Blockchain Katman 1 ve Katman 2 ├ľl├žeklendirme ├ç├Âz├╝mleri
Ana sayfa
Makaleler
Blockchain Katman 1 ve Katman 2 ├ľl├žeklendirme ├ç├Âz├╝mleri

Blockchain Katman 1 ve Katman 2 ├ľl├žeklendirme ├ç├Âz├╝mleri

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: May 31, 2022G├╝ncellenme: Sep 29, 2022
8m

K─▒sa ├ľzet

Kripto ve blockchainin pop├╝lerli─či katlanarak art─▒yor ve bununla birlikte kullan─▒c─▒ ve i┼člem say─▒lar─▒ da y├╝kseliyor. Blockchain, son derece devrimci bir teknoloji olsa da bir sistemin artan talebe yan─▒t verirken ayn─▒ zamanda b├╝y├╝me kapasitesine de sahip olmas─▒ anlam─▒na gelen ├Âl├žeklenebilirlik bug├╝ne kadar hep sorun te┼čkil etti. Y├╝ksek seviyede merkeziyetsiz ve g├╝venli olan herkese a├ž─▒k blockchain a─člar─▒, y├╝ksek i┼člem oranlar─▒na ula┼čma konusunda ├žo─ču zaman zorluklar ya┼č─▒yor.┬á

Bundan ├žo─ču zaman Blockchain ├ç─▒kmaz─▒ olarak bahsediliyor ve bu kavram merkeziyetsiz bir sistemin ayn─▒ anda hem y├╝ksek seviyede merkeziyetsizlik, hem g├╝venlik hem de ├Âl├žeklenebilirli─če sahip olmas─▒n─▒n neredeyse imkans─▒z oldu─čunu ├Âne s├╝r├╝yor. Ger├žek├ži d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, blockchain a─člar─▒ bu ├╝├ž ├Âzellikten yaln─▒zca ikisine sahip olabiliyor.┬á

Fakat neyse ki binlerce ki┼či ve uzman, ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒yor. Bu ├ž├Âz├╝mlerden baz─▒lar─▒ ana blockchainin (Katman 1) mimarisini de─či┼čtirmek ├╝zere tasarlan─▒rken di─čerleri temeldeki a─č─▒n ├╝zerinde faaliyet g├Âsteren Katman 2 protokolleri hedef al─▒yor.


Giri┼č

Bu kadar ├žok blockchain ve kripto para varken, kulland─▒─č─▒n─▒z zincirin Katman 1 mi yoksa Katman 2 mi oldu─čunu bilmiyor olabilirsiniz. Blockchainin karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ gizlemek faydal─▒d─▒r, fakat yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z veya kulland─▒─č─▒n─▒z bir sistemi anlaman─▒z da ├Ânemlidir. Bu makale sayesinde Katman 1 ve Katman 2 blockchainler aras─▒ndaki farklar─▒ anlayacak ve ├že┼čitli ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mlerini ├Â─čreneceksiniz.


Katman 1 ve Katman 2 blockchain nedir?

Katman 1, bir blockchain mimarisinin temel katman─▒n─▒ ifade eder. Bu katman, bir blockchain a─č─▒n─▒n ana yap─▒s─▒d─▒r. Bitcoin, Ethereum ve BNB Chain, Katman 1 blockchain ├Ârnekleridir. Katman 2 ise di─čer blockchainlerin ├╝zerine in┼ča edilmi┼č a─člar─▒ ifade eder. Yani Bitcoin Katman 1 ise onun ├╝zerinde ├žal─▒┼čan Lightning Network de bir Katman 2 ├Ârne─čidir.┬á

Blockchain a─č ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirmeleri Katman 1 ve Katman 2 ├ž├Âz├╝mleri olarak grupland─▒r─▒labilir. Katman 1 ├ž├Âz├╝mleri, do─črudan orijinal blockchainin kural ve mekanizmalar─▒n─▒ de─či┼čtirir. Di─čer yandan Katman 2 ├ž├Âz├╝mleri ise i┼člemleri ana zincirin d─▒┼č─▒nda ger├žekle┼čtirmek i├žin harici, paralel bir a─č kullan─▒r.


