Psychologia cykl贸w rynkowych
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Psychologia cykl贸w rynkowych

Psychologia cykl贸w rynkowych

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Oct 14, 2019Zaktualizowane Nov 16, 2023
7m

Czym dok艂adniej jest psychologia rynku?

Psychologia rynku, to teoria wypracowana przez behawioryst贸w ekonomicznych, kt贸ra zak艂ada i偶 ruchy na rynkach odzwierciedlaj膮 stan emocjonalny ich uczestnik贸w. Ekonomia behawioralna jest interdyscyplinarn膮 dziedzin膮, kt贸ra bada r贸偶ne czynniki poprzedzaj膮ce decyzje ekonomiczne.

Wielu ekonomist贸w uwa偶a, 偶e emocje s膮 jedn膮 z g艂贸wnych si艂 nap臋dowych, kt贸re powoduj膮 ruchy na rynkach finansowych. Co wi臋cej, wielu z nich twierdzi r贸wnie偶 i偶 wahania nastroj贸w inwestor贸w odpowiadaj膮 za tzw. Psychologiczne cykle rynkowe.

Market sentiment, to najpro艣ciej m贸wi膮c og贸lne zdanie i odczucia inwestor贸w oraz trader贸w na temat ruch贸w cenowych. Kiedy na rynku dominuj膮 pozytywne nastroje, a ceny aktyw贸w stale rosn膮, to tak膮 sytuacj臋 najcz臋艣ciej okre艣la si臋 jako tzw. trend zwy偶kowy (inaczej hossa - ang. bull market). Negatywne nastroje na rynku zazwyczaj wywo艂uj膮 ci膮g艂e spadki cen aktyw贸w - tak膮 sytuacj臋 z drugiej strony okre艣la si臋 bess膮 (ang. bear market).

Tym samym market sentiment to nic innego jak 艣rednia z indywidualnych pogl膮d贸w i odczu膰 wszystkich trader贸w i inwestor贸w z danego rynku finansowego.聽

Jednak, podobnie jak w przypadku ka偶dej innej grupy ludzi, 偶adna z opinii nigdy nie b臋dzie niezaprzeczalnie dominowa膰 nad innymi. W ramach Psychologii rynku powsta艂o ju偶 wiele teorii. Jedna z nich zak艂ada, i偶 ceny aktyw贸w na rynkach maj膮 tendencj臋 do dynamicznego dostosowywania si臋 w odpowiedzi na og贸lne nastroje uczestnik贸w tych rynk贸w. Teoria ta ma rzeczywiste odzwierciedlenie w rzeczywisto艣ci. Gdyby by艂o inaczej, to znacznie trudniej by艂oby dokona膰 udanej transakcji handlowej, nawet w przypadku za艂o偶enia najlepszych warunk贸w.

W praktyce, je偶eli cena danego aktywa ro艣nie, to najprawdopodobniej wynika to z poprawy nastawienia i zaufania do tego aktywa w艣r贸d trader贸w. Pozytywne nastroje rynkowe powoduj膮 wzrost popytu i zmniejszenie poda偶y. Id膮c dalej, wzrost popytu mo偶e sprawi膰, 偶e zmiany cen b臋d膮 jeszcze silniejsze ni偶 normalnie. Analogicznie dzieje si臋 w przypadku silnych trend贸w spadkowych - te maj膮 tendencj臋 do tworzenia i szerzenia si臋 negatywnych nastroj贸w w艣r贸d inwestor贸w, a kt贸re to z kolei zmniejszaj膮 popyt i zwi臋kszaj膮 dost臋pn膮 poda偶.

Jak du偶ym zmianom ulegaj膮 emocje w poszczeg贸lnych cyklach rynkowych?

