Psychol├│gia trhov├Żch cyklov
Domov
Články
Psychol├│gia trhov├Żch cyklov

Psychol├│gia trhov├Żch cyklov

Za─Źiato─Źn├şk
Zverejnen├ę Oct 14, 2019Aktualizovan├ę Nov 16, 2023
7m

─îo je psychol├│gia trhu?

Psychol├│gia trhu je my┼ílienka, pod─ża ktorej pohyby na trhu odr├í┼żaj├║ emocion├ílny stav jeho ├║─Źastn├şkov (a┬ás├║ n├şm ovplyv┼łovan├ę). Je to jedna z┬áhlavn├Żch t├ęm behavior├ílnej ekon├│mie ÔÇô interdisciplin├írneho odboru, ktor├Ż sk├║ma r├┤zne faktory predch├ídzaj├║ce ekonomick├Żm rozhodnutiam.

Mnoh├ş veria, ┼że em├│cie s├║ hlavnou hnacou silou zmien na finan─Źn├Żch trhoch a┬á┼że celkov├Ż kol├şsav├Ż sentiment investorov je t├Żm, ─Źo vytv├íra takzvan├ę psychologick├ę trhov├ę cykly.

Trhov├Ż sentiment je skr├ítka celkov├Ż pocit, ktor├Ż maj├║ investori a┬áobchodn├şci, pokia─ż ide o┬ácenov├Ż pohyb akt├şva. Ke─Ć je trhov├Ż sentiment pozit├şvny a┬áceny s├║visle st├║paj├║, hovor├ş sa tomu b├Ż─Ź├ş trend (alebo aj b├Ż─Ź├ş trh). Opakom je medved├ş trh, ke─Ć ceny s├║visle klesaj├║.

Tak┼że sentiment sa sklad├í z┬áindividu├ílnych n├ízorov a┬ápocitov v┼íetk├Żch obchodn├şkov a┬áinvestorov na finan─Źnom trhu. D├í sa na┼ł pozera┼ą aj ako na priemer celkov├ęho dojmu v┼íetk├Żch ├║─Źastn├şkov trhu.┬á

Ale ako v┬áka┼żdej skupine, ani jeden n├ízor nie je ├║plne dominantn├Ż. Na z├íklade te├│ri├ş psychol├│gie trhu m├í cena akt├şv tendenciu neust├íle sa meni┼ą v┬áreakcii na celkov├Ż sentiment trhu, ktor├Ż je tie┼ż dynamick├Ż. Inak by bolo uskuto─Źnenie ├║spe┼ín├ęho obchodu ove─ża ┼ąa┼ż┼íie.┬á

V┬ápraxi to vyzer├í tak, ┼że ke─Ć trh st├║pa, je to tak zrejme v─Ćaka zlep┼íuj├║cemu sa postoju a┬ád├┤vere medzi obchodn├şkmi. Pozit├şvny sentiment trhu sp├┤sobuje zv├Ż┼íenie dopytu a┬ázn├ş┼żenie ponuky. Zv├Ż┼íen├Ż dopyt m├┤┼że vies┼ą k┬áe┼íte silnej┼íiemu postoju. Podobne plat├ş, ┼że siln├Ż klesaj├║ci trend m├í tendenciu vytv├íra┼ą negat├şvny sentiment, ktor├Ż zni┼żuje dopyt a┬ázvy┼íuje ponuku.

 

Ako sa menia em├│cie po─Źas trhov├Żch cyklov?

Rast├║ci trend

V┼íetky trhy prech├ídzaj├║ cyklami expanzie a┬ákontrakcie. Ke─Ć je trh vo f├íze expanzie (b├Ż─Ź├ş trh), vl├ídne na ┼łom atmosf├ęra optimizmu, viery a┬áchamtivosti. To s├║ zvy─Źajne hlavn├ę em├│cie, ktor├ę ved├║ k┬áv├Żraznej n├íkupnej aktivite.

Po─Źas trhov├Żch cyklov je celkom be┼żn├ę vidie┼ą ur─Źit├Ż druh cyklick├ęho alebo retroakt├şvneho efektu. Napr├şklad, sentiment sa st├íva pozit├şvnej┼í├şm, ke─Ć ceny st├║paj├║, ─Źo potom sp├┤sob├ş, ┼że sentiment bude e┼íte pozit├şvnej┼í├ş, ─Źo poh├í┼ła trh e┼íte vy┼í┼íie.

