Ethereum nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Ethereum nedir?

Ethereum nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Mar 18, 2020G├╝ncellenme: Aug 23, 2023
12m

B├Âl├╝mler

  1. Ethereum'un Temelleri
  2. Ether Nereden Geliyor?
  3. Ethereum Kullanmaya Ba┼člamak
  4. ├ľl├žeklenebilirlik, ETH 2.0 ve Ethereum'un Gelece─či
  5. Ethereum ve Merkeziyetsiz Finans (DeFi)
  6. Ethereum A─č─▒na Kat─▒l─▒m


1. B├Âl├╝m - Ethereum'un Temelleri

─░├žerik


Ethereum nedir?

Ethereum, merkeziyetsiz bir hesaplama platformudur. Ethereum'u bir masa├╝st├╝ ya da diz├╝st├╝ bilgisayar gibi d├╝┼č├╝nebilirsiniz fakat tek bir cihaz ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaz. Bunun yerine, d├╝nyan─▒n her yerinden binlerce makinede e┼č zamanl─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒r ve bu da Ethereum'un bir sahibi olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelir.

Bitcoin ve di─čer kripto paralar gibi Ethereum da dijital para transferi yapman─▒za imkan tan─▒r. Fakat, bundan ├žok daha fazlas─▒n─▒ yapma kapasitesine sahiptir. ├ľrne─čin kendi kodunuzu yaratabilir ve di─čer kullan─▒c─▒lar─▒n yaratt─▒─č─▒ uygulamalarla etkile┼čim kurabilirsiniz. ├çok esnek oldu─ču i├žin her t├╝rden sofistike program Ethereum ├╝zerinde kullan─▒ma sunulabilir.

En basit haliyle Ethereum'un arkas─▒ndaki ana fikir geli┼čtiricilerin, merkezi bir sunucu yerine da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir a─č ├╝zerinde ├žal─▒┼čan bir kod yaratabilmesi ve bu kodu kullan─▒ma sunabilmesidir. Yani teorik olarak bu uygulamalar kapat─▒lamaz ya da sans├╝rlenemez.


Ethereum ve ether (ETH) aras─▒ndaki fark nedir?

Al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda olsa da Ethereum'da kullan─▒lan birimlere Ethereum ya da Ethereumlar denmez. Ethereum, protokol├╝n kendisidir fakat kulland─▒─č─▒ para birimine ether (ya da ETH) ad─▒ verilir.



Ethereum'u de─čerli k─▒lan nedir?

Ethereum'un da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir sistem ├╝zerinde kodlar─▒ ├žal─▒┼čt─▒rabildi─činden k─▒saca bahsetmi┼čtik. Dolay─▒s─▒yla d─▒┼č partiler programlar ├╝zerinde oynama yapamaz. Bu kodlar Ethereum'un veri taban─▒na (├Ârn. blockchain) eklenir ve ├╝zerinde de─či┼čiklik yap─▒lamayacak ┼čekilde programlanabilir. Buna ek olarak veritaban─▒ herkes taraf─▒ndan g├Âr├╝nt├╝lenebilir b├Âylece kullan─▒c─▒lar bir kodla etkile┼čime girmeden ├Ânce bu kodu denetleyebilir.
Bu da herhangi birinin, herhangi bir yerden ├ževrimd─▒┼č─▒na al─▒namaz uygulamalar─▒ kullan─▒ma a├žabilece─či anlam─▒na gelir. Daha ilginci platforma ├Âzel (native) birim olan ether, de─čer saklad─▒─č─▒ i├žin bu uygulamalar de─čer transferine y├Ânelik ko┼čullar─▒ belirleyebilir. Uygulamalar─▒ olu┼čturan bu programlara ak─▒ll─▒ kontratlar ad─▒ verilir. ├ço─ču durumda, insan katk─▒s─▒ olmadan ├žal─▒┼čmak ├╝zere d├╝zenlenebilirler.

Tahmin edilebilece─či gibi ÔÇťprogramlanabilir paraÔÇŁ fikri d├╝nyan─▒n her yerinden kullan─▒c─▒lar─▒, geli┼čtiricileri ve i┼čletmeleri cezbetmi┼čtir.


Blockchain nedir?

Blockchain, Ethereum'un temelinde yatar ve protokol taraf─▒ndan kullan─▒lan bilgileri tutan veritaban─▒d─▒r. Bitcoin nedir makalemizi okuduysan─▒z bir blockchainin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na y├Ânelik temel bilgilere sahip olmal─▒s─▒n─▒z. Ethereum blockchaini de Bitcoin'inkine benzerdir fakat tutulan veriler ve bu verilerin tutulma ┼čekli farkl─▒d─▒r.
Ethereum'un blockchainini yeni sayfalar ekledi─činiz bir kitap olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Her bir sayfaya blok ad─▒ verilir ve i┼člemler hakk─▒nda bilgileri i├žerir. Yeni bir sayfa eklemek istendi─činde sayfan─▒n ├╝st k─▒sm─▒na ├Âzel bir say─▒n─▒n eklenmesi gerekir. Bu say─▒ sayesinde herkes yeni sayfan─▒n bir ├Ânceki sayfan─▒n arkas─▒na eklendi─čini, kitab─▒n rastgele bir noktas─▒na yerle┼čtirilmedi─čini g├Ârebilir.
Bu say─▒ en ├Âz├╝nde daha ├Ânceki sayfaya referans veren bir sayfa numaras─▒ gibidir. Yeni sayfaya bakarak bir ├Ânceki sayfan─▒n takip edildi─či kesinlikle s├Âylenebilir. Bunu yapmak i├žin hash etme ad─▒nda bir i┼člem kullan─▒l─▒r.┬á
Hash etmek bir veri par├žas─▒n─▒ (bu ├Ârnekte sayfadaki her ┼čeyi) almaktan ve ortaya e┼čsiz bir belirte├ž (hash) ├ž─▒karmaktan olu┼čur. ─░ki farkl─▒ veri par├žas─▒n─▒n ayn─▒ hash'i yaratmas─▒ olas─▒l─▒─č─▒ astronomik derecede d├╝┼č├╝kt├╝r. ─░┼člem ayn─▒ zamanda tek y├Ânl├╝d├╝r: bir hash'i hesaplamak son derece kolayd─▒r fakat hash'i geri d├Ând├╝rerek as─▒l bilgiye ula┼čmak neredeyse imkans─▒zd─▒r. Bu ├Âzelli─čin madencilik i├žin neden ├Ânemli oldu─čuna ilerideki bir b├Âl├╝mde de─činece─čiz.

Art─▒k sayfalar─▒m─▒z─▒ do─čru s─▒rayla birbirine ba─člayacak mekanizmaya sahibiz. S─▒ralamay─▒ de─či┼čtirmeye ya da sayfalar─▒ kald─▒rmaya y├Ânelik herhangi bir giri┼čim olmas─▒ durumunda kitap ├╝zerinde bir oynama yap─▒ld─▒─č─▒ a├ž─▒k├ža fark edilebilir.

Blockchainler hakk─▒nda daha fazla bilgi edinmek isterseniz Yeni Ba┼člayanlar ─░├žin Blockchain Teknolojisi Rehberi makalemizi okuyabilirsiniz.


Ethereum ve Bitcoin'in fark─▒ nedir?

Bitcoin k├╝resel bir dijital para sistemi yaratmak i├žin blockchain teknolojisini ve finansal te┼čvikleri kullan─▒r. D├╝nyan─▒n farkl─▒ yerlerindeki kullan─▒c─▒lar─▒n merkezi bir partiye ihtiya├ž duymadan koordine olmas─▒na imkan tan─▒yan baz─▒ ├Ânemli inovasyonlar ortaya koymu┼čtur. Her bir kat─▒l─▒mc─▒n─▒n kendi bilgisayar─▒nda bir program─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmas─▒yla kullan─▒c─▒lar─▒n g├╝vene dayal─▒ olmayan, merkeziyetsiz bir ortam dahilinde finansal veritaban─▒ ├╝zerinde mutabakata varmas─▒ Bitcoin sayesinde m├╝mk├╝n hale gelmi┼čtir.
Bitcoin'den s─▒kl─▒kla birinci nesil blockchain olarak bahsedilir. ├çok kompleks bir sistem olarak yarat─▒lmam─▒┼čt─▒r ve bu ├Âzelli─či g├╝venlik bak─▒m─▒ndan g├╝├ž sunar. G├╝venli─čin temel katman olarak ├Ânceliklendirilmesi i├žin ├Âzellikle esnek olmayacak ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla, Bitcoin'deki ak─▒ll─▒ kontrat dili son derece k─▒s─▒tl─▒d─▒r ve para transferi d─▒┼č─▒ndaki uygulamalar─▒ dahil etme konusunda ba┼čar─▒l─▒ de─čildir.
Bunun aksine ikinci nesil blockchainler daha fazla beceriye sahiptir. Bu platformlar finansal i┼člemlere ek olarak daha y├╝ksek seviyede programlanabilirli─če imkan tan─▒r. Ethereum, geli┼čtiricilerin kendi kodlar─▒yla denemeler yapmas─▒ ve Merkeziyetsiz Uygulamalar (DApp'ler) yaratmas─▒ i├žin daha fazla ├Âzg├╝rl├╝k tan─▒r.

Ethereum ikinci nesil blockchain dalgas─▒n─▒n ilk ├Ârne─čidir ve bug├╝ne kadar da en ├Ânde gelen olmay─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Bitcoin'le benzerlikler g├Âsterir ve ayn─▒ fonksiyonlar─▒n pek ├žo─čunu ger├žekle┼čtirebilir. Fakat iki blockchain birbirinden son derece farkl─▒d─▒r ve her biri di─čerine k─▒yasla kendine has avantajlara sahiptir.


Ethereum nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Ethereum'u bir durum makinesi olarak tan─▒mlayabiliriz. Bunun anlam─▒ ise, herhangi bir zamanda t├╝m hesap bakiyelerinin ve ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n mevcut g├Âr├╝n├╝m├╝ne dair bir anl─▒k g├Âr├╝nt├╝ye sahip oldu─čunuzdur. Belirli eylemler durumun g├╝ncellenmesine neden olur, yani nodelar─▒n tamam─▒ bu de─či┼čimi yans─▒tabilmek i├žin kendi anl─▒k g├Âr├╝nt├╝lerini g├╝nceller.


Ethereum'un durumundaki bir de─či┼čim.


Ethereum ├╝zerinde ├žal─▒┼čan ak─▒ll─▒ kontratlar i┼člemler (kullan─▒c─▒lardan ya da di─čer kontratlardan gelen) taraf─▒ndan tetiklenir. Kullan─▒c─▒ bir kontrata i┼člem g├Ânderdi─činde, a─č ├╝zerindeki her bir node kontrat─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒r ve ├ž─▒kt─▒y─▒ kaydeder. Bu i┼člem, ak─▒ll─▒ kontratlar─▒ bilgisayarlar─▒n okuyabilece─či talimatlara ├ževiren Ethereum Sanal Makinas─▒ (EVM) kullan─▒larak yap─▒l─▒r.
Durumun g├╝ncellenmesi i├žin madencilik ad─▒ndaki ├Âzel bir mekanizma kullan─▒l─▒r (┼čimdilik). Madencilik, Bitcoin'e benzer ┼čekilde Proof of Work (i┼č ispat─▒) algoritmas─▒yla yap─▒l─▒r. ├ľn├╝m├╝zdeki b├Âl├╝mlerde bundan ayr─▒nt─▒l─▒ olarak bahsedece─čiz.


Ak─▒ll─▒ kontrat nedir?

Ak─▒ll─▒ kontrat yaln─▒zca bir koddur. Kod ak─▒ll─▒ ya da bildi─čimiz ┼čekilde bir kontrat de─čildir. Fakat koda belli ko┼čullar alt─▒nda kendi kendini uygulamaya koydu─ču i├žin ak─▒ll─▒ denir ve partiler aras─▒ndaki anla┼čmalar─▒n yerine getirilmesini sa─člad─▒─č─▒ i├žin de bir anlamda kontratt─▒r.