Trend wzrostowy (ang. uptrend)

Wszystkie rynki finansowe przechodz膮 przez tzw. cykle ekspansji (ang. expansion) i kurczenia si臋 (ang. contraction). Kiedy rynek znajduje si臋 w fazie ekspansji (inaczej hossy), to w艣r贸d trader贸w wzrasta optymizm, wiara, ale zwi臋ksza si臋 r贸wnie偶 ich chciwo艣膰. To w艂a艣nie te emocje najcz臋艣ciej wp艂ywaj膮 na decyzje o zakupie danego aktywa.

Nastroje na rynkach maj膮 r贸wnie偶 tendencj臋 do samonap臋dzania si臋. Dla przyk艂adu, je偶eli nastroje trader贸w na rynku aktywa A prze艂amuj膮 wcze艣niej wyst臋puj膮ce negatywne emocje z uwagi na post臋puj膮ce wzrosty ceny tego aktywa, to nastroje inwestor贸w staj膮 si臋 jeszcze bardziej pozytywne, tym samym powoduj膮c kolejne wzrosty ceny tego aktywa.

Czasami silne poczucie chciwo艣ci i wybuja艂e przekonania trader贸w tak bardzo przejmuj膮 kontrol臋 na rynkiem, 偶e mog膮 przyczyni膰 si臋 do powstania ba艅ki finansowej. W momencie budowania si臋 ba艅ki finansowej wi臋kszo艣膰 trader贸w przestaje dzia艂a膰 wedle wcze艣niej za艂o偶onych strategii i cz臋sto podejmuje irracjonalne decyzje, trac膮c z oczu rzeczywist膮 warto艣膰 obserwowanego przez nich aktywa i kupuj膮c je tylko z takich pobudek, jak np. wiara w ci膮g艂e wzrosty.聽

Staj膮 si臋 chciwi, a dynamika zachowa艅 ceny na rynku zaczyna nad nimi dominowa膰. W miar臋 wzrostu ceny formuje si臋 r贸wnie偶 tzw. local top. Lokalny szczyt zasadniczo wyznacza punkt maksymalnego ryzyka finansowego.

Trendy wzrostowe czasami s膮 neutralizowane przez chwilowe trendy boczne (kiedy ceny utrzymuje si臋 na relatywnie tym samym poziomie; dos艂. boczniak) - takie chwilowe spowolnienia generuj膮 traderzy, kt贸rzy decyduj膮 si臋 na zamkni臋cie swoich pozycji. W 艣wiecie tradingu tak膮 sytuacj臋 okre艣la si臋 mianem etapu dystrybucji. Co jednak istotne, to fakt i偶 wi臋kszo艣膰 cykli wyst臋puj膮cych na rynku nie posiada konkretnie nakre艣lonego etapu dystrybucji, a trend spadkowy rozpoczyna si臋 wkr贸tce po osi膮gni臋ciu lokalnego szczytu.

Trend spadkowy (ang. downtrend)

W momencie w kt贸rym trend wzrostowy nagle zostaje zdominowany przez trend spadkowy, nastroje trader贸w wcze艣niej nastawionych pozytywnie (oczekuj膮cych wzrost贸w) nasilaj膮 si臋 - dzieje si臋聽tak poniewa偶 zdecydowana ich wi臋kszo艣膰 nie wierzy w to, 偶e trend wzrostowy w艂a艣nie si臋 sko艅czy艂. Je偶eli cena danego aktywa dalej spada, to w takiej sytuacji nastroje na rynku bardzo szybko zostaj膮 zdominowane przez negatywne emocje. Najcz臋艣ciej s膮 to uczucie l臋ku, zaprzeczenia i paniki.

W tym kontek艣cie l臋k mo偶na zdefiniowa膰, jako moment, w kt贸rym inwestorzy zaczynaj膮 zastanawia膰 si臋, dlaczego cena dalej spada, co wkr贸tce prowadzi do tzw. etapu odrzucenia (ang. denial stage). Denial stage charakteryzuje si臋 dominacj膮 poczucia braku akceptacji u trader贸w. Wielu inwestor贸w upiera si臋 przy utrzymywaniu swoich pozycji (nawet je偶eli przynosz膮 one straty) poniewa偶 albo jest ju偶 "za p贸藕no na sprzeda偶", albo dlatego, 偶e chc膮 wierzy膰, i偶 "cena wkr贸tce zn贸w wr贸ci na poprzedni poziom."

