DeFi'de Fla┼č Krediler
Ana sayfa
Makaleler
DeFi'de Fla┼č Krediler

DeFi'de Fla┼č Krediler

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Sep 9, 2020G├╝ncellenme: Feb 1, 2023
10m

K─▒sa ├ľzet

Kullan─▒c─▒n─▒n kendi paras─▒ndan feragat etmek zorunda kalmadan yabanc─▒lardan alabilece─či bir kredi m├╝mk├╝n m├╝? Evet, ama bir ┼čartla: bu kullan─▒c─▒ bor├ž ald─▒─ča ki┼čiye geri ├Âdemeyi, fonlar─▒ kendisine g├Ânderen i┼člemle yapmak zorunda. Biraz garip g├Âz├╝k├╝yor, de─čil mi? Saniyeler sonra ├Âdenmesi gereken bir krediyle ne yapabilirsiniz ki?

G├Âr├╝nen o ki, bu ayn─▒ i┼člem ├╝zerinde ak─▒ll─▒ kontratlar─▒ kullanabilirsiniz. Kredinizi kullanarak daha fazla para kazanabilirseniz, g├Âz a├ž─▒p kapayana kadar paray─▒ iade edip bir yandan da kar elde edebilirsiniz. Fakat bunu yapmak kolay de─čil. DeFi ekosistemine eklenen bu yeni ├Âzellik hakk─▒nda daha fazla bilgi i├žin okumaya devam edin.



─░├žerik


Giri┼č

Kripto para d├╝nyas─▒nda, geleneksel finansal sistemi┬áblockchain ├╝zerinde yeniden ┼čekillendirmeye y├Ânelik b├╝y├╝k bir hareketlilik s├Âz konusu. Konuya ┼č├╝pheyle yakla┼čanlar ayn─▒ fikirde olmayabilir, fakat bu y├Ânde baz─▒ ilgin├ž altyap─▒lar─▒n in┼ča edildi─či de bir ger├žek.
Ger├žekten de┬áDeFi'nin (merkeziyetsiz finans) t├╝m amac─▒, izne dayal─▒ olmayan, merkeziyetsiz ve ┼čeffaf bir finans ekosistemini blockchain a─člar─▒n─▒n ├╝zerinde in┼ča etmek. Kripto paralar, bunun paralarla yap─▒labilece─čini kan─▒tlad─▒.┬áBitcoin gibi sistemler, d├╝nya genelinde de─čer transferi yapmak i├žin her g├╝n kullan─▒l─▒yor.
DeFi teknolojilerinin yeni dalgas─▒, ek bir katman vaat ediyor. G├╝n├╝m├╝zde, kripto destekli krediler alabiliyor, dijital varl─▒klar─▒ g├╝vene dayal─▒ olmayan bir ┼čekilde takas edebiliyor ve birikimlerinizi┬áitibari para birimlerinin fiyat─▒n─▒ takip eden┬ácoinlerde saklayabiliyorsunuz.
Bir sonraki b├Âl├╝mde, ├Âzel bir kredi kategorisi olan fla┼č kredileri inceleyece─čiz. Birazdan g├Ârece─činiz ├╝zere bunlar, geni┼čleyen merkeziyetsiz finans hizmet portf├Ây├╝ne eklenen ger├žek anlamda benzersiz yenilikler.


Standart krediler nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Bir├žok ki┼či, standart kredilerin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ bilir. Yine de daha sonra k─▒yaslama yapabilmek i├žin ├Ânce bu konudan bahsedelim.


Teminats─▒z krediler

Teminats─▒z kredi, ortaya herhangi bir teminat koymad─▒─č─▒n─▒z bir kredidir. Di─čer bir deyi┼čle, kredinizi geri ├Âdemezseniz bor├ž verenin eline ge├žecek bir varl─▒k yoktur. ├ľrne─čin, ucunda Binance logosu olan 3.000 USD'lik bir alt─▒n kolye sat─▒n almay─▒ ger├žekten ├žok istedi─činizi varsayal─▒m. Elinizde ┼ču an i├žin yeterli para yok ama ├Ân├╝m├╝zdeki hafta bir ├Âdeme alacaks─▒n─▒z.

