Maksimal ├ç─▒kar─▒labilir De─čer (MEV) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Maksimal ├ç─▒kar─▒labilir De─čer (MEV) Nedir?

Maksimal ├ç─▒kar─▒labilir De─čer (MEV) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 27, 2023G├╝ncellenme: Jun 19, 2023
7m

K─▒sa ├ľzet

Eskiden Madenci ├ç─▒kar─▒labilirlik De─čeri olarak adland─▒r─▒lan Maksimal ├ç─▒kar─▒labilir De─čer (MEV), yeni bir blok olu┼čtururken i┼člemleri dahil etme, d─▒┼čar─▒da b─▒rakma veya yeniden s─▒ralamaya y├Ânelik bir stratejiyi ifade eder. MEV'in amac─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunca fazla ek k├ór elde etmektir. Blok ├╝reticileri, i┼člemleri se├žme ve s─▒ralama yetkisine sahip olmalar─▒ndan dolay─▒ bunu yapmak i├žin en iyi konumdad─▒r.

Fakat di─čer a─č kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ da (aray─▒c─▒lar olarak adland─▒r─▒l─▒rlar) arbitraj, ├Ânden i┼člem veya likidasyon gibi bir MEV f─▒rsat─▒ g├Ârmeleri durumunda ├╝cret ├Âdeyerek i┼člem yaabilir. MEV en ├žok blockchain i┼člemlerinin daha karma┼č─▒k bilgiler i├žerdi─či ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme ├Âzellikli a─člarda bulunur.

Giri┼č

MEV, yeni bir blok (bir blockchaine eklenmek ├╝zere) olu┼čturulurken m├╝mk├╝n olan en fazla k├ór─▒ elde etmek i├žin i┼člemlerin kas─▒tl─▒ olarak yeniden s─▒ralanmas─▒n─▒, dahil edilmesini veya d─▒┼čar─▒da b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lan bir kripto terimidir. MEV'i hangi i┼člemlerin hangi s─▒rayla dahil edilece─čini se├žerek bir bloktan standart ├Âd├╝l ve gas ├╝cretlerinin ├Âtesinde ekstra de─čer elde etmek olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz.

MEV, ├Ânemli bir merkeziyetsiz finans (DeFi) ekosistemine sahip olmas─▒ nedeniyle genellikle Ethereum a─č─▒yla ili┼čkilendirilir. Bir bloktaki i┼člemler ne kadar karma┼č─▒ksa ÔÇö ├Ârne─čin, bor├ž verme, bor├ž alma veya al─▒m sat─▒mla ba─člant─▒l─▒ ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler ÔÇö┬áblok ├╝reticilerinin belirli i┼člemleri dahil etmeye, ├ž─▒karmaya veya yeniden s─▒ralamaya karar vererek ekstra k├ór elde etmesi i├žin (maksimum de─čere ula┼čmas─▒) o kadar fazla f─▒rsat olacakt─▒r.┬á

MEV Nedir?

Bu kavram ortaya ilk ├ž─▒kt─▒─č─▒nda, o zamanlar bir i┼č ispat─▒ (PoW) mutabakat mekanizmas─▒n─▒ kullanan Ethereum a─č─▒yla daha ├žok ili┼čkilendirilmi┼čtir. Madenciler, bloklar─▒ olu┼čtururken i┼člemleri yeniden s─▒ralama, dahil etme veya d─▒┼čar─▒da b─▒rakma g├╝c├╝ne sahiptir ve ekstra de─čer elde etmek i├žin bu tip se├žimler yapabilir.┬á

Bu da m├╝mk├╝n olan en fazla ekstra k├ór─▒ elde etme olgusunu a├ž─▒klamak i├žin Madenci ├ç─▒kar─▒labilirlik De─čeri teriminin olu┼čturulmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. Fakat Eyl├╝l 2022'de Ethereum, a─č─▒n mutabakat mekanizmas─▒n─▒ PoW'dan hissenin ispat─▒na (PoS) d├Ân├╝┼čt├╝ren teknik bir y├╝kseltme olan Birle┼čtirme'yi tamamlam─▒┼čt─▒r.┬á

