Token Ekonomisi Nedir ve Neden ├ľnemlidir?
Ana sayfa
Makaleler
Token Ekonomisi Nedir ve Neden ├ľnemlidir?

Token Ekonomisi Nedir ve Neden ├ľnemlidir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Aug 4, 2022G├╝ncellenme: Sep 23, 2022
8m

K─▒sa ├ľzet

Token ekonomisi, bir tokenin ekonomisini yans─▒tan bir terimdir. Bir tokenin kullan─▒m─▒n─▒ ve de─čerini etkileyen fakt├Ârleri tan─▒mlar. Bunlara tokenin olu┼čturulmas─▒ ve da─č─▒t─▒m─▒, arz ve talep, te┼čvik mekanizmalar─▒ ve token yak─▒m programlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra di─čer etmenler de dahildir. Bir kripto projesinin ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒ i├žin, iyi tasarlanm─▒┼č bir token ekonomisi gereklidir. Kat─▒l─▒m sa─člamaya karar vermeden ├Ânce bir projenin token ekonomisini de─čerlendirmek, yat─▒r─▒mc─▒ ve payda┼člar i├žin ├žok ├Ânemlidir.

Giri┼č┬á

"Token" ve "ekonomi" kavramlar─▒n─▒ bir araya getiren token ekonomisi, bir kripto projesi hakk─▒nda temel ara┼čt─▒rma yapman─▒n ├Ânemli bir bile┼čenidir. Whitepaper, kurucu ekip, yol haritas─▒ ve toplulu─čun b├╝y├╝mesine bakman─▒n yan─▒ s─▒ra token ekonomisini de incelemek, bir blockchain projesinden gelecekte neler beklenebilece─čini de─čerlendirmenize olanak verir. Kripto projeleri, uzun vadede s├╝rd├╝r├╝lebilir bir ┼čekilde geli┼čebilmek i├žin token ekonomisini dikkatle tasarlamal─▒d─▒r.

Token ekonomisine genel bir bak─▒┼č┬á

Blockchain projeleri, tokenlerine y├Ânelik token ekonomisi kurallar─▒n─▒ ├že┼čitli kullan─▒c─▒ eylemlerini te┼čvik etmek veya cayd─▒r─▒c─▒ k─▒lmak i├žin tasarlar. Bu, bir merkez bankas─▒n─▒n para basmas─▒na ve harcamay─▒, bor├ž vermeyi, birikimleri ve paran─▒n hareketini te┼čvik etmek veya cayd─▒r─▒c─▒ k─▒lmak i├žin para politikalar─▒n─▒ uygulamaya koymas─▒na benzer. Burada "token" kelimesinin hem coin hem de tokenleri ifade etti─čini belirtmek gerekir. Bu ikisi aras─▒ndaki fark─▒ buradan ├Â─črenebilirsiniz. ─░tibari paralar─▒n aksine, token ekonomisinde kurallar kodlar arac─▒l─▒─č─▒yla uygulan─▒r ve bu kurallar ┼čeffaf, ├Âng├Âr├╝lebilir ve de─či┼čtirilmesi zordur.

├ľrnek olarak bitcoin'i inceleyelim. Bitcoin'in toplam arz─▒ 21 milyon coin olacak ┼čekilde ├Ânceden programlanm─▒┼čt─▒r. Bitcoin'lerin olu┼čturulmas─▒ ve dola┼č─▒ma koyulmas─▒ madencilik arac─▒l─▒─č─▒yla olur. Madencilere, yakla┼č─▒k her 10 dakikada bir olu┼čturulan bloklar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├Âd├╝l olarak bir miktar bitcoin verilir.┬á

Blok ├Âdene─či olarak da adland─▒r─▒lan bu ├Âd├╝l, her 210.000 blokta bir yar─▒ya d├╝┼čer. Bu programa g├Âre her d├Ârt y─▒lda bir yar─▒lanma ger├žekle┼čir. ─░lk blok veya di─čer ad─▒yla genesis blokunun Bitcoin a─č─▒nda olu┼čturuldu─ču 3 Ocak 2009'dan bu yana blok ├Âdene─či ├╝├ž kez yar─▒ya inerek 50 BTC'den 25 BTC'ye, 12,5 BTC'ye ve ┼ču anki ├Âd├╝l miktar─▒ olan 6,25 BTC'ye d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Bu kurallar ─▒┼č─▒─č─▒nda, bir y─▒ldaki toplam dakika say─▒s─▒n─▒ 10'a b├Âlerek (├ž├╝nk├╝ her 10 dakikada bir blok olu┼čturulur) ve sonucu 6,25 ile ├žarparak (├ž├╝nk├╝ her blok i├žin ├Âd├╝l olarak 6,25 BTC verilir) 2022 y─▒l─▒nda yakla┼č─▒k 328.500 bitcoin'in ├ž─▒kar─▒laca─č─▒n─▒ kolayca hesaplayabiliriz. Dolay─▒s─▒yla, her y─▒l ├ž─▒kar─▒lan bitcoin say─▒s─▒ ├Âng├Âr├╝lebilir ve son bitcoin'in 2140 y─▒l─▒ civar─▒nda ├ž─▒kar─▒lmas─▒ beklenmektedir.