Jednak w miar臋 powi臋kszania si臋 strat (dalszych spadk贸w cen) ro艣nie r贸wnie偶 dynamika zwi膮zana ze sprzeda偶膮 aktyw贸w przez trader贸w, kt贸rzy ponie艣li ju偶 znacz膮ce straty. W tym momencie strach i panika cz臋sto prowadz膮 do tak zwanej kapitulacji rynku (gdy posiadacze aktyw贸w ostatecznie poddaj膮 si臋 i sprzedaj膮 swoje aktywa po cenie bliskiej lokalnego dna).
Trend spadkowy ostatecznie zatrzymuje si臋 w chwili, gdy rynek uspokaja si臋, a cena aktywa si臋 stabilizuje. W takiej sytuacji zazwyczaj zanim zn贸w dojdzie do pojawienia si臋 optymistycznych nastroj贸w i nadziei w艣r贸d trader贸w na rynku dominuj膮 trendy boczne (ang. sideways), okre艣lane r贸wnie偶 jako etap akumulacji.

Jak inwestorzy wykorzystuj膮 psychologi臋 rynku?

Zak艂adaj膮c, 偶e teoria psychologii rynku rzeczywi艣cie znajduje swoje odzwierciedlenie na danym rynku, to jej dog艂臋bne zrozumienie mo偶e pom贸c traderowi w wybraniu odpowiednich moment贸w wej艣cia i wyj艣cia ze swoich pozycji. Og贸lne nastawienie rynku do sytuacji na nim panuj膮cej zazwyczaj powinno by膰 rozpatrywane w odwrotny spos贸b: momentem najwi臋kszej szansy finansowej (dla kupuj膮cego) jest chwila w kt贸rej wi臋kszo艣膰 trader贸w straci艂a ju偶 nadziej臋, a cena aktywa znajduje si臋 w okolicy lokalnego do艂ka. Z drugiej strony najwi臋ksze ryzyka finansowe najcz臋艣ciej wyst臋puje w chwili, gdy wi臋kszo艣膰 trader贸w popada w eufori臋 i staje si臋 zbyt pewna siebie oraz swoich pozycji.

To w艂a艣nie dlatego wielu trader贸w trudzi si臋 analiz膮 nastroj贸w panuj膮cych na rynkach, aby m贸c potencjalnie dostrzec r贸偶ne etapy cykl贸w psychologii rynku. W najlepszym ze scenariuszy pozyskane informacje wykorzystywane s膮, aby kupowa膰, gdy na rynku dominuje panika (kiedy cena aktywa jest niska), a zamyka膰 swoje pozycje, gdy na rynku dominuje chciwo艣膰 (kiedy cena aktywa bardzo wzros艂a). W praktyce jednak rozpoznanie tych optymalnych punkt贸w rzadko okazuje si臋 czym艣 osi膮galnym. To, co mo偶e wydawa膰 si臋 lokalnym dnem (wsparciem), w rzeczywisto艣ci mo偶e zosta膰 bardzo szybko prze艂amane, co z kolei mo偶e doprowadzi膰 do osi膮gni臋cia przez dane aktywo jeszcze ni偶szych lokalnych do艂k贸w.

Analiza techniczna i psychologia rynku

Analiza historycznych danych z rynku ma to do siebie, i偶 z punktu widzenia obecnej chwili w kt贸rej patrzymy na co艣, co mia艂o ju偶 miejsce, relatywnie 艂atwo jest znale藕膰 powtarzaj膮ce si臋 wzorce, a nawet po艂膮czy膰 konkretne ruchy cen z emocjami panuj膮cymi na rynku w danym momencie.