Arkada┼č─▒n─▒z Bob'la konu┼čursunuz. Ona bu kolyeyi ne kadar ├žok istedi─činizi, kolyenin al─▒m sat─▒m ba┼čar─▒n─▒z─▒ en az %20 art─▒raca─č─▒n─▒ anlat─▒rs─▒n─▒z ve o da size bor├ž vermeyi kabul eder. Fakat tabi ki, ├Âdemenizi ald─▒─č─▒n─▒z anda ona paras─▒n─▒ geri ├Âdemeniz ko┼čuluyla.

Bob, yak─▒n bir arkada┼č─▒n─▒z oldu─ču i├žin size 3.000 USD bor├ž verme kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ek bir ├╝cret talep etmez. Herkes bu kadar nazik olmayacakt─▒r ÔÇô neden olsunlar ki? Bob, geri ├Âdeme yapaca─č─▒n─▒z konusunda size g├╝venir. Fakat ba┼čka biri sizi tan─▒mayabilir ve paray─▒ alarak ka├ž─▒p ka├žmayaca─č─▒n─▒z─▒ bilemez.

Kurumlardan al─▒nan teminats─▒z krediler genellikle bir t├╝r kredi kontrol├╝ gerektirir. Geri ├Âdeme kapasitenizi ├Âl├žmek i├žin ge├žmi┼č kay─▒tlar─▒n─▒za (kredi puan─▒) bak─▒l─▒r. Birka├ž kredi ald─▒─č─▒n─▒z─▒ ve bunlar─▒ zaman─▒nda geri ├Âdedi─činizi g├Âr├╝rlerse h─▒mm, bu ki┼či olduk├ža g├╝venilir g├Âz├╝k├╝yor. Biraz para bor├ž verebiliriz diye d├╝┼č├╝nebilirler.
Bu noktada, kurum size paray─▒ verir ama bunun bir ko┼čulu vard─▒r. Bu ko┼čul ise faiz oran─▒d─▒r. Paray─▒ bug├╝n almak i├žin ileride daha y├╝ksek bir tutar─▒ geri ├Âdeyece─činiz ko┼čulunu kabul etmeniz gerekir.

Kredi kart─▒ kullan─▒yorsan─▒z bu model size tan─▒d─▒k gelecektir. Faturan─▒z─▒ belirli bir s├╝re boyunca ├Âdemezseniz, tam bakiyeyi (ve ek ├╝cretleri) ├Âdeyene kadar borcunuza faiz eklenir.


Teminatl─▒ krediler

Bazen iyi bir kredi puan─▒ yeterli olmayabilir. T├╝m kredilerinizi on y─▒llard─▒r zaman─▒nda ├Âdemi┼č olsan─▒z da yaln─▒zca kredi ge├žmi┼činize dayanarak y├╝ksek tutarl─▒ bor├žlar alman─▒z olduk├ža zordur. Bu durumlarda, bir┬áteminat ortaya koyman─▒z gerekir.

Bir ki┼čiden b├╝y├╝k bir kredi almak isterseniz, kar┼č─▒n─▒zdakinin bunu kabul etmesi risklidir. Riski biraz d├╝┼č├╝rmek i├žin sizin de ortaya bir ┼čey koyman─▒z─▒ talep ederler. M├╝cevherden gayrimenkule kadar size ait herhangi bir varl─▒k, zaman─▒nda geri ├Âdeme yapmaman─▒z durumunda bor├ž veren ki┼činin olacakt─▒r. Buradaki fikir, bor├ž verenin kaybetti─či de─čerin bir k─▒sm─▒n─▒ tazmin edebilmesidir. En temelde, ortaya konan varl─▒k bir teminat g├Ârevi g├Âr├╝r.

50.000 USD'lik bir araba sat─▒n almak istedi─činizi varsayal─▒m. Bob size g├╝venir ama paray─▒ size teminats─▒z kredi olarak vermek istemez. Bunun yerine sizden bir teminat ortaya koyman─▒z─▒ ister┬áÔÇô m├╝cevherlerinizi. B├Âylece, borcunuzu ├Âdeyememeniz durumunda Bob m├╝cevherlerinizi al─▒r ve satar.