Bu nedenle, Ethereum a─č─▒ndaki yeni bloklar art─▒k madenciler taraf─▒ndan de─čil do─črulay─▒c─▒lar taraf─▒ndan olu┼čturulmaktad─▒r. Fakat PoS sistemlerinde de MEV uygulanabilir. Bloklar hala olu┼čturulmaktad─▒r, dolay─▒s─▒yla hangi i┼člemlerin hangi s─▒rayla dahil edilece─činin karar─▒n─▒ verenler bir bloktan m├╝mk├╝n olan en y├╝ksek miktarda para kazanmalar─▒na yard─▒mc─▒ olacak kararlar alabilir. Eski MEV kavram─▒ varl─▒─č─▒n─▒ hala s├╝rd├╝rse de art─▒k madencilere ├Âzel olmad─▒─č─▒ i├žin Maksimal ├ç─▒kar─▒labilir De─čer anlam─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒ kabul edilmektedir.┬á

MEV Nas─▒l ├çal─▒┼č─▒r?

MEV'in nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ anlamak i├žin blok ├╝reticilerinin (madenciler veya do─črulay─▒c─▒lar) rol├╝ hakk─▒nda temel bilgilere sahip olmak gerekir. Blok ├╝reticileri, blockchain a─člar─▒n─▒n g├╝venli kalmas─▒nda ve faaliyetlerini s├╝rd├╝rmesinde ├žok ├Ânemli bir rol oynar. ─░┼člemleri do─črulamaktan ve bloklar halinde a─ča eklemekten sorumludurlar. Bu s├╝re├ž, hangi zincir ├╝zerinde ger├žekle┼čtirildi─čine ba─čl─▒ olarak madencilik veya do─črulama olarak adland─▒r─▒l─▒r.┬á

Basit├že ifade edecek olursak, blok ├╝reticileri a─čdaki i┼člemlerin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ garanti alt─▒na al─▒r ve a─č─▒n ├žal─▒┼čmaya devam etmesini sa─člar. Bu ki┼čiler olmadan yeni verilerin zincire eklenmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Blok ├╝reticileri, kullan─▒c─▒lar─▒n i┼člem bilgilerini toplar ve bu bilgileri a─č─▒n zincirine eklenmek ├╝zere bloklar halinde organize eder.┬á

G├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒ gereken ├Ânemli nokta, bloklar─▒na hangi i┼člemleri dahil edeceklerine blok ├╝reticilerinin karar vermesidir. Mant─▒ken, i┼člemler k├órl─▒l─▒─ča g├Âre se├žilir, bu da en y├╝ksek ├╝crete sahip i┼člemlerin ├Ânce se├žilece─či anlam─▒na gelir. Kullan─▒c─▒lar─▒n yo─čun d├Ânemlerde daha y├╝ksek gas ├╝cretleri (veya i┼člem ├╝cretleri) ├Âdemesinin nedeni i┼člemlerine ├Âncelik verilmesini sa─člamakt─▒r. Bir blok ├╝reticisi en y├╝ksek ├╝crete sahip i┼člemleri se├žerse daha fazla k├ór edecektir. Sonu├ž olarak, daha d├╝┼č├╝k ├╝cretli i┼člemlerin bir bloka dahil edilmek i├žin daha uzun bir s├╝re beklemesi gerekir.

Fakat i┼člemlerin ├╝cretlere g├Âre se├žilmesini veya s─▒ralanmas─▒n─▒ zorunlu k─▒lan bir kural yoktur. ─░┼člemler daha karma┼č─▒k bilgiler i├žerdi─činde (ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme ├Âzellikli blockchainlerde oldu─ču gibi), blok ├╝reticileri standart blok ├Âd├╝l ve ├╝cretlerinin ├Âtesinde ekstra k├ór elde etmek i├žin i┼člemleri dahil edebilir, d─▒┼čar─▒da b─▒rakabilir veya yeniden s─▒ralayabilir.

├ľrne─čin, di─čerleri yerine belirli i┼člemleri se├žmek ve bunlar─▒ belirli bir ┼čekilde s─▒ralamak, ortaya ├ž─▒kan arbitraj veya zincir ├╝st├╝ likidasyon f─▒rsatlar─▒ nedeniyle daha fazla k├ór edilmesine imkan tan─▒yabilir. En ├Âz├╝nde MEV, daha fazla finansal kazan├ž i├žin i┼člemlerin se├žilme ve s─▒ralanma s├╝recidir.