Bilgisayar bilimcisi Nick Szabo bu fikri 1990'lar─▒n sonunda ortaya atm─▒┼čt─▒r. Kavram─▒ a├ž─▒klamak i├žin bir otomat ├Ârne─čini kullanm─▒┼č ve otomatlar─▒n modern ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n ├Ânc├╝l├╝ olarak de─čerlendirebilece─čini belirtmi┼čtir. Otomat ├Ârne─činde uygulanmakta olan basit bir kontrat s├Âz konusudur. Kullan─▒c─▒ makinaya bozuk para atar ve makine de kullan─▒c─▒n─▒n istedi─či ├╝r├╝n├╝ verir.

Bir ak─▒ll─▒ kontrat da ayn─▒ mant─▒─č─▒ dijital ko┼čullarda uygular. Koda, bu kontrata iki ether g├Ânderildi─činde ÔÇťMerhaba, D├╝nya!ÔÇŁ yan─▒t─▒n─▒ g├Ânder gibi basit bir ┼čart girilebilir.



Ethereum'da geli┼čtirici bu girdiyi daha sonra EVM taraf─▒ndan okunabilecek ┼čekilde kodlar. Ard─▒ndan bu kodu, kontrat─▒ uygulamaya koyan ├Âzel adrese g├Ândererek yay─▒nlar. Bu noktada kontrat herkes taraf─▒ndan kullan─▒labilir hale gelir. Ayr─▒ca geli┼čtirici kodu yazarken ├Âzel bir ko┼čul belirtmedi─či s├╝rece kontrat silinemez.

Art─▒k s├Âzle┼čmenin bir adresi vard─▒r. Bu adresle etkile┼čim kurmak i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n tek yapmas─▒ gereken adrese 2 ETH g├Ândermektir. B├Âylece kontrat─▒n kodu tetiklenir ÔÇô a─čdaki t├╝m bilgisayarla bu kodu ├žal─▒┼čt─▒r─▒r, kontrat─▒n ├Âdemesinin yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r ve ├ž─▒kt─▒y─▒ kaydeder (ÔÇťMerhaba, D├╝nya!ÔÇŁ).

Yukar─▒da bahsetti─čimiz i┼člem Ethereum ile yapabileceklerin en basit ├Ârneklerinden biridir. Bir├žok kontrat─▒ birbirine ba─člayan daha sofistike uygulamalar yarat─▒labilir (ve yarat─▒lm─▒┼čt─▒r).


Ethereum'u kim yaratt─▒?

2008'de kimli─či bilinmeyen bir geli┼čtirici (ya da geli┼čtirici toplulu─ču) Satoshi Nakamoto takma ad─▒yla Bitcoin whitepaper'─▒n─▒ yay─▒nlad─▒. Bunun sonucunda dijital para d├╝nyas─▒ kal─▒c─▒ olarak de─či┼čti. Birka├ž y─▒l sonra gen├ž bir programc─▒ olan Vitalik Buterin bu fikri bir ad─▒m ileriye ta┼č─▒may─▒ ve her t├╝rden uygulama ├╝zerinde kullanman─▒n bir yolunu bulmay─▒ d├╝┼č├╝nmeye ba┼člad─▒. Kavram en sonunda Ethereum olarak ortaya ├ž─▒kt─▒.
Ethereum, Buterin taraf─▒ndan 2013 y─▒l─▒nda Ethereum: Nihai Ak─▒ll─▒ Kontrat ve Merkeziyetsiz Uygulama Platformu ba┼čl─▒kl─▒ blog yaz─▒s─▒yla ortaya at─▒ld─▒. Buterin bu yaz─▒s─▒nda, yeteri kadar zaman ve kaynak verilmesi durumunda herhangi bir uygulamay─▒ ├žal─▒┼čt─▒rabilen bir merkeziyetsiz bilgisayar olan tam Turing blockchain fikrini a├ž─▒klad─▒.┬á
Zamanla bir blockchain ├╝zerinde kullan─▒labilecek uygulama t├╝rleri yaln─▒zca geli┼čtiricinin hayal g├╝c├╝yle s─▒n─▒rl─▒ hale geldi. Ethereum blockchain teknolojisinin Bitcoin'in kasti tasar─▒m s─▒n─▒rlamalar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda ge├žerli kullan─▒m alanlar─▒na sahip olup olmad─▒─č─▒n─▒ bulmay─▒ ama├žlamaktad─▒r.


Ether nas─▒l da─č─▒t─▒ld─▒?

Ethereum 2015 y─▒l─▒nda 72 milyon ether ba┼člang─▒├ž arz─▒yla kullan─▒ma a├ž─▒ld─▒. Bu tokenlar─▒n 50 milyondan fazlas─▒, kat─▒l─▒mc─▒ olmak isteyenlerin bitcoin ya da itibari para birimlerinin kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ether token─▒ sat─▒n atabildi─či ─░lk Coin Arz─▒ (ICO) adl─▒ herkese a├ž─▒k bir token sat─▒┼č─▒yla da─č─▒t─▒ld─▒.


The DAO neydi ve Ethereum Classic nedir?

Ethereum ile internet ├╝zerinden tamamen yeni a├ž─▒k i┼čbirli─či yollar─▒ m├╝mk├╝n hale geldi. ├ľrne─čin, bilgisayar programlar─▒na benzer bilgisayar kodlar─▒ taraf─▒ndan idare edilen DAO'lar (merkeziyetsiz otonom organizasyonlar) ortaya ├ž─▒kt─▒.
B├Âyle bir organizasyon i├žin ilk ve en iddial─▒ giri┼čimlerden biri ÔÇťThe DAOÔÇŁ idi. Ethereum ├╝zerinde ├žal─▒┼čan kompleks ak─▒ll─▒ kontratlardan olu┼čacak ve otonom bir giri┼čim fonu olarak ├žal─▒┼čacakt─▒. DAO tokenlar─▒ ICO ile da─č─▒t─▒ld─▒ ve token sahiplerine m├╝lkiyet ve oylama hakk─▒ verildi.

Fakat kullan─▒ma a├ž─▒lmas─▒ndan k─▒sa s├╝re sonra k├Ât├╝ niyetli ki┼čiler bir a├ž─▒─č─▒ fark etti ve DAO'nun fonlar─▒n─▒n neredeyse ├╝├žte birini ├žekti. O zamanlar t├╝m ether arz─▒n─▒n %14'├╝n├╝n DAO'da kilitli tutuldu─ču da dikkate al─▒nmal─▒. Tahmin edilebilece─či ┼čekilde bu olay yeni geli┼čmekte olan Ethereum a─č─▒na b├╝y├╝k zarar verdi.

De─čerlendirmelerin ard─▒ndan zincir hard fork ile ikiye b├Âl├╝nd├╝. Bir tanesinde fonlar─▒n kurtar─▒lmas─▒ i├žin k├Ât├╝ niyetli i┼člemler ÔÇťgeri ├ževrildiÔÇŁ ÔÇô bu zincir ┼ču anda Ethereum blockchaini olarak bilinen zincirdir. ┼×u anda Ethereum Classic olarak bilinen orijinal zincirde ise i┼člemler tersine ├ževrilmedi ve de─či┼čtirilmezlik ilkesi korundu.
Ya┼čanan olay bu teknolojinin risklerine ve y├╝ksek tutarl─▒ fonlar─▒ otonom kodlara emanet etmenin nas─▒l geri tepebilece─čine y├Ânelik sert bir hat─▒rlat─▒c─▒ oldu. Ayn─▒ zamanda a├ž─▒k bir ├ževrede kolektif kararlar alman─▒n nas─▒l zorluklar yaratabilece─činin ilgin├ž bir ├Ârne─čini de sundu. Fakat g├╝venlik a├ž─▒klar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda The DAO, internet ├╝zerinden g├╝vene dayal─▒ olmayacak ┼čekilde b├╝y├╝k ├žapl─▒ i┼č birli─čini m├╝mk├╝n k─▒lmada ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n potansiyelini ortaya koydu.





B├Âl├╝m 2 - Ether'ler nereden geliyor?

─░├žerik


Yeni etherler nas─▒l yarat─▒l─▒r?

Daha ├Ânce madencilikten k─▒saca bahsettik. Bitcoin hakk─▒nda bilginiz varsa, madencilik s├╝recinin blockchainin g├╝venli─či ve g├╝ncellenmesi ile yak─▒ndan ili┼čkili oldu─čunu da muhtemelen biliyorsunuzdur. Ethereum'da da ayn─▒ prensip ge├žerlidir: madencilik yapan (masrafl─▒ bir i┼člemdir) kullan─▒c─▒lar─▒ ├Âd├╝llendirmek i├žin protokol bu ki┼čilere ether hediye eder.


Toplam ka├ž ether bulunur?

┼×ubat 2020 itibariyle toplam ether arz─▒ 110 milyon civar─▒ndad─▒r.┬á
Bitcoin'in aksine Ethereum'un token emisyon program─▒ ├Âzellikle en ba┼čtan kesinle┼čtirilmemi┼čtir. Bitcoin, arz─▒n─▒ s─▒n─▒rlayarak ve yarat─▒lan yeni coinlerin miktar─▒n─▒ yava┼č├ža azaltarak de─čerini korumaya ├žal─▒┼č─▒r. Di─čer yandan Ethereum merkeziyetsiz uygulamalar (Dapp'ler) i├žin bir temel sunmay─▒ ama├žlar. Bu amaca en iyi ┼čekilde hizmet edecek token emisyon program─▒ net olmad─▒─č─▒ i├žin de soru a├ž─▒k u├žlu olmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir.


Ethereum madencili─či nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Madencilik a─č─▒n g├╝venli─či i├žin kritik ├Âneme sahiptir. Blockchainin adil ┼čekilde g├╝ncellenebilmesini ve a─č─▒n tek bir karar mercii olmadan ├žal─▒┼čabilmesini sa─člar. Madencilik s├╝recinde, node'lardan olu┼čan bir alt grup (madenciler) hesaplama g├╝├žlerini kriptografik bir bulmacay─▒ ├ž├Âzmeye adar.

Asl─▒nda yapt─▒klar─▒, bekleme olan i┼člemlerden ve di─čer baz─▒ verilerden olu┼čan bir grubu hash etmektir. Blo─čun ge├žerli olarak kabul edilebilmesi i├žin hash'in protokol taraf─▒ndan belirlenmi┼č bir de─čerin alt─▒nda olmas─▒ gerekir. Madenci bu de─čere ula┼čamazsa verinin bir k─▒sm─▒n─▒ de─či┼čtirerek i┼člemi tekrar deneyebilir.

Dolay─▒s─▒yla madencilerin di─čer madencilerle rekabet edebilmesi i├žin m├╝mk├╝n olan en h─▒zl─▒ ┼čekilde hash edebilmeleri gerekir. Bu nedenle de madencilerin g├╝c├╝ hash oranlar─▒yla ├Âl├ž├╝l├╝r. A─čdaki hash oran─▒ ne kadar y├╝ksekse ├ž├Âz├╝lmesi gereken bulmaca da o kadar zorla┼č─▒r. Madencilerin yapmas─▒ gereken as─▒l ├ž├Âz├╝m├╝ bulmakt─▒r, bir kere bulundu─čunda bu ├ž├Âz├╝m├╝n ge├žerlili─či di─čer kat─▒l─▒mc─▒lar taraf─▒ndan kolayca kontrol edilebilir.
Tahmin edebilece─činiz ├╝zere s├╝rekli olarak y├╝ksek h─▒zlarda hash etmek masrafl─▒d─▒r. A─č─▒ g├╝venli tutmalar─▒na y├Ânelik te┼čvik etmek i├žin madencilere bir ├Âdeme yap─▒l─▒r. ├ľdeme bloktaki i┼člemler i├žin ├Âdenen t├╝m masraflardan olu┼čur. Ayr─▒ca madenciler yeni olu┼čturulmu┼č etherlerden de al─▒r (┼ču an itibariyle 2 ETH).


Ethereum gas nedir?