Bitcoin'in token ekonomisi, madencilerin yeni bir blok do─čruland─▒─č─▒nda ald─▒─č─▒ i┼člem ├╝creti tasar─▒m─▒n─▒ da i├žerir. Bu ├╝cret, i┼člem boyutu ve a─č t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ artt─▒k├ža y├╝kselecek ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. Spam i┼člemlerin engellemesini sa─člar ve madencileri blok ├Âdenekleri azalmaya devam ederken bile i┼člemleri do─črulamaya te┼čvik eder.┬á

K─▒sacas─▒, Bitcoin'in token ekonomisi basit ve dahiyanedir. Her ┼čey ┼čeffaft─▒r ve ├Âng├Âr├╝lebilir. Bitcoin'deki te┼čvikler, a─č─▒ g├╝vende tuttuklar─▒ ve bir kripto para olarak bitcoin'in de─čerine katk─▒da bulunduklar─▒ i├žin kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ ├Âd├╝llendirir.┬á

Token ekonomisin temel unsurlar─▒

Bir kripto paran─▒n de─čerini etkileyen farkl─▒ bir├žok etmeni kapsayan bir terim olan "token ekonomisi", ├Âncelikli olarak yarat─▒c─▒lar─▒n─▒n tasarlad─▒─č─▒ ┼čekliyle bir kripto paran─▒n ekonomisinin yap─▒s─▒n─▒ ifade eder. Bir kripto paran─▒n token ekonomisine bakarken g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒ gereken en ├Ânemli etmenlerden baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:┬á

Token arz─▒

Herhangi bir ├╝r├╝n veya hizmetin fiyat─▒n─▒ etkileyen ba┼čl─▒ca etmenler arz ve taleptir. Ayn─▒ ┼čey kripto i├žin de ge├žerlidir. Bir tokenin arz─▒n─▒ ├Âl├žen ├Ânemli birka├ž ├Âl├ž├╝t vard─▒r.┬á

Bunlardan ilki maksimum arzd─▒r. Bu kavram, kripto paran─▒n ├Âmr├╝ boyunca maksimum ka├ž tokene sahip olabilecek ┼čekilde kodland─▒─č─▒n─▒ ifade eder. Bitcoin'in maksimum arz─▒ 21 milyon tokendir. Litecoin 84 milyon coin ve BNB de 200 milyon coinlik bir maksimum arza sahiptir.

Baz─▒ tokenlerin ise maksimum arz─▒ yoktur. Ethereum a─č─▒n─▒n ether arz─▒ her y─▒l y├╝kselir. USDT, USD Coin (USDC) ve Binance USD (BUSD) gibi sabit coinler, coinleri destekleyen rezervlere dayal─▒ olarak ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ndan maksimum arza sahip de─čildir. Teorik olarak, bu coinlerin say─▒s─▒ hi├žbir s─▒n─▒r olmaks─▒z─▒n artmaya devam edebilir. Dogecoin ve Polkadot, maksimum arza sahip olmayan di─čer iki kriptodur.

─░kinci ├Âl├ž├╝t, dola┼č─▒mdaki tokenlerin say─▒s─▒n─▒ ifade eden dola┼č─▒mdaki arzd─▒r. Tokenler ├ž─▒kar─▒labilir ve yak─▒labilir veya ba┼čka yollarla kilitlenebilir. Bunun da token fiyat─▒ ├╝zerinde bir etkisi vard─▒r.

Token arz─▒na bakmak, nihayetinde ka├ž token olaca─č─▒ hakk─▒nda bir fikir verir.

Token Kullan─▒m─▒

Token kullan─▒m─▒, bir token i├žin tasarlanan kullan─▒m alanlar─▒n─▒ ifade eder. ├ľrne─čin, BNB'nin kullan─▒m alanlar─▒ aras─▒nda BNB Chain'e g├╝├ž vermek, BNB Chain ekosisteminde hizmet tokeni olarak kullan─▒lmak, BNB Chain'de i┼člem ├╝cretlerini ├Âdemek ve al─▒m sat─▒m komisyonu indirimlerinden faydalanmak yer al─▒r. Kullan─▒c─▒lar, ek gelir kazanmak i├žin BNB'lerini ekosistem dahilindeki ├že┼čitli ├╝r├╝nlerde stake de edebilir.

