Blockchain Oracle'lar─▒ Nedir
Ana sayfa
Makaleler
Blockchain Oracle'lar─▒ Nedir

Blockchain Oracle'lar─▒ Nedir

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 22, 2020G├╝ncellenme: Nov 28, 2023
7m
Topluluk Yay─▒n─▒ - Yazar: Vallery Mou


─░├žerik


Blockchain oracle'─▒ nedir?

Blockchain oracle'lar─▒, ak─▒ll─▒ kontratlara d─▒┼čar─▒dan bilgi sa─člayan ├╝├ž├╝nc├╝ parti hizmetlerdir. Blockchainler ve d─▒┼č d├╝nya aras─▒nda k├Âpr├╝ g├Ârevi g├Âr├╝rler.
Blockchainler ve ak─▒ll─▒ kontratlar zincir d─▒┼č─▒ verilere (a─č─▒n d─▒┼č─▒nda olan verilere) ula┼čamaz. Fakat s├Âzle┼čmeye dayal─▒ bir├žok anla┼čmada d─▒┼č d├╝nyadan gelecek ilgili veriler anla┼čman─▒n y├╝r├╝rl├╝─če konabilmesi i├žin b├╝y├╝k ├Âneme sahiptir.

Blockchain oracle'lar─▒ zincir d─▒┼č─▒ ve zincir ├╝st├╝ veriler aras─▒nda ba─člant─▒ sa─člamalar─▒yla bu noktada devreye girer. Oracle'lar blockchain ekosistemi i├žinde b├╝y├╝k ├Âneme sahiptir ├ž├╝nk├╝ ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n ├žal─▒┼čma alanlar─▒n─▒ geni┼čletirler. Blockchain oracle'lar─▒ olmadan ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n kullan─▒mlar─▒ ├žok s─▒n─▒rl─▒d─▒r ├ž├╝nk├╝ bu kontratlar yaln─▒zca kendi a─člar─▒ i├žinden verilere ula┼čabilir.┬á

Bir blockchain oracle'─▒n─▒n kendisinin bir veri kayna─č─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ bunun yerine d─▒┼č veri kaynaklar─▒n─▒ sorgulayan, do─črulayan, onaylayan ve daha sonra da bu bilgileri kullanan bir katman oldu─čunu belirtmek ├Ânemlidir. Oracle'lar taraf─▒ndan iletilen veriler, fiyat bilgisi, bir ├Âdemenin ba┼čar─▒yla tamamland─▒─č─▒ ya da bir sens├Âr taraf─▒ndan ├Âl├ž├╝len s─▒cakl─▒k gibi bir├žok farkl─▒ formda olabilir.┬á

D─▒┼č d├╝nyadan bilgi almak i├žin ak─▒ll─▒ kontrat─▒n kullan─▒ma al─▒nmas─▒ ve a─č kaynaklar─▒n─▒n harcanmas─▒ gerekir. Baz─▒ oracle'lar yaln─▒zca ak─▒ll─▒ kontratlara bilgi g├Ândermekle kalmaz ayn─▒ zamanda bilgiyi d─▒┼č kaynaklara geri g├Ânderme becerisine de sahiptir.

Bir├žok farkl─▒ t├╝r oracle bulunur ve bir blockchain oracle'─▒n─▒n nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ tamamen ne i├žin tasarland─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r. Makalemizde bu tasar─▒mlardan baz─▒lar─▒na de─činece─čiz.


Bir blockchain oracle ├Ârne─či

Alice ve Bob'un ABD ba┼čkanl─▒k se├žimlerini kimin kazanaca─č─▒na dair bahse girdi─čini varsay─▒n. Alice Cumhuriyet├ži aday─▒n, Bob ise Demokratlar─▒n kazanaca─č─▒na inan─▒yor. Bahis ┼čartlar─▒ ├╝zerinde anla┼čmaya var─▒yor ve yat─▒r─▒lan t├╝m paray─▒ se├žimi kimin kazand─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak serbest b─▒rakacak bir ak─▒ll─▒ kontrata fonlar─▒n─▒ kilitliyorlar.

