Tìm hiểu Uniswap là gì và cách thức hoạt động của Uniswap
Trang chủBài viết

Tìm hiểu Uniswap là gì và cách thức hoạt động của Uniswap

Trung cấp
5d ago
9m

Tóm tắt

Uniswap là một tập hợp các chương trình máy tính chạy trên blockchain Ethereum, cho phép trao đổi token phi tập trung. Biểu tượng của Uniswap là một chú kỳ lân, được ví như "người vận chuyển" giữa các token tiền mã hóa với nhau.

Trên thực tế, nhà giao dịch có thể trao đổi các mã token Ethereum trên Uniswap với bất kỳ ai mà không cần phải xác minh mức tín dụng - số tiền họ có. Đồng thời, họ cũng có thể bỏ tiền cho vay vào các quỹ dự trữ, tức các bể thanh khoản . Khi cung cấp tiền cho các bể này, nhà giao dịch sẽ thu được được tiền lời từ phí giao dịch.

Vậy, làm thế nào để "những chú kỳ lân ma thuật" này có thể chuyển đổi từ mã token này sang mã token khác? Bạn cần những gì để sử dụng Uniswap? Hãy tìm hiểu tiếp.


Giới thiệu

Các sàn giao dịch tập trung vốn là xương sống cho thị trường tiền mã hóa trong nhiều năm nay. Chúng giúp đẩy nhanh thời gian giao dịch, có khối lượng giao dịch cao và liên tục cải thiện tính thanh khoản. Tuy nhiên, song hành với các sàn giao dịch truyền thống là các giao dịch được xây dựng dưới dạng các giao thức không cần niềm tin. Đó là các sàn giao dịch phi tập trung (DEX), không yêu cầu phải có đơn vị trung gian hay các giám sát viên kiểm soát giao dịch.  

Do những hạn chế cố hữu của công nghệ blockchain, các sàn giao dịch phi tập trung vẫn khó cạnh tranh với các sàn giao dịch tập trung một cách đúng nghĩa. Các sàn giao dịch phi tập trung còn nhiều "dư địa" để cải thiện về hiệu suất và trải nghiệm người dùng trong tương lai.

Nhiều nhà phát triển đã suy nghĩ về những cách thức mới để xây dựng một sàn giao dịch phi tập trung. Một trong những nhà phát triển tiên phong trong mảng là Uniswap. Phương thức hoạt động của Uniswap có thể khó hiểu hơn một chút so với các sàn giao dịch phi tập trung truyền thống. Tuy nhiên, chúng ta sẽ sớm thấy ưu điểm của mô hình mới này.

Nhờ ý tưởng đột phá, Uniswap đã trở thành một trong những dự án thành công nhất và là một bước tiến trong phong trào Tài chính Phi tập trung (DeFi).

Hãy cùng tìm hiểu xem Uniswap là gì, cách thức nó hoạt động và làm thế nào bạn có thể trao đổi mã token một cách đơn giản với Ethereum nhé.


Uniswap là gì?

Uniswap là một giao thức trao đổi phi tập trung trên Ethereum. Nói chính xác hơn, đó là một giao thức thanh khoản tự động, không cần phải có bất cứ cuốn sổ lệnh hay một đơn vị trung gian để các giao dịch có thể được thực hiện. Uniswap cho phép người dùng mua bán không qua trung gian với mức độ phi tập trung và không cần sự kiểm duyệt.

Uniswap là một phần mềm mã nguồn mở. Bạn có thể tự mình tìm hiểu thêm trên Uniswap GitHub.

Bây giờ, hãy lý giải vì sao chúng ta thể có thực hiện giao dịch mà không cần có sổ lệnh? Uniswap hoạt động theo mô hình gồm có những người cho vay tiền mã hóa - tạo ra các bể thanh khoản. Hệ thống này đem lại một cơ chế ra giá phi tập trung, về cơ bản giúp làm mịn độ sâu sổ lệnh. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết về cách thức hoạt động của Uniswap ngay sau đây. Còn tại lúc này, bạn chỉ cần ghi nhớ rằng người dùng có thể trao đổi liền mạch các token ERC-20 mà không cần sổ lệnh.