To, co rzeczywi艣cie jest wyzwaniem, to zrozumienie (w czasie rzeczywistym) jak oraz dlaczego na rynku zachodz膮 takie, a nie inne zmiany. Na bazie tego co widzimy tu i teraz oraz gar艣ci historycznych danych bardzo trudno jest przewidzie膰 co mo偶e wydarzy膰 si臋 za minut臋, godzin臋, dzie艅 czy tydzie艅. To w艂a艣nie dlatego wielu trader贸w decyduje si臋 na korzystanie z dobrodziejstw jakie niesie za sob膮 analiza techniczna (AT)聽, aby lepiej przewidywa膰 w kt贸r膮 stron臋 potencjalnie mo偶e p贸j艣膰 rynek.
W pewnym sensie mo偶na r贸wnie偶 powiedzie膰, i偶 wska藕niki AT s膮 narz臋dziami, kt贸re mo偶na wykorzysta膰, aby spr贸bowa膰 zmierzy膰 (oszacowa膰) dominuj膮ce na rynku emocje. Tutaj dla przyk艂adu warto wspomnie膰 o wska藕niku Relative Strength Index (RSI), kt贸ry - o ile zostanie poprawnie wykorzystany - mo偶e wykaza膰 czy rynek nie znajduje si臋 obecnie w fazie wykupienia - co mog艂a spowodowa膰 np. nadmierna chciwo艣膰.
MACD jest kolejnym wska藕nikiem AT, kt贸ry mo偶na wykorzysta膰 do wykrycia r贸偶nych psychologicznych etap贸w cyklu rynkowego. W przypadku MACD korelacje mi臋dzy utworzonymi przez to narz臋dzie liniami mo偶e sygnalizowa膰 chwil臋 w kt贸rej dochodzi do zmiany dynamiki na rynku (np. gdy gwa艂townie zaczyna spada膰 popyt na dane aktywo).

Bitcoin i psychologia rynku

Bull market Bitcoina z 2017 roku, to wr臋cz podr臋cznikowy przyk艂ad na to jak psychologia rynku mo偶e oddzia艂ywa膰 na ceny aktyw贸w. Od stycznia do grudnia 2017 roku Bitcoin wzr贸s艂 z poziomu oko艂o 900 dolar贸w ameryka艅skich do najwy偶szego w historii poziomu 20 000 USD. Czym bardziej cena Bitcoina ros艂a, tym nastroje na rynku stawa艂y si臋 coraz bardziej pozytywne. Ostatnie miesi膮ce 2017 roku, to okres kt贸ry obfitowa艂 w pojawienie si臋聽tysi臋cy inwestor贸w i trader贸w, kt贸rymi zacz臋艂o kierowa膰 tzw.聽FOMO - a wi臋c nadmierny optymizm i chciwo艣膰. W pewnym momencie jednak euforyczne nastroje nie by艂y ju偶 w stanie dalej ci膮gn膮膰 ceny w g贸r臋.
Pierwsze objawy zmiany kierunku trendu pojawi艂y na prze艂omie ko艅ca 2017 r. i pocz膮tku 2018 r. Ogromna korekta ceny do kt贸rej wtedy dosz艂o wp臋dzi艂a wielu inwestor贸w i trader贸w w mocno odczuwalne straty. Co ciekawe nawet w chwili w kt贸rej rynek zidentyfikowa艂 ju偶 trend spadkowy, wielu inwestor贸w mimo wszystko zdecydowa艂o si臋 na tzw 聽HODL.聽
W kilka miesi臋cy po wyst膮pieniu ogromnej korekty nastroje na rynku sta艂y si臋 bardzo negatywne, a zaufanie inwestor贸w do Bitcoina osi膮gn臋艂o rekordowo niski poziom. FUD i panika spowodowa艂y, 偶e wielu z tych, kt贸rzy kupowali blisko najwy偶szej ceny w historii, teraz decydowa艂o si臋 na sprzeda偶 swoich Bitcoin贸w po cenie bliskiej lokalnemu do艂kowi, ponosz膮c przy tym du偶e straty. Do dzisiaj w 艣wiecie kryptowalut i tradycyjnych finans贸w dominuje opinia, i偶 wielu inwestor贸w jest wr臋cz rozczarowanych Bitcoinem - ale bior膮c pod uwag臋 jedynie sam膮 cen臋 tej kryptowaluty. W rzeczywisto艣ci kod oraz protok贸艂 Bitcoina rozwijany jest nieustannie od 2009 roku, a sytuacja z prze艂omu 2017 i 2018 roku nie wp艂yn臋艂a na kierunek jego rozwoju.

