Негизги жыйынтыктар
Блокчейн трилеммасы блокчейн тармактары коопсуздукту, борборсуздаштырууну жана масштабдуулукту тең салмактоого аракет кылганда туш болгон кыйынчылыкты баса белгилейт.
Мындай чектөөлөрдү болтурбоо үчүн бир нече масштабдоо чечимдери изилденүүдө. Айрымдары негизги чынжырга (негизги катмар), ал эми башкалары өзүнчө чынжырга (кошумча катмар) багытталган.
Негизги катмар масштабдоо чечимдери анын иштешин жакшыртуу үчүн негизги блокчейн архитектурасына жана эрежелерине киргизилген өзгөртүүлөрдү билдирет (мисалы, консенсус механизмин өзгөртүү же бөлүштүрүп иштетүүнү колдонуу).
Кошумча катмар чечимдери негизги катмардын үстүндө курулган экинчи деңгээлдеги структуралардан түзүлүп, анын иштөө жүгүн жеңилдетүүгө жардам берет (мисалы, транзакцияларды негизги чынжырдан тышкары иштетүү аркылуу).
Блокчейндин келечеги, көпчүлүк учурда, эки системанын айкалышына таянышы мүмкүн, анда негизги катмар коопсуздук жана эсептешүү үчүн колдонулса, кошумча катмар жогорку ылдамдык жана төмөнкү чыгымдар үчүн колдонулат.
Киришүү
Криптовалютанын популярдуулугу туруктуу өсүүдө, бул жаңы колдонуучулар жана транзакциялар агымын жаратууда. Блокчейн технологиясынын революциялык потенциалы айкын болсо да, масштабдуулук (системанын көбөйүп жаткан суроо-талапты кармоо жөндөмдүүлүгү) негизги көйгөй бойдон калууда. Борборсуздаштыруу жана коопсуздукту артыкчылык катары караган коомдук блокчейндер көбүнчө жогорку өткөрүмдүүлүккө жетүүдө кыйналышат.
Бул көйгөй блокчейн трилеммасы катары белгилүү, ал борборсуздаштырылган системалар үчүн бир эле учурда жогорку деңгээлдеги борбосуздаштыруу, коопсуздук жана масштабдуулукка жетүү кыйынчылыгын көрсөтөт. Көбүнчө тармактар экөөнө артыкчылык берип, үчүнчүсүн мааниге алышпайт.
Бул көйгөйдү чечүү үчүн иштеп чыгуучулар ар кандай масштабдоо ыкмаларын иштеп чыгышты. Айрым чечимдер негизги блокчейндин (негизги катмар) архитектурасын өзгөртсө, башкалары негизги тармактын үстүндө иштеген экинчи деңгээлдеги протоколдордо (кошумча катмар) иштейт.
Негизги катмар жана кошумча катмар
Негизги катмар термини блокчейндин негизги архитектуралык деңгээлин билдирет. Бул транзакциялар аяктаган негизги тармак болуп эсептелет. Мисал катары Bitcoin, Ethereum, BNB чынжыры жана Solana кирет.
Кошумча катмар термини негизги катмар блокчейндеринин үстүндө курулган тармактарды же протоколдорду билдирет. Мисалы, Lightning Network бул Bitcoin үчүн кошумча катмар чечими, ал эми Arbitrum Ethereum үчүн кошумча катмар чечими болуп саналат.
Масштабдоо боюнча жакшыртуулар алардын кайсы деңгээлде ишке ашырылганына жараша бөлүнөт:
Негизги катмар чечими негизги блокчейндин эрежелерин же механизмдерин түздөн-түз өзгөртөт (мисалы, консенсус механизмин өзгөртөт).
Кошумча катмар чечими транзакцияларды негизги блокчейнден башка, тышкы параллелдик тармак аркылуу иштетип, негизги тармактагы жүктү азайтууга багытталган.
