Uniswap Nedir ve Nasıl Çalışır?
Ana sayfaMakaleler

Uniswap Nedir ve Nasıl Çalışır?

Orta Seviye
5d ago
9m

Kısa Özet

Uniswap, Ethereum blockchaini üzerinde çalışan bir grup bilgisayar programıdır ve merkeziyetsiz token takaslarına imkan tanır. Uniswap, unicornların yardımıyla (logolarında gösterildiği üzere) çalışır.

Alım satım yapanlar, fonlarını kimseye emanet etmek zorunda kalmadan Ethereum tokenlarıyla Uniswap üzerinde işlem yapabilir. Bununla birlikte, isteyen herkes kriptolarını likidite havuzları adındaki özel rezervlere borç verebilir. Bu havuzlara para sunma karşılığında komisyon kazanılır.

Bu sihirli unicornlar bir tokenı diğerine nasıl çevirir? Uniswap'ı kullanmak için neye ihtiyacınız vardır? Yanıtlara makalemizden ulaşabilirsiniz.

Giriş

Merkezi borsalar yıllardır kripto para piyasasının bel kemiğidir. Hızlı ödeme süreleri, yüksek işlem hacmi sunarlar ve likiditeleri sürekli olarak artmaktadır. Fakat, güvene dayalı olmayan protokoller formunda inşa edilmekte olan paralel bir dünya daha vardır. Merkeziyetsiz borsalar (DEX), alım satımlara ev sahipliği yapmak için aracılara ya da emanetçilere ihtiyaç duymaz. 

Blockchain teknolojisinin içsel sınırlamaları nedeniyle merkezi borsalarla dikkate değer şekilde rekabet edebilecek DEX'ler yaratmak zordur. DEX'lerin çoğu, hem performans hem de kullanıcı deneyimi anlamında gelişim fırsatlarına sahiptir.

Birçok geliştirici, merkeziyetsiz bir borsa geliştirmenin yeni yolları üzerine uzun süredir kafa yormaktadır. Bunun öncülerinden biri de Uniswap'tır. Uniswap'ın çalışma şeklini anlamak geleneksel DEX'leri anlamaya kıyasla daha zordur. Fakat, birazdan bahsedeceğimiz gibi bu model bazı ilgi çekici avantajlar sunar.

Bu inovasyonun sonucunda Uniswap, Merkeziyetsiz Finans (DeFi) hareketinin en başarılı projelerinden biri haline gelmiştir.

Uniswap'ın ne olduğundan, nasıl çalıştığından ve sadece bir Ethereum cüzdanı kullanarak Uniswap'ta tokenları nasıl takas edebileceğinizden bahsedelim.


Uniswap nedir?

Uniswap, Ethereum üzerine inşa edilmiş bir merkeziyetsiz borsa protokolüdür. Daha net olmak gerekirse bir otomatikleştirilmiş likidite protokolüdür. Alım satım yapmak için emir defteri ya da herhangi bir merkezi taraf gerekli değildir. Uniswap, kullanıcıların aracılar olmadan, yüksek seviyede merkeziyetsizlik ve sansüre dayanıklılıkla alım satım yapmasına imkan tanır.

Uniswap, açık kaynak bir yazılımdır. Siz de Uniswap Github'dan yazılımı inceleyebilirsiniz.

Peki ama bir emir defteri olmadan işlemler nasıl gerçekleştirilir? Uniswap, likidite sağlayıcıların likidite havuzları yarattığı bir modelle çalışır. Sistem en özünde, emir defteri derinliğini düzleştiren merkeziyetsiz bir fiyatlandırma mekanizması sunar. Bu mekanizmanın nasıl çalıştığından ayrıntılı bir şekilde bahsedeceğiz. Ama şimdilik, kullanıcıların bir emir defterine ihtiyaç duymadan ERC-20 tokenlarını birbirleriyle takas edebildiğini söyleyebiliriz.

Uniswap protokolü merkeziyetsiz olduğu için listeleme süreci yoktur. Kullanıcıların faydalanabileceği bir likidite havuzu mevcut olduğu sürece herhangi bir ERC-20 tokenı kullanıma sunulabilir. Bu sayede Uniswap listeleme ücreti de almaz. Uniswap protokolü bir anlamda kamu yararına çalışır.

Uniswap protokolü 2018 yılında Hayden Adams tarafından yaratılmıştır. Fakat bu protokolün hayata geçirilmesine ilham veren teknoloji ilk olarak Ethereum kurucu ortağı Vitalik Buterin tarafından tanımlanmıştır.


Uniswap nasıl çalışır?

