Vysvetlenie Čierneho pondelka a krachov akciovej burzy
Domov
Články
Vysvetlenie Čierneho pondelka a krachov akciovej burzy

Vysvetlenie Čierneho pondelka a krachov akciovej burzy

Za─Źiato─Źn├şk
Zverejnen├ę May 4, 2020Aktualizovan├ę Feb 9, 2023
7m

─îo je ─îierny pondelok?

─îierny pondelok je n├ízov, ktor├Ż sa pou┼ż├şva na opis n├íhleho a┬áv├í┼żneho krachu akciov├Żch trhov, ku ktor├ęmu do┼ílo 19.┬áokt├│bra 1987. Index Dow Jones Industrial Average (DJIA), ktor├Ż meria v├Żkonnos┼ą americk├ęho akciov├ęho trhu, sa prepadol o┬áviac ako 22┬á%. Tomuto prepadu predch├ídzali ─Ćal┼íie dva ve─żk├ę p├ídy t├Ż┼żde┼ł predt├Żm.


V├Żkonnos┼ą indexu Dow Jones Industrial Average v┬á─Źase ─îierneho pondelka.

V├Żkonnos┼ą indexu Dow Jones Industrial Average v┬á─Źase ─îierneho pondelka.


─îierny pondelok sa spom├şna ako za─Źiatok poklesu glob├ílneho akciov├ęho trhu. A┼ż doteraz ide o┬ájeden z najnesl├ívnej┼í├şch dn├ş v┬áhist├│rii akciov├Żch trhov.

Celkov├Ż objem obchodov na burz├ích bol tak├Ż vysok├Ż, ┼że vtedaj┼íie po─Ź├şta─Źe neboli schopn├ę zvl├ídnu┼ą tak├║ n├íhlu vysok├║ z├í┼ąa┼ż. Objedn├ívky ─Źakali na vybavenie cel├ę hodiny a┬áve─żk├ę prevody finan─Źn├Żch prostriedkov sa oneskorili.

Ve─żk├Ż krach, ako je tento, sa n├ísledne prirodzene odzrkadl├ş na trhoch futures a┬áopci├ş. Tento prepad mal v├Żrazn├Ż dopad aj na glob├ílne trhy. V├Ą─Ź┼íina hlavn├Żch indexov na celom svete klesla do konca toho ist├ęho mesiaca o┬á20 a┼ż 30┬á%.

V├Żraz ÔÇ×─îierny pondelokÔÇť zvy─Źajne ozna─Źuje krach v┬ároku 1987. Pou┼ż├şva sa v┼íak aj na ozna─Źenie in├Żch v├í┼żnych prepadov trhov.


─îo sp├┤sobuje prepady trhov?

Vo v┼íeobecnosti pri prepade akciov├ęho trhu nie je mo┼żn├ę uk├íza┼ą prstom na jedin├Ż faktor. Zauj├şmav├ę je, ┼że ─îiernemu pondelku v┬ároku 1987 nepredch├ídzala ┼żiadna v├Żznamn├í spravodajsk├í udalos┼ą. Zi┼ílo sa v┼íak nieko─żko r├┤znych faktorov, ktor├ę v┬ákombin├ícii vytvorili atmosf├ęru paniky a┬áneistoty. O┬áak├ę faktory teda i┼ílo?

Prv├Żm bolo zavedenie po─Ź├şta─Źov├Żch obchodn├Żch syst├ęmov. V┬ás├║─Źasnosti v├Ą─Ź┼íinu obchodn├Żch aktiv├şt u─żah─Źuj├║ po─Ź├şta─Źe. Nebolo tomu tak v┼íak v┼żdy. Pred 80.┬árokmi 20.┬ástoro─Źia boli akciov├ę trhy zvy─Źajne hlu─Źn├ę a┬ápreplnen├ę miesta, kde si obchodn├şci vymie┼łali akt├şva priamo na parkete burzy.


Obchodn├Ż parket burzy New York Stock Exchange (NYSE) v┬ároku 1963, pred zaveden├şm po─Ź├şta─Źov├Żch obchodn├Żch syst├ęmov. Zdroj: Library of Congress. Obr├ízok upraven├Ż z origin├ílu.