Жалпы негизги катмар жана масштабдоо чечимдери
1. Консенсус механизми
Айрым блокчейндер жай жана энергияны көп талап кылган иштин далили (PoW) сыяктуу системалардан көбүрөөк эффективдүү стейкинг далили (PoS) сыяктуу ыкмаларга өтүп жатышат. Мисалы, Ethereum өзүнүн маалыматтарды иштетүү жөндөмдүүлүгүн жакшыртуу жана экологияга терс таасир тийгизбөө максатында PoS'ко өттү. Бул ыкма транзакцияларды ырастоо үчүн майнинг ыкмасынын ордуна стейкинг (коиндерди бекитүү) ыкмасынын колдонот.
2. Бөлүштүрүп иштетүү
Бөлүштүрүп иштетүү бул чоң маалымат базасын «маалымат бөлүктөрү» деп аталган кичине, оңой башкарылуучу бөлүктөргө бөлүү сыяктуу ыкма. Тармактагы ар бир компьютерге бардык ишти жүктөбөстөн, иш бөлүштүрүлөт. Бул блокчейнге бир эле убакта бир нече транзакцияны иштетүүгө мүмкүндүк берип, жалпы өндүрүмдүүлүктү жогорулатат.
3. Блоктун көлөмүн көбөйтүү
Кээ бир блокчейндер блоктордун көлөмүн жогорулатат. Бул ыкма бир блокко көбүрөөк транзакцияны камтууга мүмкүндүк берет. Бирок, бул тармактагы валидатор катары иштеген стандарттуу компьютерлер үчүн иштөөнү кыйындатышы жана натыйжада борборсуздаштырууну төмөндөтүшү мүмкүн.
Жалпы кошумча катмар масштабдоо чечимдери
1. Роллаптар
Роллаптар учурда Ethereum үчүн эң популярдуу масштабдоо чечими болуп саналат. Алар негизги чынжырга жөнөтүүдөн мурун негизги чынжырдан тышкары жүздөгөн транзакцияларды бир пакетке «топтоп» (бир топтомго чогултуу) бириктирет.
Оптимисттик роллаптар: Optimism жана Arbitrum сыяктуу тармактарда колдонулат жана транзакциялар алдын ала жарактуу деп кабыл алынат. Бул ыкма жараксыз транзакцияларга каршы далил келтирүүгө мүмкүн болгон «алдамчылыкты аныктоо» мезгилин камтыйт.
Zero-knowledge (ZK) роллаптар: zkSync жана Scroll сыяктуу тармактарда колдонулат, ZK роллаптар транзакциялардын жарактуулугун дароо ырастоо үчүн криптографиялык далилдерге таянат. Бул ыкма талашуу мезгилин талап кылбастан, жогорку коопсуздукту жана купуялуулукту камсыз кылат.
2. Четтеги чынжырлар
Четтеги чынжырларбул өзүнүн валидаторлор топтомуна ээ болгон көз карандысыз блокчейндер. Мунун негизги мисалы катары Polygon PoS тармагын айтууга болот. Роллаптар чечимдеринен айырмаланып, четтеги чынжырлар өз коопсуздугу үчүн өздөрү жооп берет. Алар көбүнчө ылдамыраак жана арзаныраак болгону менен, роллаптар сыяктуу негизги катмар чынжырынын коопсуздугуна түздөн-түз ээ эмес.
3. Абал каналдары
Абал каналы катышуучулардын ортосунда эки тараптуу өз ара аракет чөйрөсүн түзөт. Колдонуучулар негизги блокчейнден тышкары каалагандай санда транзакцияларды жүргүзө алышат, ал эми блокчейнде болгону каналдын ачылыш жана жабылыш баланстары катталат. Бул ыкма Bitcoin Lightning тармагындаколдонулуп, дароо жана төмөнкү комиссия менен Bitcoin төлөмдөрүн ишке ашырууга мүмкүндүк берет.