Uniswap, emir defteri barındırmamasıyla dijital borsaların geleneksel mimarisini arkasında bırakır. Sabit Ürün Piyasa Yapıcı (Constant Product Market Maker) adında bir tasarımla çalışır ve bu tasarım Otomatikleştirilmiş Piyasa Yapıcı (Automated Market Maker - AMM) adlı modelin bir çeşididir.

Otomatikleştirilmiş piyasa yapıcılar, kullanıcıların karşı işlem yapabileceği likidite rezervlerini (ya da likidite havuzlarını) tutan akıllı kontratlardır. Bu rezervler, likidite sağlayıcılar tarafından fonlanır. Havuza iki tokendan eşit miktarda yatıran herhangi biri bir likidite sağlayıcısı olabilir. Bunun karşılığında, alım satım yapanlar bu havuza bir komisyon öder ve daha sonra bu komisyon likidite sağlayıcılara havuzdaki payları nispetinde dağıtılır. Bu sürecin nasıl çalıştığından daha ayrıntılı bahsedelim. 

Likidite sağlayıcılar, iki tokendan eşit miktarda yatırarak bir piyasa oluşturur. Bunlar ya ETH ve bir ERC-20 tokenı ya da iki ERC-20 tokenı olabilir. Bu havuzlar çoğu zaman, DAI, USDC ve USDT gibi sabit coinlerden oluşur ama bu bir zorunluluk değildir. Likidite sağlayıcılar bunun karşılığında, tüm likidite havuzundaki paylarını temsil eden “likidite tokenları” alır. Bu likidite tokenları, havuzda temsil ettikleri pay karşılığında bozdurulabilir.

O zaman ETH/USDT likidite havuzunu inceleyelim. Havuzun ETH kısmına x ve USDT kısmına y adını vereceğiz. Uniswap, bu iki tutarı alır ve havuzdaki toplam likiditeyi hesaplamak için çarpar. Buna da k adını verelim. Uniswap'ın arkasındaki fikir k'nın sabit kalması gerektiğidir, yani havuzdaki toplam likidite sabittir. Bu durumda, havuzdaki toplam likidite için formül şudur: 

x * y = k

Peki, birisi bir işlem yapmak istediğinde ne olur?

Alice'in ETH/USDT likidite havuzunu kullanarak 300 USDT karşılığında 1 ETH aldığını varsayalım. Bunu yaparak havuzun USDT kısmını artırmış ve ETH kısmını düşürmüş olur. Bu da ETH fiyatının yükseleceği anlamına gelir. Neden? Çünkü işlemin ardından havuzda daha az ETH vardır ve bildiğimiz üzere toplam likiditenin (k) sabit kalması gereklidir. Fiyatlandırmayı belirleyen bu mekanizmadır. En nihayetinde bu ETH için ödenen fiyat, belirli bir işlemin x ve y arasındaki oranı ne kadar değiştirdiğine dayanır.

Bu modelin doğrusal bir şekilde ölçeklenmediğini de dikkate alınmalıdır. Bir emir ne kadar büyükse, x ve y arasındaki dengeyi de o kadar fazla değiştirir. Bunun sonucunda daha büyük emirler, küçük emirlere kıyasla üssel olarak daha pahalı hale gelir ve kayma miktarının gitgide artmasına neden olur. Bu aynı zamanda, bir likidite havuzu ne kadar büyükse havuzun büyük emirleri işlemesinin de o kadar kolay olduğu anlamına gelir. Neden? Çünkü bu durumda x ve y oranlarının değişimi daha az olacaktır.


Geçici kayıp nedir?

Daha önce de bahsettiğimiz gibi likidite sağlayıcılar, tokenları takas edecek kullanıcılara likidite sunmaları karşılığında komisyon kazanır. Likidite sağlayıcılarının dikkate alması gereken başka bir şey daha var mıdır? Evet. Geçici kayıp adında bir etki de söz konusudur.

Alice'in Uniswap havuzuna 1 ETH ve 100 USDT yatırdığını varsayalım. Token çiftinin eşit değerde olması gerektiği için bunun anlamı ETH fiyatının 100 USDT olduğudur. Aynı zamanda havuzda toplam 10 ETH ve 1.000 USDT vardır – geri kalan kısım Alice gibi diğer likidite sağlayıcılardan gelmektedir. Bu durumda Alice'in havuzdaki payı %10'dur ve toplam likiditemiz de (k) 10.000'dir.

ETH'nin fiyatı 400 USDT'ye yükselirse ne olur? Hatırlarsanız havuzun toplam likiditesi sabit kalmak zorundadır. ETH artık 400 USDT ise bunun anlamı havuzda bulunan ETH ve USDT miktarlarının oranının değiştiğidir. Aslında artık havuzda 5 ETH ve 2.000 USDT vardır. Neden? Çünkü arbitraj alım satımı yapanlar havuza USDT ekleyecek ve oran doğru fiyatı yansıtana kadar havuzdan ETH çıkaracaktır. k'nın sabit bir değer olduğunu anlamak bu yüzden çok önemlidir.