Niekedy m├┤┼żu ve─żk├í chamtivos┼ą a┬áviera predbehn├║┼ą trh tak ve─żmi, ┼że sa vytvor├ş finan─Źn├í bublina. V┬átakejto situ├ícii sa mnoho investorov za─Źne spr├íva┼ą iracion├ílne, stratia preh─żad o┬áskuto─Źnej hodnote a┬áza─Źn├║ nakupova┼ą akt├şvum len preto, ┼że veria, ┼że trh bude ─Ćalej r├ís┼ą.┬á

S├║ chamtiv├ş a┬áprece┼łuj├║ dynamiku trhu v┬án├ídeji, ┼że bud├║ ziskov├ş. Cena sa vy┼íplh├í pr├şli┼í vysoko a┬ávytvor├ş lok├ílny vrchol. Ten sa vo v┼íeobecnosti pova┼żuje za bod maxim├ílneho finan─Źn├ęho rizika.

V┬ániektor├Żch pr├şpadoch sa trh bude s┬ápostupn├Żm odpredajom akt├şv chv├ş─żu pohybova┼ą do strany. Hovor├ş sa tomu aj distribu─Źn├í f├íza. Niektor├ę cykly v┼íak nemaj├║ jasn├║ distribu─Źn├║ f├ízu a┬á─Źoskoro po dosiahnut├ş vrcholu sa za─Źne klesaj├║ci trend.

Klesaj├║ci trend

Ke─Ć sa trh za─Źne ot├í─Źa┼ą na druh├║ stranu, euforick├í n├ílada sa m├┤┼że r├Żchlo zmeni┼ą na sebauspokojenie, preto┼że mnoh├ş obchodn├şci odmietaj├║ uveri┼ą, ┼że st├║paj├║ci trend je na konci. Ke─Ć┼że ceny na─Ćalej klesaj├║, n├ílada na trhu sa r├Żchlo pres├║va na negat├şvnu stranu. ─îasto zah┼Ľ┼ła pocity ├║zkosti, popierania a paniky.

V┬átejto s├║vislosti m├┤┼żeme op├şsa┼ą ├║zkos┼ą ako okamih, ke─Ć investori za─Źn├║ pochybova┼ą o┬átom, pre─Źo cena kles├í, ─Źo ─Źoskoro vedie k┬áf├íze popierania. F├ízu popierania charakterizuje odmietav├Ż postoj. Mnoho investorov trv├í na tom, ┼że svoje stratov├ę poz├şcie bud├║ dr┼ża┼ą bu─Ć preto, ┼że je pr├şli┼í neskoro ich preda┼ą, alebo preto, ┼że veria, ┼że sa trh ─Źoskoro zotav├ş.

Ale ─Ź├şm hlb┼íie sa ceny prepadaj├║, t├Żm viac predajn├í vlna silnie. V┬átejto chv├şli strach a┬ápanika ─Źasto ved├║ k┬ánie─Źomu, ─Źomu sa hovor├ş kapitul├ícia trhu ÔÇô ke─Ć dr┼żitelia predaj├║ svoje akt├şva bl├şzko k┬álok├ílnemu dnu.

Klesaj├║ci trend sa nakoniec vzh─żadom na zni┼żuj├║cu sa volatilitu a┬ástabiliz├íciu trhu zastav├ş. Zvy─Źajne sa trh chv├ş─żu pohybuje do strany, k├Żm na ┼łom op├Ą┼ą zavl├ídne n├ídej a┬áoptimizmus. Tomuto pohybu do strany sa hovor├ş aj akumula─Źn├í f├íza.

 

Ako investori vyu┼ż├şvaj├║ psychol├│giu trhu?

Za predpokladu, ┼że te├│ria psychol├│gie trhu je platn├í, jej pochopenie m├┤┼że obchodn├şkovi pom├┤c┼ą vst├║pi┼ą a┬ávyst├║pi┼ą z┬ápoz├şci├ş v┬ápriaznivej┼í├şch ─Źasoch. V┼íeobecn├Ż postoj trhu je kontraprodukt├şvny: okamih najv├Ą─Ź┼íej finan─Źnej pr├şle┼żitosti (pre kupuj├║ceho) zvy─Źajne nast├íva, ke─Ć je v├Ą─Ź┼íina ─żud├ş bezn├ídejn├í a┬átrh je ve─żmi n├şzko. Naproti tomu moment najvy┼í┼íieho finan─Źn├ęho rizika ─Źasto nast├íva, ke─Ć je v├Ą─Ź┼íina ├║─Źastn├şkov trhu v┬áeuf├│rii a┬áprehnane sebavedom├í.

