapılır?

Başlangıç Seviyesi
Published Jul 21, 2021Updated Sep 2, 2021
9m

Kısa Özet

Spot alım satım; kripto para, forex, hisse senedi ya da bono gibi finansal araç ve varlıkları doğrudan almayı ya da satmayı içerir. Varlık, çoğu zaman anında teslim edilir. Spot alım satım, ya borsa temelli ya da borsa dışı (doğrudan kullanıcılar arası) spot piyasalarda yapılır. Spot piyasalarda alım satım yaparken yalnızca elinizde olan varlıkları kullanabilirsiniz - kaldıraç ya da marjin yoktur.

Spot alım satım için merkezi borsalar, alım satımı daha kolay bir hale getirmek için yasal düzenlemelere uyumu, güvenliği, emaneti ve diğer etmenleri idare eder. Borsalar bunun karşılığında işlemlerden bir komisyon alır. Merkeziyetsiz borsalar da benzer bir hizmet sunar, fakat bunu blockchain akıllı sözleşmeleri aracılığıyla yapar.


Giriş

Spot alım satım, yatırım ve alım satım yapmak için basit bir yol sunar. Kripto yatırımında ilk deneyiminiz, muhtemelen spot piyasada piyasa fiyatından BNB almak ve HODLing yapmak gibi bir spot işlem olacaktır.

Spot piyasalar; kripto paralar, hisse senetleri, emtia, forex ve bonolar gibi farklı varlık sınıfları için mevcuttur. Spot piyasalara ve spot alım satıma muhtemelen tahmin ettiğinizden daha aşinasızdır. NASDAQ ve NYSE (New York Menkul Kıymetler Borsası) gibi en popüler piyasalardan bazıları spot piyasalardır.


Spot piyasa nedir?

Spot piyasa, varlıkların anında işlem gördüğü herkese açık finansal bir piyasadır. Alıcı, bir varlığı satıcıdan itibari para ya da başka bir takas aracıyla satın alır. Varlığın teslimatı genellikle anındadır, fakat bu neyin alınıp satıldığına da bağlıdır.

Spot piyasalar, nakit piyasalar olarak da bilinir çünkü işlem yapanlar ödemeleri peşin yapar. Spot piyasalar farklı türlerde olabilir ve borsalar olarak bilinen üçüncü taraflar genellikle işlemlere aracılık yapar. Borsa dışı (OTC) işlemler aracılığıyla diğer kişilerle doğrudan alım satım da yapabilirsiniz. Bu konudan ileride daha ayrıntılı bir şekilde bahsedeceğiz.


Spot alım satım nedir?

Spot alım satım yapanlar, değerinin yükseleceği beklentisiyle varlıkları satın alarak piyasada kar etmeye çalışır. Daha sonra fiyat yükseldiğinde varlıklarını kar edecek şekilde spot piyasada satabilirler. Spot alım satım yapanlar piyasada açığa satış da yapabilir. Bu süreç, finansal varlıkları satmayı ve fiyat düştüğünde o varlıktan daha yüksek bir miktarı tekrar satın almayı içerir.
Bir varlığın güncel piyasa fiyatı, spot fiyat olarak bilinir. Borsada bir piyasa emri kullanarak, birikimlerinizi mevcut en iyi spot fiyat üzerinden satabilir ya da varlık satın alabilirsiniz. Fakat emrinizin gerçekleştirilmesi aşamasında piyasa fiyatının değişmeyeceği garanti değildir. İstediğiniz fiyattan emrinizin gerçekleştirilmesini sağlayacak yeterli hacim de olmayabilir. Örneğin, emriniz spot fiyattan 10 ETH almak iken o anda yalnızca 3 ETH satılıyorsa emrinizin geri kalanını farklı bir fiyattan ETH satın alarak tamamlamanız gerekir.
Spot fiyatları gerçek zamanlı olarak güncellenir ve emirler eşlendikçe değişir. Borsa dışı spot alım satım ise farklı bir şekilde çalışır. Bir emir defteri olmadan, başka bir tarafla doğrudan belirli bir miktar ve fiyat üzerinden işlem yapabilirsiniz. 
Varlığa bağlı olarak teslimat ya anında ya da genellikle T+2 gün içinde yapılır. T+2, işlem günü artı iki iş günü anlamına gelir. Eskiden hisse senetleri ve menkul kıymetler, fiziksel sertifikaların transferini içeriyordu. Döviz piyasası da önceleri para birimlerini fiziksel nakit para, transfer ya da yatırma işlemleriyle transfer ediyordu. Artık dijital sistemler sayesinde teslimat neredeyse anında gerçekleşiyor. Kripto piyasaları ise 7/24 faaliyet göstermesi sayesinde işlemlerin anında gerçekleşmesine imkan tanır. Diğer yandan, eşler arası alım satım ya da OTC'de teslimat daha uzun sürer.


