Czym by艂a Tulipomania
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Czym by艂a Tulipomania

Czym by艂a Tulipomania

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Dec 23, 2018Zaktualizowane Feb 19, 2024
4m

Tulip Mania przez wielu uwa偶ana jest za pierwsz膮 ba艅k臋 finansow膮, kt贸ra mia艂a miejsce w XVII wieku. Zanim om贸wimy to, czy Tulip Mania rzeczywi艣cie by艂a ba艅k膮 finansow膮, najpierw przyjrzymy si臋 najcz臋艣ciej pojawiaj膮cej si臋 narracji, kt贸ra pozwala wysnu膰 taki wniosek.


Tulipanowa ba艅ka

Tulip Mania wydarzy艂膮 si臋 w Holandii podczas tzw. holenderskiego z艂otego wieku. W XVII wieku kraj ten uzyska艂 najwy偶szy wska藕nik doch贸d na osob臋 na ca艂ym 艣wiecie dzi臋ki wykonywanemu przez ten kraj handlowi mi臋dzynarodowemu i szeroko zakrojonych operacji handlowych.

Boom gospodarczy pom贸g艂 wielu ludziom w relatywnie szybkim czasie osi膮gn膮膰 bogactwo i dobrobyt, co z kolei zacz臋艂o nap臋dza膰 rynek d贸br luksusowych. W tym kontek艣cie jednym z najbardziej po偶膮danych przedmiot贸w w tamtym czasie by艂y tulipany, a szczeg贸lnie te, kt贸re podlega艂y mutacjom, kt贸re czyni艂y je jeszcze pi臋kniejszymi od typowych przedstawicieli tych kwiat贸w. Mutacje sprawia艂y, 偶e tulipany znacznie r贸偶ni艂y si臋 od swoich niezmutowanych braci, co sprawia艂o, 偶e ka偶dy chcia艂 je posiada膰 i si臋 nimi chwali膰 ze wzgl臋du na ich niezwyk艂e kolory i wzory.

W zale偶no艣ci od odmiany cena kwiat贸w przekracza艂a doch贸d niekt贸rych pracownik贸w, a niekt贸re z nich nawet cen臋 normalnego domu. Co wi臋cej, rynek kontrakt贸w terminowych pchn膮艂 ceny tych kwiat贸w do g贸ry, poniewa偶 nie musia艂y one odt膮d fizycznie zmienia膰 swojego posiadacza.

Ale gdy coraz wi臋cej rolnik贸w zdecydowa艂o si臋 uprawia膰 kwiaty, to ich poda偶 w ko艅cu sta艂a si臋 zbyt wysoka, a rynek tulipan贸w osi膮gn膮艂 sw贸j szczyt w lutym 1637 roku. W tym roku nagle zabrak艂o kupuj膮cych, a po nieudanej aukcji tulipan贸w w Harlemie strach i panika rozprzestrzeni艂y si臋 pomi臋dzy rolnikami tak szybko, 偶e dosz艂o do tzw. p臋kni臋cia ba艅ki (krachu na tym rynku) w zaledwie kilka dni.

Historycy jednak do dzi艣 spieraj膮 si臋 ze sob膮, czy rzeczywi艣cie sytuacja na rynku tulipan贸w w tamtych latach doprowadzi艂a kogokolwiek do bankructwa. G艂贸wnym problemem w przypadku analizy tamtego okresu jest brak lub trudny dost臋p do danych finansowych z tego okresu. To, czego jednak mo偶emy by膰 pewni, to fakt i偶 krach z pewno艣ci膮 spowodowa艂 znaczne straty dla inwestor贸w, kt贸rzy posiadali kontrakty na tulipany. Ale co ta historia ma w og贸le wsp贸lnego z Bitcoinem?


Tulip Mania kontra Bitcoin

Tulip Mania przez wielu uwa偶any za doskona艂y przyk艂ad ba艅ki finansowej. Popularna narracja id膮c膮 za t膮 histori膮 opisuje zjawisko chciwo艣ci i euforii, kt贸ra panowa艂a w spo艂ecze艅stwie, a kt贸re ostatecznie doprowadzi艂y do wzrostu ceny tulipan贸w daleko poza rozs膮dne poziomy. Podczas gdy do艣wiadczeni uczestnicy rynku inwestycyjnego i finansowego wystarczaj膮co wcze艣nie rozpoznali oznaki nadchodz膮cej fali i zd膮偶yli wyj艣膰 z inwestycji, Ci, kt贸rzy do艂膮czyli si臋 do ruchu najp贸藕niej, nast臋pnie sprzedawali posiadane przez nich kwiaty lub papiery w strachu i bez opami臋tania w momencie rozpocz臋cia si臋 wolnego spadku ceny, co z kolei spowodowa艂o, 偶e wielu inwestor贸w i us艂ugodawc贸w w finalnym rozliczeniu straci艂o du偶o pieni臋dzy.

Obecnie dosy膰 cz臋sto mo偶na us艂ysze膰, 偶e Bitcoin i inne kryptowaluty pod膮偶aj膮 podobnym schematem do Tulipan贸w. 艢wiat finans贸w jednak jest znacznie inny i ma znacznie wi臋cej graczy ni偶 w Tulipmania z XVII wieku. Co wi臋cej, kryptowaluty oraz tradycyjne rynki towar贸w i akcji reaguj膮 zgo艂a inaczej i r贸偶ni膮 si臋 w wielu aspektach.