Blockchain ├Âl├žeklenebilirli─či neden ├Ânemlidir?

B├╝y├╝k bir ┼čehir ve h─▒zla b├╝y├╝yen bir banliy├ aras─▒nda yeni bir otoban in┼ča edildi─čini hayal edin. Otobandaki trafik artt─▒k├ža ve ├Âzellikle de yo─čun saatlerde trafik s─▒k─▒┼čt─▒k├ža, A noktas─▒ndan B noktas─▒na ortalama ula┼čma s├╝resi ├Ânemli ├Âl├ž├╝de uzayacakt─▒r. Yol altyap─▒s─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒ bir kapasiteye sahip olmas─▒ ve talebin s├╝rekli artmas─▒ nedeniyle t─▒kan─▒kl─▒klar─▒n ya┼čanmas─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r.

Bu durumda, y├Âneticiler bu yol ├╝zerinde daha fazla yolcunun daha h─▒zl─▒ seyahat etmesini sa─člamak i├žin ne yapabilir? Bir ├ž├Âz├╝m, yolun her iki taraf─▒na ekstra ┼čeritler ekleyerek otoban─▒ iyile┼čtirmektir. Fakat bu yakla┼č─▒m, otoban─▒ halihaz─▒rda kullananlar─▒n olduk├ža s─▒k─▒nt─▒ ya┼čamas─▒na neden olacak pahal─▒ bir ├ž├Âz├╝m oldu─čundan ├žo─ču zaman pratik de─čildir. Bunun alternatifi ise yarat─▒c─▒ olmak ve ek hizmet yollar─▒, hatta otoban─▒n ortas─▒ndan ge├žen bir rayl─▒ sistem in┼ča etmek gibi ana altyap─▒da de─či┼čiklik yap─▒lmas─▒n─▒ gerektirmeyen ├že┼čitli yakla┼č─▒mlar─▒ de─čerlendirmektir.

Blockchain teknolojisinde ana otoban Katman 1'e (ana a─č) ve ek servis yollar─▒ da Katman 2 ├ž├Âz├╝mlerine (genel kapasiteyi art─▒rmak i├žin ikincil a─č) tekab├╝l eder.

Bitcoin, Ethereum ve Polkadot Katman 1 blockchainler olarak kabul edilir. Bu a─člar, kendi ekosistemlerindeki i┼člemleri i┼čleyen ve kaydeden temel katman blockchainlerdir ve yerel bir kripto paraya sahiptirler. Bu yerel kripto para, genellikle i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek kullan─▒l─▒r ve geni┼č ├žapl─▒ hizmet sunar. Polygon, Ethereum i├žin Katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝ ├Ârneklerinden biridir. Polygon a─č─▒, durumunu g├╝ncellemek i├žin Ethereum ana a─č─▒ ile d├╝zenli aral─▒klarla bilgi al─▒┼čveri┼či yapar.

─░┼člem oran─▒ bir blockchain i├žin ├žok ├Ânemli bir ├Âgedir. Belirli bir zaman aral─▒─č─▒ i├žinde ka├ž tane i┼člemin i┼členebilece─čini ve kaydedilebilece─čini g├Âsteren bir h─▒z ve verimlilik ├Âl├ž├╝t├╝d├╝r. Kullan─▒c─▒lar─▒n ve e┼č zamanl─▒ i┼člemlerin say─▒s─▒ artt─▒k├ža, bir Katman 1 blockchain yava┼člayabilir ve a─č─▒n kullan─▒m─▒ daha pahal─▒ bir hale gelebilir. Bu durum, ├Âzellikle de Proof of Stake yerine Proof of Work mekanizmalar─▒n─▒ kullanan Katman 1 blockchainler i├žin ge├žerlidir.┬á