Fla┼č kredi nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Fla┼č kredi, teminats─▒z bir kredidir ├ž├╝nk├╝ herhangi bir teminat sunman─▒z gerekmez. Fakat ayn─▒ zamanda, bir kredi kontrol├╝nden ya da benzer bir ┼čeyden ge├žmeniz de gerekmez. Bor├ž verene, 50.000 USD'lik ETH bor├ž al─▒p alamayaca─č─▒n─▒z─▒ sorman─▒z yeterli olur, onlar da Tabi ki! ─░┼čte sana kredi! der ve paran─▒z─▒ al─▒rs─▒n─▒z.
Peki, hangi ko┼čulla? Bir fla┼č kredi, ayn─▒ i┼člemde geri ├Âdenmelidir. Bu yakla┼č─▒m hi├ž de sezgisel de─čildir ama bunun tek nedeni, fonlar─▒n bir kullan─▒c─▒dan di─čerine aktar─▒ld─▒─č─▒ tipik i┼člem format─▒na al─▒┼čk─▒n olman─▒zd─▒r. ├ťr├╝n ve hizmetler i├žin ├Âdeme yapt─▒─č─▒n─▒z ya da bir┬áborsaya token yat─▒rd─▒─č─▒n─▒zda bu standart format─▒ kullan─▒rs─▒n─▒z.
Fakat┬áEthereum hakk─▒nda biraz bilginiz varsa, platformun olduk├ža esnek oldu─čunu biliyorsunuzdur ÔÇô baz─▒lar─▒ bu y├╝zden Ethereum'a programlanabilir para ad─▒n─▒ verir. Fla┼č kredi ├Ârne─činde, i┼člem "program─▒n─▒z─▒n" ├╝├ž par├žadan olu┼čtu─čunu d├╝┼č├╝nebilirsiniz: krediyi al, krediyle bir ┼čey yap, krediyi geri ├Âde. Ve bunlar─▒n hepsi fla┼č h─▒z─▒nda ger├žekle┼čir!
Bunu, blockchain teknolojisinin sihrine atfedebiliriz. ─░┼člem a─ča g├Ânderilir ve fonlar─▒ ge├žici olarak size bor├ž verir. ─░┼člemin ikinci b├Âl├╝mde bu fonlarla bir ┼čeyler yapabilirsiniz. ├ť├ž├╝nc├╝ k─▒s─▒m i├žin fonlar─▒ geri koydu─čunuz s├╝rece istedi─činizi yapabilirsiniz. Fonlar geri konmazsa a─č i┼člemi reddeder, yani bor├ž veren ki┼či fonlar─▒n─▒ geri al─▒r. Asl─▒nda blockchain a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda, fonlar her zaman bor├ž veren ki┼čide kal─▒r.

Bor├ž verenin sizden teminat talep etmemesinin nedeni budur. Geri ├Âdeme s├Âzle┼čmesi, kod taraf─▒ndan zorunlu olarak uygulamaya konur.┬á


Peki ama ama├ž nedir?

Bu a┼čamada, muhtemelen bir fla┼č kredi alman─▒n ne i┼če yarad─▒─č─▒n─▒ merak ediyorsunuzdur. S├╝recin tamam─▒ tek bir i┼člem ├╝zerinde ger├žekle┼čiyorsa bir Lamborgini sat─▒n alamazs─▒n─▒z, de─čil mi?

Buradaki ama├ž bu de─čildir. ─░┼člemin biraz ├Ânce bahsetti─čimiz ve krediyle bir ┼čeyler yapt─▒─č─▒n─▒z ikinci k─▒sm─▒na odaklanal─▒m. Ana fikir, fonlar─▒ bir┬áak─▒ll─▒ kontrata (ya da kontratlar zincirine) y├Ânlendirmek, kar elde etmek ve bor├ž ald─▒─č─▒n─▒z ilk kredi tutar─▒n─▒ i┼člemin sonunda iade etmektir. G├Ârebilece─činiz ├╝zere, fla┼č kredilerin amac─▒ kar elde etmektir.