Ak─▒ll─▒ kontrat d─▒┼č verilerle etkile┼čim kuramad─▒─č─▒ i├žin gerekli bilgileri edinmek i├žin bir oracle'dan destek almak zorundad─▒r. Bu ├Ârnekte ise gerekli olan veri ba┼čkanl─▒k se├žimlerinin sonucudur. Se├žim sona erdikten sonra, oracle hangi aday─▒n kazand─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin g├╝venilir bir API'─▒ sorgular ve elde etti─či bilgiyi ak─▒ll─▒ kontrata iletir. Daha sonra da kontrat sonuca g├Âre fonlar─▒ Alice'e ya da Bob'a g├Ânderir.

Oracle veriyi iletmese kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n biri taraf─▒ndan hile yap─▒lamayacak ┼čekilde bu bahsi ger├žekle┼čtirmenin bir yolu olmazd─▒.┬á


Farkl─▒ blockchain oracle t├╝rleri nelerdir?

Blockchain oracle'lar─▒ birka├ž farkl─▒ ├Âzellik ├╝zerinden s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir:┬á

  • Kaynak ÔÇô veri kayna─č─▒ bir yaz─▒l─▒m m─▒ donan─▒m m─▒?
  • Bilginin y├Ân├╝ ÔÇô oracle al─▒c─▒ m─▒ g├Ânderici mi?
  • G├╝ven ÔÇô merkezi mi merkeziyetsiz mi?

Bir oracle birden fazla kategoriye dahil olabilir. ├ľrne─čin bilgi kayna─č─▒ olarak bir ┼čirketin web sitesini kullanan oracle merkezi, al─▒c─▒ bir yaz─▒l─▒m oracle'─▒d─▒r.


Yaz─▒l─▒m oracle'lar─▒

Yaz─▒l─▒m oracle'lar─▒ ├ževrimi├ži veri kaynaklar─▒yla etkile┼čim kurar ve bu verileri blockchaine iletir. Bu bilgiler ├ževrimi├ži veri tabanlar─▒ndan, sunuculardan, web sitelerinden yani Web ├╝zerindeki herhangi bir veri kayna─č─▒ndan gelebilir.

Yaz─▒l─▒m oracle'lar─▒n─▒n internete ba─čl─▒ olmas─▒ bu oracle'lar─▒n ak─▒ll─▒ kontratlara bilgi sa─člayabilmesinin yan─▒ s─▒ra bilgiyi ger├žek zamanl─▒ olarak iletebilmesini de m├╝mk├╝n k─▒lar. Bu nedenle yaz─▒l─▒m oracle'lar─▒ en yayg─▒n kullan─▒lan blockchain oracle t├╝rlerinden biridir.┬á

Yaz─▒l─▒m oracle'lar─▒ taraf─▒ndan sa─članan verilerin aras─▒nda genellikle ├ževrim kurlar─▒, dijital varl─▒k fiyatlar─▒ ve ger├žek zamanl─▒ u├žu┼č bilgileri yer al─▒r.


Donan─▒m oracle'lar─▒

Baz─▒ ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n─▒n ger├žek d├╝nyayla bir aray├╝ze ihtiyac─▒ vard─▒r. Donan─▒m oracle'lar─▒ fiziksel d├╝nyadan bilgi almak ve bu bilgiyi ak─▒ll─▒ kontrat i├žin kullan─▒labilir k─▒lmak ├╝zere tasarlanm─▒┼čt─▒r. B├Âylesi bilgiler elektronik sens├Ârlerden, barkod taray─▒c─▒lardan ve bilgi okuyan di─čer cihazlardan al─▒nabilir.

En temelde bir donan─▒m oracle'─▒ ger├žek d├╝nyada ger├žekle┼čen olaylar─▒ ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n anlayabilece─či dijital de─čerler olarak ÔÇťterc├╝me ederÔÇŁ.

Bunun bir ├Ârne─či olarak ├╝r├╝nleri ta┼č─▒yan bir kamyonun y├╝kleme alan─▒na gelip gelmedi─čini kontrol eden bir sens├Âr verilebilir. E─čer kamyon geldiyse, bilgi ak─▒ll─▒ kontrata aktar─▒l─▒r ve kontrat bu bilgiye dayanarak gerekli kararlar─▒ alabilir.