Borsa ve borsa dışı platformların farkları

Spot alım satım, tek bir yerle sınırlı değildir. Birçok kişi spot alım satımı borsalarda yapıyor olsa da üçüncü bir taraf olmadan başka kullanıcılarla doğrudan alım satım da yapabilirsiniz. Daha önce de bahsettiğimiz gibi bu alımlar ve satışlar, borsa dışı işlemler olarak bilinir. Her bir spot piyasa, kendine has farklara sahiptir.

Merkezi borsalar

Borsaların iki türü vardır: merkezi ve merkeziyetsiz. Merkezi bir borsa kripto para, forex ve emtia gibi varlıkların alım satımını yönetir. Borsa, piyasa katılımcıları arasında bir aracı ve işlem gören varlıklar için de bir emanetçi olarak hareket eder. Merkezi bir borsayı kullanmak için işlem yapmak istediğiniz itibari parayı ya da kriptoyu hesabınıza yatırmanız gerekir.
Ciddi bir merkezi borsa, işlemlerin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesini sağlamalıdır. Borsanın diğer sorumlulukları arasında yasal düzenlemelere uyum, KYC (Müşterini Tanı), adil fiyatlama, güvenlik ve müşteriyi koruma yer alır. Borsa bunun karşılığında işlemlerden, listelemelerden ve diğer alım satım işlemlerinden bir komisyon alır. Bu nedenle borsalar yeteri kadar kullanıcı ve işlem hacmine sahip oldukları müddetçe hem boğa hem de ayı piyasalarında kar edebilir.

Merkeziyetsiz borsalar

Merkeziyetsiz borsa (DEX) en çok kripto paralarda karşılaşılan bir diğer borsa türüdür. DEX'ler, merkezi borsaların sunduğu temel hizmetlerin pek çoğunu sunar. Fakat DEX'ler alış ve satış emirlerini blockchain teknolojisini kullanarak eşler. DEX kullanıcılarının çoğu zaman bir hesap oluşturmasına gerek yoktur ve kullanıcılar doğrudan birbirleriyle, varlıkları DEX'e transfer etmeye ihtiyaç duymadan alım satım yapabilir.
Alım satımlar, doğrudan kullanıcıların cüzdanlarından akıllı sözleşmeler aracılığıyla gerçekleşir. Bu sözleşmeler, blockchain üzerinde yer alan ve kendi kendini yürüten kod parçalarıdır. Birçok kullanıcı, standart bir borsaya kıyasla daha fazla gizlilik ve özgürlük sunduğu için DEX'leri kullanmayı tercih eder. Fakat DEX kullanmanın da dezavantajları vardır. Örneğin KYC ve müşteri hizmetlerinin olmaması bir sorunla karşı karşıya kalmanız halinde problem teşkil edebilir.
Binance DEX gibi bazı DEX'ler emir defteri modelini kullanır. Daha yeni bir model ise Pancake Swap ve Uniswap tarafından kullanılan Otomatik Piyasa Yapıcıdır (AMM). AMM'ler de akıllı sözleşmeleri kullanır, fakat fiyatları belirlemek için farklı bir modelden faydalanır. Alıcılar, tokenlarını takas etmek için bir likidite havuzundaki fonları kullanır. Havuzun fonlarının kaynağını oluşturan likidite sağlayıcılar, havuzu kullanan herkesten işlem ücreti alır.

Borsa dışı

Diğer uçta ise kimi zaman tezgah üstü olarak da adlandırılan borsa dışı alım satımlar vardır. Finansal varlıklar ve menkul kıymetler; aracı kurumlar, yatırımcılar ve işlem yapanlar arasında doğrudan alınıp satılır. OTC piyasası spot alım satımında işlemleri organize etmek için telefon ve anlık mesajlaşma da dahil olmak üzere farklı iletişim yöntemleri kullanılır.

