Merkeziyetsiz T├╝revler Nedir ve DeFi'de Nas─▒l Hizmet G├Âr├╝r?
Ana sayfa
Makaleler
Merkeziyetsiz T├╝revler Nedir ve DeFi'de Nas─▒l Hizmet G├Âr├╝r?

Merkeziyetsiz T├╝revler Nedir ve DeFi'de Nas─▒l Hizmet G├Âr├╝r?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Apr 25, 2023G├╝ncellenme: Dec 11, 2023
8m

K─▒sa ├ľzet

  • Merkeziyetsiz t├╝revler, merkeziyetsiz borsalarda (DEX'ler) i┼člem g├Âren finansal enstr├╝manlard─▒r. Merkeziyetsiz finans (DeFi) d├╝nyas─▒ndaki pop├╝lerlikleri gitgide artmaktad─▒r.

  • Geleneksel t├╝revlere benzer ┼čekilde merkeziyetsiz t├╝revler de de─čerlerini dayanak varl─▒klardan al─▒r ve bu varl─▒klar da genellikle kripto paralard─▒r.

  • S├Âzle┼čmelerin ┼čartlar─▒n─▒ otomatik olarak yerine getirebilen ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerle desteklenirler.

Türev Nedir? 

T├╝revler, de─čerini hisse senedi, kripto para, itibari para veya emtia gibi bir dayanak varl─▒ktan alan finansal s├Âzle┼čmelerdir. T├╝revleri, bir dayanak varl─▒─č─▒n gelecekteki fiyat─▒ veya de─čeri ├╝zerinden iki taraf aras─▒nda yap─▒lan bir s├Âzle┼čme olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz.

T├╝revlerin opsiyon, vadeli i┼člem ve takas gibi farkl─▒ t├╝rleri vard─▒r. Bununla birlikte, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n bir varl─▒─ča fiilen sahip olmadan bu varl─▒─č─▒n gelecekteki fiyat hareketlerinden faydalanmas─▒na imkan tan─▒ma ilkesi t├╝m t├╝rev t├╝rlerinde temel ilkedir.

T├╝revler, potansiyel risklere kar┼č─▒ korunmay─▒ ve kald─▒ra├ž arac─▒l─▒─č─▒yla getirileri art─▒rmay─▒ sa─člayabilir. ├ľrne─čin, bir yat─▒r─▒mc─▒ k├╝├ž├╝k bir sermayenin ├╝zerine kald─▒ra├ž kullanarak daha y├╝ksek tutarda dayanak varl─▒kla i┼člem yapmas─▒na imkan tan─▒yan bir vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi sat─▒n alabilir.┬á

Baz─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar, portf├Âylerini ├že┼čitlendirmek amac─▒yla farkl─▒ varl─▒k s─▒n─▒flar─▒nda ve piyasalarda pozisyon almak i├žin de t├╝revleri kullan─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k, riskten korunma ise mevcut bir yat─▒r─▒mdaki potansiyel kay─▒plar─▒ dengelemek i├žin bir t├╝rev ├╝zerinde kar┼č─▒t y├Ânde bir pozisyon almay─▒ i├žerir.

Fakat karma┼č─▒k yap─▒lar─▒ ve kald─▒ra├ž kullan─▒m─▒na imkan tan─▒malar─▒ nedeniyle t├╝revlerin ayn─▒ zamanda kay─▒plar─▒ b├╝y├╝tme riski de ta┼č─▒d─▒─č─▒ unutulmamal─▒d─▒r. Sonu├ž olarak, t├╝rev al─▒m sat─▒m─▒na ba┼člamadan ├Ânce riskleri ve potansiyel sonu├žlar─▒ bilmek gerekir.

Kriptoda Merkeziyetsiz T├╝revler Nedir?

Merkeziyetsiz t├╝revler de de─čerini dayanak varl─▒klardan al─▒r, fakat blockchain tabanl─▒ protokollerde i┼člem g├Âr├╝r. DeFi'de kripto para tabanl─▒ t├╝revlerin kullan─▒m─▒ daha yayg─▒n olsa da hisse senetleri gibi di─čer varl─▒k t├╝rlerine ba─čl─▒ olan merkeziyetsiz t├╝revler olu┼čturmak da m├╝mk├╝nd├╝r.┬á

Kripto t├╝rev s├Âzle┼čmeleri, herkesin bir varl─▒─č─▒n gelecekteki fiyat hareketlerinden faydalanmas─▒na veya ┼čeffaf, g├╝vene dayal─▒ olmayan bir ortamda pozisyonlar─▒n─▒ riskten korumas─▒na imkan tan─▒r. Merkeziyetsiz t├╝revler olu┼čturan protokollerin giri┼č bariyerleri genellikle d├╝┼č├╝kt├╝r, ├ž├╝nk├╝ herkes kripto c├╝zdanlar─▒yla bu protokollere ba─članabilir.