Fla┼č kredilerin faydal─▒ olabilece─či birka├ž kullan─▒m alan─▒ vard─▒r. Kredi ald─▒─č─▒n─▒zda e┼č zamanl─▒ olarak zincir d─▒┼č─▒ i┼člemler yapamazs─▒n─▒z, ama kredinizi kullanarak daha fazla para kazanmak i├žin DeFi protokollerini kullanabilirsiniz. En pop├╝ler uygulamalar, farkl─▒ al─▒m sat─▒m platformlar─▒ aras─▒ndaki fiyat farklar─▒ndan faydalan─▒lan┬áarbitrajdad─▒r.┬á
Bir token─▒n┬áDEX A'da 10 USD'den, fakat DEX B'de 10,50 USD'den i┼člem g├Ârd├╝─č├╝n├╝ varsayal─▒m. Komisyon ├Âdemesi olmad─▒─č─▒n─▒ varsayarsak, DEX A'dan 10 token almak ve bunlar─▒ DEX B'de satmak 5 USD'lik bir kar getirir. Bu tarz bir i┼člemle k─▒sa s├╝rede kendinize bir ada sat─▒n alamazs─▒n─▒z, ama b├╝y├╝k hacimli i┼člemler yaparak nas─▒l para kazanabilece─činizi g├Ârebilirsiniz. 100.000 USD'den 10.000 token al─▒rsan─▒z ve bunlar─▒ 105.000 USD'den satmay─▒ ba┼čar─▒rsan─▒z elinize 5.000 USD kar ge├žer.
Bir fla┼č kredi al─▒rsan─▒z (├Ârne─čin Aave protokol├╝yle),┬ámerkeziyetsiz borsalardaki buna benzer arbitraj f─▒rsatlar─▒ndan faydalanabilirsiniz. Bu s├╝recin nas─▒l i┼čleyece─činin bir ├Ârne─či ┼č├Âyledir:
  • 10.000 USD'lik bir kredi al─▒n
  • Krediyi, DEX A'dan tokenlar─▒ sat─▒n almak i├žin kullan─▒n
  • Tokenlar─▒ DEX B'de sat─▒n
  • Krediyi (ve varsa faizini) geri ├Âdeyin
  • Kar─▒ al─▒n

Hepsi tek bir i┼člemde! Fakat ger├žek├ži olursak, i┼člem ├╝cretleri, rekabetin y├╝ksek olmas─▒, faiz oranlar─▒ ve fiyat kaymas─▒ bir araya gelince arbitraj i├žin marj─▒ olduk├ža daralt─▒r. Yapt─▒─č─▒n─▒z i┼člemi karl─▒ hale getirmek i├žin fiyat farklar─▒yla oynaman─▒n bir yolunu bulman─▒z gerekir. Ayn─▒ ┼čeyi yapmaya ├žal─▒┼čan binlerce ki┼čiyle rekabet etti─činizde ┼čans─▒n─▒z pek de y├╝ksek olmayacakt─▒r.


Fla┼č kredi sald─▒r─▒lar─▒

Kripto para ve bunun bir uzant─▒s─▒ olarak DeFi, son derece deneysel bir aland─▒r. Bu kadar y├╝ksek tutarlar s├Âz konusu oldu─čunda, a├ž─▒klar─▒n ke┼čfedilmesi yaln─▒zca bir zaman meselesidir. Ethereum'da bunun bir ├Ârne─čini ikonik┬á2017 DAO sald─▒r─▒s─▒ ile g├Ârd├╝k. O zamandan bu yana, say─▒s─▒z protokol finansal kazan├ž elde etmek isteyenler taraf─▒ndan┬á%51 sald─▒r─▒s─▒na maruz kald─▒.