Tokenler i├žin ba┼čka bir├žok kullan─▒m alan─▒ daha vard─▒r. Y├Âneti┼čim tokenleri, token sahiplerinin bir tokenin protokol├╝ndeki de─či┼čiklikler ├╝zerinde oy kullanmas─▒na imkan tan─▒r. Sabit coinler, para birimi olarak kullan─▒lmak ├╝zere tasarlanm─▒┼čt─▒r. Di─čer yandan, menkul k─▒ymet tokenleri ise finansal varl─▒klar─▒ temsil eder. ├ľrne─čin, bir ┼čirket ─░lk Coin Arz─▒ (ICO) s─▒ras─▒nda tokenle┼čtirilmi┼č hisse senetleri ├ž─▒kararak token sahiplerine m├╝lkiyet haklar─▒ ve temett├╝ler verebilir.

Bu etmenler, bir tokenin potansiyel kullan─▒m alanlar─▒n─▒ belirlemenizi sa─člar ve bu da tokenin ekonomisinin ne y├Ânde geli┼čece─čini anlamak i├žin ├žok ├Ânemlidir.

Token da─č─▒t─▒m─▒n─▒ analiz etme┬á

Arz ve talebin d─▒┼č─▒nda, tokenlerin nas─▒l da─č─▒t─▒ld─▒─č─▒n─▒ incelemek de ├žok ├Ânemlidir. B├╝y├╝k kurumlar ve bireysel yat─▒r─▒mc─▒lar farkl─▒ ┼čekillerde davran─▒r. Bir tokeni hangi t├╝r birimlerin tuttu─čunu bilmek, tokenlerini al─▒p satma ihtimalleri konusunda i├žg├Âr├╝ sunar. Bu da dolayl─▒ olarak tokenin de─čerini etkileyecektir.┬á

Tokenleri kullan─▒ma sunman─▒n ve da─č─▒tman─▒n genellikle iki yolu vard─▒r: adil lansman ve madencilik ├Âncesi lansman. Adil lansmanda bir token ├ž─▒kar─▒lmadan ve halka da─č─▒t─▒lmadan ├Ânce hi├žbir erken eri┼čim veya ├Âzel tahsis yoktur. BTC ve Dogecoin, bu kategorinin ├Ârnekleridir.┬á

Di─čer yandan, madencilik ├Âncesi lansman ise kriptonun halka sunulmadan ├Ânce bir k─▒sm─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒na ve belirli bir gruba da─č─▒t─▒lmas─▒na izin verir. Ethereum ve BNB, bu t├╝r token da─č─▒t─▒m─▒n─▒n iki ├Ârne─čidir.┬á

Genel anlamda bir tokenin ne kadar e┼čit da─č─▒t─▒ld─▒─č─▒na dikkat etmeniz iyi olacakt─▒r. Tokenin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n birka├ž b├╝y├╝k kurulu┼čun elinde olmas─▒, genellikle daha riskli olarak kabul edilir. Tokenlerin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒n sab─▒rl─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar ve kurucu ekipler taraf─▒ndan tutulmas─▒, payda┼člar─▒n ├ž─▒karlar─▒n─▒n uzun vadeli ba┼čar─▒yla daha fazla ├Ârt├╝┼čt├╝─č├╝ anlam─▒na gelir.┬á

├çok say─▒da tokenin dola┼č─▒ma ├ž─▒k─▒p ├ž─▒kmayaca─č─▒n─▒ g├Ârmek i├žin bir tokenin kilitlenme ve serbest b─▒rak─▒lma takvimine de bakman─▒z gerekir. Bu da tokenin de─čeri ├╝zerinde a┼ča─č─▒ y├Ânl├╝ bir bask─▒ olu┼čturacakt─▒r.┬á

Token yak─▒mlar─▒n─▒n incelenmesi

Bir├žok kripto projesi belirli aral─▒klarla token yakar. Bu da tokenlerin dola┼č─▒mdan kal─▒c─▒ olarak kald─▒r─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir.┬á

├ľrne─čin BNB, coinleri dola┼č─▒mdan kald─▒rmak ve tokenin toplam arz─▒n─▒ azaltmak i├žin coin yak─▒m─▒ yapar. Madencilik ├Âncesi ├ž─▒kar─▒lan 200 milyon BNB ile birlikte Haziran 2022 itibar─▒yla BNB'nin toplam arz─▒ 165.116.760't─▒r. BNB, toplam arz─▒n %50'si imha edilene kadar daha fazla coin yakmaya devam edecektir. Bu da BNB'nin toplam arz─▒n─▒n 100 milyon BNB'ye d├╝┼čece─či anlam─▒na gelir. Benzer ┼čekilde, Ethereum da toplam arz─▒n─▒ d├╝┼č├╝rmek i├žin 2021'de ETH yakmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.┬á