Kripto t├╝rev protokolleri genellikle kullan─▒c─▒lar─▒n varl─▒k ve anahtarlar─▒n─▒n kontrol├╝n├╝ kendi ellerinde tutmalar─▒na izin verir. Dolay─▒s─▒yla bunlar─▒n merkezi bir platforma veya ├╝├ž├╝nc├╝ taraf bir emanet├žiye aktar─▒lmas─▒ gerekmez. Bu, ayn─▒ zamanda kullan─▒c─▒lar─▒n uzun fon ├žekme s├╝re├žlerinden ge├žmek zorunda kalmadan varl─▒klar─▒n─▒ DeFi stratejileri i├žin farkl─▒ protokoller aras─▒nda kolayca ta┼č─▒yabilece─či anlam─▒na da gelir.

T├╝rev DEX'leri Nas─▒l Hizmet G├Âr├╝r?

T├╝rev DEX'leri i┼člemlerin arac─▒lar olmadan ger├žekle┼čtirilmesine imkan tan─▒mak i├žin blockchain ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒r. Blockchain, yap─▒lan t├╝m i┼člemleri ve uygulamaya koyulan t├╝m s├Âzle┼čmeleri merkeziyetsiz bir ┼čekilde kaydeden de─či┼čmez, kurcalanmaya diren├žli bir kay─▒t defteri olarak hizmet g├Âr├╝r. Bu da bir i┼člemin do─črulan─▒p blockchain'e eklendikten sonra de─či┼čtirilememesini ve kald─▒r─▒lamamas─▒n─▒ sa─člar.

Merkeziyetsiz t├╝rev protokolleri Ethereum, BNB Chain, Solana ve hatta Katman 2'ler gibi farkl─▒ blockchain'ler ├╝zerinde geli┼čtirilebilir. Bununla birlikte, blockchain'ler t├╝rev protokol├╝n├╝n kullan─▒c─▒ deneyimini ve genel performans─▒n─▒ etkileyebilecek farkl─▒ g├╝venlik, ├Âl├žeklenebilirlik ve i┼člem maliyeti seviyelerine sahiptir.

Baz─▒ t├╝rev DEX'leri zincirler aras─▒ uyumlulu─ču ve birlikte ├žal─▒┼čabilirli─či m├╝mk├╝n k─▒lmaya odaklanarak kullan─▒c─▒lar─▒n birden fazla blockchain ├╝zerinde t├╝rev al─▒m sat─▒m─▒ yapmas─▒na olanak tan─▒r.

Bir di─čer ├Ânemli teknoloji ise i┼člemleri arac─▒lar olmadan ger├žekle┼čtirebilen ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerdir. Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler, h├╝k├╝m ve ko┼čullar─▒n do─črudan koda yaz─▒ld─▒─č─▒ kendi kendini y├╝r├╝ten s├Âzle┼čmelerdir. ├ľnceden belirlenmi┼č ko┼čullar─▒n yerine getirilmesi durumunda i┼člemleri ve staking veya y├Âneti┼čim gibi di─čer olas─▒ i┼člevleri otomatik olarak y├╝r├╝t├╝r ve uzla┼čt─▒r─▒rlar.

Protokoller, fiyat takibini do─čru bir ┼čekilde yapmak ve ger├žek d├╝nya varl─▒klar─▒yla ba─člant─▒y─▒ korumak i├žin genellikle blockchain oracle'lar─▒ndan faydalan─▒r. Bu oracle'lar farkl─▒ seviyelerde merkeziyetsizli─če, veri do─črulu─čuna ve g├╝ncelleme s─▒kl─▒─č─▒na sahip olabilir ve bu ├Âzelliklerin t├╝m├╝ platformun genel g├╝venilirli─čini etkiler.