OTC işlemleri, bir emir defteri kullanma zorunluluğunun olmamasının sunduğu bazı avantajlara sahiptir. Piyasa değeri düşük coinler gibi düşük likiditeye sahip varlıkları alıp satıyorsanız, büyük bir emir slipaja neden olabilir. Borsa çoğu zaman emrin tamamını istenilen fiyattan gerçekleştiremez. Dolayısıyla, emri tamamlamak için daha yüksek fiyatlar ödemeniz gerekir. Bu nedenle, büyük OTC emirleri çoğu zaman daha iyi fiyatlara gerçekleştirilebilir. 

BTC gibi likit varlıklar bile emirler çok büyük olduğunda slipaj yaşayabilir. Dolayısıyla, büyük BTC emirleri de OTC işlemleriyle daha avantajlı hale gelebilir. 


Spot ve vadeli işlem piyasalarının farkı nedir?

Daha önce de bahsettiğimiz gibi spot piyasalar işlemleri neredeyse anında teslimatla hemen gerçekleştirir. Diğer yandan vadeli işlemler piyasası ise ödemeleri ileri bir tarihte yapılacak sözleşmeleri içerir. Bir alıcı ve satıcı, belirli miktarda malı belirli bir fiyat üzerinden gelecekte alıp satmak üzere anlaşmaya varır. Sözleşme, uzlaşma tarihinde sona erdiğinde genellikle alıcı ve satıcı varlığın kendisinin teslim edilmesi yerine nakit üzerinden uzlaşmaya varır.

Vadeli işlemler hakkında daha fazla bilgi için Alivre ve Vadeli İşlem Sözleşmeleri Nedir? makalemizi okuyabilirsiniz.


Spot alım satım ve marjin alım satımı arasındaki fark nedir?

Marjin alım satımı bazı spot piyasalarda mevcuttur, fakat spot alım satımla aynı şey değildir. Daha önce de bahsettiğimiz gibi spot alım satım varlığın tamamını hemen satın ve teslim almanızı gerektirir. Bunun aksine, marjin alım satımı ise üçüncü bir taraftan faiziyle fon borç almanıza ve bu sayede daha büyük pozisyonlara girmenize imkan tanır. Borç almak, marjin alım satımı yapan bir kişiye daha fazla kar etme potansiyeli sunar. Fakat potansiyel kayıplar da artmış olur, bu nedenle başlangıçtaki yatırımınızın tamamını kaybetmemek için dikkatli olmanız gerekir.


Binance'te nasıl spot alım satım yapılır?

Bir Binance hesabınız olduğu takdirde, Binance'te spot alım satım yapmak oldukça kolay bir süreçtir. Haydi, Binance'in klasik borsa sayfasından bir spot alım satımı nasıl yapacağınızı inceleyelim. Alım satım platformuna Binance ana sayfasında imlecinizi [Al Sat] sekmesinin üzerine getirip [Klasik] seçeneğine tıklayarak ulaşabilirsiniz.


Karşınıza birkaç farklı bölümden oluşan klasik alım satım ekranı çıkacaktır.


1. Bu seçenek, spot piyasada işlem yapmak istediğiniz kripto para çiftini seçmenize imkan tanır. Hem istediğiniz kripto parayı itibari para ile almak zorunda da değilsiniz. Spot piyasada diğer coinler ve tokenlarla da takas edebilirsiniz.
2. Burada kişiselleştirilebilir geçmiş fiyat verilerinden oluşan bir grafiği görebilirsiniz. Pencerede TradingView'nun da yer alması sayesinde farklı birçok teknik analiz aracını kullanabilirsiniz. Temel bazı TradingView tekniklerini öğrenmek isterseniz, rehberimize buradan ulaşabilirsiniz.
3. Emir defteri bir varlığın açık tüm alış ve satış emirlerini fiyata göre sıralanmış olarak listeler. Yeşiller alış emirleri ve kırmızılar da satış emirleridir. Bir varlığı satın almak için piyasa emri verdiğinizde, mevcut en düşük fiyat üzerinden işlem yaparsınız. Emrinizin tamamen gerçekleştirilebilmesi için hala hacme ihtiyaç varsa, emir bir sonraki en düşük satış fiyatına geçer. 
4. Bu bölüm, alış ve satış emirlerinizi oluşturacağınız yerdir. Şu anda piyasanın [Spot] olarak seçildiğini görebilirsiniz. Aşağıdan [Limit], [Piyasa] ve [Stop-limit] emirleri arasından seçim yapabilirsiniz. 
Şimdi de yapabileceğiniz en temel spot işleme göz atalım: bir piyasa emri. Örneğimizde, 1.000 USD (BUSD) değerinde bitcoin (BTC) satın almak istiyorsunuz. Bunu yapmak için tek yapmanız gereken [Toplam] alanına 1.000 girmek ve [BTC Al]'a tıklamaktır. Borsa BUSD'leri hemen satıcıya aktaracak ve sizin hesabınıza da 1.000 USD (BUSD) değerinde BTC gönderecektir.
 