Do giao thức Uniswap là phi tập trung nên không tồn tại quy trình niêm yết. Về cơ bản, bất kỳ mã token ERC-20 nào cũng có thể được khởi chạy, miễn là có một bể thanh khoản sẵn có cho các nhà giao dịch. Cũng vì lý do này nên Uniswap không tính phí niêm yết. Có thể nói, giao thức Uniswap hoạt động như một loại hàng hóa công cộng.

Giao thức Uniswap đã được Hayden Adams tạo ra vào năm 2018. Tuy nhiên, công nghệ cơ bản đã truyền cảm hứng cho nó lại được mô tả lần đầu tiên bởi nhà đồng sáng lập Ethereum - Vitalik Buterin.


Cách thức Uniswap hoạt động

Khác với cấu trúc của các sàn giao dịch kỹ thuật số truyền thống, Uniswap hoàn toàn không có sổ lệnh. Giao thức này hoạt động dựa trên một thiết kế có tên gọi là Constant Product Market Maker (Công cụ Tạo lập Thị trường Sản phẩm Không đổi), một biến thể của mô hình Công cụ Tạo lập Thị trường Tự động (Automated Market Marker – AMM).

Các công cụ tạo lập thị trường tự động là những hợp đồng thông minh giúp nắm giữ các khoản dự trù thanh khoản (các bể thanh khoản) mà nhà giao dịch có thể dùng để giao dịch. Các khoản dự trù này được tạo ra bởi chính lượng tiền được bơm vào bể của những nhà cung cấp thanh khoản. Bất cứ ai cũng có thể trở thành nhà cung cấp thanh khoản nếu đặt một khoản tiền tương đương với giá trị của hai token vào bể. Đổi lại, các nhà giao dịch sẽ phải trả một khoản tiền phí, số tiền này sẽ được phân phối cho các nhà cung cấp thanh khoản theo tỷ lệ họ nắm giữ trong bể. Hãy tìm hiểu ví dụ bên dưới để hiểu sâu hơn về cách thức hoạt động của Uniswap nhé.  

Các nhà cung cấp thanh khoản tạo ra một thị trường bằng cách ký gửi giá trị tương đương hai mã token, Chúng có thể là một token ETH và một mã token ERC-20 hoặc hai mã token ERC-20. Các nhóm này thường được tạo thành từ một đồng tiền mã hóa neo giá theo tiền pháp định (stablecoin) như DAI, USDC, hoặc USDT, tuy nhiên điều này không phải là một yêu cầu bắt buộc. Đổi lại, các nhà cung cấp thanh khoản sẽ nhận được “token thanh khoản”, thể hiện bằng thị phần của họ trong toàn bộ bể thanh khoản. Các mã token thanh khoản này có thể được đổi lại phần mà chúng đại diện trong bể.

Hãy cùng xem xét bể thanh khoản ETH/USDT. Gọi phần ETH của bể là x và phần USDT là y. Uniswap sẽ lấy hai đại lượng này và nhân chúng với nhau để tính tổng thanh khoản của bể. Tích này được gọi là k. Trong Uniswap, k không đổi, nghĩa là tổng thanh khoản của nhóm là một hằng số. Công thức tính tổng thanh khoản của nhóm như sau: 

x * y = k

Vậy, điều gì sẽ xảy ra khi có ai đó muốn thực hiện giao dịch?

Giả sử Alice mua 1 ETH với giá 300 USDT bằng cách sử dụng bể thanh khoản ETH/USDT. Bằng cách này, Alice đã tăng được phần USDT của nhóm và giảm phần ETH của nhóm. Điều này đồng nghĩa với việc giá ETH tăng. Tại sao ư? Lý do là vì số lượng ETH sau giao dịch của nhóm giảm nhưng tổng thanh khoản (k) của nhóm lại luôn là một hằng số. Cơ chế này cũng chính là thứ quyết định ra giá Cuối cùng, giá phải trả cho ETH này được dựa trên mức độ dịch chuyển tỷ lệ giữa xy của một giao dịch nhất định.