Merkeziyetsiz t├╝rev protokolleri genellikle merkeziyetsiz y├Âneti┼čim modellerine dayal─▒d─▒r ve bu modellerde kullan─▒c─▒lar─▒n karar verme s├╝re├žlerine ne derece kat─▒labilece─či farkl─▒l─▒k g├Âsterebilir. Baz─▒ protokoller daha merkeziyetsiz bir y├Âneti┼čim yap─▒s─▒na sahipken baz─▒lar─▒ysa daha merkezi bir karar alma s├╝reci kullan─▒yor olabilir.

Yerel tokenler de merkeziyetsiz t├╝rev protokollerinde ├Ânemli bir rol oynayabilir. ├ľrne─čin baz─▒ platformlar, merkeziyetsiz otonom organizasyonlar─▒ (DAO) arac─▒l─▒─č─▒yla token sahiplerinin y├Âneti┼čime kat─▒lmas─▒na, protokol y├╝kseltmeleri ve di─čer de─či┼čikliklerle ilgili teklifleri oylamas─▒na izin verir.

Tokenler kimi zaman i┼člemler i├žin teminat sunmak amac─▒yla sabit coin'lere alternatif olarak kullan─▒labilir veya bir DEX, piyasa yap─▒c─▒lar─▒ te┼čvik etmek i├žin kendi yerel tokenini kullanabilir. ├ľrne─čin DEX, borsa ├╝cretlerini toplayabilir ve bunlar─▒ platforma likidite sa─člayan piyasa yap─▒c─▒lara da─č─▒tabilir.

Kriptoda Merkeziyetsiz T├╝rev T├╝rleri

Vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeleri

Vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeleri, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n dayanak varl─▒klar─▒n gelecekteki fiyat hareketlerinden faydalanmas─▒na imkan tan─▒yan finansal anla┼čmalard─▒r. Esasen bir vadeli i┼člem s├Âzle┼čmesi, bir varl─▒─č─▒ gelecekteki belirli bir tarihte ve ├Ânceden belirlenmi┼č bir fiyattan almak veya satmak i├žin yap─▒lan bir s├Âzle┼čmedir.

Geleneksel finansta, vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeleri genellikle merkezi borsalarda (CEX) al─▒n─▒p sat─▒l─▒r. Yat─▒r─▒mc─▒lar, DeFi ile merkeziyetsiz, izne dayal─▒ olmayan bir ortamda vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerine eri┼čebilir ve bir blockchain a─č─▒ ├╝zerinde arac─▒lara ihtiya├ž duymadan do─črudan birbirleriyle al─▒m sat─▒m yapabilir.

Merkeziyetsiz vadeli i┼člemler uzun vadeli veya sabit bir son kullanma tarihine sahip olabilir. Uzun vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeleri, geleneksel vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerine benzer bir al─▒m sat─▒m deneyimi sunmak ├╝zere tasarlanm─▒┼čt─▒r, fakat bu s├Âzle┼čmelerde son kullanma tarihi ve uzla┼čma yoktur. Bunlar, en yayg─▒n DeFi t├╝rev s├Âzle┼čmesi t├╝r├╝d├╝r.

Uzun vadeli i┼člem s├Âzle┼čmeleri, standart vadeli i┼člem s├Âzle┼čmelerinden daha esnek ve eri┼čilebilir olacak ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. Bununla birlikte, y├╝ksek kald─▒ra├ž ve fonlama ├╝cretlerinin y├╝ksek olabilmesi gibi kendine has baz─▒ risklere de sahiptir.

Opsiyon s├Âzle┼čmeleri

Bir opsiyon s├Âzle┼čmesi, s├Âzle┼čme sahibine bir dayanak varl─▒─č─▒ belirli bir tarihe (son kullanma tarihine) kadar belirli bir fiyattan alma veya satma hakk─▒ veren, fakat ki┼čiyi bunu yapmakla y├╝k├╝ml├╝ k─▒lmayan bir finansal s├Âzle┼čme t├╝r├╝d├╝r. Opsiyonlar, kripto paralarda da ayn─▒ ┼čekilde hizmet g├Âr├╝r. Opsiyon s├Âzle┼čmesi bir dijital varl─▒─č─▒n fiyat dalgalanmalar─▒na kar┼č─▒ riskten korunmak veya gelecekteki fiyat hareketleri ├╝zerinden al─▒m sat─▒m yapmak i├žin kullan─▒labilir.