Obchodn├Ż parket burzy New York Stock Exchange (NYSE) v┬ároku 1963, pred zaveden├şm po─Ź├şta─Źov├Żch obchodn├Żch syst├ęmov. Zdroj: Library of Congress. Obr├ízok upraven├Ż z origin├ílu.


Po─Źas 80.┬árokov sa v┼íak obchodn├í ─Źinnos┼ą za─Źala spolieha┼ą viac na po─Ź├şta─Źov├Ż softv├ęr. Prechod na obchodovanie pomocou po─Ź├şta─Źov umo┼żnil podstatne r├Żchlej┼íie obchodn├ę aktivity, pri─Źom syst├ęmy boli schopn├ę zad├íva┼ą tis├şce objedn├ívok za p├ír sek├║nd. Prirodzene, tieto pokroky ovplyvnili aj r├Żchlos┼ą ve─żk├Żch cenov├Żch pohybov. Naproti tomu, dne┼ín├ş obchodn├ş roboti dok├í┼żu presun├║┼ą bili├│ny dol├írov v┬ápriebehu nieko─żk├Żch sek├║nd od v├Żskytu neo─Źak├ívanej udalosti.

─Äal┼íie faktory, ako napr├şklad obchodn├Ż deficit v┬áUSA, medzin├írodn├ę nap├Ątie a┬á─Ćal┼íie geopolitick├ę okolnosti, boli ozna─Źen├ę ako ─Ćal┼íie pr├ş─Źiny. Okrem toho rast├║ci dosah m├ędi├ş ur─Źite zosilnil ├║─Źinky a┬áz├íva┼żnos┼ą udalosti.

Stoj├ş za zmienku, ┼że hoci v┼íetky tieto faktory mohli prispie┼ą k┬áp├ídu, rozhodnutia predsa len prij├şmali ─żudia. Psychol├│gia trhu hr├í pri v├Żpredajoch hlavn├║ ├║lohu. ─îasto s├║ jednoducho v├Żsledkom masovej paniky.


─îo je isti─Ź?

Po udalostiach ─îierneho pondelka zaviedla americk├í Komisia pre cenn├ę papiere a┬áburzu (SEC) nieko─żko mechanizmov, ktor├ę maj├║ zabr├íni┼ą opakovaniu podobn├Żch udalost├ş. Ak aj nie ├║plne zabr├íni┼ą, tak aspo┼ł pok├║si┼ą sa zmierni┼ą ich dopad.

Jeden z┬át├Żchto mechanizmov sa naz├Żva isti─Ź. Ide o┬áregula─Źn├ę opatrenie, ktor├ę preru┼í├ş obchodovanie, ke─Ć cena dosiahne ur─Źit├ę percentu├ílne ├║rovne vzh─żadom na denn├║ otv├íraciu cenu. Aj ke─Ć tu spom├şname v├Ą─Ź┼íinou USA, isti─Źe boli implementovan├ę aj na mnoh├Żch ─Ćal┼í├şch trhoch.

Isti─Źe sa vz┼ąahuj├║ na hlavn├ę indexy ako Dow alebo S&P┬á500, ako aj na jednotliv├ę cenn├ę papiere. Tu je sp├┤sob, ako funguj├║.

Ak index S&P┬á500 po─Źas obchodn├ęho d┼ła spadne o┬áviac ako 7┬á%, obchodovanie sa na 15┬ámin├║t zastav├ş a┬ápotom sa znova spust├ş. Toto sa naz├Żva isti─Ź 1.┬á├║rovne. Ak trh klesne ─Ćalej a┬ádosiahne pokles 13┬á% oproti dennej otv├íracej cene, obchodovanie sa op├Ą┼ą zastav├ş. Toto sa naz├Żva isti─Ź 2.┬á├║rovne. Po 15-min├║tovej prest├ívke sa obchodovanie znovu spust├ş. Ak cena klesne o┬á20┬á% v┬áporovnan├ş s┬ádennou otv├íracou cenou, obchodovanie sa na zvy┼íok d┼ła zastav├ş. Toto sa naz├Żva isti─Ź 3.┬á├║rovne.