MEV aray─▒c─▒lar─▒

MEV, yaln─▒zca blok ├╝reticilerine fayda sa─člayan bir strateji gibi g├Âr├╝nse de ├Ânemli bir miktarda MEV, "aray─▒c─▒lar" olarak bilinen di─čer kat─▒l─▒mc─▒lar taraf─▒ndan sa─član─▒r. Bu kat─▒l─▒mc─▒lar, k├órl─▒ MEV f─▒rsatlar─▒ yakalamak i├žin a─č verilerini analiz eden MEV'e ├Âzg├╝ i┼člemleri kullan─▒r.┬á

Aray─▒c─▒lar, k├órl─▒ MEV i┼člem ve stratejilerinin ger├žekle┼čebilmesini sa─člamak amac─▒yla blok ├╝reticilerine genellikle son derece y├╝ksek gas ├╝cretleri ├Âder. Mant─▒k ├žer├ževesinde, bir MEV f─▒rsat─▒na y├Ânelik rekabete ba─čl─▒ olarak bir blok ├╝reticisi, aray─▒c─▒n─▒n potansiyel k├ór─▒n─▒n %99,99'una kadar gas ├╝creti alabilir.

├ľrne─čin, aray─▒c─▒lar─▒n MEV gelirlerinin %90'─▒ndan fazlas─▒n─▒ gas ├╝cretlerine ├Âdedi─či bilinen merkeziyetsiz borsa (DEX) arbitraj─▒n─▒ ele alal─▒m. Bu kadar y├╝ksek bir gas ├╝cretinin ├Âdenmesinin nedeni, k├órl─▒ bir arbitraj i┼čleminin benzer i┼člemlerden ├Ânce ger├žekle┼čtirilmesini sa─člamak i├žin bunun tek yol olmas─▒d─▒r.

Yayg─▒n MEV ├ľrnekleri

Arbitraj, ├Ânden i┼člem ve likidasyon, MEV yoluyla k├ór elde etmek isteyen blok ├╝reticilerine ve aray─▒c─▒lara y├Ânelik f─▒rsatlar sunar. A┼ča─č─▒da, MEV'in ne oldu─čunu ve nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ daha iyi anlamaya imkan tan─▒yan ├že┼čitli ├Ârnekleri daha yak─▒ndan inceleyece─čiz.┬á

Arbitraj

Bir varl─▒─č─▒n fiyat─▒ borsalar aras─▒nda tutarl─▒ olmad─▒─č─▒nda hemen bir arbitraj f─▒rsat─▒ do─čar. Kripto d├╝nyas─▒nda, ayn─▒ token iki farkl─▒ DEX'te farkl─▒ fiyatland─▒r─▒labilir. Bu durum birisi (bir arbitrajc─▒) taraf─▒ndan fark edildi─činde, bu ki┼či tutars─▒zl─▒ktan k├ór elde etmek i├žin bir i┼člem yapmak ├╝zere harekete ge├žer. Bir aray─▒c─▒n─▒n bot'u beklemede olan bir i┼člemi tespit etti─činde ve bu arbitraj f─▒rsat─▒n─▒n sundu─ču de─čeri elde etmek i├žin kendi i┼člemini beklemede olan i┼člemin ├Ân├╝ne ekledi─činde MEV ger├žekle┼čir.

├ľnden i┼člem

Aray─▒c─▒lar ve blok ├╝reticileri, i┼člem havuzunda hala beklemede olan ├Ânemli bir al─▒┼č emrine ├Ânden i┼člem yapmak i├žin blokta i┼člemlerin s─▒ras─▒n─▒ belirleyebilme becerilerinden yararlanabilir. MEV, dijital varl─▒─č─▒n fiyat─▒n─▒ y├╝kseltecek b├╝y├╝k bir al─▒m emrinden ├Ânce ger├žekle┼čtirilmesi i├žin benzer bir al─▒m emrinin verilmesi, b├Âylece daha uygun bir fiyat elde edilmesi durumunda ortaya ├ž─▒kar.

Benzer bir MEV stratejisi ise fiyat─▒ de─či┼čtirecek belirli bir i┼člemin ├Ân├╝ne bir al─▒┼č emri, arkas─▒na ise bir sat─▒┼č emri vermeyi, b├Âylece fiyat bask─▒s─▒ndan her iyi y├Ânden de faydalanmay─▒ i├žeren ÔÇťsandvi├žÔÇŁ stratejisidir.

