Mimblewimble Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Mimblewimble Nedir?

Mimblewimble Nedir?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Sep 2, 2019G├╝ncellenme: Dec 11, 2023
5m

Topluluk Yay─▒n─▒ - Yazar: William M. Peaster.


Mimblewimble (MW), i┼člemlerin de─či┼čik bir yolla yap─▒land─▒r─▒ld─▒─č─▒ ve sakland─▒─č─▒ bir blockchain tasar─▒m─▒d─▒r. Proof of Work (PoW) blockchaininin daha fazla gizlili─če ve daha iyi a─č ├Âl├žeklendirmesine olanak sunan farkl─▒ bir uygulamas─▒d─▒r.

Mimblewimble tasar─▒m─▒ 2016 y─▒l─▒n─▒n ortalar─▒nda Tom Elvis Jedusor takma isimli bir ki┼či taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lk Mimblewimble┬ábelgesinde temel fikirler payla┼č─▒lm─▒┼č olsa da, baz─▒ sorular yan─▒ts─▒z kalm─▒┼čt─▒r. Bu da Blockstream ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Andrew Poelstra'n─▒n orijinal konsept ├╝zerinde ├žal─▒┼čmas─▒na ve iyile┼čtirmeler yapmas─▒na sebep olmu┼čtur. Poelstra k─▒sa s├╝re sonra┬áMimblewimble┬ába┼čl─▒kl─▒ bir makale yazm─▒┼čt─▒r (makale Ekim 2016'da yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r).

O zamandan bu yana bir├žok ara┼čt─▒rmac─▒ ve geli┼čtirici MW protokol├╝n├╝n sundu─ču olas─▒l─▒klar ├╝zerine ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Baz─▒lar─▒ MW'yi Bitcoin ├╝zerinde uygulaman─▒n teknik olarak m├╝mk├╝n olsa da olduk├ža zor olaca─č─▒n─▒ s├Âylemektedir. Poelstra ve di─čerleri ise Mimblewimble'in bir yan zincir ├ž├Âz├╝m├╝ olarak en nihayetinde Bitcoin a─č─▒n─▒ geli┼čtirece─čine inanmaktad─▒r.


Mimblewimble Nas─▒l ├çal─▒┼č─▒r?

Mimblewimble, blockchain i┼člemlerinin geleneksel modelini de─či┼čtirir. Blockchainin daha kompakt bir ge├žmi┼če sahip olmas─▒na olanak tan─▒r. B├Âylece blockchaini indirmek, senkronize etmek ve do─črulamak daha kolay hale gelir.

Bir MW blockchaininde belirlenebilir ve tekrar kullan─▒labilir adresler yoktur. Bu da t├╝m i┼člemlerin d─▒┼čar─▒dan bakan birisine rastgele veriler gibi g├Âz├╝kmesi anlam─▒na gelir. ─░┼člem verileri yaln─▒zca ilgili kat─▒l─▒mc─▒lar taraf─▒ndan g├Âr├╝lebilir.

Dolay─▒s─▒yla bir Mimblewimble blo─ču, bir├žok i┼člemin kombinasyonu yerine b├╝y├╝k tek bir i┼člem olarak g├Âz├╝k├╝r. Bu da bloklar─▒n do─črulanabilece─či ve onaylanabilece─či ama i┼člemlerin kendilerine y├Ânelik detay vermedi─či anlam─▒na gelir. Bireysel girdileri kar┼č─▒l─▒k gelen ├ž─▒kt─▒larla ba─člamak m├╝mk├╝n de─čildir.

Bir ├Ârnek ├╝zerinden ilerlersek, Alice annesinden 5 ve babas─▒ndan da 5 MW coini al─▒r. Daha sonra Alice bu 10 coini Bob'a g├Ânderir. ─░┼člemler do─črulan─▒r fakat ayr─▒nt─▒lar herkese a├ž─▒k de─čildir. Bob'un bildi─či tek ┼čey Alice'in ona 10 coin g├Ânderdi─čidir fakat bu 10 coini Alice'e ilk olarak kimin g├Ânderdi─čini bilemez.

