Domov
Články
Čo je tulipománia?

Čo je tulipománia?

Za─Źiato─Źn├şk
Zverejnen├ę Dec 23, 2018Aktualizovan├ę Nov 8, 2023
4m

Tulipom├ínia je mnoh├Żmi pova┼żovan├í za prv├Ż zaznamenan├Ż pr├şbeh finan─Źnej bubliny, ktor├í sa ├║dajne vyskytla v┬á17.┬ástoro─Ź├ş. Predt├Żm ako sa pok├║sime pozrie┼ą na to, ─Źi tulipom├ínia bola skuto─Źne finan─Źnou bublinou alebo nie, pozrime sa na jednoduch├Ż pr├şbeh, ktor├Ż ju pova┼żuje za skuto─Źn├║ bublinu.


Bublina s názvom tulipománia

Tulipom├ínia sa odohrala v┬áHolandsku po─Źas zlatej ├ęry Holandska. V─Ćaka rast├║cemu medzin├írodn├ęmu obchodu a┬ározsiahlym obchodn├Żm aktivit├ím mala krajina v┬átom ─Źase najvy┼í┼í├ş pr├şjem na obyvate─ża na svete.

Ekonomick├Ż rozmach pomohol mnoh├Żm ─żu─Ćom dosiahnu┼ą bohatstvo a┬áprosperitu, ─Źo n├ísledne poh├í┼łalo trh s┬áluxusn├Żm tovarom. V┬átomto kontexte boli jedn├Żm z┬ánajvyh─żad├ívanej┼í├şch predmetov tulip├íny, najm├Ą tie kr├ş┼żen├ę, aby boli e┼íte ├║┼żasnej┼íie ako ┼ítandardn├ę kvety. Tieto jedine─Źn├ę kvety sa v├Żrazne l├ş┼íili od ostatn├Żch dostupn├Żch mo┼żnost├ş, tak┼że kv├┤li ich neobvykl├Żm farb├ím a┬ávzorom ich v┼íetci chceli vlastni┼ą.

V┬áz├ívislosti od odrody cena jedn├ęho kvetu mohla ─żahko presiahnu┼ą pr├şjem kvalifikovan├ęho robotn├şka, dokonca cenu domu. Vytvorenie futures kontraktov vytla─Źilo ceny e┼íte vy┼í┼íie, preto┼że kvety nemuseli fyzicky zmeni┼ą majite─ża. Hovor├ş sa, ┼że na trh mal vplyv aj bubonick├Ż mor, preto┼że ─żudia boli viac naklonen├ş investi─Źn├ęmu riziku.

Ale s┬árast├║cim po─Źtom farm├írov pestuj├║cich kvety bola ponuka nakoniec pr├şli┼í vysok├í a┬ávo febru├íri 1637 trh s┬átulip├ínmi dosiahol svoj vrchol. Zrazu bol nedostatok kupcov a┬ápo ne├║spe┼ínej aukcii tulip├ínov v┬áHarleme sa ve─żmi r├Żchlo roz┼í├şril strach a┬ápanika, ─Źo v┬ápriebehu nieko─żk├Żch dn├ş sp├┤sobilo prasknutie bubliny.

Historici si nie s├║ ist├ş, ─Źi kv├┤li tulipom├ínii skuto─Źne do┼ílo k┬ánejak├Żm bankrotom, preto┼że dosta┼ą sa k┬áfinan─Źn├Żm z├íznamom z┬átohto obdobia je ve─żmi n├íro─Źn├ę. Krach v┼íak ur─Źite sp├┤sobil zna─Źn├ę straty investorom, ktor├ş mali podp├şsan├ę zmluvy na tulip├íny. Ale ─Źo to m├í spolo─Źn├ę s┬ábitcoinom?


Porovnanie tulipománie s bitcoinom

Tulipom├ínia je mnoh├Żmi pova┼żovan├í za uk├í┼żkov├Ż pr├şklad prasknutia bubliny. Popul├írny pr├şbeh opisuje epiz├│du chamtivosti a┬áo┼íia─żu, ktor├ę vyhnali cenu tulip├ínov ─Ćaleko za primeran├║ ├║rove┼ł. Zatia─ż ─Źo rozumn├ş ─żudia za─Źali odch├ídza┼ą skoro, t├ş neskor├ş za─Źali v┬ápanike pred├íva┼ą po za─Źat├ş vo─żn├ęho p├ídu, ─Źo sp├┤sobilo, ┼że mnoh├ş investori a┬áposkytovatelia slu┼żieb pri┼íli o┬áve─ża pe┼łaz├ş.

Ve─żmi ─Źasto sa hovor├ş, ┼że bitcoin je ─Ćal┼í├şm pr├şkladom finan─Źnej bubliny. Sp├íjanie tulipom├ínie s┬ábitcoinom v┼íak nezoh─żad┼łuje ich r├┤zne triedy akt├şv a┬átrhov├ę podmienky. Na┼íe s├║─Źasn├ę finan─Źn├ę prostredie je ├║plne in├ę a┬áje na ┼łom ove─ża viac hr├í─Źov v┬áporovnan├ş s┬átrhmi s┬átulip├ínmi v┬á17.┬ástoro─Ź├ş. Navy┼íe, trhy s┬ákryptomenami s├║ v┬áporovnan├ş s┬átradi─Źn├Żmi trhmi v├Żrazne odli┼ín├ę.