V├Żhody a┬ánev├Żhody isti─Źov

Aj ke─Ć isti─Źe m├┤┼żu by┼ą ├║─Źinn├ę pri predch├ídzan├ş bleskov├Żm prepadom, s├║ predmetom kontroverzi├ş.

Niektor├ş kritici isti─Źov tvrdia, ┼że maj├║ negat├şvny vplyv na trhy a┬áv┬áskuto─Źnosti zvy┼íuj├║ z├íva┼żnos┼ą prepadov. Ako je to mo┼żn├ę? Ke─Ć┼że tieto vopred ur─Źen├ę percentu├ílne ├║rovne s├║ zalo┼żen├ę na otv├írac├şch cen├ích, s├║ verejne zn├íme. Ako tak├ę m├┤┼żu ovplyvni┼ą zad├ívanie objedn├ívok a┬áumelo zni┼żova┼ą likviditu v┬áknihe objedn├ívok pri ur─Źit├Żch cenov├Żch hladin├ích.

Zn├ş┼żen├í likvidita m├┤┼że vies┼ą k┬áv├Ą─Ź┼íej volatilite, preto┼że nemus├ş by┼ą dostatok objedn├ívok na pokrytie neo─Źak├ívan├ęho n├írastu ponuky. Kritici tvrdia, ┼że bez vplyvu isti─Źov na oblasti likvidity je pravdepodobnej┼íie, ┼że trhy dosiahnu prirodzen├║ rovnov├íhu.

Pokia─ż ide o┬áindexy svetov├ęho trhu (napr├şklad S&P┬á500), isti─Źe sa sp├║┼í┼ąaj├║ iba pri pohybe smerom nadol. Na druhej strane, na jednotliv├Żch cenn├Żch papieroch sa daj├║ aktivova┼ą aj pri pohyboch smerom nahor.


Ako sa pripravi┼ą na prepady trhu

Vzh─żadom na povahu trhov a psychol├│giu davu s├║ prepady takmer nevyhnutn├ę. ─îo v┼íak m├┤┼żete urobi┼ą, aby ste sa pripravili na krach trhu?┬á

Zv├í┼żte vytvorenie investi─Źn├ęho pl├ínu alebo celkovej obchodnej strat├ęgie. Ke─Ć trh pad├í a┬ámnoh├ş investori v┬ápanike pred├ívaj├║, je d├┤le┼żit├ę zachova┼ą pokoj, racion├ílne uva┼żovanie a┬ávyhn├║┼ą sa emocion├ílnemu rozhodovaniu. Vytvorenie dlhodob├ęho investi─Źn├ęho pl├ínu alebo obchodnej strat├ęgie je na to nevyhnutn├ę, preto┼że by v├ím to nemalo umo┼żni┼ą, aby ste prij├şmali impulz├şvne rozhodnutia.

─Äal┼íia vec, ktor├║ treba zv├í┼żi┼ą, je nastavenie limitu Stop Loss. Ak chcete by┼ą ├║spe┼ín├Żm obchodn├şkom, pri kr├ítkodob├Żch obchodoch sa mus├şte chr├íni┼ą proti poklesom. Tento postup v┼íak prekvapivo m├ílo pou┼ż├şvaj├║ dlhodobej┼í├ş investori. Aj ke─Ć v├í┼í pr├şkaz Stop Loss ponech├íva priestor pre v├Ą─Ź┼íie cenov├ę pohyby, m├┤┼że v├ís zachr├íni┼ą pred ve─żk├Żmi stratami v┬ápr├şpade zni─Źuj├║ceho prepadu trhu.

─îo sa t├Żka glob├ílnych krachov trhov, doteraz boli v┼íetky len do─Źasn├ę. Aj ke─Ć obdobia hospod├írskej recesie m├┤┼żu trva┼ą nieko─żko rokov, trhy maj├║ tendenciu zotavi┼ą sa. Ak sa pozriete hlboko do minulosti, glob├ílna ekonomika nepretr┼żite rastie cel├ę st├íro─Źia a┬átieto korekcie s├║ len do─Źasn├Żmi pohybmi smerom nadol.


V├Żkonnos┼ą indexu Dow Jones Industrial Average v┬árokoch 1915 a┼ż 2020.

V├Żkonnos┼ą indexu Dow Jones Industrial Average v┬árokoch 1915 a┼ż 2020.