Coinleri bir Mimblewimble blockchaini ├╝zerinde hareket ettirmek i├žin g├Ânderici ve al─▒c─▒n─▒n do─črulama bilgilerini birbirleriyle payla┼čmas─▒ gerekir. Yani hala Alice ve Bob'un ileti┼čim kurmas─▒na gerek duyulur fakat i┼člemin ger├žekle┼čmesi i├žin her ikisinin de ayn─▒ anda ├ževrimi├ži olmas─▒ gerekmez.

Bunun yan─▒ s─▒ra Mimblewimble kestirme yol ad─▒nda bir ├Âzelli─če sahiptir. Bu ├Âzellik gereksiz i┼člem bilgilerini ├ž─▒kararak blok verisini azalt─▒r. Yani blok her bir girdi ve ├ž─▒kt─▒y─▒ kaydetmek yerine (ailesinden Alice ve Alice'ten Bob'a) yaln─▒zca tek bir girdi-├ž─▒kt─▒ e┼čini kaydeder (Alice'in ailesinden Bob'a).

Teknik olarak Mimblewimble tasar─▒m─▒, 2013 y─▒l─▒nda Adam Back taraf─▒ndan┬áortaya at─▒lan ve Greg Maxwell ile Pieter Wuille taraf─▒ndan┬áuygulamaya konan Gizli ─░┼člemler (CT) kavram─▒n─▒ destekler ve ileri ta┼č─▒r.


Mimblewimble ve Bitcoin

Bitcoin blockchaini┬ágenesis blo─čundan bu yana her bir i┼člem verisini saklamaktad─▒r. Bu da herkesin Bitcoin'in a├ž─▒k ge├žmi┼čini i┼člem i┼člem indirebilece─či ve do─črulayabilece─či anlam─▒na gelir.

Bunun aksine, bir Mimblewimble blockchaini yaln─▒zca ba┼čl─▒ca bilgileri tutar ve bunu yaparken daha fazla gizlilik imkan─▒ sunar. Do─črulay─▒c─▒lar ola─čan d─▒┼č─▒ bir hareket olmamas─▒n─▒ (├Ârn.┬á├žifte harcama) ve dola┼č─▒mdaki coin miktar─▒n─▒n do─čru olmas─▒n─▒ sa─člar.

Bunun d─▒┼č─▒nda Mimblewimble, i┼člemlerin nas─▒l yap─▒land─▒r─▒laca─č─▒n─▒ belirleyen bir talimatlar listesi olan Bitcoin komut sistemini devre d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒r. Komut sisteminin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ MW blockchaininin daha gizli ve ├Âl├žeklenebilir olmas─▒n─▒ sa─člar. Daha gizli olur ├ž├╝nk├╝ adresler hi├žbir ┼čekilde takip edilemez ve daha ├Âl├žeklenebilir olur ├ž├╝nk├╝ blockchain verisi daha k├╝├ž├╝kt├╝r.

Dolay─▒s─▒yla Bitcoin ve Mimblewimble aras─▒ndaki bir di─čer ├Ânemli fark daha ├Ânce belirtti─čimiz kestirme yol ├Âzelli─či ile ili┼čkili olan blockchainlerin ba─č─▒l veri b├╝y├╝kl├╝─č├╝d├╝r. Mimblewimble gereksiz i┼člem verilerini ├ž─▒kararak daha az hesaplama kayna─č─▒na ihtiya├ž duyar.


Avantajlar─▒

Blockchain boyutu

Daha ├Ânce belirtti─čimiz gibi Mimblewimble veri s─▒k─▒┼čt─▒rmas─▒na izin vererek genel olarak blockchainin boyutunu k├╝├ž├╝lt├╝r. Node'lar i┼člem ge├žmi┼čini b├╝y├╝k oranda daha az kaynak kullanarak ├žok daha h─▒zl─▒ ┼čekilde do─črulayabilir. Bunun yan─▒ s─▒ra, yeni node'lar─▒n MW blockchainini indirmesi ve onunla senkronize olmas─▒ daha kolayd─▒r.

A─ča kat─▒lma ve node ├žal─▒┼čt─▒rma masraf─▒n─▒n daha az olmas─▒ en nihayetinde daha ├že┼čitli ve da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir topluluk yaratabilir, bu da bir├žok PoW blockchaininde yayg─▒n olarak g├Âr├╝len madencili─čin merkezile┼čmesi durumunu azaltabilir.