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz Merhaba, D├╝nya! kontrat─▒m─▒z─▒ hat─▒rl─▒yor musunuz? Bu ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ kolay bir programd─▒r ve hesaplama baz─▒nda hi├ž masrafl─▒ de─čildir. Fakat bu program ki┼činin yaln─▒zca kendi ki┼čisel bilgisayar─▒nda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmaz, Ethereum ekosistemindeki herkesten de program─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmas─▒ istenir.
Bu durumda ┼ču soru ortaya ├ž─▒kar: on binlerce ki┼či sofistike kontratlar─▒ ├žal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒nda ne olur? E─čer bir ki┼či kontrat─▒n─▒ ayn─▒ kodu tekrar edecek ┼čekilde d├╝zenlerse her bir node'un bunu sonsuz kez ├žal─▒┼čt─▒rmas─▒ gerekir. Bu durum kaynaklar ├╝zerinde b├╝y├╝k bir y├╝k yarat─▒r ve muhtemelen en nihayetinde sistem ├ž├Âker.
Neyse ki Ethereum bu riski ortadan kald─▒rmak i├žin gas kavram─▒n─▒ ortaya s├╝rm├╝┼čt├╝r. Araban─▒z─▒n benzin olmadan ├žal─▒┼čamamas─▒ gibi kontratlar da gas olmadan uygulamaya konamaz. Kullan─▒c─▒lar─▒n kontratlar─▒ ba┼čar─▒yla ├žal─▒┼čt─▒rabilmesi i├žin belirli bir gas ├Âdemesi yapmas─▒ gerekir. E─čer yeteri kadar gas yoksa, kontrat ├žal─▒┼čmay─▒ b─▒rak─▒r.┬á

En temelde bu bir i┼člem ├╝creti mekanizmas─▒d─▒r. Ayn─▒ kavram i┼člemlere de yans─▒r: madencilerin ba┼čl─▒ca motivasyonu kar elde etmektir bu nedenle d├╝┼č├╝k masrafl─▒ i┼člemleri g├Âz ard─▒ edebilirler.

Etherin ve gas'─▒n ayn─▒ olmad─▒─č─▒na dikkat etmek ├Ânemlidir. Gas'─▒n ortalama fiyat─▒ de─či┼čkenlik g├Âsterir ve b├╝y├╝k oranda madenciler taraf─▒ndan belirlenir. Bir i┼člem yapt─▒─č─▒n─▒zda, gas'i ETH olarak ├Âdersiniz. Bu a├ž─▒dan Bitcoin'in i┼člem ├╝cretlerine benzerlik g├Âsterir ÔÇô e─čer a─č t─▒kan─▒ksa ve bir├žok kullan─▒c─▒ i┼člem yapmaya ├žal─▒┼č─▒yorsa ortalama gas fiyat─▒ muhtemelen y├╝kselecektir. Bunun aksine ├žok fazla hareket olmad─▒─č─▒nda gas fiyat─▒ d├╝┼čer.
Gas fiyat─▒ de─či┼čse de, her bir i┼člem i├žin gerekli olan gas miktar─▒ sabittir. Bu da karma┼č─▒k kontratlar─▒n basit i┼člemlere k─▒yasla daha masrafl─▒ olaca─č─▒ anlam─▒na gelir. Dolay─▒s─▒yla gas, hesaplama g├╝c├╝n├╝n bir ├Âl├ž├╝t├╝d├╝r. Kullan─▒c─▒lara, Ethereum'un kaynaklar─▒ndan ne kadar kulland─▒klar─▒na ba─čl─▒ olarak uygun bir i┼člem ├╝creti sunulabilmesini sa─člar.
Gas genellikle etherin k├╝├ž├╝k bir y├╝zdesinden olu┼čur. Bu nedenle gas i├žin daha k├╝├ž├╝k bir birim (qwei) kullan─▒l─▒r. Bir gwei etherin milyarda biridir.
K─▒sacas─▒, uzun s├╝re d├Âng├╝de kalacak bir program─▒ ├žal─▒┼čt─▒rabilirsiniz. Fakat bunu yapman─▒z k─▒sa s├╝re i├žinde ├žok masrafl─▒ hale gelir. Bu sayede Ethereum a─č─▒ndaki node'lar spam'leri engelleyebilir.


Zaman i├žinde gwei baz─▒nda ortalama gas fiyat─▒. Kaynak:┬áetherscan.io


Gas ve gas limitleri

Alice'in bir kontrata ├Âdeme yapt─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m. ├ľnce ne kadar gas harcamas─▒ yapmak istedi─čini hesaplar (├Ârne─čin ETH Gas Station'─▒ kullanarak). ─░┼člemin en k─▒sa s├╝rede eklenmesi y├Ân├╝nde madencileri te┼čvik etmek i├žin daha y├╝ksek bir fiyat belirleyebilir.┬á
Alice'in ayn─▒ zamanda kendisini korumak i├žin bir gas limiti de belirlemesi gerekir. Kontratla ilgili bir ┼čeyler ters gidebilir ve planlad─▒─č─▒ndan daha fazla gas harcamas─▒ yapmas─▒ gerekebilir. Gas limiti sayesinde, x miktarda gas harcand─▒ktan sonra i┼člemin duraca─č─▒ garantilenmi┼č olur. Kontrat ba┼čar─▒s─▒z olur fakat Alice en ba┼čta kabul etti─činden daha y├╝ksek bir ├Âdeme yapmak zorunda kalmaz.

Bu en ba┼čta anlamas─▒ zor bir kavram gibi gelebilir. Fakat merak etmeyin, ├Âdemek istedi─činiz gas fiyat─▒n─▒ (ve gas limitini) manuel olarak belirleyebilirsiniz fakat ├žo─ču c├╝zdan bunu sizin yerinize halleder. K─▒sacas─▒ gas fiyat─▒ madencilerin i┼čleminizle ne kadar s├╝rede ilgilenece─čini belirler ve gas limiti de ├Âdeyece─činiz maksimum tutar─▒ s─▒n─▒rlar.


Bir Ethereum blo─čunu kazmak ne kadar zaman al─▒r?

Yeni blo─čun zincire eklenmesi i├žin ortalama s├╝re 12-19 saniye aras─▒ndad─▒r. Bu s├╝re a─č─▒n, di─čer geli┼čtirmelerin yan─▒ s─▒ra daha h─▒zl─▒ blok s├╝relerini de hedefleyen Proof of Stake'e ge├žmesiyle muhtemelen de─či┼čecektir. Bu konu hakk─▒nda daha fazla bilgi edinmek isterseniz Ethereum Casper Nedir? makalemizi okuyabilirsiniz.


Ethereum tokenlar─▒ nelerdir?

Ethereum'un ilgi ├žekici olmas─▒, kullan─▒c─▒lar─▒n zincir ├╝zerinde kendi varl─▒klar─▒n─▒ yaratabilmesine ve bu varl─▒klar─▒n ether gibi saklanabilmesine ve transfer edilebilmesine b├╝y├╝k oranda dayan─▒r. Varl─▒klara y├Ânelik kurallar ak─▒ll─▒ kontratlarla belirlenir b├Âylece geli┼čtiriciler tokenler─▒na y├Ânelik belirli parametreler koyabilir. Parametreler aras─▒nda ne kadar varl─▒k ├ž─▒kar─▒laca─č─▒, varl─▒klar─▒n nas─▒l ├ž─▒kar─▒laca─č─▒, b├Âl├╝nebilir olup olmad─▒klar─▒, birbiriyle takas edilebilir (fungible) olup olmad─▒klar─▒ ve di─čer ┼čeyler yer alabilir. Ethereum ├╝zerinde token yaratmaya imkan tan─▒yan teknik standartlar─▒n en yayg─▒n kullan─▒lan─▒ ERC-20'dir. Tokenlar─▒n genelde ERC-20 tokenlar─▒ olarak bilinmesinin sebebi de budur.

Token i┼člevselli─či geli┼čtiricilere en yeni finans ve teknoloji uygulamalar─▒yla denemeler yapabilmeleri i├žin b├╝y├╝k bir alan tan─▒r. Uygulama i├ži para birimleri olarak hizmet edecek tek tipte tokenlar ├ž─▒karmaktan fiziksel varl─▒klarla desteklenmi┼č benzersiz tokenlar ├ž─▒karmaya kadar geni┼č bir tasar─▒m esnekli─či mevcuttur. Basit ve sorunsuz ┼čekilde token ├ž─▒karmaya y├Ânelik en iyi uygulama alanlar─▒n─▒n hen├╝z ke┼čfedilmemi┼č olmas─▒ son derece olas─▒d─▒r.





B├Âl├╝m 3 - Ethereum Kullanmaya Ba┼člamak

─░├žerik


Nas─▒l ETH alabilirim?

ETH kredi/banka kart─▒yla nas─▒l sat─▒n al─▒n─▒r?

Binance, taray─▒c─▒n─▒z ├╝zerinden sorunsuz ┼čekilde ETH sat─▒n alman─▒za imkan tan─▒r. Bunu yapmak i├žin:


  1. Kripto Para Al ve Sat portalına gidin. 
  2. Sat─▒n almak istedi─čini kripto paray─▒ (ETH) ve ├Âdemede kullanmak istedi─činiz para birimini se├žin.
  3. Binance hesab─▒n─▒za giri┼č yap─▒n. E─čer bir hesab─▒n─▒z yoksa kay─▒t olun ve dakikalar i├žinde yeni bir hesap olu┼čturun.
  4. ├ľdeme y├Ânteminizi se├žin.
  5. E─čer bu ┼čekilde y├Ânlendirilirseniz kart bilgilerinizi girin ve kimlik do─črulamas─▒n─▒ tamamlay─▒n.
  6. ─░┼čte bu kadar! ETH'leriniz Binance hesab─▒n─▒za yat─▒r─▒lacak.


ETH e┼čler aras─▒ piyasalarda nas─▒l sat─▒n al─▒n─▒r?

E┼čler aras─▒ piyasalarda da ETH alabilir ve satabilirsiniz. Bu y├Ântem do─črudan Binance mobil uygulamas─▒ ├╝zerinden di─čer kullan─▒c─▒lardan coin sat─▒n alman─▒za imkan tan─▒r. Bunun i├žin:


  1. Uygulamay─▒ a├ž─▒n ve giri┼č yap─▒n ya da kay─▒t olun.
  2. Aray├╝z├╝n sol ├╝st k├Â┼česindeki Sat─▒n Al sekmesinin ard─▒ndan Tek t─▒kla al sat'─▒ se├žin.
  3. Size farkl─▒ ├Âneriler sunulacakt─▒r ÔÇô tercih etti─činiz i├žin Al'a t─▒klay─▒n.
  4. Di─čer kripto paralarla (Kriptoyla sekmesi) ya da itibari para birimleriyle (─░tibari Parayla sekmesi) ├Âdeme yapabilirsiniz.┬á
  5. A┼ča─č─▒da size ├Âdeme y├Ânteminiz sorulacakt─▒r. ─░stedi─činiz y├Ântemi se├žebilirsiniz.
  6. ETH Al'─▒ se├žin.
  7. ┼×imdi ├Âdeme yapman─▒z gerekli. ├ľdemeyi yapt─▒─č─▒n─▒zda ├ľdendi olarak i┼čaretle'yi t─▒klay─▒n ve onaylay─▒n.
  8. Sat─▒c─▒ coinlerinizi size g├Ânderdi─činde i┼člem tamamlan─▒r.


Ether (ETH) ile ne alabilirim?

Bitcoin'in aksine Ethereum yaln─▒zca bir kripto para a─č─▒ olarak kullan─▒lmay─▒ hedeflemez. Merkeziyetsiz uygulamalar yaratmak i├žin bir platformdur ve ether, al─▒n─▒p sat─▒labilir bir token olarak ekosistemin itici g├╝c├╝d├╝r. Dolay─▒s─▒yla etherin ba┼čl─▒ca kullan─▒m alan─▒n─▒n Ethereum a─č─▒ dahilindeki i┼člevleri oldu─ču s├Âylenebilir.

Bununla birlikte ether, geleneksel para birimlerine benzer ┼čekilde de kullan─▒labilir. Yani, di─čer herhangi bir para biriminde oldu─ču gibi ETH ile hizmetler ve ├╝r├╝nler de sat─▒n alabilirsiniz.


├ľdeme olarak ether kabul edilen sat─▒c─▒lar─▒n g├╝ncel haritas─▒. Kaynak: cryptwerk.com/coinmap


Ethereum ne i├žin kullan─▒l─▒r?