Alice fonları çekmeye karar verir ve payı nispetinde havuzun %10'unu alır. Sonuç olarak eline toplam değeri 400 USDT olan 0,5 ETH ve 200 USDT geçer. Alice iyi bir kar elde etmiş gibi gözüküyor olabilir. Ama ya fonlarını havuza yatırmasaydı o zaman ne olurdu? Alice'in bu durumda 1 ETH ve 100 USDT'si, yani toplam 500 USDT'si olurdu.

Aslında Alice, fonlarını Uniswap havuzuna yatırmak yerine HODLing yapsaydı daha kazançlı olabilirdi. Bu örnekte geçici kayıp, fiyatı artan bir tokenı havuza yatırmanın yarattığı fırsat maliyetidir. Bu da Alice'in komisyon elde etme umuduyla fonlarını Uniswap'a yatırdığında diğer fırsatlardan kazanç elde etme şansını kaçırabileceği anlamına gelir.

Bu etkinin, fonların yatırılmasının ardından fiyatın hangi yönde değiştiğinden bağımsız olarak ortaya çıktığı dikkate alınmalıdır. Bu ne anlama gelir? Fonların yatırıldığı zamana kıyasla ETH fiyatı düşerse kayıplar da artabilir. Bu etkinin daha teknik bir açıklaması için Pintail'in makalesini okuyabilirsiniz.

Peki neden bu kayıp geçicidir? Havuza yatırılan tokenın fiyatı, yatırma sürecinin gerçekleştiği zamanki fiyatına geri dönerse bu etki ortadan kalkabilir. Ayrıca, likidite sağlayıcılar komisyon kazanacağı için kayıp zamanla dengelenebilir. Yine de likidite sağlayıcılar, bir havuza fon eklemeden önce bu etkinin farkında olmalıdır.


Uniswap nasıl para kazanır?

Kazanmaz. Uniswap, yerel bir tokena sahip olmayan merkeziyetsiz bir protokoldür. Tüm komisyonlar likidite sağlayıcılara gider ve kuruculardan hiçbiri protokol aracılığıyla yapılan işlemlerden bir pay almaz.

Şu anda likidite sağlayıcılara ödenen işlem ücretleri işlem başına %0,3'tür. Varsayılan ayarlara göre bu ücretler likidite havuzlarına eklenir ama likidite sağlayıcılar istedikleri zaman paralarını çekebilir. Komisyonlar, her bir likidite sağlayıcısının havuzdaki payı nispetinde dağıtılır.

Gelecekte komisyonların bir kısmı Uniswap'ın geliştirilmesi için ayrılabilir. Uniswap ekibi, halihazırda protokolün Uniswap v2 adlı geliştirilmiş bir versiyonunu çıkarmıştır.


➟ Kripto para dünyasına girmek mi istiyorsunuz? Binance'ten Bitcoin satın alabilirsiniz!


Uniswap nasıl kullanılır?

Uniswap açık kaynak bir protokoldür, yani herkes kendi ön yüz uygulamasını yaratabilir. Fakat en sık kullanılanlar https://app.uniswap.org ve https://uniswap.exchange'dir.

  1. Uniswap arayüzüne gidin.
  2. Cüzdanınızı bağlayın. MetaMask, Trust Wallet ya da desteklenen herhangi bir Ethereum cüzdanını kullanabilirsiniz.
  3. Takasa vermek istediğiniz tokenı seçin.
  4. Takas olarak almak istediğiniz tokenı seçin.
  5. Swap (takas et) düğmesine tıklayın.
  6. Açılır pencereden işlemi kontrol edin.
  7. Cüzdanınızdaki işlem talebini onaylayın.
  8. İşlemin Ethereum blockchaini üzerinde onaylanmasını bekleyin. İşlemin durumunu https://etherscan.io/ üzerinden izleyebilirsiniz.


Son düşünceler

Uniswap, Ethereum üzerinde inşa edilmiş inovatif bir borsa platformudur. Ethereum cüzdanı olan herkesin, herhangi bir merkezi tarafın müdahalesi olmadan token takas etmesine imkan tanır. 

Uniswap bazı sınırlamalara sahip olsa da bu teknoloji, güvene dayalı olmayan token takasının geleceği için heyecan verici etkiler yaratabilir. Ethereum 2.0 ölçeklendirme çözümlerinin ağ üzerinde hayata geçmesinin ardından Uniswap da bu yeniliklerden faydalanabilir.

Token takasları ve DeFi hakkında başka sorularınız varsa, sorularınızın topluluğumuz tarafından yanıtlandığı soru-cevap platformumuz Academy'ye Sor'a göz atabilirsiniz.