Bir tokenin arz─▒ d├╝┼č├╝r├╝ld├╝─č├╝nde, tokenin deflasyonist oldu─ču kabul edilir. Bunun aksine bir tokenin arz─▒ artmaya devam etti─činde, tokenin enflasyonist oldu─ču kabul edilir.┬á

Te┼čvik mekanizmalar─▒

Bir tokenin te┼čvik mekanizmas─▒ ├žok ├Ânemlidir. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n uzun vadeli s├╝rd├╝r├╝lebilirli─či garanti alt─▒na almak i├žin nas─▒l te┼čvik edildi─či token ekonomisinin merkezinde yer al─▒r. Bitcoin'in blok ├Âdene─či ve i┼člem ├╝cretlerini tasarlama ┼čekli, ba┼čar─▒l─▒ bir modelin m├╝kemmel bir ├Ârne─čidir.

Proof of Stake mekanizmas─▒, gitgide yayg─▒nla┼čan bir di─čer do─črulama y├Ântemidir. Bu tasar─▒m, kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n i┼člemleri do─črulayabilmek i├žin tokenlerini kilitlemesine imkan tan─▒r. Genellikle, ne kadar fazla token kilitlenirse, do─črulay─▒c─▒ olarak se├žilme ve i┼člemleri do─črulama kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├Âd├╝l alma ihtimali de o kadar artar. Bu ayn─▒ zamanda, do─črulay─▒c─▒lar─▒n a─ča zarar vermeye ├žal─▒┼čmas─▒ durumunda kendi varl─▒klar─▒n─▒n de─čerinin riske girece─či anlam─▒na da gelir. Bu ├Âzellikler, kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ d├╝r├╝st davranmaya ve protokol├╝ g├╝vende tutmaya te┼čvik eder.┬á

Bir├žok DeFi projesi, h─▒zla b├╝y├╝yebilmek i├žin yenilik├ži te┼čvik mekanizmalar─▒ kullanmaktad─▒r. Bir kripto platformu olan Compound, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n─▒n Compound protokol├╝ne kripto yat─▒rmas─▒na, bunlardan getiri elde etmesine ve ek bir ├Âd├╝l olarak COMP tokenler almas─▒na imkan tan─▒r. Dahas─▒, COMP tokenler Compound protokol├╝ i├žin bir y├Âneti┼čim tokeni i┼člevini de g├Âr├╝r. Bu tasar─▒m tercihleri, t├╝m kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n ├ž─▒karlar─▒n─▒n Compound'un uzun vadede ba┼čar─▒s─▒yla ├Ârt├╝┼čmesini sa─člar.

Token ekonomisi i├žin bir sonraki ad─▒m nedir?

Bitcoin'in genesis blokunun 2009'da olu┼čturulmas─▒ndan bu yana token ekonomisi ├Ânemli ├Âl├ž├╝de geli┼čmi┼čtir. Geli┼čtiriciler, farkl─▒ bir├žok token ekonomisi modelini de─čerlendirmi┼čtir. Ba┼čar─▒lar─▒n yan─▒nda ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar da ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Bitcoin'in token ekonomisi modeli zamana kar┼č─▒ direnerek h├ól├ó varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Zay─▒f bir token ekonomisine sahip baz─▒lar─▒ ise bocalam─▒┼čt─▒r.

Benzersiz tokenler (NFT'ler), dijital nadirli─če dayal─▒ farkl─▒ bir token ekonomisi sunar. Gayrimenkul ve sanat eserleri gibi geleneksel varl─▒klar─▒n tokenle┼čtirilmesi, gelecekte token ekonomisinde yeni inovasyonlara yol a├žabilir.

Son S├Âz

Token ekonomisi, kripto d├╝nyas─▒na girmek istiyorsan─▒z bilmeniz gereken temel bir kavramd─▒r. Bir tokenin de─čerini etkileyen ana etmenleri kapsayan bir terimdir. Bir etmenin kendi ba┼č─▒na sihirli bir anahtar sunmad─▒─č─▒n─▒ da belirtmek gerekir. De─čerlendirmeniz, m├╝mk├╝n olan en fazla say─▒da etmene dayanmal─▒ ve bu etmenleri bir b├╝t├╝n olarak analiz etmelidir. Bir projenin gelecekteki ba┼čar─▒s─▒ ve tokenin fiyat─▒ hakk─▒nda bilin├žli bir de─čerlendirme yapmak i├žin, token ekonomisi di─čer temel analiz ara├žlar─▒yla birle┼čtirilebilir.

Sonu├žta bir tokenin ekonomisi bu tokenin nas─▒l kullan─▒ld─▒─č─▒, bir a─č in┼ča etmenin ne kadar kolay olaca─č─▒ ve tokenin kullan─▒m alanlar─▒na y├Ânelik fazla ilgi olup olmayaca─č─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k bir etkiye sahip olacakt─▒r.