Ethereum'un platforma ├Âzel para birimi olan ETH, dijital para ya da teminat olarak kullan─▒labilir. Bitcoin gibi ETH de bir├žok ki┼či i├žin bir de─čer saklama arac─▒d─▒r. Fakat Bitcoin'in aksine Ethereum blockchaini daha programlanabilirdir, dolay─▒s─▒yla ETH ile yap─▒labileceklerin say─▒s─▒ daha fazlad─▒r. Merkeziyetsiz finansal uygulamalar, merkeziyetsiz piyasalar, borsalar, oyunlar ve di─čer bir├žok ┼čey i├žin kaynak olarak kullan─▒labilir.┬á


ETH'lerimi kaybedersem ne olur?

Arac─▒ bir banka olmad─▒─č─▒ i├žin coinlerinizi g├╝vende tutman─▒n sorumlulu─ču size aittir. Coinlerinizi bir borsada ya da kendi c├╝zdan─▒n─▒zda tutabilirsiniz. E─čer kendi c├╝zdan─▒n─▒z─▒ kullan─▒yorsan─▒z, kurtarma c├╝mlenizi kaydetmeniz ├žok ├Ânemlidir. C├╝zdan─▒n─▒za eri┼čiminizi kaybetmeniz durumunda fonlar─▒n─▒za ula┼čabilmek i├žin bu c├╝mleye ihtiyac─▒n─▒z olaca─č─▒ndan c├╝mlenizi g├╝vende tutmal─▒s─▒n─▒z.


Ethereum i┼člemlerini tersine ├ževirebilir miyim?

Veriler Ethereum blockchainine eklendi─činden bunlar─▒ de─či┼čtirmek ya da kald─▒rmak neredeyse imkans─▒zd─▒r. Yani yapt─▒─č─▒n─▒z bir i┼člem kal─▒c─▒d─▒r ve geri d├Ând├╝r├╝lemezdir. Bu nedenle fonlar─▒ do─čru adrese g├Ânderip g├Ândermedi─činizi iki kere kontrol etmelisiniz. B├╝y├╝k tutarl─▒ bir g├Ânderim yap─▒yorsan─▒z, do─čru adresi kulland─▒─č─▒n─▒zdan emin olmak i├žin ├Ânce k├╝├ž├╝k bir tutarla deneme yapman─▒z faydal─▒ olabilir.
Bununla birlikte ak─▒ll─▒ kontratlardan birine yap─▒lan bir sald─▒r─▒ nedeniyle Ethereum 2016 y─▒l─▒nda bir hard fork yapm─▒┼č ve sald─▒r─▒ ama├žl─▒ i┼člemler ÔÇťtersine ├ževrilmi┼čtirÔÇŁ. Ancak bu ola─čan d─▒┼č─▒ bir durum kar┼č─▒s─▒nda yap─▒lm─▒┼č istisnai bir harekettir ve norm de─čildir.


Ethereum i┼člemleri gizli midir?

Hay─▒r. Ethereum blockchainine eklenen t├╝m i┼člemler herkes taraf─▒ndan g├Âr├╝lebilir. Ger├žek ad─▒n─▒z Ethereum adresinizde g├Âz├╝kmese de bir g├Âzlemci ba┼čka y├Ântemler kullanarak kimli─činizi ve adresinizi birbirine ba─člayabilir.


Ethereum ile para kazanabilir miyim?

Oynakl─▒k g├Âsteren bir varl─▒k oldu─ču i├žin ETH ile para kazanabilece─činiz gibi para da kaybedebilirsiniz. Baz─▒ ki┼čiler a─č─▒n k├╝resel, programlanabilir bir ├Âdeme katman─▒ olaca─č─▒ inanc─▒yla etherlerini uzun vadeli olarak tutar. Baz─▒lar─▒ ise etherlerini di─čer altcoinler kar┼č─▒l─▒─č─▒nda al─▒p satar. Bu iki strateji de kendine has finansal riskler bar─▒nd─▒r─▒r.
Merkeziyetsiz Finans (DeFi) hareketinin ana dire─či olmas─▒yla ETH bor├ž vermede, kredi al─▒rken teminat olarak, sentetik varl─▒klar─▒ kazmada ve gelecekte bir g├╝n de stake ederken kullan─▒labilir.
Baz─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar yaln─▒zca Bitcoin'de uzun vadeli bir pozisyona girmeyi ve portf├Âylerine di─čer dijital varl─▒klardan eklememeyi tercih edebilir. Bunun aksine di─čerleri portf├Âylerinde ETH ve di─čer altcoinleri tutmay─▒ se├žebilir ya da fonlar─▒n─▒n belirli bir y├╝zdesini k─▒sa vadeli al─▒m sat─▒mlar i├žin (├Ârn. g├╝nl├╝k al─▒m sat─▒m ya da dalgal─▒ al─▒m sat─▒m) payla┼čt─▒rabilir. Piyasalarda para kazanmak i├žin herkese uygun tek bir y├Ântem yoktur ve her bir yat─▒r─▒mc─▒n─▒n kendi profiline ve ko┼čullar─▒na uygun stratejileri belirlemesi gerekir.


ETH'lerimi nas─▒l saklayabilirim?

Coinleri saklamak i├žin her biri kendine has avantajlara ve dezavantajlara sahip bir├žok se├ženek bulunur. Risk i├žeren her ┼čeyde oldu─ču gibi en iyi yakla┼č─▒m farkl─▒ se├ženekler aras─▒nda ├že┼čitlendirme yapmak olabilir.
Genellikle, saklama ├ž├Âz├╝mleri emanete dayal─▒ ya da emanete dayal─▒ olmayan ┼čeklinde ayr─▒l─▒r. Emanete dayal─▒ ├ž├Âz├╝m coinlerinizi ├╝├ž├╝nc├╝ bir partiye (borsa gibi) emanet etti─činiz anlam─▒na gelir. Bu durumda kripto varl─▒klar─▒n─▒zla i┼člem yapabilmek i├žin platforma girmeniz gerekir.
Emanete dayal─▒ olmayan bir ├ž├Âz├╝m ise bunun tersidir yani bir kripto para c├╝zdan─▒ kullanarak kendi fonlar─▒n─▒z─▒ kendiniz kontrol edersiniz. C├╝zdan coinlerinizi fiziksel bir c├╝zdana benzer ┼čekilde saklamaz. Bunun yerine blockchain ├╝zerindeki varl─▒klar─▒n─▒za eri┼čebilmenizi sa─člayan kriptografik anahtarlar bu c├╝zdanlarda saklan─▒r. ┼×unu bir daha vurgulamak isteriz: ┬áemanete dayal─▒ olmayan c├╝zdanlarda kurtarma c├╝mlesini yedeklemeniz ├žok ├Ânemlidir!


ETH'lerinizi Binance'e nas─▒l yat─▒rabilirsiniz?

E─čer elinizde halihaz─▒rda ether varsa ve bunlar─▒ Binance'e yat─▒rmak istiyorsan─▒z ┼ču ad─▒mlar─▒ takip edebilirsiniz:

  1. Binance'e giri┼č yap─▒n ya da hesab─▒n─▒z yoksa kay─▒t olun.
  2. Spot C├╝zdan─▒n─▒za gidin ve Yat─▒r opsiyonunu se├žin.
  3. Coin listesinden ETH'yi se├žin.
  4. A─č─▒ se├žin ve ETH'lerinizi adrese g├Ânderin.
  5. ─░┼čte bu kadar! ─░┼člemin onaylanmas─▒n─▒n ard─▒ndan etherleriniz Binance hesab─▒n─▒za yat─▒r─▒lacakt─▒r.


ETH'lerinizi Binance'te nas─▒l saklayabilirsiniz?

Etherlerinizle aktif ┼čekilde al─▒m sat─▒m yapmak istiyorsan─▒z bunlar─▒ Binance hesab─▒n─▒zda saklaman─▒z gerekir. ETH'lerinizi Binance ├╝zerinde kolayca ve g├╝venle saklayabilirsiniz. Ayr─▒ca Binance ekosisteminin sundu─ču bor├ž verme, stake etme, airdrop promosyonlar─▒ ve hediyeler gibi avantajlardan kolayca faydalanabilirsiniz.


ETH'lerinizi Binance'ten nas─▒l ├žekebilirsiniz?

E─čer elinizde halihaz─▒rda ether varsa ve bunlar─▒ Binance'ten ├žekmek istiyorsan─▒z ┼ču ad─▒mlar─▒ takip edebilirsiniz:

  1. Binance'e giri┼č yap─▒n.
  2. Spot C├╝zdan─▒n─▒za gidin ve ├çek opsiyonunu se├žin.
  3. Coin listesinden ETH'yi se├žin.
  4. A─č─▒ se├žin
  5. Al─▒c─▒n─▒n adresini ve tutar─▒ girin.
  6. S├╝reci e-posta ile onaylay─▒n.
  7. ─░┼čte bu kadar! ─░┼člemin onaylanmas─▒n─▒n ard─▒ndan ETH'ler belirtti─činiz hesaba yat─▒r─▒lacakt─▒r.


ETH'lerinizi bir Ethereum c├╝zdan─▒nda nas─▒l saklayabilirsiniz?

E─čer ETH'lerinizi kendi c├╝zdan─▒n─▒zda saklamak isterseniz iki se├žene─činiz vard─▒r: s─▒cak c├╝zdanlar ve so─čuk c├╝zdanlar.


S─▒cak c├╝zdanlar

Bir ┼čekilde internete ba─čl─▒ olan c├╝zdanlara s─▒cak c├╝zdanlar ad─▒ verilir. Bunlar genellikle, bakiyenizi kontrol etmenize ve token al─▒p g├Ândermenize imkan tan─▒yan mobil ya da masa├╝st├╝ uygulamalard─▒r. S─▒cak c├╝zdanlar ├ževrimi├ži olduklar─▒ i├žin sald─▒r─▒lara daha a├ž─▒k olma e─čilimindedir fakat ayn─▒ zamanda g├╝nl├╝k ├Âdemeler i├žin de daha kullan─▒┼čl─▒d─▒r. Trust Wallet destekledi─či ├žok say─▒da coinle kullan─▒m─▒ kolay bir mobil c├╝zdan ├Ârne─čidir.

So─čuk c├╝zdanlar

So─čuk c├╝zdan, internet ba─člant─▒s─▒ olmayan bir kripto c├╝zdan─▒d─▒r. ├çevrimi├ži bir sald─▒r─▒ vekt├Âr├╝ olmad─▒─č─▒ i├žin bir sald─▒r─▒ olas─▒l─▒─č─▒ genel olarak daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Ayn─▒ zamanda so─čuk c├╝zdanlar─▒n kullan─▒m─▒ s─▒cak c├╝zdanlara k─▒yasla daha az sezgiseldir. So─čuk c├╝zdanlara ├Ârnek olarak donan─▒m c├╝zdanlar─▒ ya da ka─č─▒t c├╝zdanlar verilebilir, fakat ka─č─▒t c├╝zdanlar eski moda ve riskli olarak g├Âr├╝ld├╝─č├╝nden kullan─▒lmalar─▒ ├Ânerilmez.
C├╝zdan t├╝rleri hakk─▒nda daha ayr─▒nt─▒l─▒ bir inceleme i├žin Kripto C├╝zdan─▒ T├╝rleri Nelerdir? makalemizi okuyabilirsiniz.


Ethereum logosu ve sembol├╝ nedir?

─░lk Ethereum amblemi Vitalik Buterin taraf─▒ndan tasarlanm─▒┼čt─▒r. ─░ki adet d├Ând├╝r├╝lm├╝┼č toplama sembol├╝ ╬ú'den (Yunan alfabesindeki Sigma) olu┼čur. Logonun son tasar─▒m─▒ (bu ambleme dayanan) etraf─▒nda d├Ârt ├╝├žgen bulunan sekiz y├╝zl├╝ bir paralel kenardan olu┼čur. Uygulamalar─▒n ve web sitelerinin ether de─čerlerini rahat├ža g├Âsterebilmesi i├žin etherin de di─čer kripto paralara benzer ┼čekilde standart bir Unicode sembole sahip olmas─▒ kullan─▒┼čl─▒ olabilir. USD'nin $ sembol├╝yle g├Âsterilmesi kadar yayg─▒n ┼čekilde kullan─▒lmasa da ether i├žin en yayg─▒n kullan─▒lan sembol ╬×'dir.