Mevcut Katman 1 sorunlar─▒

Bitcoin ve Ethereum, ├Âl├žeklendirme sorunlar─▒ ya┼čayan Katman 1 a─člar i├žin iyi ├Ârneklerdir. Bu a─člar─▒n her ikisi de a─č─▒ da─č─▒t─▒k bir mutabakat modeliyle g├╝vende tutar. Bu da t├╝m i┼člemlerin ge├žerli hale gelmeden ├Ânce birden fazla d├╝─č├╝m taraf─▒ndan do─čruland─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. Bu madencilik d├╝─č├╝mleri hesaplamaya dayal─▒ karma┼č─▒k bir bulmacay─▒ ├ž├Âzmek i├žin rekabet eder ve ba┼čar─▒l─▒ madenciler a─č─▒n yerel kripto paras─▒ ile ├Âd├╝llendirilir.┬á

Di─čer bir deyi┼čle, onaylanmadan ├Ânce t├╝m i┼člemler birka├ž d├╝─č├╝m taraf─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak do─črulanmal─▒d─▒r. Bu yakla┼č─▒m, k├Ât├╝ niyetli ki┼čilerden gelebilecek sald─▒r─▒lar─▒n riskini azalt─▒rken bir yandan da do─čru, onaylanm─▒┼č verilerin blockchaine girilmesi ve kaydedilmesi i├žin etkin bir yoldur. Fakat s├Âz konusu Ethereum veya Bitcoin gibi pop├╝ler bir a─č oldu─čunda, i┼člem oran─▒ talebi s├╝rekli daha k├Ât├╝ye giden bir sorun haline gelir. A─č─▒n t─▒kand─▒─č─▒ zamanlarda kullan─▒c─▒lar daha uzun onaylanma s├╝releri ve daha y├╝ksek i┼člem ├╝cretleriyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r.


Katman 1 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri nas─▒l i┼čler?

Katman 1 blockchainlerin i┼člem oran─▒n─▒ ve toplam a─č kapasitesini art─▒rmas─▒n─▒ sa─člayan ├že┼čitli ├ž├Âz├╝mler vard─▒r. Proof of Work kullanan blockchainlerde i┼člem ├╝cretlerini azalt─▒rken ayn─▒ zamanda da saniyede ger├žekle┼čen i┼člem say─▒s─▒n─▒ (TPS) art─▒rmak i├žin Proof of Stake'e ge├žmek bir se├ženek olabilir. Yine de Proof of Stake'in avantajlar─▒ ve uzun vadede etkileri hakk─▒nda kripto toplulu─čunda farkl─▒ g├Âr├╝┼čler vard─▒r.

Katman 1 a─člardaki ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri genellikle projenin geli┼čtirme ekibi taraf─▒ndan uygulamaya koyulur. ├ç├Âz├╝me ba─čl─▒ olarak toplulu─čun a─čda bir sert ├žatallanma veya yumu┼čak ├žatallanma yapmas─▒ gerekebilir. Bitcoin'in SegWit g├╝ncellemesi gibi baz─▒ k├╝├ž├╝k de─či┼čiklikler geriye d├Ân├╝k olarak uyumludur.┬á

Bitcoin'in blok b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ 8 MB'ye y├╝kseltmek gibi daha b├╝y├╝k de─či┼čiklikler ise bir sert ├žatallanma gerektirir. Sert ├žatallanma yap─▒ld─▒─č─▒nda blockchainin g├╝ncellenmi┼č ve g├╝ncellenmemi┼č ┼čekilde iki versiyonu ortaya ├ž─▒kar. Bir di─čer se├ženek ise a─č─▒n i┼člem oran─▒n─▒ b├Âl├╝mlendirme ile y├╝kseltmektir. Bu durumda blockchainin i┼člemleri, verileri s─▒ral─▒ yerine e┼č zamanl─▒ olarak i┼čleyebilen birden fazla k├╝├ž├╝k b├Âl├╝me ayr─▒l─▒r.


Katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri nas─▒l i┼čler?

Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi Katman 2 ├ž├Âz├╝mleri, ana zincirle paralel veya ondan ba─č─▒ms─▒z olarak i┼čleyen ikincil a─člara dayan─▒r.