Niektor├ş obchodn├şci a┬áinvestori sa preto sna┼żia ─Ź├şta┼ą sentiment trhu, aby rozpoznali r├┤zne ┼ít├ídi├í jeho psychologick├Żch cyklov. V┬áide├ílnom pr├şpade by t├║to inform├íciu pou┼żili na n├íkup, ke─Ć trh ovl├ída panika (ni┼ż┼íie ceny), a┬ána predaj, ke─Ć trh ovl├ída chamtivos┼ą (vy┼í┼íie ceny). V┬ápraxi je v┼íak rozpoznanie t├Żchto optim├ílnych bodov len zriedka jednoduchou ├║lohou. To, ─Źo sa m├┤┼że zda┼ą ako lok├ílne dno (hranica podpory), nemus├ş vydr┼ża┼ą a┬ám├┤┼że vies┼ą k┬áe┼íte ni┼ż┼íiemu dnu.

 

Technick├í anal├Żza a┬ápsychol├│gia trhu

Obzrie┼ą sa sp├Ą┼ą za trhov├Żmi cyklami a┬ározpozna┼ą, ako sa celkov├í psychol├│gia zmenila, je ─żahk├ę. Na anal├Żze historick├Żch ├║dajov je zrejm├ę, ak├ę rozhodnutia by boli najv├Żnosnej┼íie.

Pochopi┼ą, ako sa trh men├ş za chodu, je v┼íak ove─ża ┼ąa┼ż┼íie. A┬ápredv├şda┼ą, ─Źo sa bude dia┼ą ─Ćalej, je e┼íte komplikovanej┼íie. Mnoho investorov sa pok├║┼ía predv├şda┼ą, ak├Żm smerom sa trh vyd├í, pomocou technickej anal├Żzy (TA).

V┬áistom zmysle sa d├í poveda┼ą, ┼że ukazovatele TA s├║ n├ístroje, ktor├ę je mo┼żn├ę pou┼żi┼ą na meranie psychologick├ęho stavu na trhu. Napr├şklad ukazovate─ż indexu relat├şvnej sily (RSI) m├┤┼że nazna─Źova┼ą, kedy je akt├şvum pre siln├Ż pozit├şvny trhov├Ż sentiment (napr├şklad nadmern├║ chamtivos┼ą) prek├║pen├ę.

─Äal┼í├şm pr├şkladom ukazovate─ża, ktor├Ż je mo┼żn├ę pou┼żi┼ą na rozpoznanie r├┤znych psychologick├Żch f├íz trhov├ęho cyklu, je MACD. Stru─Źne povedan├ę, vz┼ąah medzi jeho l├şniami nazna─Źuje, kedy sa men├ş dynamika trhu (napr├şklad kedy k├║pna sila slabne).

 

Bitcoin a psychológia trhu

Bitcoinov├Ż b├Ż─Ź├ş trh z┬ároku 2017 je jasn├Żm pr├şkladom toho, ako psychol├│gia trhu ovplyv┼łuje ceny a┬ánaopak. Od janu├íra do decembra vyst├║pil bitcoin z┬áasi 900┬áUSD na svoje vtedaj┼íie maximum vo v├Ż┼íke 20┬á000┬áUSD. Po─Źas tohto rastu bol trhov├Ż sentiment ─Źoraz pozit├şvnej┼í├ş. Bitcoin z├şskal tis├şce nov├Żch investorov, ktor├ş boli v┬áeuf├│rii z┬áb├Ż─Źieho trhu. FOMO, nadmern├Ż optimizmus a┬áchamtivos┼ą r├Żchlo tla─Źili ceny nahor ÔÇô k├Żm sa nezastavili.