4. B├Âl├╝m - ├ľl├žeklenebilirlik, ETH 2.0 ve Ethereum'un gelece─či

─░├žerik


├ľl├žeklenebilirlik nedir?

En basit haliyle ├Âl├žeklenebilirlik, sistemin b├╝y├╝me becerisini ├Âl├žer. ├ľrne─čin programlamada bir a─č ya da sunucu farkl─▒ y├Ântemler kullan─▒larak daha fazla talebi kar┼č─▒layacak ┼čekilde ├Âl├žeklenebilir.

Kripto paralarda ├Âl├žeklendirme ise bir blockchainin daha fazla kullan─▒c─▒ya hizmet verebilecek ┼čekilde b├╝y├╝me becerisine ne kadar sahip oldu─ču anlam─▒nda kullan─▒l─▒r. Daha fazla kullan─▒c─▒, blockchaine dahil edilebilmek i├žin birbiriyle ÔÇťrekabet edenÔÇŁ daha fazla operasyon ve i┼člem anlam─▒na gelir.


Ethereum'un neden ├Âl├žeklendirilmesi gereklidir?

Ethereum'un savunucular─▒ internetin bir sonraki d├Âng├╝s├╝n├╝n bu platform ├╝zerinde in┼ča edilece─čine inan─▒r. Web 3.0'├╝n arac─▒lar─▒n olmamas─▒, gizlili─če odaklanma ve ki┼čilerin kendilerine ait verileri ger├žekten kendi elinde tutmas─▒ gibi ├Âzelliklere sahip olan merkeziyetsiz bir yap─▒y─▒ getirece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bu temel, ak─▒ll─▒ kontratlar formunda da─č─▒t─▒lm─▒┼č hesaplama sistemleri ve da─č─▒t─▒lm─▒┼č saklama/ileti┼čim protokolleri kullan─▒larak in┼ča edilebilir.
Fakat bunun ger├žekle┼čtirilebilmesi i├žin Ethereum'un i┼člem kapasitesini a─č─▒n merkeziyetsizli─čine zarar vermeden b├╝y├╝k oranda art─▒rmas─▒ gerekir. ┼×u anda Ethereum, i┼člem hacmini blok b├╝y├╝kl├╝klerini Bitcoin'in yapt─▒─č─▒ gibi s─▒n─▒rland─▒rarak limitlemez. Bunun yerine bir blok┬ágas limiti uygulan─▒r ÔÇô bir blo─ča yaln─▒zca belli miktarda gas s─▒─čabilir.

├ľrne─čin 100.000 qwei'lik blok gas limiti varsa ve her biri 10.000 gwei gas limitine sahip on i┼člemin eklenmesi isteniyorsa bu i┼člem ger├žekle┼čtirilebilir. Ayn─▒ ┼čekilde her biri 50.000 gweilik iki i┼člem de eklenebilir. Bunlara ek olacak yap─▒lacak di─čer i┼člemlerin bir sonraki blo─ču beklemesi gerekir.┬á

Bu yakla┼č─▒m herkesin kulland─▒─č─▒ bir sistem i├žin ideal de─čildir. Beklemede olan i┼člemler bloktaki kullan─▒labilir alandan daha fazlaysa en nihayetinde birikmi┼č i┼člemlerle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒n─▒r. Gas fiyatlar─▒ y├╝kselir ve kullan─▒c─▒lar i┼člemlerinin eklenebilmesi i├žin daha fazla ├╝cret ├Âdemek zorunda kal─▒r. A─č─▒n ne kadar yo─čun oldu─čuna ba─čl─▒ olarak operasyonlar baz─▒ kullan─▒m alanlar─▒ i├žin ├žok pahal─▒ hale gelebilir.

CryptoKitties'in h─▒zla artan pop├╝lerli─či Ethereum'un bu alandaki eksikliklerini ├žok iyi bir ┼čekilde ortaya koydu. 2017 y─▒l─▒nda Ethereum temelli oyun, ├žok say─▒da kullan─▒c─▒y─▒ kendi dijital kedi t├╝rlerini (takas edilemez (non-fungible) tokenlar olarak temsil edilen) yaratabilmeleri i├žin i┼člem yapmaya y├Ânlendirdi. Oyun o kadar pop├╝ler oldu ki beklemedeki i┼člem say─▒s─▒ h─▒zl─▒ bir art─▒┼č g├Âsterdi ve a─čda b├╝y├╝k bir t─▒kanma ya┼čand─▒.


Blockchain ├ľl├žeklenebilirlik ├ť├žlemi

Yaln─▒zca blok gas limitlerini y├╝kseltmek t├╝m ├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒ i├žin basit bir ├ž├Âz├╝m sunuyormu┼č gibi g├Âz├╝kebilir. Tavan ne kadar y├╝ksek olursa belirli bir zaman aral─▒─č─▒ dahilinde ger├žekle┼čtirilebilecek i┼člem say─▒s─▒ da o kadar y├╝ksek olur de─čil mi?

Ne yaz─▒k ki, Ethereum'un en ├Ânemli ├Âzelliklerinin baz─▒lar─▒ndan feragat etmeden bunu yapmak m├╝mk├╝n de─čildir. Vitalik Buterin, blockchainlerdeki dengenin ne kadar hassas oldu─čunu g├Âstermek i├žin┬áBlockchain ├ť├žlemi┬á(a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsiniz) kavram─▒n─▒ ortaya atm─▒┼čt─▒r.


Blockchain ├ť├žlemi: ├ľl├žeklenebilirlik (1), G├╝venlik (2) ve Merkeziyetsizlik (3).


Yukar─▒daki ├Âzelliklerin ├╝├ž├╝nden ikisi optimize edildi─činde ├╝├ž├╝nc├╝ ├Âzellik g├╝├žs├╝zle┼čir. Ethereum ve Bitcoin gibi blockchainler g├╝venli─či ve merkeziyetsizli─či ├Ânceliklendirir. Mutabakat algoritmalar─▒yla binlerce node'dan olu┼čan a─člar─▒n g├╝venli─či sa─član─▒r fakat bunun sonucunda ├Âl├žeklenebilirlik zay─▒flar. ─░┼člemleri alan ve do─črulayan ├žok say─▒da node olmas─▒ nedeniyle sistem merkezi alternatiflerine k─▒yasla ├žok daha yava┼čt─▒r.
Bir di─čer senaryoda a─č─▒n g├╝venli─če ve ├Âl├žeklenebilirli─če ula┼čabilece─či ┼čekilde blok gas limiti kald─▒r─▒labilir fakat bu sefer a─č eskisi kadar merkeziyetsiz olmaz.┬á

Bunun nedeni, bloktaki i┼člem say─▒s─▒n─▒n artmas─▒n─▒n daha b├╝y├╝k bloklar olu┼čturmas─▒d─▒r. A─čdaki node'lar─▒n i┼člemleri d├╝zenli aral─▒klarla indirmesi ve yay─▒nlamas─▒ gerekir. Ve bu i┼člem donan─▒m ├╝zerinde y├╝k yarat─▒r. Blok gas limiti y├╝kseltildi─činde node'lar─▒n bloklar─▒ do─črulamas─▒, saklamas─▒ ve yay─▒nlamas─▒ daha zor hale gelir.

Sonu├ž olarak, ko┼čullara uyum sa─člayamayan node'lar a─čdan ayr─▒lmak zorunda kalabilir. Bu ┼čekilde devam edilirse yaln─▒zca ├žok az say─▒da g├╝├žl├╝ node kat─▒l─▒mc─▒ olmaya devam edebilir ve bu da daha fazla merkeziyet anlam─▒na gelir. En nihayetinde elinizde g├╝venli ve ├Âl├žeklenebilir fakat merkeziyetsiz olmayan bir blockchain kalabilir.

Son se├ženek merkeziyetsizlik ve ├Âl├žeklenebilirlik ├╝zerine odaklanan bir blockchain olabilir. Hem h─▒zl─▒ hem de merkeziyetsiz olmak i├žin kullan─▒lan mutabakat algoritmas─▒ndan baz─▒ ├Âd├╝nler verilmesi gerekir, bu da g├╝venli─či zay─▒flat─▒r.


Ethereum'un i┼člem kapasitesi nedir?

Ge├žti─čimiz y─▒llarda Ethereum'un saniye ba┼č─▒na i┼člem say─▒s─▒ (TPS) nadiren onu ge├žmi┼čtir ÔÇťD├╝nya bilgisayar─▒ÔÇŁ olmay─▒ hedefleyen bir platform i├žin bu say─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ derecede d├╝┼č├╝kt├╝r.
Fakat ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleri uzun s├╝redir Ethereum'un yol haritas─▒nda yer almaktad─▒r. Plasma de bu ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mlerine bir ├Ârnektir. Bu teknik, Ethereum'un verimini art─▒rmay─▒ hedefler fakat di─čer blockchain a─člar─▒na da uygulanabilir.


Ethereum 2.0 nedir?

T├╝m potansiyeline ra─čmen Ethereum ┼ču anda ├Ânemli eksiklere de sahiptir. ├ľl├žeklenebilirlik sorunundan daha ├Ânce bahsettik. K─▒sacas─▒ e─čer Ethereum yeni finansal sistemin bel kemi─či olmay─▒ hedefliyorsa saniye ba┼č─▒ma i┼člem say─▒s─▒ ├žok daha y├╝ksek olmal─▒d─▒r. A─č─▒n da─č─▒t─▒lm─▒┼č do─čas─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda bu ├ž├Âz├╝lmesi olduk├ža zor bir sorundur ve Ethereum geli┼čtiricileri y─▒llard─▒r ├ž├Âz├╝m ├╝zerine kafa yormaktad─▒r.

├ľncelikle a─č─▒ yeterli seviyede merkeziyetsiz ┼čekilde tutmak i├žin limitlerin uygulanmas─▒ gerekir. Bir node olarak ├žal─▒┼čman─▒n gereklilikleri ne kadar y├╝ksek olursa a─č da o kadar merkezi hale gelir. Yani Ethereum'un i┼člem kapasitesini art─▒rmas─▒ node'lar─▒n ├╝zerindeki y├╝k├╝ de art─▒raca─č─▒ndan sistemin b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne zarar verebilir.

Ethereum'a (ve di─čer Proof of Work kripto paralara) y├Ânelik bir di─čer ele┼čtiri de son derece y├╝ksek seviyelerde kaynak gerektiriyor olmalar─▒d─▒r. Bir blo─čun blockchaine ba┼čar─▒yla eklenebilmesi i├žin madencilik kullan─▒l─▒r. Fakat bir blo─čun bu ┼čekilde yarat─▒lmas─▒ i├žin ├žok fazla elektrik t├╝keten hesaplamalar─▒n h─▒zla yap─▒lmas─▒ gerekir.

Yukar─▒daki bahsetti─čimiz eksiklere y├Ânelik genel olarak Ethereum 2.0 (ya da ETH 2.0) olarak bilinen bir grup ├Ânemli y├╝kseltme ├Ânerilmi┼čtir. Tam olarak uygulamaya kondu─čunda ETH 2.0 a─č─▒n performans─▒n─▒ b├╝y├╝k oranda y├╝kseltecektir.


Ethereum sharding nedir?

Yukar─▒da bahsetti─čimiz gibi her bir node blockchainin tam bir kopyas─▒n─▒ saklar. Blockchaine ekleme oldu─čunda t├╝m node'lar─▒n g├╝ncelleme yapmas─▒ gerekir ve bu i┼člem node'lar─▒n bant geni┼čli─čini ve bellek kapasitesini azalt─▒r.

Sharding (veritaban─▒ par├žalama) adl─▒ y├Ântemle bu i┼čleme art─▒k gerek olmayabilir. Bu y├Ântemde a─č, node alt gruplar─▒na b├Âl├╝n├╝r ve bu gruplar shard'lar─▒ (par├žalar─▒) olu┼čturur. Bu shard'lar─▒n her biri kendi i┼člemlerini ve kontratlar─▒n─▒ y├╝r├╝t├╝r fakat gerekli olmas─▒ durumunda daha geni┼č bir shard a─č─▒ ile ileti┼čim kurabilir. T├╝m shard'lar birbirinden ba─č─▒ms─▒z do─črulama yapt─▒─č─▒ i├žin di─čer shard'lardan gelen verileri saklamalar─▒na gerek kalmaz.