Cần phải lưu ý rằng, hình thức này không thay đổi theo tỷ lệ tuyến tính. Trên thực tế, khối lượng giao dịch càng lớn thì tỷ lệ để cân bằng giữa xy càng chênh lệch. Điều này có nghĩa là khối lượng giao dịch lớn hơn sẽ khiến đồng tiền mã hóa trong bể đắt hơn theo cấp số nhân so với giao dịch với khối lượng nhỏ, dẫn tới  sự trượt giá  càng ngày càng lớn Điều này cũng đồng nghĩa với việc bể thanh khoản càng lớn thì càng thuận lợi để xử lý các lệnh trao đổi lớn. Lý do là, trong trường hợp này, tỷ lệ để cân bằng giữa xy là nhỏ hơn.


Tổn thất tạm thời là gì?

Như chúng ta đã thảo luận, các nhà cung cấp thanh khoản có thể thu được lợi nhuận từ hoạt động cung cấp thanh khoản cho các nhà giao dịch - những người trao đổi token - thông qua phí giao dịch. Vậy, còn điều gì mà nhà cung cấp thanh khoản phải quan tâm nữa hay không? Câu trả lời là có và đó là hiệu ứng có tên tổn thất tạm thời (impermanent loss).

Chúng ta lại giả sử rằng Alice gửi 1 ETH và 100 USDT vào một bể trên Uniswap. Do cặp token trên cần phải có giá trị tương đương nên điều này có nghĩa là giá của 1 ETH là 100 USDT. Tổng cộng, có 10 ETH và 1.000 USDT trong bể (phần còn lại do các nhà cung cấp thanh khoản khác như Alice đóng góp). Như thế, Alice có 10% cổ phần trong nhóm. Tổng thanh khoản của chúng ta (k) trong trường hợp này là 10.000.

Điều gì sẽ xảy ra nếu giá ETH tăng lên tới 400 USDT? Hãy nhớ rằng, tổng thanh khoản trong nhóm là một hằng số. Nếu ETH hiện tại có giá 400 USDT, điều này có nghĩa là tỷ lệ giữa giá ETH và USDT trong nhóm đã thay đổi. Trên thực tế, hiện tại trong nhóm sẽ có 5 ETH và 2.000 USDT. Kết quả thực tế này là do nhà giao dịch sẽ bổ sung thêm USDT vào nhóm và rút ETH ra khỏi đó cho tới khi tỷ lệ này phản ánh giá chính xác. Đây là lý do cho việc chúng ta phải nhận thức k là một hằng số là một điều cực kỳ quan trọng.

Do vậy, Alice quyết định rút tiền và nhận được 10% tiền quỹ từ bể theo như số cổ phần của cô ấy. Kết quả là cô nhận được 0.5 ETH và 200 USDT, tức tổng cộng 400 USDT. Có vẻ Alice đã có một khoản lợi nhuận lớn. Nhưng chờ đã, điều gì sẽ xảy ra nếu cô ấy không bơm tiền vào bể? Cô ấy sẽ có 1 ETH và 100 USDT, với giá trị tổng là 500 USDT.

Thực tế là Alice còn có thể kiếm được nhiều hơn nếu cứ giữ số tiền này trong ví, thay vì đặt vào bể Uniswap. Trong trường hợp này, tổn thất tạm thời về cơ bản chính là chi phí cơ hội của việc tích lũy một mã token tăng giá. Điều này được hiểu rằng, Alice có thể sẽ đánh mất các cơ hội kiếm tiền khác nếu gửi tiền vào Uniswap với hy vọng kiếm lời từ tiền phí của các nhà giao dịch.