Benzer bir konu hakk─▒nda daha fazla bilgi edinmek isterseniz, Blockchain Kullan─▒m Alanlar─▒: Tedarik Zinciri makalemizi okuyabilirsiniz.


Al─▒c─▒ ve g├Ânderici oracle'lar

Al─▒c─▒ oracle'lar d─▒┼č kaynaklardan gelen bilgiyi ak─▒ll─▒ kontrata iletir. G├Ânderici oracle'lar ise bilgiyi ak─▒ll─▒ kontratlardan d─▒┼č d├╝nyaya g├Ânderir.┬á

Al─▒c─▒ oracle'lara ├Ârnek olarak bir sens├Âr taraf─▒ndan ├Âl├ž├╝len s─▒cakl─▒─č─▒ ak─▒ll─▒ kontrata ileten bir oracle verilebilir. G├Ânderici oracle'a ├Ârnek olarak ise ak─▒ll─▒ kilit verilebilir. Fonlar─▒n bir adrese yat─▒r─▒lmas─▒ durumunda, ak─▒ll─▒ kontrat bir g├Ânderici oracle arac─▒l─▒─č─▒yla bu bilgiyi ak─▒ll─▒ kilidi a├žacak olan mekanizmaya ula┼čt─▒r─▒r.


Merkezi ve merkeziyetsiz oracle'lar

Merkezi oracle tek bir birim taraf─▒ndan kontrol edilir ve ak─▒ll─▒ kontrata bilgi sa─člayan tek kaynakt─▒r. Tek bir bilgi kayna─č─▒ kullanmak riskli olabilir ├ž├╝nk├╝ kontrat─▒n etkinli─či tamamen oracle'─▒ kontrol eden birime ba─čl─▒ olur. Ayr─▒ca k├Ât├╝ niyetli bir ki┼činin yapaca─č─▒ herhangi bir zarar verici eylem ak─▒ll─▒ kontrat ├╝zerinde do─črudan etki yarat─▒r. Merkezi oracle'lardaki sorun tek hata noktas─▒n─▒n mevcut olmas─▒d─▒r, bu da kontrat─▒ a├ž─▒klara ve sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ daha savunmas─▒z hale getirir.

Merkeziyetsiz oracle'lar ve a├ž─▒k blockchainler, kar┼č─▒ taraf riskinden ka├ž─▒nmak gibi baz─▒ ortak hedeflere sahiptir. Sadece tek bir ger├žeklik kayna─č─▒na dayanmad─▒klar─▒ i├žin ak─▒ll─▒ kontratlara sunduklar─▒ bilgilerin g├╝venilirli─či daha y├╝ksektir. Ak─▒ll─▒ kontratlar verinin do─črulu─čunu ve g├╝venilirli─čini belirlemek i├žin birden fazla oracle'─▒ sorgular. Merkeziyetsiz oracle'lar─▒n mutabakat oracle'lar─▒ olarak da an─▒lmas─▒n─▒n sebebi budur.

Baz─▒ blockchain projeleri di─čer blockchainlere merkeziyetsiz oracle hizmeti sunar. Merkeziyetsiz oracle'lar, belirli bir sonucun ge├žerlili─činin sosyal mutabakat arac─▒l─▒─č─▒yla do─črulanabildi─či tahmin piyasalar─▒nda da kullan─▒┼čl─▒ olabilir.

Merkeziyetsiz oracle'lar g├╝vene dayal─▒ olmamay─▒ hedeflese de g├╝vene dayal─▒ olmayan blockchain a─člar─▒ gibi merkeziyetsiz oracle'lar─▒n da g├╝veni tamamen ortadan kald─▒rmad─▒─č─▒n─▒ yaln─▒zca bu g├╝veni bir├žok kat─▒l─▒mc─▒ aras─▒nda b├Âl├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝n├╝ belirtmek ├Ânemlidir.


Kontrata ├Âzel oracle'lar

Kontrata ├Âzel oracle tek bir ak─▒ll─▒ kontrat taraf─▒ndan kullan─▒lmak ├╝zere tasarlanm─▒┼čt─▒r. Bu da, bir ki┼či birden fazla ak─▒ll─▒ kontrat kullanmak isterse e┼čit say─▒da kontrata ├Âzel oracle'─▒n da geli┼čtirilmesi gerekti─či anlam─▒na gelir.