Rollup'lar

S─▒f─▒r bilgi rollup'lar─▒ (en yayg─▒n t├╝r├╝d├╝r), zincir d─▒┼č─▒ Katman 2 i┼člemleri bir araya getirir ve bunlar─▒ tek bir i┼člem olarak ana zincire g├Ânderir. Bu sistemler, i┼člemlerin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ kontrol etmek i├žin ge├žerlilik ispatlar─▒n─▒ kullan─▒r. Varl─▒klar, ba─člant─▒y─▒ sa─člayan bir ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme ile orijinal zincirde tutulur ve ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme de rollup'─▒n planland─▒─č─▒ ┼čekilde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ do─črular. B├Âylece orijinal a─č─▒n g├╝venli─čine ek olarak daha az kaynak kullanan rollup'─▒n sundu─ču avantajlardan faydalan─▒l─▒r.┬á

Yan zincirler

Yan zincirler, kendi do─črulay─▒c─▒ gruplar─▒na sahip ba─č─▒ms─▒z blockchain a─člar─▒d─▒r. Bu da ana zincirdeki ba─člant─▒ kuran ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmenin yan zincir a─č─▒n─▒n ge├žerlili─čini do─črulamad─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. Yan zincir orijinal zincirdeki varl─▒klar─▒ kontrol edebildi─či i├žin, bu durumda yan zincirin do─čru bir ┼čekilde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na g├╝venmeniz gerekir.┬á

Durum kanallar─▒

Durum kanal─▒, i┼člem yapan taraflar aras─▒ndaki iki y├Ânl├╝ bir ileti┼čim ortam─▒d─▒r. Taraflar, temel blockchainin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ m├╝h├╝rler ve bunu zincir d─▒┼č─▒ bir i┼člem kanal─▒na ba─člar. Bu i┼člem genellikle daha ├Ânceden ├╝zerinde anla┼č─▒lm─▒┼č bir ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme veya bir ├žoklu imza ile yap─▒l─▒r. Bunun ard─▒ndan, taraflar i┼člem verilerini temeldeki da─č─▒t─▒k kay─▒t defterine (yani ana zincire) hemen g├Ândermeden, zincir d─▒┼č─▒nda bir veya bir grup i┼člem ger├žekle┼čtirir. Gruptaki t├╝m i┼člemler tamamland─▒─č─▒nda, kanal─▒n nihai "durumu" do─črulama i├žin blockchaine yay─▒nlan─▒r. Bu mekanizma, i┼člem h─▒zlar─▒n─▒n iyile┼čtirilmesine imkan tan─▒r ve a─č─▒n genel kapasitesini art─▒r─▒r. Bitcoin Lightning Network ve Ethereum'daki Raiden gibi ├ž├Âz├╝mler durum kanallar─▒na dayal─▒ olarak i┼člev g├Âr├╝r.

─░├ž i├že faaliyet g├Âsteren blockchainler

Bu ├ž├Âz├╝m, "ana" blockchainin ├╝zerinde ├žal─▒┼čan bir grup ikincil zincire dayan─▒r. ─░├ž i├že faaliyet g├Âsteren blockchainler, ana zincir taraf─▒ndan belirlenmi┼č kural ve parametrelere g├Âre i┼čler. Ana zincir, i┼člemlerin ger├žekle┼čtirilmesinde yer almaz ve rol├╝ gerekti─činde anla┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝lmesiyle s─▒n─▒rl─▒d─▒r. G├╝nl├╝k i┼čler, i┼členmi┼č i┼člemleri ana zincirin d─▒┼č─▒nda tamamlad─▒ktan sonra ana zincire geri g├Ânderen "alt" zincire delege edilir. OmiseGO'nun Plasma projesi, bir Katman 2 i├ž i├že faaliyet g├Âsteren blockchain ├ž├Âz├╝m├╝ ├Ârne─čidir.