Bạn cần lưu ý rằng, hiệu ứng này xảy ra bất cứ khi nào giá tăng hay giảm so với thời điểm tiền được đặt vào. Điều này có nghĩa là nếu giá của ETH giảm so với thời điểm đặt tiền, khoản lỗ có thể lớn hơn nhiều. Nếu bạn muốn được giải thích kỹ hơn về vấn đề này, bạn có thể đọc thêm bài viết của Pintail trên Medium để tìm hiểu thêm về nó.

Tuy nhiên, tại sao lại tổn thất này lại là tạm thời? Nếu giá cả của các token quay lại mức giá tại thời điểm chúng được thêm vào bể, tổn thất này sẽ bị triệt tiêu. Đồng thời, do các nhà cung cấp thanh khoản có thể kiếm lời nên tổn thất này có thể được cân bằng theo thời gian. Tuy vậy, các nhà cung cấp thanh khoản cần phải biêt rõ về điều này, trước khi bơm tiền vào bể.


Uniswap kiếm tiền như thế nào?

Uniswap không kiếm ra tiền. Uniswap là một giao thức phi tập trung không có bất cứ một mã token vốn có nào. Tất cả các khoản phí đều được chuyển tới các nhà cung cấp thanh khoản. Không nhà sáng lập nào cắt xén một phần phí từ các giao dịch diễn ra thông qua giao thức.

Hiện tại, phí giao dịch trả cho các nhà cung cấp thanh khoản là 0,3% mỗi giao dịch. Theo mặc định, khoản phí này sẽ được thêm vào bể thanh khoản nhưng các nhà cung cấp thanh khoản có thể lấy nó ra bất cứ lúc nào. Phí được phân bổ theo tỷ lệ đóng góp thanh khoản của từng nhà cung cấp thanh khoản trong bể.

Một phần phí có thể sẽ được đóng góp để phát triển Uniswap trong tương lai. Nhóm Uniswap đã và đang triển khai phiên bản cải tiến của giao thức này, với tên Uniswap v2.


➟ Bạn đang muốn bắt đầu cùng tiền mã hóa? Mua ngay Bitcoin tại Binance!


Cách sử dụng Uniswap

Uniswap là một giao thức mã nguồn mở, điều có nghĩa là ai cũng có thể tạo ra ứng dụng từ nó. Tuy nhiên, ứng dụng được sử dụng nhiều nhất hiện nay là https://app.uniswap.orghttps://uniswap.exchange. Các bước sử dụng ứng dụng Uniswap:

  1. Đến giao diện của Uniswap.
  2. Kết nối ví của bạn. Có thể sử dụng MetaMask, Trust Wallet hoặc bất kỳ ví điện tử nào được hỗ trợ trên Ethereum.
  3. Chọn token bạn muốn đổi.
  4. Chọn token bạn muốn có.
  5. Nhấp vào nút Swap (Đổi).
  6. Xem trước giao dịch trên cửa sổ pop-up.
  7. Xác nhận giao dịch trên cửa sổ pop-up.
  8. Chờ giao dịch được xác nhận trên blockchain Ethereum. Bạn có thể theo dõi trạng thái giao dịch trên https://etherscan.io/.


Kết

Uniswap là một giao thức trao đổi đột phá được xây dựng trên Ethereum. Nó cho phép tất cả mọi người có ví điện tử Ethereum trao đổi token mà không cần có sự tham gia của bất cứ bên trung gian nào. 

Mặc dù vẫn tồn tại hạn chế nhưng công nghệ này đã mở ra những lối đi thú vị cho việc trao đổi token không cần niềm tin  trong tương lai. Một khi những giải pháp mở rộng Ethereum 2.0 được đưa lên mạng, Uniswap có thể sẽ tiếp tục có nhiều cải tiến đáng mong đợi.

Bạn vẫn còn thắc mắc về chuyển đổi token và DeFi? Hãy xem nền tảng Q&A (hỏi & đáp) của chúng tôi, Ask Academy, nơi cộng đồng Binance sẽ trả lời câu hỏi của bạn.