2020'de ger├žekle┼čen ve ├žok dikkat ├žeken iki fla┼č kredi sald─▒r─▒s─▒nda, sald─▒rganlar o zaman i├žin 1.000.000 USD'lik de─čeri ele ge├žirdi. Her iki sald─▒r─▒ da benzer bir yap─▒ya sahipti.┬á



─░lk fla┼č kredi sald─▒r─▒s─▒

─░lk sald─▒r─▒da, bor├ž alan ki┼či dYdX'ten (bir bor├ž verme┬áDApp'i) ether fla┼č kredisi ald─▒. Daha sonra bu krediyi b├Âld├╝ ve ba┼čka iki bor├ž verme platformuna g├Ânderdi: Compound ve Fulcrum.
Sald─▒rgan Fulcrum'da (bZx protokol├╝ ├╝zerinde in┼ča edilmi┼čtir),┬áwrapped Bitcoin (WBTC) kar┼č─▒s─▒nda ETH┬áa├ž─▒─ča sat─▒┼č─▒ yapmak i├žin kredinin bir k─▒sm─▒n─▒ kulland─▒, yani art─▒k Fulcrum'un WBTC almas─▒ gerekiyordu. Bu bilgi, bir di─čer DeFi protokol├╝ olan Kyber'a aktar─▒ld─▒ ve o da emri Ethereum tabanl─▒ pop├╝ler bir┬áDEX olan Uniswap'ta ger├žekle┼čtirdi. Fakat Uniswap'─▒n d├╝┼č├╝k┬álikiditesi nedeniyle WBTC'nin fiyat─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de y├╝kseldi. Bu durumda Fulcrum, sat─▒n ald─▒─č─▒ WBTC'ler i├žin y├╝ksek bir fiyat ├Âdemi┼č oldu.

Sald─▒rgan ayn─▒ zamanda, dYdX kredisinin geri kalan─▒n─▒ kullanarak WBTC i├žin bir Compound kredisi ald─▒. Fiyat y├╝kseldi, sald─▒rgan bor├ž ald─▒─č─▒ WBTC'yi Uniswap'ta satt─▒ ve olduk├ža y├╝ksek bir kar elde etmi┼č oldu. Son olarak, dYdX'teki kredisini geri ├Âdedi ve kalan ETH'ler de sald─▒rgana kalm─▒┼č oldu.

Bu olduk├ža u─čra┼čt─▒r─▒c─▒ g├Âz├╝k├╝yor olabilir, hatta i┼člemleri takip etmekte zorlanabilirsiniz. En temelde sald─▒rgan, piyasay─▒ manip├╝le etmek i├žin be┼č farkl─▒ DeFi protokol├╝nden faydaland─▒. Ve inan─▒lmaz bir ┼čekilde bunlar─▒n tamam─▒ orijinal fla┼č kredinin onaylanmas─▒ i├žin gereken s├╝rede ger├žekle┼čti.

Buradaki sorunun nerede oldu─čunu belirleyebildiniz mi? Sorun, Fulcrum taraf─▒ndan kullan─▒lan bZx protokol├╝ndeydi. Sald─▒rgan, piyasay─▒ manip├╝le ederek WBTC'yi oldu─čundan ├žok daha de─čerli g├Ârmesine neden olacak ┼čekilde protokol├╝ kand─▒rd─▒.


─░kinci fla┼č kredi sald─▒r─▒s─▒

O hafta, bZx i├žin ├žok iyi ge├žmedi. Yaln─▒zca birka├ž g├╝n sonra ba┼čka bir sald─▒r─▒yla daha kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒. Sald─▒rgan bir fla┼č kredi ald─▒ ve bunun bir k─▒sm─▒n─▒ bir┬ásabit coine (sUSD) ├ževirdi. Sabit coinlerin,┬áitibari paralar─▒n fiyat─▒n─▒ takip etti─čini muhtemelen biliyorsunuzdur. Sonu├žta, isminin i├žinde USD ge├žiyor.

Ak─▒ll─▒ kontratlar ise isimlerine ra─čmen o kadar ak─▒ll─▒ de─čildir. Sabit coinlerin fiyat─▒n─▒n ne olmas─▒ gerekti─čini bilmezler. Dolay─▒s─▒yla, sald─▒rgan ├žok b├╝y├╝k bir sUSD al─▒m emri verdi─činde (bor├ž ald─▒─č─▒ ETH'leri kullanarak), Kyber'deki fiyat ikiye katland─▒.

bZx, sUSD'nin de─čerinin 1 USD yerine 2 USD oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝. B├Âylece sald─▒rgan, 1 USD'lik coini 2 USD'lik al─▒m g├╝c├╝ne sahip oldu─ču i├žin normalde bZx'ten alabilece─činden ├žok daha b├╝y├╝k bir ETH kredisi alabildi. Son olarak sald─▒rgan, ba┼člang─▒├žta ald─▒─č─▒ fla┼č krediyi geri ├Âdedi ve kalan tutarla ka├žt─▒.