Obr├ítenie trendu nastalo koncom roka 2017 a┬áza─Źiatkom roku 2018. Nasleduj├║ca korekcia sp├┤sobila mnoh├Żm neskor┼í├şm kupuj├║cim v├Żrazn├ę straty. Aj ke─Ć u┼ż bol klesaj├║ci trend jasne dan├Ż, mnoho ─żud├ş ─Ćalej kv├┤li falo┼ínej d├┤vere a┬ásamo─ż├║bosti trvalo na HODLovan├ş.┬á

O┬áp├ír mesiacov nesk├┤r bol trhov├Ż sentiment ve─żmi z├íporn├Ż a┬ád├┤vera investorov spadla na absol├║tne dno. Mnoho ─żud├ş, ktor├ş nak├║pili bl├şzko vrcholu, don├║tili FUD a┬ápanika preda┼ą bitcoin bl├şzko dna, a┬át├Żm utrpeli ve─żk├ę straty. Niektor├Żch ─żud├ş bitcoin ├║plne sklamal, aj ke─Ć jeho technol├│gia je v┬ápodstate st├íle rovnak├í a┬ádokonca sa v┬áskuto─Źnosti neust├íle zlep┼íuje.

 

Kognit├şvne skreslenia

Kognit├şvne skreslenia s├║ be┼żn├ę vzorce myslenia, ktor├ę ─żud├ş ─Źasto ved├║ k┬áiracion├ílnym rozhodnutiam. Tieto vzorce m├┤┼żu ovplyvni┼ą jednotliv├Żch obchodn├şkov aj cel├Ż trh. Medzi be┼żn├ę pr├şklady patria:

  • Konfirma─Źn├ę skreslenie: tendencia nadhodnocova┼ą inform├ície, ktor├ę potvrdzuj├║ na┼íe presved─Źenie, a┬áignorova┼ą alebo odmieta┼ą inform├ície, ktor├ę s├║ s┬ánimi v┬ározpore. Investori m├┤┼żu napr├şklad na b├Ż─Źom trhu kl├ís┼ą v├Ą─Ź┼í├ş d├┤raz na pozit├şvne spr├ívy a┬áignorova┼ą tie zl├ę alebo ignorova┼ą zn├ímky toho, ┼że sa trhov├Ż trend ─Źoskoro oto─Ź├ş.

  • Averzia k┬ástrate: be┼żn├í tendencia ─żud├ş ob├íva┼ą sa str├ít viac, ne┼ż si u┼ż├şvaj├║ zisky, aj ke─Ć je zisk podobn├Ż alebo vy┼í┼í├ş. In├Żmi slovami, boles┼ą zo straty je zvy─Źajne intenz├şvnej┼íia ako rados┼ą zo zisku. Z┬átohto d├┤vodu m├┤┼żu obchodn├şci zme┼íka┼ą dobr├ę pr├şle┼żitosti alebo preda┼ą v┬ápanike svoje akt├şva v┬áobdob├ş kapitul├ície trhu.

  • Majetn├şcky efekt: tendencia ─żud├ş nadhodnocova┼ą veci, ktor├ę vlastnia, len preto, ┼że ich vlastnia. Napr├şklad investor, ktor├Ż vlastn├ş bal├şk nejakej kryptomeny, bude s┬áv├Ą─Ź┼íou pravdepodobnos┼ąou veri┼ą, ┼że m├í nejak├║ hodnotu, ne┼ż niekto, kto ju v├┤bec nevlastn├ş.

 

Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

V├Ą─Ź┼íina obchodn├şkov a┬áinvestorov s├║hlas├ş, ┼że psychol├│gia m├í na trhov├ę ceny a┬ácykly nejak├Ż vplyv. Napriek tomu, ┼że s├║ psychologick├ę trhov├ę cykly dobre zn├íme, nie je v┼żdy ─żahk├ę sa s┬ánimi vyrovna┼ą. Od holandskej tulip├ínovej m├ínie v┬á17. storo─Ź├ş a┼ż po bublinu dotcom v┬á90. rokoch dvadsiateho storo─Źia sa aj sk├║sen├ş obchodn├şci sna┼żili oddeli┼ą svoj vlastn├Ż postoj od celkov├ęho sentimentu na trhu. Investori stoja pred ne─żahkou ├║lohou pochopi┼ą nielen psychol├│giu trhu, ale aj svoju vlastn├║ psychol├│giu a┬áto, ako to ovplyv┼łuje ich proces rozhodovania.