├ľl├žeklenebilirlik

Mimblewimble bir g├╝n Bitcoin'e ya da ba┼čka bir ana zincire eklenebilecek bir yan zincir ├ž├Âz├╝m├╝ olarak kullan─▒labilir. MW tasar─▒m─▒,┬áLightning Network taraf─▒ndan kullan─▒lanlar gibi ├Âdeme kanallar─▒n─▒n performans─▒n─▒ da art─▒rabilir.

Gizlilik

Bitcoin komut sisteminin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ Gizli ─░┼člemlerin kullan─▒lmas─▒yla bir araya geldi─činde i┼člemlerin ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ gizleyerek y├╝ksek seviyede kullan─▒c─▒ gizlili─či getirir.

Buna ek olarak, Mimblewimble blockchainlerine dayanan coinler takas edilebilir olarak kabul edilir.┬áTakas edilebilirlik ├Âzelli─či, bir coinin her bir biriminin ayn─▒ coinin herhangi bir di─čer birimiyle kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak de─či┼čtirilebilece─či anlam─▒na gelir (birbirlerinden farks─▒zd─▒rlar).


S─▒n─▒rlamalar

─░┼člem girdi/├ž─▒kt─▒s─▒

Gizli ─░┼člemler (CT) i┼člem girdi/├ž─▒kt─▒s─▒n─▒ b├╝y├╝k oranda d├╝┼č├╝r├╝r. Gizli olmayan sistemlerle k─▒yasland─▒─č─▒nda CT kullanan bir blockchain daha fazla gizlili─če fakat daha d├╝┼č├╝k TPS oranlar─▒na (saniye ba┼č─▒na i┼člem) sahiptir. Yine de, MW'nin kompakt boyutunun Gizli ─░┼člemlerin neden oldu─ču TPS s─▒n─▒rlamas─▒n─▒ telafi etti─či s├Âylenebilir.

Quantum-diren├žli de─čildir

Mimblewimble sistemleri quantum bilgisayarlara (geli┼čmi┼č ve g├╝├žl├╝ bilgisayarlar) diren├žli de─čildir. MW,┬ádijital imzalar─▒n g├Ârece daha basit ├Âzelliklerine dayan─▒r. Fakat olgun bir quantum bilgisayar─▒na hala on y─▒llarca uzaktad─▒r ve Mimblewimble kullanan kripto paralar─▒n ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒llarda quantum sald─▒r─▒lar─▒n─▒ engelleyecek yollar bulmas─▒ olas─▒d─▒r.


Son Fikirler

Mimblewimble'─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ blockchain tarihinde ├Ânemli bir d├Ân├╝m noktas─▒d─▒r. Bir taraftan kestirme yol ├Âzelli─či MW a─člar─▒n─▒ daha ucuz ve ├Âl├žeklenebilir k─▒larken, di─čer yandan da MW protokol├╝ bir yan zincir ya da ├Âdeme kanal─▒ ├ž├Âz├╝m├╝ olarak uygulamaya konarak daha fazla gizlilik ve ├Âl├žeklenebilirlik sa─člayabilir.

┼×imdilik, Litecoin ekibinin de aralar─▒nda oldu─ču birka├ž blockchain projesi Mimblewimble tasar─▒m─▒ ile ├žal─▒┼č─▒yor. Grin ve Beam de di─čer iki ├Ârnek. Grin, MW protokol├╝n├╝n hafif proof of concept'i (kavram ispat─▒) ├╝zerinde ├žal─▒┼čan topluluk destekli bir projeyken, Beam daha ├žok start-up benzeri bir yakla┼č─▒m─▒ benimsiyor. Her iki proje de Mimblewimble'a dayan─▒yor olsa da, teknik olarak farkl─▒lar ve iki proje de MW tasar─▒m─▒n─▒ farkl─▒ ┼čekillerde uygulamaya koyuyor.

┼×imdilik yan─▒t─▒ olmayan sorulardan biri Mimblewimble'─▒n yeterli seviyede g├╝venilirlik ve kullan─▒ma eri┼čip eri┼čemeyece─či. MW, heyecan verici ve umut vaat eden bir fikir fakat hala ├žok gen├ž. Dolay─▒s─▒yla potansiyel kullan─▒m alanlar─▒ hala de─čerlendiriliyor ve Mimblewimble'─▒n gelece─či belirsiz olmay─▒ s├╝rd├╝r├╝yor.

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.