├ľrne─čin bir yat─▒r─▒mc─▒ ETH tutuyorsa ve ETH fiyat─▒n─▒n gelecekte d├╝┼čece─činden endi┼če ediyorsa, spot fiyat─▒ ne olursa olsun ├Ânceden belirlenmi┼č bir fiyattan ETH satmas─▒na imkan tan─▒yan bir sat─▒┼č opsiyonu alabilir. Bu sayede, ETH fiyat─▒n─▒n ├Ânceden belirlenmi┼č fiyat─▒n alt─▒na d├╝┼čmesi durumunda olas─▒ kay─▒plar─▒n─▒ s─▒n─▒rlayabilir.

Di─čer yandan, bir kripto paran─▒n gelecekteki fiyat hareketlerinden avantaj sa─člamak i├žin de opsiyonlar kullan─▒labilir. Bu durumda, yat─▒r─▒mc─▒ bir al─▒┼č opsiyonu sat─▒n alarak fiyat─▒n kullan─▒m fiyat─▒n─▒n ├╝zerine ├ž─▒kmas─▒ durumunda dayanak varl─▒─č─▒ ├Ânceden belirlenmi┼č bir fiyattan sat─▒n alma hakk─▒ elde edebilir.

Sentetik varl─▒klar

Sentetik varl─▒klar, ├že┼čitli varl─▒klar─▒ dijital olarak temsil eder ve bu varl─▒klar─▒ tutmak ve al─▒p satmak i├žin eri┼čilebilir bir yol sunmak ├╝zere tasarlanm─▒┼čt─▒r. Sentetik varl─▒klar, dayanak varl─▒klar─▒n─▒n de─čerini, hatta enflasyon gibi baz─▒ ├Âzelliklerini kopyalamak amac─▒yla blockchain teknolojisini kullanan, esasen token haline getirilmi┼č t├╝revlerdir.

Sentetik varl─▒klar sabit coin'lerle benzerlikler g├Âsterse de hisse senedi, de─čerli metal, altcoin, opsiyon ve vadeli i┼člemler de dahil olmak ├╝zere farkl─▒ bir├žok varl─▒─č─▒ temsil edebildi─či i├žin daha fazla ├že┼čitlili─če sahiptir. Buna ek olarak, dayanak varl─▒klar─▒n de─čerini yak─▒ndan temsil etmeye ├žal─▒┼č─▒rlar, fakat do─črudan bu varl─▒klarla desteklenmezler.

Sentetik varl─▒klar─▒n amac─▒, blockchain teknolojisinin ┼čeffafl─▒─č─▒ndan ve a├ž─▒kl─▒─č─▒ndan faydalanarak farkl─▒ varl─▒klar─▒n herkes taraf─▒ndan her zaman kolayca eri┼čilebilir hale gelmesine imkan tan─▒makt─▒r. Bu varl─▒klar, geleneksel varl─▒klarla da ba─člant─▒l─▒ izne dayal─▒ olmayan bir yat─▒r─▒m ortam─▒n─▒n yarat─▒lmas─▒ kapsam─▒nda yer al─▒r.

DeFi'de T├╝revlerin Zorluklar─▒ Nelerdir?

DeFi t├╝revlerinin al─▒m sat─▒m─▒n─▒ yapmaya ba┼člamadan ├Ânce ilgili riskleri bilmeniz gerekir. DeFi t├╝revlerinin karma┼č─▒k, oynakl─▒k g├Âsteren finansal enstr├╝manlar olmas─▒ genellikle kripto para al─▒m sat─▒m─▒na k─▒yasla daha fazla riske neden olur. Dolay─▒s─▒yla potansiyel kazan├ž veya kay─▒plar, kripto al─▒m sat─▒m─▒na k─▒yasla ├žok daha y├╝ksek olabilir.

Likidite de dikkat edilmesi gereken bir konudur. DEX'ler hen├╝z nispeten yenidir ve i┼člem hacimlerinin kimi zaman d├╝┼č├╝k olabilmesi t├╝revlerin an─▒nda al─▒n─▒p sat─▒lmas─▒n─▒ zorla┼čt─▒rabilir. Uygulama a├ž─▒s─▒ndan, DEX'ler hen├╝z geleneksel kripto borsalar─▒ kadar kullan─▒c─▒ dostu de─čildir. Emanete dayal─▒ olmayan c├╝zdanlara a┼čina olmayan yeni kullan─▒c─▒lar c├╝zdanlar─▒n─▒ bir DEX'e ba─člamak, ┼čifrelerini unutmak ve hatta kurtarma c├╝mlelerini kaybetmek gibi sorunlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalabilir.