4. Ичке блокчейндер
Бул түзүлүштө негизги блокчейн өз ишин «бала» чынжырларга өткөрүп берет. Бала чынжырлар жумушту аткарып, алынган натыйжаларды «ата» чынжырга кайтарышат. Бул ыкманын мисалы катары Ethereum тармагындагы Plasma келтире алабыз.
Негизги катмар жана кошумча катмар: негизги айырмачылыктар
Эки катмар тең тармактын ылдамдыгын жогорулатууга багытталган, бирок ар бири ар башка ыкманы колдонот.
Масштабдоо чечимдеринин чектөөлөрү
Негизги катмар: негизги блокчейнди жаңыртуу кыйын. Блоктун көлөмүн көбөйтүү же консенсус механизмин өзгөртүү сыяктуу маанилүү өзгөртүүлөр адатта тармактын катуу бөлүнүшү аркылуу жүргүзүлөт, ал коомчулуктун бөлүнүшүнө себеп болушу мүмкүн.
Кошумча катмар: ылдам болсо да, кошумча катмар кыйын болуп саналат. Колдонуучулар акчаларды тармактар арасында өткөрүүгө тийиш, жана ликвиддүүлүк ар кандай кошумча катмар тармактарында бөлүштүрүлүп кетиши мүмкүн. Мындан тышкары, айрым кошумча катмар тармактары борборлоштурулган секвенсорлорго таянат, бул борборсуздаштырылган негизги чынжырга салыштырмалуу мүмкүн болгон өзгөчө тобокелдикти жаратат.
Жыйынтыктоочу ойлор
Блокчейн дүйнөсү ылдам өсүүдө. Масштабдуу колдонууну камсыз кылуу үчүн тармактар коопсуз жана ылдам болушу керек. Негизги катмар жаңыртуулары, мисалы бөлүштүрүп иштетүү, узак мөөнөттүк келечек үчүн маанилүү. Бирок, кошумча катмар чечимдери азыркы учурда керек болгон ылдамдыкты жана төмөнкү чыгымды камсыз кылат. Мындан ары, көбүнчө эки тармактын аралашмасы колдонулат деп күтүлүүдө: коопсуздук үчүн күчтүү негизги катмар жана күнүмдүк транзакциялар үчүн ийкемдүү кошумча катмар тармактары.
Кошумча окуу материалдары
Эскертүү: бул материал сизге «кандай болсо ошондой абалда» жана жалпысынан маалыматтык жана окуу максатында гана сунушталып, эч кандай кепилдик же ишеним берилбейт Бул материал финансылык, юридикалык же башка профессионалдык кеңеш катары кабыл алынбашы керек, ошондой эле белгилүү бир өнүмдү же кызматты сатып алууну сунуш кылуу максатында түзүлгөн эмес. Сиз тиешелүү адистерден өз алдынча кеңеш алууга милдеттүүсүз. Бул макалада айтылган өнүмдөр сиздин аймакта жеткиликтүү болбой калышы мүмкүн. Эгер макала үчүнчү жактын автору тарабынан жазылган болсо, анда макалада айтылган пикирлер жалгыз гана ошол авторго таандык болуп эсептелет жана алар Binance Academy көз карашын чагылдырбайт. Сураныч, толук маалымат үчүн биздин толук эскертүүбүздү караңыз. Санарип активдердин баалары тез өзгөрүп турушу мүмкүн. Сиздин инвестицияңыздын баасы төмөндөшү же жогорулашы мүмкүн, жана сизде салынган сумманы кайтарып ала албай калуу мүмкүнчүлүгү бар. Сиздин инвестициялык чечимдериңиз сиздин жеке жоопкерчилигиңизде, жана Binance Academy сиздеги келип чыгышы мүмкүн болгон чыгымдар үчүн жооптуу эмес. Бул материал финансылык, юридикалык же башка профессионалдык кеңеш катары кабыл алынбашы керек. Көбүрөөк маалымат алуу үчүн биздин колдонуу шарттарыбызды жана тобокелдик эскертүүсүн караңыз.