Spot piyasaların avantaj ve dezavantajları

Karşınıza çıkabilecek tüm alım satım ve strateji türleri kendine has avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Bunları anlamanız, riskleri azaltmanıza ve daha güvenle alım satım yapmanıza imkan tanır. Daha basit yöntemlerden biri olmasına rağmen spot alım satımın da güçlü ve zayıf yönleri vardır.

Spot piyasaların avantajları

1. Fiyatlar şeffaftır ve piyasadaki arz-talebe dayanır. Bu özellik, çoğu zaman birden fazla referans fiyat içeren vadeli işlemler piyasasından farklıdır. Örneğin Binance vadeli işlemler piyasasında gösterge fiyatı; fonlama oranı, fiyat endeksi ve Hareketli Ortalama (MA) Temeli gibi diğer bilgilerle oluşur. Bazı geleneksel piyasalarda gösterge fiyatı faiz oranlarından da etkilenebilir.
2. Basit kuralları, ödülleri ve riskleri nedeniyle spot alım satım yapmak kolaydır. Spot piyasasında 500 USD'lik BNB yatırımı yaptığınızda, giriş fiyatınızı ve güncel fiyatı kullanarak riskinizi kolayca hesaplayabilirsiniz.
3. "Düzenleyip unutabilirsiniz". Türevlerin ve marjin alım satımının aksine, spot alım satımda likide edilme ya da marjin çağrısı alma konularında kaygılanmanıza gerek olmaz. İstediğiniz an bir işleme girebilir ya da işlemden çıkabilirsiniz. Kısa vadeli alım satımlar yapmak istemiyorsanız, yatırımlarınızı sürekli kontrol etmenize gerek yoktur.

Spot piyasaların dezavantajları

1. Ne alıp sattığınıza bağlı olarak spot piyasalar sizi tutması zor varlıklarla karşı karşıya bırakabilir. Muhtemelen buna en iyi örnek emtiadır. Ham petrol spot alımı yaparsanız, varlığın size fiziksel olarak teslim edilmesi gerekir. Kripto paralarda ise token ve coinleri tutmanız size bunları güvende tutma sorumluluğunu da yükler. Vadeli işlem türevlerini alıp sattığınızda bu varlıklarla işlem yapabilir, fakat nakit üzerinden uzlaşmaya varabilirsiniz.

2. Belirli varlıklar, kişiler ve şirketler için istikrar önemlidir. Örneğin yurt dışında faaliyet göstermek isteyen bir şirketin forex piyasasından bir dövize erişebilmesi gerekir. Yalnızca spot piyasasını kullanırsa gider planlaması ve gelirler son derece değişken olacaktır. 

3. Spot alım satımda potansiyel kazançlar, vadeli işlemlere ya da marjin alım satımına kıyasla çok daha düşüktür. Kaldıraç kullanırsanız, aynı sermaye miktarı ile daha büyük pozisyonlara girebilirsiniz.



Son Söz

Spot piyasalarda spot alım satım, insanların özellikle de yeni başlayanların alım satım yapmak için kullandığı en yaygın yollardan biridir. Bu yöntemin kullanımı basit olsa da avantajları, dezavantajları ve potansiyel stratejiler hakkında bolca bilgi sahibi olmak her zaman için daha iyidir. Temel bilgileri edinmenin yanı sıra bu bilgileri güçlü teknik analizler, temel analizler ve duyarlılık analizleri ile birleştirmeyi düşünebilirsiniz.