Mart 2020'de a─č ve sharding uygulamas─▒ndan sonra a─č.


Sharding ├Âl├žeklendirme yapmaya y├Ânelik en kompleks yakla┼č─▒mlardan biridir ve hem tasar─▒m hem de uygulama i├žin ├žok ├žal─▒┼čma gerektirir. Fakat ba┼čar─▒yla uygulamaya konabilirse en etkili ├Âl├žeklendirme y├Ântemi haline gelerek a─č─▒n girdi-├ž─▒kt─▒ kapasitesini katbekat y├╝kseltebilir.


Ethereum Plasma nedir?

Ethereum Plasma bir zincir d─▒┼č─▒ ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝d├╝r. Yani i┼člem verimlili─čini i┼člemleri blockchain d─▒┼č─▒na ├ž─▒kararak art─▒rmay─▒ hedefler. Bu ba─člamda yan zincirlere ve ├Âdeme kanallar─▒na baz─▒ benzerlikler g├Âsterir.

Plasma ile ikincil zincirler ana Ethereum blockchainine ba─član─▒r ama ileti┼čim minimumda tutulur. Hemen hemen ba─č─▒ms─▒z ├žal─▒┼č─▒rlar fakat yine de kullan─▒c─▒lar fikir ayr─▒l─▒klar─▒n─▒ ├ž├Âzmek ya da ikincil zincir ├╝zerindeki hareketlerini ÔÇťtamamlamakÔÇŁ i├žin ana zinciri kullan─▒r.

Node'lar─▒n saklamas─▒ gereken veri miktar─▒n─▒ azaltmak Ethereum'un ba┼čar─▒yla ├Âl├žeklendirme yapabilmesi i├žin ├žok ├Ânemlidir. Plasma yakla┼č─▒m─▒, geli┼čtiricilerin ÔÇť├žocukÔÇŁ zincirlerinin i┼člevlerini ana zincirin ├╝zerindeki bir ak─▒ll─▒ kontratla belirleyebilmesine imkan tan─▒r. Daha sonra normalde ana zincir ├╝zerinde saklamas─▒/├žal─▒┼čt─▒rmas─▒ ├žok masrafl─▒ olacak bilgilerle ya da s├╝re├žlerle uygulamalar─▒n─▒ yaratabilirler.

Plasma hakk─▒nda daha fazla bilgi i├žin Ethereum Plasma Nedir? makalemizi okuyabilirsiniz.


Ethereum rollup'lar─▒ nelerdir?

Rollup'lar i┼člemleri ana blockchainden d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒may─▒ hedeflemeleriyle Plasma'ya benzerlik g├Âsterir. Peki ├žal─▒┼čma mekanizmalar─▒ nedir?┬á
Ana zincir ├╝zerindeki tek bir kontrat ikincil zincirdeki t├╝m fonlar─▒ tutar ve bu zincirin mevcut durumuna dair kriptografik bir ispat bulundurur. Mainnet s├Âzle┼čmesiyle ba─članm─▒┼č ikincil zincirdeki operat├Ârler mevcut duruma dair yaln─▒zca ge├žerli de─či┼čimlerin mainnet s├Âzle┼čmesine ge├žirilmesini sa─člar. Ana fikir, bu durumun zincir d─▒┼č─▒nda korunmas─▒yla verilerin blockchain ├╝zerinde saklanmas─▒na gerek olmamas─▒d─▒r. Rollup'lar─▒ Plasma'dan ay─▒ran ba┼čl─▒ca fark ise i┼člemlerin ana zincire g├Ânderilme ┼čeklidir. ├ľzel bir i┼člem t├╝r├╝ kullan─▒larak ├žok say─▒da i┼člem ÔÇťroll up edilirÔÇŁ (bir araya getirilir) ve Rollup blok adl─▒ ├Âzel bir blok olu┼čturulur. ┬á┬á
─░ki ├že┼čit rollup vard─▒r: Optimistic ve ZK Rollup. Her ikisi de durum de─či┼čiminin do─črulu─čunu farkl─▒ yollardan garanti alt─▒na al─▒r.┬á
ZK Rollup'lar─▒ i┼člemleri s─▒f─▒r-bilgi ispat─▒ adl─▒ bir kriptografik do─črulama y├Ântemini kullanarak g├Ânderir. Kullan─▒lan y├Ântemin tam olarak ad─▒ zk-SNARK't─▒r. Y├Ântemin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na dair t├╝m ayr─▒nt─▒lardan burada bahsetmeyece─čiz fakat rollup'lar i├žin kullan─▒lma y├Ântemi ┼ču ┼čekildedir: Zk-SNARK'lar ile farkl─▒ partiler bir bilginin kendilerinde oldu─čunu bilginin kendisini a├ž─▒─ča ├ž─▒karmadan birbirlerine ispat edebilir. ┬á

ZK Rollup'lar─▒nda bu bilgi ana zincire g├Ânderilen durum de─či┼čimleridir. Bunun ba┼čl─▒ca avantajlar─▒ndan biri s├╝recin neredeyse an─▒nda ger├žekle┼čmesidir ve yan─▒ltma ama├žl─▒ durum g├Ânderimleri yapmak imkans─▒zd─▒r.

Optimistic Rollup'lar daha fazla esneklik i├žin ├Âl├žeklenebilirlikten k─▒smen ├Âd├╝n verir. Optimistic Sanal Makinesi (OVM) adl─▒ bir sanal makine kullan─▒larak ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n bu ikincil zincirlerde ├žal─▒┼čmas─▒ m├╝mk├╝n k─▒l─▒n─▒r. Di─čer yandan, ana zincire g├Ânderilen durum de─či┼čiminin do─čru oldu─čuna y├Ânelik kriptografik bir ispat yoktur. Bu sorunu ortadan kald─▒rmak i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n ana zincire g├Ânderilen ge├žersiz bloklar─▒ de─čerlendirmesine ve reddedebilmesine imkan tan─▒yan az bir gecikme bulunur.┬á


Ethereum Proof of Stake (PoS) nedir?

Proof of Stake (PoS), blok do─črulamak i├žin Proof of Work'e alternatif bir y├Ântemdir. Bir Proof of Stake sisteminde, bloklar kaz─▒lmaz fakat bas─▒l─▒r (mint) (bazen bu i┼čleme olu┼čturma (forge)┬áda denir). Madencilerin hash g├╝c├╝ i├žin rekabet etmesi yerine, aday blo─čun do─črulanmas─▒ i├žin belirli aral─▒klarla bir node (ya da do─črulay─▒c─▒) rastgele se├žilir. Madenci, i┼člemi do─čru ┼čekilde yaparsa bu blo─čun t├╝m i┼člem ├╝cretlerini ve protokole ba─čl─▒ olarak muhtelemen bir de blok ├Âd├╝l├╝ al─▒r.

Madencili─či kullanmad─▒─č─▒ i├žin Proof of Stake ├ževreye daha az zararl─▒ olarak g├Âr├╝l├╝r. Do─črulay─▒c─▒lar madenciler kadar ├žok enerji t├╝ketmez ve bloklar─▒ t├╝ketici seviyesinde bir donan─▒m ile olu┼čturabilir.

Ethereum'un ETH 2.0 kapsam─▒nda Casper adl─▒ bir y├╝kseltme ile PoW'dan PoS'a ge├žmesi planlanm─▒┼čt─▒r. Tam tarih hen├╝z resmi olarak yay─▒nlanmasa da ilk ge├ži┼čin 2020'de ger├žekle┼čmesi beklenmektedir.


Ethereum staking nedir?

Proof of Work protokollerinde a─č─▒n g├╝venli─či madenciler taraf─▒ndan sa─član─▒r. Madenciler, ├žok fazla elektrik t├╝ketece─či ve potansiyel ├Âd├╝lleri kaybetmeye neden olabilece─či i├žin hile yapmaz. Proof of Stake'de b├Âyle bir oyun teorisi bulunmaz ve a─č g├╝venli─čini garantiye almak i├žin farkl─▒ kripto ekonomik ├Ânlemler uygulan─▒r.
D├╝r├╝st olmayan giri┼čimleri engelleyen fakt├Âr bo┼ča harcanan enerji yerine fonlar─▒ kaybetme riskidir. Do─črulay─▒c─▒lar─▒n, do─črulama yapabilmeye uygun olmalar─▒ i├žin ortaya bir stake (pay) (yani bir token bakiyesi) koymas─▒ gerekir. Stake, node'un hile yapmaya ├žal─▒┼čmas─▒ durumunda kaybedece─či ya da ├žal─▒┼čmazsa veya ├ževrimd─▒┼č─▒ kal─▒rsa yava┼č├ža azalacak belirli bir ether tutar─▒d─▒r. Fakat do─črulay─▒c─▒ ek node'lar ├žal─▒┼čt─▒rmaya ba┼člarsa, daha fazla ├Âd├╝l kazanmaya ba┼člayabilir.


Ethereum ├╝zerinde ne kadar ETH stake etmem gerekir?

Ethereum i├žin tahmini minimum stake tutar─▒ do─črulay─▒c─▒ ba┼č─▒na 32 ETH'dir. Bu tutar, %51 sald─▒r─▒s─▒ giri┼čimlerini son derece masrafl─▒ hale getirmek i├žin ├Âzellikle b├Âyle y├╝ksek olarak belirlenmi┼čtir.


Ethereum ├╝zerinde ETH stake ederek ne kadar kazanabilirim?

Bu yan─▒tlamas─▒ basit bir soru de─čildir. Yan─▒t, koydu─čunuz stake'e ama ayn─▒ zamanda a─č ├╝zerinde stake edilen toplam ETH tutar─▒na ve enflasyon oran─▒na dayan─▒r. ├çok genel bir tahminle ┼ču anki hesaplamalara g├Âre y─▒ll─▒k %6 getiri beklenebilir. Bunun yaln─▒zca bir tahmin oldu─ču ve gelecek zamanlarda de─či┼čiklik g├Âsterebilece─či unutulmamal─▒d─▒r.


Stake ederken ETH'lerim ne kadar s├╝reyle kilitlenir?

ETH'lerinizi do─črulay─▒c─▒n─▒zdan ├žekmeniz i├žin bir s─▒ra olacakt─▒r. E─čer s─▒ra yoksa minimum ├žekim s├╝resi 18 saattir fakat bu s├╝re belli bir zamanda ka├ž tane do─črulay─▒c─▒n─▒n ├žekim yapt─▒─č─▒na g├Âre dinamik ┼čekilde belirlenir.


ETH stake etmenin riski var m─▒d─▒r?

A─č g├╝venli─čini sa─člamaktan sorumlu bir do─črulay─▒c─▒ olaca─č─▒n─▒z i├žin g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmas─▒ gereken baz─▒ riskler vard─▒r. E─čer do─črulay─▒c─▒ node'unuz uzun s├╝reli─čine ├ževrimd─▒┼č─▒ kal─▒rsa yat─▒rd─▒─č─▒n─▒z paran─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ kaybedebilirsiniz. Ayr─▒ca herhangi bir noktada yat─▒rd─▒─č─▒n─▒z para 16 ETH'nin alt─▒na d├╝┼čerse do─črulay─▒c─▒ grubundan ├ž─▒kar─▒l─▒rs─▒n─▒z.

Bunun yan─▒ s─▒ra daha sistemsel bir risk fakt├Âr├╝ de g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒d─▒r. Proof of Stake daha ├Ânceden bu kadar b├╝y├╝k bir ├Âl├žekte uygulamaya konmad─▒─č─▒ i├žin bir noktada ba┼čar─▒s─▒z olup olmayaca─č─▒ hen├╝z kesin de─čildir. Yaz─▒l─▒mda her zaman i├žin yaz─▒l─▒m hatalar─▒ ve a├ž─▒klar─▒ yer alacakt─▒r ve bunun olduk├ža zararl─▒ sonu├žlar─▒ olabilir, ├Âzellikle de milyarlarca dolarl─▒k bir de─čer s├Âz konusu oldu─čunda.





5. B├Âl├╝m - Ethereum ve Merkeziyetsiz Finans (DeFi)

─░├žerik


Merkeziyetsiz Finans (DeFi) Nedir?