Fla┼č krediler riskli midir?

Do─čru ya da yanl─▒┼č, bu sald─▒r─▒ vekt├Âr├╝ olduk├ža etkileyicidir, ├ž├╝nk├╝ sald─▒rganlar─▒n ne kadar ileri gidebilece─čini g├Âsterir. Geri d├Ân├╝p kullan─▒lan y├Ântemlere bakmak ve bZx, verilerini almak i├žin farkl─▒ bir fiyat oracle'─▒ kullanmal─▒yd─▒ demek kolayd─▒r. Ama ger├žekte bu t├╝r bir doland─▒r─▒c─▒l─▒k son derece ucuzdur: sald─▒rgan─▒n pek fazla yat─▒r─▒m yapmas─▒n─▒ gerektirmez. Sald─▒rgan─▒n b├Âyle bir giri┼čimde bulunmas─▒n─▒ engelleyecek herhangi bir finansal cayd─▒r─▒c─▒ yoktur.
Normalde, piyasay─▒ manip├╝le etmek isteyen birey ya da gruplar─▒n ├žok y├╝ksek tutarda kripto paralara ihtiyac─▒ vard─▒r. Fakat fla┼č kredilerle, herhangi biri birka├ž saniyeli─čine bir┬ábalina olabilir. Ve g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ├╝zere, y├╝z binlerce dolar de─čerinde etheri ele ge├žirmek i├žin yaln─▒zca birka├ž saniye yeterlidir.
─░┼čin iyi taraf─▒ ise, bu d├╝nyan─▒n geri kalan─▒n─▒n bu iki sald─▒r─▒dan ders ├ž─▒karacak olmas─▒d─▒r. Art─▒k herkes bu sald─▒r─▒lardan haberdar oldu─čuna g├Âre ba┼čka birinin de ba┼čar─▒yla b├Âyle bir sald─▒r─▒ yapmas─▒ olas─▒ m─▒d─▒r? Muhtemelen. ─░kinci sald─▒r─▒dan da g├Âr├╝lebilece─či gibi┬áoracle'lar bir tak─▒m zay─▒fl─▒klara sahiptir ve b├Âyle a├ž─▒klar─▒n kapat─▒lmas─▒ ciddi miktarda ├žal─▒┼čma gerektirir.

Sonu├ž olarak, bu fla┼č kredilerin hatas─▒ de─čildir ÔÇô faydalan─▒lan yaz─▒l─▒m a├ž─▒klar─▒ di─čer protokollerdedir ve fla┼č krediler yaln─▒zca sald─▒r─▒y─▒ finanse etmi┼čtir. Defi bor├ž vermenin bu t├╝r├╝, ├Âzellikle de hem bor├ž verenler hem de bor├ž alanlar i├žin riskin d├╝┼č├╝k oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde gelecekte daha ilgi ├žekici kullan─▒m alanlar─▒na sahip olabilir.


Son d├╝┼č├╝nceler

Fla┼č krediler, DeFi d├╝nyas─▒na ├žok yeni eklenmi┼č olmalar─▒na ra─čmen kal─▒c─▒ bir etki yaratm─▒┼čt─▒r. Teminatland─▒r─▒lmam─▒┼č, yaln─▒zca kod taraf─▒ndan kontrol edilen kredi kavram─▒, yeni bir finans sistemi i├žinde bir├žok olas─▒l─▒k ortaya koyar.

Kullan─▒m alanlar─▒ ┼ču an i├žin olduk├ža s─▒n─▒rl─▒d─▒r, ama en ├Âz├╝nde fla┼č krediler, merkeziyetsiz finansta yeni ve inovatif uygulamalar─▒n temelini atm─▒┼čt─▒r.

Fla┼č krediler ya da DeFi hakk─▒nda sorular─▒n─▒z m─▒ var? Bu sorular─▒n─▒z─▒n topluluk taraf─▒ndan yan─▒tlanaca─č─▒ Academy'ye Sor'u ziyaret edebilirsiniz.