Aj ke─Ć toto tvrdenie m├┤┼że by┼ą pravdiv├ę pre glob├ílne trhy, kde sa pozoruje ekonomick├Ż rast, neplat├ş pre trhy s┬ákryptomenami. Blockchainov├Ż priemysel je st├íle mlad├Ż a┬ákryptomeny s├║ rizikovou triedou akt├şv. Niektor├ę kryptoakt├şva sa preto po v├í┼żnom krachu trhu u┼ż nemusia nikdy zotavi┼ą.


Chcete za─Źa┼ą s kryptomenou? K├║pte si bitcoiny na Binance!


─Äal┼íie v├Żznamn├ę ─îierne pondelky

28. október 1929

Akciov├ę trhy sa zr├║tili pred Ve─żkou hospod├írskou kr├şzou v┬á30.┬árokoch 20.┬ástoro─Źia. Vzh─żadom na dlhodob├ę ekonomick├ę dopady bol krach z┬ájesene 1929 doteraz najni─Źivej┼í├şm krachom akciov├ęho trhu.

29. september 2008

Po prasknut├ş americkej realitnej bubliny za─Źali akciov├ę trhy krachova┼ą. To nakoniec viedlo k┬áVe─żkej recesii okolo roku 2010. Ak si o┬átom chcete pre─Ź├şta┼ą viac, pozrite si Vysvetlenie finan─Źnej kr├şzy v┬ároku 2008.

9. marec 2020

Najhor┼í├ş de┼ł pre americk├Ż akciov├Ż trh od Ve─żkej recesie, poh├í┼łan├Ż pand├ęmiou koronav├şrusu a┬ávojnou o┬ácenu ropy. V┬átom ─Źase i┼ílo o┬ánajv├Ą─Ź┼í├ş jednod┼łov├Ż pokles od roku 2008. Ale ako uvid├şte v┬ánasleduj├║com odseku, tento rekord vydr┼żal iba jeden t├Ż┼żde┼ł.

16. marec 2020

Obavy z┬ámo┼żn├Żch ekonomick├Żch dopadov pand├ęmie koronav├şrusu sa na─Ćalej zvy┼íovali. V d├┤sledku toho americk├Ż trh za┼żil e┼íte v├Ą─Ź┼í├ş jednod┼łov├Ż pokles ako po─Źas prepadu o┬át├Ż┼żde┼ł sk├┤r. Tento de┼ł mo┼żno pova┼żova┼ą za vrchol po─Źiato─Źn├ęho ┼íoku z┬ávplyvu koronav├şrusu na finan─Źn├ę trhy.


Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

Ak to zhrnieme, ─îierny pondelok bol v├í┼żnym krachom na trhu v┬ároku 1987. Ako u┼ż bolo uveden├ę, tento v├Żraz je mo┼żn├ę pou┼żi┼ą aj na ozna─Źenie in├Żch prepadov na akciov├Żch trhoch, ako s├║ prepady z┬árokov 1929, 2008 a┬á2020.

Po udalostiach ─îierneho pondelka boli prijat├ę nov├ę nariadenia, ktor├Żch cie─żom bolo pok├║si┼ą sa zmierni┼ą ├║─Źinky bleskov├Żch krachov na akciov├Żch trhoch. Jedn├Żm z┬ánajvplyvnej┼í├şch a┬ánajkontroverznej┼í├şch z┬át├Żchto nariaden├ş je isti─Ź, ktor├Ż zastav├ş obchodovanie, ke─Ć sa dosiahnu vopred definovan├ę ├║rovne percentu├ílnej straty.

─îo v┼íak m├┤┼żete urobi┼ą, aby ste sa pripravili na neodvratn├ę prepady trhu? Premyslite si mo┼żn├ę scen├íre na vytvorenie spr├ívneho investi─Źn├ęho pl├ínu alebo obchodnej strat├ęgie. Riadenie rizika, diverzifik├ícia portf├│lia a┬ápsychol├│gia trhu┬áÔÇô┬áto je nieko─żko t├ęm, ktor├ę v├ím m├┤┼żu pom├┤c┼ą vyhn├║┼ą sa ve─żk├Żm strat├ím po─Źas krachov trhpv.