Bu oracle t├╝r├╝n├╝n ├žok zaman al─▒c─▒ ve kullan─▒m─▒n─▒n masrafl─▒ oldu─ču kabul edilir. Farkl─▒ kaynaklardan veri toplamak isteyen ┼čirketler bu yakla┼č─▒m─▒ ├žok verimsiz bulabilir. Di─čer yandan kontrata ├Âzel oracle'lar belirli bir kullan─▒m alan─▒ i├žin s─▒f─▒rdan geli┼čtirilebilece─činden geli┼čtiriciler bu kontratlar─▒ ├Âzel ihtiya├žlara y├Ânelik d├╝zenlerken y├╝ksek seviyede esnekli─če sahip olur.


─░nsan oracle'lar

Bazen belirli bir alana y├Ânelik bilgi sahibi ki┼čiler de oracle olarak hizmet verebilir. Bu ki┼čiler bilginin ge├žerlili─čini ├že┼čitli kaynaklar─▒ kullanarak ara┼čt─▒r─▒p do─črulayabilir ve daha sonra ilgili veriyi ak─▒ll─▒ kontratlar i├žin terc├╝me edebilir. ─░nsan oracle'lar kriptografi kullanarak kimliklerini do─črulayabilecekleri i├žin, doland─▒r─▒c─▒lar─▒n kimlik bilgileri ├╝zerinde sahtecilik yapma ve yanl─▒┼č veri sunma olas─▒l─▒─č─▒ olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r.


Oracle Sorunu

Ak─▒ll─▒ kontratlar oracle'lardan gelen verilere g├Âre karar verdi─či i├žin, bu oracle'lar sa─čl─▒kl─▒ bir blockchain ekosistemi i├žin anahtard─▒r. Oracle'lar─▒n tasarlanmas─▒ndaki ba┼čl─▒ca zorluk e─čer bir oracle ele ge├žirilirse, buna dayanan ak─▒ll─▒ kontrat─▒n da ele ge├žirilece─čidir. Buna genellikle Oracle Sorunu ad─▒ verilir.┬á

Oracle'lar ana blockchain mutabakat─▒n─▒n bir par├žas─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin ne yaz─▒k ki a├ž─▒k blockchainlerin sundu─ču g├╝venlik mekanizmalar─▒n─▒n da par├žas─▒ de─čildir. ├ť├ž├╝nc├╝ parti oracle'lar ile ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n g├╝vene dayal─▒ olmayan uygulamas─▒ aras─▒ndaki g├╝ven sorunu genel olarak hala ├ž├Âz├╝lememi┼č bir problemdir.

K├Ât├╝ niyetli bir ki┼činin oracle ve kontrat aras─▒ndaki veri ak─▒┼č─▒na eri┼čim sa─člayarak veriyi de─či┼čtirdi─či ya da yanl─▒┼č hale getirdi─či ortadaki adam sald─▒r─▒lar─▒ da bir tehdit olabilir.┬á


Son Fikirler

Ak─▒ll─▒ kontratlar ve d─▒┼č d├╝nya aras─▒nda ileti┼čim sa─člayan g├╝venilir bir mekanizma blockchainlerin k├╝resel olarak benimsenmesi i├žin b├╝y├╝k ├Âneme sahiptir. Blockchain oracle'lar─▒ olmadan ak─▒ll─▒ kontratlar yaln─▒zca kendi a─člar─▒n─▒n i├žindeki bilgilerle s─▒n─▒rl─▒ kal─▒r ve bu durumda da becerileri ciddi oranda s─▒n─▒rlan─▒r.

Merkeziyetsiz oracle'lar, blockchain ekosistemindeki bir├žok sistemik riski ortadan kald─▒rabilecek g├╝venlik mekanizmalar─▒ sunma potansiyeline sahiptir. Blockchain oracle'lar─▒, blockchain ekosisteminin b├╝y├╝mesi i├žin g├╝venli, g├╝venilir ve g├╝vene dayal─▒ olmayacak ┼čekilde uygulamaya konacak kritik temel ├Â─čelerden biri olmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir.┬á