Merkeziyetsiz Finans (ya da k─▒saca DeFi) finansal uygulamalar─▒ merkeziyetsiz hale getirmeyi ama├žlayan bir ak─▒md─▒r. DeFi, internet ba─člant─▒s─▒na sahip herkesin eri┼čebilece─či (izne dayal─▒ olmayan) herkese a├ž─▒k, a├ž─▒k-kaynakl─▒ blockchainler ├╝zerinde geli┼čtirilir. Milyarlarca ki┼čiyi bu yeni, k├╝resel finansal sisteme dahil etmenin en kritik ├Â─česi budur.┬á
B├╝y├╝yen DeFi ekosisteminde kullan─▒c─▒lar ak─▒ll─▒ kontratlarla ve birbirleriyle e┼čler aras─▒ (P2P) a─člar ve Merkeziyetsiz Uygulamalar (DApp'ler) arac─▒l─▒─č─▒yla etkile┼čim kurar. DeFi'nin ├Ânemli bir avantaj─▒ t├╝m bunlar─▒ m├╝mk├╝n k─▒larkan bir yandan da kullan─▒c─▒lar─▒n kendi fonlar─▒n─▒n m├╝lkiyetini kendi ellerinde tutabilmesine imkan tan─▒mas─▒d─▒r.┬á

En basit haliyle Merkeziyetsiz Finans (DeFi) hareketinin amac─▒ mevcut finansal sistemin eksikliklerine sahip olamayan yeni bir finansal sistem yaratmakt─▒r. ┼×u anda DeFi'nin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝, y├╝ksek seviyede merkeziyetsizli─či ve sahip oldu─ču geni┼č geli┼čtirici taban─▒ nedeniyle Ethereum ├╝zerinde in┼ča edilmektedir.


Merkeziyetsiz Finans (DeFi) ne i├žin kullan─▒labilir?

Bitcoin'in en ├Ânemli avantajlar─▒ndan birinin a─č─▒n ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin merkezi bir partiye ihtiya├ž duymamas─▒ oldu─čunu muhtemelen biliyorsunuzdur. Peki bunu temel fikrimiz olarak al─▒p ├╝zerinde programlanabilir uygulamalar olu┼čturursak ne olur? DeFi uygulamalar─▒n potansiyeli i┼čte budur: Merkezi koordinat├Ârlerin ya da arac─▒lar─▒n olmamas─▒ ve tek hata noktas─▒n─▒n bulunmamas─▒.┬á

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi DeFi'nin en b├╝y├╝k avantajlar─▒ndan biri a├ž─▒k eri┼čimdir. D├╝nya ├╝zerinde milyarlarca insan─▒n herhangi bir t├╝rde finansal hizmete eri┼čimi yoktur. G├╝nl├╝k i┼člerinizi finansal durumunuzdan tam olarak emin olmadan nas─▒l idare edebilece─činizi hayal edebiliyor musunuz? Milyarlarca insan hayatlar─▒n─▒ bu ┼čekilde s├╝rd├╝r├╝r ve DeFi'nin hizmet etmeyi ama├žlad─▒─č─▒ kitle de bu ki┼čilerden olu┼čur.


Merkeziyetsiz Finans (DeFi) bir g├╝n ana ak─▒m haline gelebilecek mi?

T├╝m bunlar kula─ča ├žok iyi gelse de neden DeFi d├╝nyay─▒ hen├╝z ele ge├žirmedi? Asl─▒nda ┼ču an i├žin ├žo─ču DeFi uygulamas─▒ kullan─▒m─▒ zor, hantal, s─▒k├ža ar─▒zalanan ve son derece deneysel haldedir. G├Âr├╝nen o ki bu ekosistemin yaln─▒zca genel ├žer├ževesini yaratmak bile son derece zordur, ├Âzellikle de da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir geli┼čtirme ortam─▒nda.

DeFi ekosistemini in┼ča etmenin t├╝m zorluklar─▒n─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin yaz─▒l─▒m m├╝hendislerinin, oyun teorisi uzmanlar─▒n─▒n, mekanizma tasar─▒mc─▒lar─▒n─▒n ve di─čer bir├žok ki┼činin ├Ân├╝nde uzun bir yol var. Dolay─▒s─▒yla, DeFi uygulamalar─▒n─▒n ana ak─▒m haline gelip gelemeyece─čini bekleyip g├Ârmemiz gerekiyor.


Mevcut Merkeziyetsiz Finans (DeFi) uygulamalar─▒ nelerdir?

Merkeziyetsiz Finans─▒n (DeFi) en pop├╝ler kullan─▒m alanlar─▒ndan biri sabit coinlerdir. En temelde sabit coinler de─čerleri itibari para gibi ger├žek-d├╝nya varl─▒klar─▒na sabitlenmi┼č blockchain ├╝zerindeki tokenlard─▒r. ├ľrne─čin BUSD'nin de─čeri USD'ye sabitlidir. Bu tokenlara kullan─▒m kolayl─▒─č─▒ sunan ise blockchain ├╝zerinde var olduklar─▒ i├žin saklanmalar─▒n─▒n ve transfer edilmelerinin ├žok kolay olmas─▒d─▒r.
Bir di─čer pop├╝ler uygulama ise bor├ž vermedir. Fonlar─▒n─▒z─▒ ba┼čkas─▒na bor├ž vermenize ve bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda faiz getirisi elde etmenize imkan tan─▒yan bir├žok e┼čler aras─▒ (P2P) hizmet mevcuttur. Asl─▒nda bunu yapman─▒n en kolay yollar─▒ndan biri de Binance Bor├ž Verme'dir. Tek yapman─▒z gereken fonlar─▒n─▒z─▒ bor├ž verme c├╝zdan─▒na aktarman─▒z ve hemen bir g├╝n sonra faiz kazanmaya ba┼člayabilirsiniz!
Fakat DeFi'nin en heyecan verici uygulamalar─▒ bir kategori alt─▒nda toplanmas─▒ zor olanlard─▒r. Bunlara kullan─▒c─▒lar─▒n benzersiz kripto koleksiyonluklar─▒n─▒ ve di─čer dijital ├╝r├╝nleri al─▒p satabilece─či t├╝m e┼čler aras─▒, merkeziyetsiz pazaryerleri dahil edilebilir. Ayr─▒ca sentetik varl─▒klar─▒n yarat─▒lmas─▒ da bu sayede m├╝mk├╝n k─▒l─▒nabilir ve isteyen herkes de─čer sahibi neredeyse her ┼čey i├žin bir piyasa yaratabilir. Di─čer kullan─▒m alanlar─▒n─▒n aras─▒na tahmin piyasalar─▒, t├╝revler ve di─čer bir├žok ┼čey eklenebilir.


Ethereum ├╝zerindeki Merkeziyetsiz Borsalar (DEX'ler)

Merkeziyetsiz Borsa (DEX) al─▒m sat─▒mlar─▒n do─črudan kullan─▒c─▒ c├╝zdanlar─▒ aras─▒nda ger├žekle┼čti─či bir aland─▒r. Merkezi bir borsa olan Binance'te al─▒m sat─▒m yapt─▒─č─▒n─▒zda fonlar─▒n─▒z─▒ Binance'e g├Ânderir ve platformun dahili sistemi ├╝zerinden al─▒m sat─▒m yapars─▒n─▒z.
Merkeziyetsiz Borsalar farkl─▒d─▒r. Ak─▒ll─▒ kontratlar─▒n sayesinde do─črudan kripto c├╝zdan─▒n─▒zdan al─▒m sat─▒m yaparak borsa hacklenmesi riskini ve di─čer riskleri ortadan kald─▒rm─▒┼č olursunuz.
Merkeziyetsiz borsalara iyi bir ├Ârnek Binance DEX'tir. Ethereum ├╝zerinde yarat─▒lm─▒┼č di─čer ├Ârnekler aras─▒nda Uniswap, Kyber Network ve IDEX yer al─▒r. Bu borsalar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒, maksimum g├╝venlik i├žin do─črudan donan─▒m c├╝zdan─▒ndan al─▒m sat─▒m yapman─▒za bile imkan tan─▒r.


Merkezi ve merkeziyetsiz borsalar.


Yukar─▒da merkezi ve merkeziyetsiz borsalar─▒n fark─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz. Soldaki ├Ârnekte kullan─▒c─▒lar aras─▒nda yap─▒lan i┼člemlerin ortas─▒nda Binance'in yer ald─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz. Yani e─čer Alice Token A'y─▒ Bob'un Token B'siyle takas etmek isterse ├Âncelikle her ikisinin de varl─▒klar─▒n─▒ borsaya yat─▒rmas─▒ gerekir. Takas ger├žekle┼čtikten sonra Binance bakiyeleri uygun ┼čekilde tekrar d├╝zenler.

Sa─čdaki ├Ârnekte ise merkeziyetsiz borsa g├Âsterilmi┼čtir. ─░┼člemlerde ├╝├ž├╝nc├╝ bir partinin yer almad─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz. Bunun yerine Alice'in token─▒ ak─▒ll─▒ kontrat kullan─▒larak do─črudan Bob'un token─▒ ile takas edilir. Kontratlar ko┼čullar─▒ otomatik olarak uygulamaya koydu─ču i├žin hi├žbir parti bir arac─▒ya g├╝venmek zorunda kalmaz.

┼×ubat 2020 itibariyle Ethereum blockchaini ├╝zerinde en ├žok kullan─▒lan uygulamalar DEX'lerdir. Fakat bu borsalar─▒n i┼člem hacmi merkezi borsalara k─▒yasla hala d├╝┼č├╝kt├╝r. Yine de DEX geli┼čtiricileri ve tasar─▒mc─▒lar─▒ kullan─▒c─▒ deneyimini kolayla┼čt─▒rman─▒n bir yolunu bulursa, DEX'ler gelecekte merkezi borsalara rakip hale gelebilir.





6. B├Âl├╝m - Ethereum A─č─▒na Kat─▒lmak

─░├žerik


Ethereum node'u nedir?

ÔÇťEthereum node'uÔÇŁ, Ethereum a─č─▒yla bir yoldan etkile┼čim kuran bir program─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒labilir. Bir Ethereum node'u basit bir mobil telefon c├╝zdan uygulamas─▒ndan blockchainin tam kopyas─▒n─▒ tutan bir bilgisayara kadar her ┼čey olabilir.

T├╝m node'lar bir noktada ileti┼čim noktalar─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒r fakat Ethereum a─č─▒nda farkl─▒ node t├╝rleri yer al─▒r.


Bir Ethereum node'u nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Bitcoin'in aksine Ethereum'un referans uygulama olarak kulland─▒─č─▒ tek bir program yoktur. Bitcoin ekosisteminde ba┼čl─▒ca node yaz─▒l─▒m─▒ olarak Bitcoin Core kullan─▒l─▒rken Ethereum'da Yellow Paper'a dayanan bireysel (fakat birbiriyle uyumlu) farkl─▒ programlar kullan─▒l─▒r. Pop├╝ler se├ženeklerin aras─▒nda Geth ve Parity yer al─▒r.


Ethereum tam node'lar─▒

Blockchain verisini ba─č─▒ms─▒z olarak do─črulaman─▒z─▒ m├╝mk├╝n k─▒lacak ┼čekilde Ethereum a─č─▒yla etkile┼čim kurabilmeniz i├žin yukar─▒da bahsedilenler gibi bir yaz─▒l─▒m kullanarak tam node olman─▒z gerekir.┬á

Yaz─▒l─▒m di─čer node'lardan bloklar─▒ indirir ve dahil edilen i┼člemlerin do─čru olup olmad─▒─č─▒n─▒ do─črular. Bunun yan─▒ s─▒ra di─čer e┼člerle ayn─▒ bilgileri ald─▒─č─▒n─▒z─▒ garanti alt─▒na almak i├žin gerekli olan t├╝m ak─▒ll─▒ kontratlar─▒ da ├žal─▒┼čt─▒r─▒r. E─čer her ┼čey yolunda giderse her bir node blockchainin birebir bir kopyas─▒na kendi makinesi ├╝zerinde sahip olur.

Tam node'lar Ethereum'un ├žal─▒┼čabilmesi i├žin ├žok ├Ânemlidir. D├╝nyan─▒n farkl─▒ yerlerine da─č─▒lm─▒┼č ├žok say─▒da node olmadan a─č, sans├╝re dayan─▒kl─▒l─▒k ve merkeziyetsizlik ├Âzelliklerini kaybetmi┼č olur.