G艂贸wne r贸偶nice

Jedn膮 z najwi臋kszych r贸偶nic mi臋dzy tulipanami, a Bitcoinami jest to, 偶e Bitcoiny mog膮 s艂u偶y膰 (i s艂u偶膮) jako medium przechowuj膮ce warto艣膰 (ang. store of value). Tulipany mia艂y ograniczon膮 偶ywotno艣膰 i prawie niemo偶liwe by艂o okre艣lenie ich dok艂adnej odmiany lub ostatecznego wygl膮du, jaki m贸g艂by mie膰 kwiat patrz膮c jedynie na jego zamkni臋ty kielich. Kupcy nasion sadzili go 偶ywi膮c si臋 nadziej膮, 偶e w zamian wyhoduj膮 dok艂adnie taki typ i odmian臋 kwiatu, w jaki zainwestowali. Zw艂aszcza je艣li zap艂acili du偶膮 kwot臋 pieni臋dzy za jeden z rzadkich kolor贸w tej tego kwiatu. Co wi臋cej, hodowcy chc膮c przetransportowa膰 tulipany w inne miejsce, musieli trudzi膰 si臋 w celu znalezienia sposobu gwarantuj膮cego bezpiecze艅stwo zar贸wno kwiatom, jako ro艣linom, ale r贸wnie偶 jako i ich inwestycji. Tulipany nie nadawa艂y si臋 jako 艣rodek p艂atno艣ci, poniewa偶 niemo偶liwe by艂o ich podzielenie na mniejsze cz臋艣ci bez zniszczenia lub ca艂kowitej degradacji ro艣liny. Ostatecznie, kwiaty by艂y podatne na kradzie偶e z p贸l lub stragan贸w handlowych, co dodatkowo utrudnia艂o ich ochron臋.

Bitcoin natomiast jest cyfrowym medium, mo偶e by膰 przesy艂any w ramach globalnej sieci pomi臋dzy uczestnikami sieci w ramach systemu peer-to-peer. Bitcoin, to inaczej cyfrowa waluta zabezpieczona technikami kryptograficznymi, dzi臋ki czemu jest wysoce odporny na pr贸by oszustwa. Co wi臋cej, Bitcoin nie mo偶e zosta膰 skopiowany ani trwale zniszczony, a jedn膮 z jego zalet jest to, 偶e mo偶na go 艂atwo podzieli膰 na wiele mniejszych jednostek. Ponad to jest go stosunkowo ma艂o, bowiem jego ograniczona poda偶 wynosi maksymalnie 21 milion贸w sztuk. Prawd膮 jest, 偶e cyfrowy 艣wiat kryptowalut us艂any jest przest臋pcami i r贸偶nymi zagro偶eniami, ale sumienne przestrzeganie og贸lnych zasad bezpiecze艅stwa, jakimi powinien kierowa膰 si臋 ka偶dy w cyfrowym 艣wiecie spokojnie zapewni ka偶demu jego u偶ytkownikowi nale偶y poziom bezpiecze艅stwa.


Czy Tulip Mania na prawd臋 by艂a ba艅k膮?

W 2006 r. ekonomista Earl A. Thompson opublikowa艂 artyku艂 zatytu艂owany "Tulipmania: fakt czy artefakt?", w kt贸rym om贸wi艂 w jaki spos贸b Tulip Mania faktycznie spowodowana by艂a z niejawnym przekszta艂ceniem przez rz膮d kontrakt贸w typu futures na tzw. opcje - a nie szale艅stwem na rynku. Wed艂ug Thompsona Tulip Mania nie mo偶e zosta膰 uznany za ba艅k臋, poniewa偶 "ba艅ki co do zasady wymagaj膮 zaistnienia wsp贸lnie uzgodnionych przez rynek cen, kt贸re przekraczaj膮 fundamentalnie warto艣膰 danego dobra", co w tym przypadku nie mia艂o miejsca.

W 2007 roku Anne Goldgar opublikowa艂a ksi膮偶k臋 "Tulipmania: Pieni膮dze, Honor i Wiedza w Holenderskim Z艂otym Wieku", w kt贸rej przedstawi艂a wiele dowod贸w na to, 偶e opowie艣ci na temat Tulip Manii s膮 w rzeczywisto艣ci pe艂ne mit贸w i niesprawdzonych informacji. Bazuj膮c na obszernych badaniach archiwalnych dokument贸w z tamtego okresu, Goldgar wskazuje, 偶e zar贸wno wzrost, jak i wybuch ba艅ki tulipan贸w by艂 znacznie mniejszy ni偶 wi臋kszo艣ci z nas mog艂oby si臋 wydawa膰. Autorka w swojej ksi膮偶ce stwierdzi艂a, 偶e reperkusje ekonomiczne by艂y niewielkie oraz 偶e liczba os贸b zaanga偶owanych w rynek tulipan贸w by艂a stosunkowo niewielka.


Wnioski

Niezale偶nie od tego, czy Tulip Mania rzeczywi艣cie by艂a ba艅k膮 finansow膮, czy te偶 nie, z pewno艣ci膮 nieracjonalnym jest por贸wnywanie tulipan贸w z Bitcoinami (lub innymi kryptowalutami). Wydarzenie to mia艂o miejsce prawie 400 lat temu, odby艂o si臋 w zupe艂nie innym historycznym kontek艣cie, a kwiaty nie mog膮 by膰 tak naprawd臋 por贸wnywane do cyfrowej waluty, kt贸ra jest zabezpieczona technikami kryptograficznymi.

Udost臋pnij Posty
Zarejestruj konto
Wykorzystaj swoj膮 wiedz臋 w praktyce, otwieraj膮c konto Binance ju偶 dzi艣.