B艂臋dy poznawcze (ang. cognitive biases)

B艂臋dy poznawcze s膮 powszechnymi wzorcami my艣lenia, kt贸re cz臋sto powoduj膮, 偶e ludzie podejmuj膮 irracjonalne decyzje. Wzorce te mog膮 wp艂ywa膰 zar贸wno na pojedynczych inwestor贸w, jak i na rynek rozumiany jako og贸艂 inwestor贸w i trader贸w. Najbardziej typowe wzorce to:

  • Stronniczo艣膰 (ang. confirmation bias):聽tendencja do przeceniania informacji, kt贸re potwierdzaj膮 nasze przekonania, przy jednoczesnym ignorowaniu lub odrzucaniu informacji sprzecznych z nimi. Dla przyk艂adu inwestorzy na rynku na kt贸rym panuj膮 byki (jest hossa) mog膮 bardziej skupia膰 si臋 na pozytywnych wiadomo艣ciach, ignoruj膮c z艂e wiadomo艣ci lub sygna艂y, 偶e trend na rynku mo偶e si臋 wkr贸tce odwr贸ci膰.

  • Obawa przed jak膮kolwiek strat膮 (ang. loss aversion) : powszechna w艣r贸d ludzi zachowanie, kt贸re polega na dominacji negatywnych emocji zwi膮zanych z l臋kiem przed osi膮gni臋ciem jakiekolwiek straty strat, bardziej ni偶 pozytywnych emocji zwi膮zanych z rado艣ci膮 z czerpania zysk贸w. Innymi s艂owy, poniesione straty (nawet niewielkie) dos艂ownie bol膮 bardziej ni偶 osi膮gni臋te zyski (nawet je偶eli s膮 znaczne). Loss aversion najcz臋艣ciej wzmaga w traderach tendencj臋 do podejmowania z艂ych decyzji w fazie kapitulacji rynku.
  • Efekt posiadania (ang. endowment effect): ludzie generalnie maj膮 tendencj臋 do przeceniania rzeczy, kt贸re posiadaj膮, po prostu dlatego, 偶e s膮 ich w艂a艣cicielami. Dla przyk艂adu inwestorzy posiadaj膮cy okre艣lone kryptowaluty lub tokeny (tzw. bagi) s膮 bardziej sk艂onni uwierzy膰, 偶e maj膮 one wi臋ksz膮 warto艣膰 od osoby kt贸ra nie posiada jeszcze 偶adnych kryptowalut (ang. no-coiner).

Zako艅czenie

Wi臋kszo艣膰 profesjonalnych trader贸w i inwestor贸w jest ze sob膮 zgodna, i偶 psychologia ma wp艂yw na cen臋 i cykle rynku. O ile psychologia cykl贸w rynkowych jest relatywnie dobrze znan膮 teori膮, to nie jest ona ju偶 tak 艂atwa do opanowania. Czy to w trakcie holdenderskiej Tulipomanii z 1600 roku, czy te偶 w trakcie ba艅ki dotcom贸w w latach 90., profesjonalni traderzy od zawsze staraj膮 si臋 odizolowa膰 swoje nastawienie od og贸lnego nastawienia panuj膮cego na rynku. Ka偶dy z inwestor贸w - niezale偶nie od tego w co inwestuje - zawsze powinien pr贸bowa膰 zrozumie膰 nie tylko psychologi臋 interesuj膮cego go rynku, ale tak偶e i mie膰 艣wiadomo艣膰 na temat dzia艂ania jego w艂asnej psychiki.