Katman 1 ve Katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mlerinin s─▒n─▒rlamalar─▒

Hem Katman 1 hem de Katman 2 ├ž├Âz├╝mler kendilerine has avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Katman 1 ile ├žal─▒┼čmak b├╝y├╝k ├Âl├žekli protokol iyile┼čtirmeleri i├žin en etkili ├ž├Âz├╝m├╝ sunabilir. Fakat bu ayn─▒ zamanda do─črulay─▒c─▒lar─▒n da de─či┼čiklikleri bir sert ├žatallanma ├╝zerinden kabul etmeye ikna edilmesi gerekti─či anlam─▒na gelir.

Do─črulay─▒c─▒lar─▒n bunu yapmak istemeyece─či olas─▒ bir duruma ├Ârnek olarak Proof of Work'ten Proof of Stake''e ge├ži┼č verilebilir. Madenciler bu daha verimli sisteme ge├žildi─činde gelir kaybedece─činden ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirmek istemeyebilir.

Katman 2, ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirmek i├žin ├žok daha h─▒zl─▒ bir yol sunar. Fakat kullan─▒lan y├Ânteme ba─čl─▒ olarak orijinal blockchainin g├╝venli─činin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ kaybedilebilir. Kullan─▒c─▒lar, Bitcoin ve Ethereum gibi a─člara diren├žli olmalar─▒ ve g├╝venlik ge├žmi┼člerinin sa─člaml─▒─č─▒ nedeniyle g├╝venir. Katman 1'in bu ├Âzellikleri ortadan kalkt─▒─č─▒nda, verimlilik ve g├╝venlik i├žin ├žo─ču zaman Katman 2 ekibine ve a─č─▒na g├╝venmek zorunda kal─▒rs─▒n─▒z.


Katman 1 ve Katman 2'nin ard─▒ndan ne gelecek?

Sorulabilecek sorulardan biri Katman 1'lerin daha ├Âl├žeklenebilir hale gelmesiyle Katman 2 ├ž├Âz├╝mlere ihtiyac─▒m─▒z─▒n olup olmayaca─č─▒d─▒r. Mevcut blockchainler iyile┼čtirmeler yapmakta ve ├Âl├žeklenebilirli─či halihaz─▒rda y├╝ksek yeni a─člar olu┼čturulmaktad─▒r. Fakat b├╝y├╝k sistemlerin ├Âl├žeklenebilirliklerini iyile┼čtirmeleri uzun zaman alabilir ve ba┼čar─▒l─▒ olacaklar─▒ da garanti de─čildir. Katman 1'ler i├žin en olas─▒ se├ženek g├╝venli─če odaklamak ve hizmetlerini belirli kullan─▒m alanlar─▒na uyarlamas─▒ i├žin Katman 2 a─člara izin vermektir.┬á

Yak─▒n gelecekte, Ethereum gibi b├╝y├╝k zincirler geni┼č kullan─▒c─▒ ve geli┼čtirici topluluklar─▒ sayesinde muhtemelen hakimiyeti ellerinde tutmaya devam edecektir. Fakat bu a─č─▒n geni┼č, merkeziyetsiz do─črulay─▒c─▒ grubu ve g├╝venilir itibar─▒, hedeflenmi┼č Katman 2 ├ž├Âz├╝mler i├žin g├╝├žl├╝ bir temel olu┼čturur.


Son S├Âz

Kriptonun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├╝nden bu yana ├Âl├žeklenebilirli─či iyile┼čtirme aray─▒┼č─▒, Katman 1 iyile┼čtirmeler ve Katman 2 ├ž├Âz├╝mlerden olu┼čan iki y├Ânl├╝ bir yakla┼č─▒m yaratm─▒┼čt─▒r. ├çe┼čitlendirilmi┼č bir kripto portf├Ây├╝ne sahipseniz, zaten muhtemelen hem Katman 1 hem de Katman 2 a─člarla ├žal─▒┼čm─▒┼čs─▒n─▒zd─▒r. Art─▒k bu ikisi aras─▒ndaki fark─▒ ve ├Âl├žeklenebilirli─če y├Ânelik farkl─▒ yakla┼č─▒mlar─▒n─▒ daha iyi anlayabilirsiniz.