Likidasyon

DeFi, kullan─▒c─▒lar─▒n teminat olarak yat─▒r─▒lan dijital varl─▒klar ile kredi almas─▒na olanak tan─▒r. Piyasa hareket ederse ve teminat─▒n de─čeri belirli bir fiyat─▒n alt─▒na d├╝┼čerse pozisyon likide edilir. ─░lgili ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler, likidasyonu tetikleyen i┼čleme genellikle bir ├Âd├╝l veya ├╝cret ├Âder.

Bu t├╝r bir i┼člemi tespit etmek i├žin bot ├žal─▒┼čt─▒ran herhangi bir aray─▒c─▒ veya blok ├╝reticisi i├žin burada bir MEV f─▒rsat─▒ mevcuttur. ─░┼člemi tespit eden ki┼či daha sonra kendi tasfiye i┼člemini herkesten ├Ânce bloka ekleyebilir ve bu sayede ├Âd├╝l de─čerini elde edebilir.

Son D├╝┼č├╝nceler: MEV'in Art─▒ ve Eksileri

MEV, ├Âncelikli hedefi k├ór─▒n─▒ en ├╝st seviyeye ├ž─▒karmak olan ki┼čilerce kullan─▒ld─▒─č─▒ i├žin rasyonel bir stratejidir. Baz─▒ ki┼čiler MEV'in verimsizliklerin m├╝mk├╝n olan en k─▒sa s├╝rede d├╝zeltilmesini sa─člayarak daha geni┼č ├žapta ekosisteme fayda sa─člad─▒─č─▒n─▒ savunur.

├ľrne─čin, arbitraj f─▒rsatlar─▒ndan k├ór elde eden ilk ki┼či olmak i├žin yar─▒┼čan MEV aray─▒c─▒lar─▒, DEX'lerde fiyatlar─▒n h─▒zla d├╝zeltilmesini sa─člar. Benzer ┼čekilde, bor├ž verme protokolleri teminatland─▒rma seviyeleri dengesiz hale gelece─činden riskli kredilerin denetimsiz kalmas─▒n─▒ istemez, bu nedenle MEV likidasyon bask─▒s─▒, bor├ž verenlerin m├╝mk├╝n olan en k─▒sa s├╝rede geri ├Âdeme almas─▒n─▒ sa─člar.┬á

Fakat MEV, g├Âz ard─▒ edilmemesi gereken bir dizi sorunu da beraberinde getirir. ├ľnden i┼člem ve sandvi├žleme gibi baz─▒ uygulamalar, i┼člemleri i├žin fazladan ├Âdeme yapmak zorunda kalan, daha y├╝ksek slipaja maruz kalan veya asl─▒nda s─▒f─▒r toplaml─▒ bir oyunda de─čer kayb─▒ ya┼čayan di─čer kullan─▒c─▒lar i├žin k├Ât├╝ sonu├žlar do─čurur.┬á

Buna ek olarak, MEV aray─▒c─▒lar─▒ ortaya ├ž─▒kan de─čeri yakalamak amac─▒yla i┼člemlerini bloklara eklemek i├žin rekabet ederken gas fiyatlar─▒n─▒n y├╝kselmesine ve a─čda t─▒kan─▒kl─▒─ča yol a├žabilir.┬á

En temelde, i┼člemleri ├Ânceki bir blokta yeniden s─▒ralamadan elde edilecek de─čer bir sonraki blokun ├Âd├╝l ve ├╝cretlerinden daha y├╝ksekse, MEV bir blok ├╝reticisinin blockchaini yeniden d├╝zenlemesini ekonomik a├ž─▒dan mant─▒kl─▒ hale getirebilir. Fakat bu durum, a─č─▒n mutabakat─▒n─▒ ve b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ tehdit eder.

Ekosistem h─▒zla geli┼čmeye devam ederken, MEV ile ilgili bu sorunlara ├ž├Âz├╝mler bulmak art─▒k bu d├╝nyan─▒n ba┼čl─▒ca ara┼čt─▒rma ve geli┼čtirme alanlar─▒ndan biri haline gelmi┼čtir.

Ek Okumalar