Buna ek olarak, ├žo─ču merkezi platform, blok s├╝relerinden etkilenmeyen ger├žek zamanl─▒ al─▒m sat─▒m imkan─▒ sunar. Fakat bir DEX'in zincir ├╝st├╝ emir defterini kullan─▒rken, s─▒k─▒┼č─▒k bir a─čda ├╝cretlerin y├╝kselebilmesi nedeniyle bazen sorun ya┼čanabilir.

G├╝venlik riski de DeFi t├╝rev al─▒m sat─▒m─▒ yaparken ak─▒lda tutulmas─▒ gereken bir di─čer noktad─▒r. DEX'ler sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ tamamen diren├žli de─čildir ve kendilerine has g├╝venlik a├ž─▒klar─▒na sahip olabilirler. ├ľrne─čin, DeFi protokollerinin kontrol├╝n├╝n ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerde olmas─▒, bu s├Âzle┼čmelerin kodlar─▒ndaki tek bir hata bile t├╝rev s├Âzle┼čmelerin ba┼čar─▒s─▒z olmas─▒na neden olabilir.

Ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmelerdeki g├╝venlik a├ž─▒klar─▒ nedeniyle ├žok say─▒da DeFi platformu ┼čimdiden ├Ânemli kay─▒plar ya┼čam─▒┼čt─▒r. Riskinizi en aza indirmek i├žin platformun ekibini, t├╝rev t├╝rlerini ve ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme g├╝venli─čini incelemek ├╝zere her zaman kendi ara┼čt─▒rman─▒z─▒ yapman─▒z (DYOR) gerekir.

Son S├Âz

DeFi t├╝revlerinin y├╝kseli┼čiyle birlikte yat─▒r─▒mc─▒lar, g├╝vene dayal─▒ olmayan bir ortamda dayanak varl─▒klar─▒n fiyat hareketlerinden faydalanabilir. Blockchain teknolojisi geli┼čmeye devam ettik├že daha fazla DeFi t├╝revi t├╝r├╝n├╝n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ bekleyebiliriz. Bununla birlikte, herhangi bir finansal ara├žla i┼člem yapmadan ├Ânce al─▒m sat─▒m deneyiminizi ve risk tolerans─▒n─▒z─▒ dikkatle de─čerlendirmeniz ve g├Âze ald─▒─č─▒n─▒z potansiyel kayb─▒ belirlemeniz gerekir.

Ek Okumalar

Sorumluluk Reddi ve Risk Uyar─▒s─▒: Bu i├žerik, size hi├žbir beyan veya garanti verilmeksizin yaln─▒zca genel bilgi sunma ve e─čitim amac─▒yla "oldu─ču gibi" sunulmaktad─▒r. Bu i├žerik finansal, hukuki veya di─čer herhangi bir profesyonel tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r ve belirli bir hizmet veya ├╝r├╝n├╝n sat─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânerme amac─▒ ta┼č─▒mamaktad─▒r. Uygun profesyonel dan─▒┼čmanlarla g├Âr├╝┼čerek tavsiye alman─▒z gerekir. ├ť├ž├╝nc├╝ bir taraf├ža haz─▒rlanan makalelerde yer alan g├Âr├╝┼člerin o ├╝├ž├╝nc├╝ tarafa ait oldu─čunu ve Binance Academy'nin g├Âr├╝┼člerini yans─▒tmayabilece─čini l├╝tfen dikkate al─▒n─▒z. Daha fazla bilgi i├žin sorumluluk reddimizin tam metnini buradan okuyabilirsiniz. Dijital varl─▒k fiyatlar─▒ dalgalanabilir. Yat─▒r─▒m─▒n─▒z─▒n de─čeri y├╝kselebilece─či gibi d├╝┼čebilir de ve yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z tutar─▒ geri alamayabilirsiniz. Yat─▒r─▒m kararlar─▒n─▒z─▒n t├╝m sorumlulu─ču size aittir ve Binance ya┼čanacak hi├žbir kay─▒p i├žin sorumluluk kabul etmez. Yat─▒r─▒m tavsiyesi de─čildir. Daha fazla bilgi i├žin Kullan─▒m Ko┼čullar─▒ ve Risk Uyar─▒s─▒ b├Âl├╝mlerimize bakabilirsiniz.