Ethereum hafif node'lar─▒

Tam node olman─▒z a─č─▒n sa─čl─▒─č─▒na ve g├╝venli─čine do─črudan kat─▒l─▒mda bulunman─▒za imkan tan─▒r. Fakat tam node olmak genellikle buna ├Âzel kullan─▒lan ayr─▒ bir makineyi ve ara s─▒ra yap─▒lan bak─▒mlar─▒ gerektirir. Tam node olamayan (ya da bunu tercih etmeyen) kullan─▒c─▒lar i├žin hafif node'lar daha iyi bir se├ženek olabilir.

─░sminden de anla┼č─▒labilece─či gibi hafif node'lar daha kompaktt─▒r ÔÇô daha az kaynak gerektirir ve daha az yer tutarlar. Dolay─▒s─▒yla telefonlar ve diz├╝st├╝ bilgisayarlar gibi daha d├╝┼č├╝k ├Âzelliklere sahip cihazlar ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒r─▒labilirler. Fakat bu d├╝┼č├╝k gereklilikler ayn─▒ zamanda hafif node'lar─▒n kendi kendine tam anlam─▒yla yeterli olamamas─▒na da neden olur. Blockchainle tam kapsaml─▒ ┼čekilde senkronize olamad─▒klar─▒ i├žin gerekli bilgilerin kendilerine tam node'lar taraf─▒ndan g├Ânderilmesine ihtiya├ž duyarlar.

Hafif node'lar sat─▒c─▒lar, hizmet sunucular ve kullan─▒c─▒lar aras─▒nda pop├╝lerdir. Genellikle tam node'lar─▒n gereksiz ve ├žok masrafl─▒ olarak g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├Âdeme g├Ânderme ve alma senaryolar─▒ i├žin kullan─▒l─▒rlar.

Ethereum madencilik node'lar─▒

Madencilik node'u, tam ya da hafif bir node olabilir. ÔÇťMadencilik node'uÔÇŁ kavram─▒ Bitcoin ekosistemindekiyle tam olarak ayn─▒ ┼čekilde kullan─▒lmaz fakat bu tip kat─▒l─▒mc─▒lar oldu─čundan da bahsetmek gereklidir.

Ethereum kazmak i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n ek donan─▒mlara ihtiyac─▒ vard─▒r. Genellikle bir madencilik te├žhizat─▒n─▒n kurulmas─▒ gerekir. Bu te├žhizatla kullan─▒c─▒lar y├╝ksek h─▒zlarda veri hash etmek i├žin ├žok say─▒da GPU'yu (grafik i┼čleme birimi) birbirine ba─člayabilir.
Madencilerin iki se├žene─či vard─▒r: bireysel madencilik ya da bir madencilik havuzuna kat─▒lmak. Bireysel madencilik madencinin bloklar yaratmak i├žin yaln─▒z ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. E─čer ba┼čar─▒l─▒ olursa madencilik ├Âd├╝l├╝n├╝ kimse ile payla┼čmas─▒ gerekmez. Bunun aksine kullan─▒c─▒ madencilik havuzuna kat─▒l─▒rsa kendi hash g├╝c├╝n├╝ di─čer kullan─▒c─▒larla birle┼čtirir. B├Âylece bir blok bulma olas─▒l─▒─č─▒ artar ama madencilik ├Âd├╝l├╝n├╝n de havuzun di─čer ├╝yeleriyle payla┼č─▒lmas─▒ gerekir.


Bir Ethereum node'u nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒r?

Blockchainlerin en g├╝zel ├Âzelliklerinden biri eri┼čime a├ž─▒k olmalar─▒d─▒r. Yani, herkes bir Ethereum node'u olabilir, i┼člemleri ve bloklar─▒ do─črulayarak a─č─▒ g├╝├žlendirebilir.┬á

Bitcoin'de oldu─ču gibi tak ├žal─▒┼čt─▒r Ethereum node'lar─▒ satan bir├žok ┼čirket vard─▒r. Bir node al─▒p hemen ├žal─▒┼čt─▒rmaya ba┼člamak isterseniz bu en iyi se├ženek olabilir fakat sa─članan kullan─▒m kolayl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda biraz daha y├╝ksek bir ├Âdeme yapman─▒z gerekir.
Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi Ethereum'da Geth ya da Parity gibi farkl─▒ node yaz─▒l─▒m─▒ uygulamalar─▒ mevcuttur. E─čer kendi node'unuzu ├žal─▒┼čt─▒rmak isterseniz, kullanmak istedi─činiz uygulaman─▒n kurulum s├╝reci hakk─▒nda bilgi edinmeniz gerekir.
Ar┼čiv node'u isimli ├Âzel bir node t├╝r├╝nden ├žal─▒┼čt─▒rmak istemiyorsan─▒z Ethereum tam node'u olmak i├žin t├╝ketici s─▒n─▒f─▒ bir diz├╝st├╝ bilgisayar yeterli olacakt─▒r. Ayn─▒ zamanda g├╝nl├╝k bilgisayar─▒n─▒z─▒ kullanmaman─▒z ├Ânerilir ├ž├╝nk├╝ makine ├Ânemli ├Âl├ž├╝de yava┼člayabilir.┬á

Kendi node'unuzu ├žal─▒┼čt─▒rman─▒z─▒n en iyi yolu her zaman ├ževrimi├ži olabilecek cihazlar kullanman─▒zd─▒r. E─čer node'unuz ├ževrimd─▒┼č─▒ kal─▒rsa, tekrar ├ževrimi├ži oldu─čunda a─čla senkronize olmas─▒ olduk├ža uzun s├╝rebilir. Dolay─▒s─▒yla en iyi ├ž├Âz├╝m, kurmas─▒ ve ├žal─▒┼čt─▒rmaya devam etmesi ucuz olan cihazlar─▒ se├žmektir. ├ľrne─čin bir hafif node Raspberry Pi ├╝zerinden bile ├žal─▒┼čt─▒r─▒labilir.


Ethereum ├╝zerinde nas─▒l madencilik yap─▒l─▒r?

A─č yak─▒n zaman i├žinde Proof of Stake'e ge├žece─či i├žin Ethereum ├╝zerinde madencilik yapmak g├╝venli bir uzun vadeli yat─▒r─▒m de─čildir. Bu ge├ži┼čin ger├žekle┼čmesinin ard─▒ndan Ethereum madencileri ekipmanlar─▒n─▒ muhtemelen ba┼čka bir a─č i├žin kullanmaya ba┼člayacak ya da satacakt─▒r.
Ethereum madencili─čine yine de kat─▒lmak isterseniz, GPU'lar ya da ASIC'ler gibi ├Âzel donan─▒mlara ihtiyac─▒n─▒z vard─▒r. Kar elde etmek istiyorsan─▒z muhtemelen ├Âzel tasarlanm─▒┼č bir madencilik te├žhizat─▒ edinmeli ve elektri─če ucuz ┼čekilde eri┼čebilmelisiniz. Buna ek olarak bir Ethereum c├╝zdan─▒ kurmal─▒ ve bunu kullanmak i├žin madencilik yaz─▒l─▒m─▒n─▒ yap─▒land─▒rmal─▒s─▒n─▒z. Bunlar─▒n tamam─▒ ├Ânemli miktarlarda zaman ve maddi yat─▒r─▒m gerektirir, dolay─▒s─▒yla bu tarz zorluklarla ba┼č etmeye haz─▒r olup olmad─▒─č─▒n─▒z─▒ dikkatle de─čerlendirmeniz ├Ânerilir.┬á


Ethereum ProgPoW nedir?

ProgPoW, Programatik┬áProof of Work anlam─▒na gelir. GPU'lar─▒ ASIC'lerle daha rekabet edebilir hale getirmek i├žin Ethereum madencilik algoritmas─▒ Ethash i├žin ortaya at─▒lm─▒┼č bir uzant─▒d─▒r.┬á
ASIC'e dayan─▒kl─▒l─▒k y─▒llard─▒r Bitcoin ve Ethereum toplulu─čunda s─▒k├ža tart─▒┼č─▒lan bir konudur. Bitcoin ├Ârne─činde a─čdaki madencilik g├╝c├╝n├╝n hakimiyeti ASIC'lerdedir.┬á

Fakat Ethereum'da da ASIC'ler kullan─▒lmas─▒na kar┼č─▒n yayg─▒nl─▒klar─▒ ├žok daha azd─▒r ÔÇô madencilerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ hala GPU'lar─▒ kullan─▒r. Fakat gitgide daha ├žok ┼čirketin Ethereum ASIC madencilerini piyasaya s├╝rmesiyle bu durum yak─▒nda de─či┼čebilir. Peki ASIC'ler neden bir sorun te┼čkil edebilir?┬á

├ľncelikle ASIC'ler a─č─▒n merkeziyetsizli─čini ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azaltabilir. E─čer GPU madencileri kar elde edemez ve madencilik operasyonlar─▒n─▒ kapatmak zorunda kal─▒rsa hash g├╝c├╝ yaln─▒zca birka├ž madencinin eline ge├žebilir. Dahas─▒, ASIC ├žiplerini geli┼čtirmek masrafl─▒d─▒r ve bunu yapabilecek beceri ve kaynak yaln─▒zca birka├ž ┼čirkette bulunur. Bu durum da Ethereum madencilik sekt├Âr├╝n├╝n az say─▒da ┼čirketin elinde merkezile┼čmesi potansiyeli yaratarak ├╝retim cephesinin tekele al─▒nmas─▒ riskini do─čurur.
ProgPow'un entegrasyonu 2018 y─▒l─▒ndan bu yana tart─▒┼čma konusudur. Baz─▒lar─▒ bunun Ethereum ekosistemi i├žin sa─čl─▒kl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rken di─čerleri bir hard fork'a neden olmas─▒ potansiyeli y├╝z├╝nden fikre kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Yak─▒nda Proof of Stake'e ge├žilmesiyle ProgPow'un a─čda kullan─▒ma sokulup sokulmayaca─č─▒ halen belirsizdir.


Ethereum yaz─▒l─▒m─▒n─▒ kim geli┼čtiriyor?

Bitcoin gibi Ethereum da a├ž─▒k kaynakl─▒d─▒r. Protokol├╝n geli┼čtirilmesine ya da protokol ├╝zerinde uygulama in┼ča edilmesine herkes katk─▒da bulunabilir. ┼×u anda Ethereum, blockchain d├╝nyas─▒n─▒n en b├╝y├╝k geli┼čtirici toplulu─čuna sahiptir.
Andreas Antonopoulos ve Gavin Wood'un Ethereum'da Uzmanla┼čma ve Ethereum.org'un Geli┼čtirici Kaynaklar─▒ gibi kaynaklar kat─▒l─▒mc─▒ olmak isteyen geli┼čtiriciler i├žin ├žok iyi birer ba┼člang─▒├ž noktas─▒d─▒r.┬á


Solidity nedir?

Ak─▒ll─▒ kontratlar ilk olarak 1990'larda ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r fakat blockchain ├╝zerinde kullan─▒labilir hale getirilebilmeleri i├žin tamamen yeni zorluklar─▒n ├╝stesinden gelinmesi gerekmi┼čtir. Solidity 2014 y─▒l─▒nda Gavin Wood taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼č ve o zamandan bu yana Ethereum ├╝zerinde ak─▒ll─▒ kontrat geli┼čtirmek i├žin ba┼čl─▒ca programlama dili olmu┼čtur. S├Âzdizimsel anlamda Java, JavaScript ve C++'a benzerlik g├Âsterir.
En temelde Solidity, geli┼čtiricilerin Ethereum Sanal Makinesi (EVM) taraf─▒ndan anla┼č─▒labilecek talimatlara b├Âl├╝nebilecek kodlar yazmas─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lar. Nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ hakk─▒nda daha fazla bilgi i├žin Solidity GitHub iyi bir ba┼člang─▒├ž noktas─▒d─▒r.
Bununla birlikte Solidity, Ethereum geli┼čtiricilerinin kullanabilece─čini tek dil de─čildir. Bir di─čer pop├╝ler se├ženek ise s├Âzdizim anlam─▒nda Python'a ├žok benzeyen Vyper'd─▒r.
G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.