Hlavn├ę rozdiely

Jedn├Żm z┬ánajv├Ą─Ź┼í├şch rozdielov medzi tulip├ínmi a┬ábitcoinom je potenci├íl uchov├ívania hodnoty. Tulip├íny mali obmedzen├║ ┼żivotnos┼ą a┬ábolo takmer nemo┼żn├ę ur─Źi┼ą presn├║ odrodu alebo vzh─żad kvetu len pri poh─żade na cibu─żku. Obchodn├şci ho museli zasadi┼ą a┬ád├║fa┼ą, ┼że dostali presne ten typ, do ktor├ęho investovali, najm├Ą ak zaplatili za jednu zo vz├ícnych farieb. Okrem toho, ak chceli prenies┼ą tulip├íny, potrebovali sp├┤sob, ako ich bezpe─Źne dopravi┼ą na miesto ur─Źenia so v┼íetk├Żmi s├║visiacimi n├íkladmi. Tulip├íny tie┼ż neboli vhodn├ę na platby preto, ┼że ich nebolo mo┼żn├ę rozdeli┼ą na men┼íie ─Źasti. To by s┬ánajv├Ą─Ź┼íou pravdepodobnos┼ąou rastliny nen├ívratne po┼íkodilo. Navy┼íe, kvety sa daj├║ ─żahko ukradn├║┼ą z┬ápol├ş alebo zo st├ínku na trhu, ─Źo s┼ąa┼żuje ich ochranu.

Na rozdiel od toho, bitcoin je digit├ílny a┬ámo┼żno ho prev├ídza┼ą v┬ár├ímci glob├ílnej siete typu peer-to-peer. Ide o┬ádigit├ílnu menu, ktor├í je zabezpe─Źen├í kryptografick├Żmi technikami, v─Ćaka ─Źomu je vysoko odoln├í vo─Źi podvodom. Bitcoin sa ned├í skop├şrova┼ą ani zni─Źi┼ą a┬ád├í sa jednoducho rozdeli┼ą na viacero men┼í├şch jednotiek. Okrem toho je relat├şvne vz├ícny, jeho obmedzen├í dod├ívka je stanoven├í na maxim├ílne 21┬ámili├│nov kusov. Je pravda, ┼że digit├ílny svet kryptomien predstavuje ur─Źit├ę rizik├í, ale v┬ápr├şpade dodr┼żiavania v┼íeobecn├Żch bezpe─Źnostn├Żch z├ísad je pravdepodobn├ę, ┼że va┼íe prostriedky s├║ v┬ábezpe─Ź├ş.


Bola tulipom├ínia skuto─Źnou bublinou?

V┬ároku 2006 ekon├│m Earl A. Thompson publikoval ─Źl├ínok s┬án├ízvom ÔÇ×Tulipom├ínia: Fakt alebo artefakt?ÔÇť, kde uva┼żuje o┬átom, ┼że tulipom├ínia nes├║visela s┬átrhov├Żm ┼íialenstvom, ale s┬áimplicitnou konverziou tulip├ínov├Żch futures kontraktov na op─Źn├ę kontrakty zo strany vl├ídy. Pod─ża Thompsona t├║to epiz├│du nemo┼żno pova┼żova┼ą za bublinu, preto┼że pre ÔÇ×bubliny je potrebn├í existencia vz├íjomne dohodnut├Żch cien, ktor├ę presahuj├║ z├íkladn├ę hodnotyÔÇť, ─Źo v┬áskuto─Źnosti nebolo.

V┬ároku 2007 vydala Anne Goldgarov├í knihu s┬án├ízvom ÔÇ×Tulipom├ínia: Peniaze, ─Źes┼ą a┬ávedomosti v┬ázlatej ├ęre HolandskaÔÇť, kde predklad├í mno┼żstvo d├┤kazov, ┼że popul├írny pr├şbeh tulipom├ínie je v┬áskuto─Źnosti pln├Ż m├Żtov. Na z├íklade rozsiahleho arch├şvneho v├Żskumu Goldgarovej argumenty nazna─Źuj├║, ┼że vzostup aj prasknutie tulip├ínovej bubliny bolo ove─ża men┼íieho rozsahu, ne┼ż si v├Ą─Ź┼íina z┬án├ís mysl├ş. Uv├ídza, ┼że ekonomick├ę d├┤sledky boli dos┼ą mal├ę a┬ápo─Źet ─żud├ş anga┼żovan├Żch do trhu s┬átulip├ínmi bol dos┼ą n├şzky.


Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

Bez oh─żadu na to, ─Źi tulipom├ínia bola finan─Źnou bublinou alebo nie, ur─Źite je iracion├ílne porovn├íva┼ą tulip├íny s┬ábitcoinom (alebo akouko─żvek inou kryptomenou). Uveden├ę udalosti sa odohrali pred takmer 400┬árokmi, v┬á├║plne inom historickom kontexte a┬ákvety sa naozaj nedaj├║ porovn├íva┼ą s┬ádigit├ílnou menou, ktor├í je zabezpe─Źen├í kryptografick├Żmi technikami.

Zdie─ża┼ą pr├şspevky
Zaregistrujte si ├║─Źet
E┼íte dnes vyu┼żite svoje znalosti v┬ápraxi otvoren├şm ├║─Źtu Binance.