Jak Dzia艂a Ekonomia?
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Jak Dzia艂a Ekonomia?

Jak Dzia艂a Ekonomia?

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Aug 9, 2020Zaktualizowane Dec 28, 2022
11m

TRZYDZIESTO-SEKUNDOWE PODSUMOWANIE:

  • Kredyt 鈥 pieni膮dze, kt贸re po偶yczasz, a nast臋pnie musisz je sp艂aci膰 鈥 nap臋dzaj膮 gospodark臋.
  • Wi臋kszy kredyt oznacza wi臋cej wydatk贸w. Wi臋ksze wydatki oznaczaj膮 wi臋kszy doch贸d, a wi臋kszy doch贸d sprawia, 偶e po偶yczkodawcy mog膮 udzieli膰 wi臋cej kredyt贸w.
  • Kredyt r贸wnie偶 tworzy d艂ug: po偶yczone pieni膮dze musz膮 zosta膰 sp艂acone, wi臋c wydatki musz膮 p贸藕niej spa艣膰.
  • Rz膮dy podnosz膮 i obni偶aj膮 stopy procentowe, aby utrzyma膰 gospodark臋 w ryzach.


Spis Tre艣ci


Wprowadzenie

Ekonomia sprawia, 偶e 艣wiat si臋 kr臋ci. G艂臋boko wp艂ywa na ka偶dego z nas w naszym codziennym 偶yciu, wi臋c z pewno艣ci膮 jest to co艣, co warto zrozumie膰, nawet na zaawansowanym poziomie.聽


Definicje 鈥瀏ospodarki鈥 s膮 r贸偶ne, ale og贸lnie rzecz bior膮c, gospodark臋 mo偶na opisa膰 jako obszar, w kt贸rym towary s膮 produkowane, konsumowane i sprzedawane. Zazwyczaj zobaczysz je omawiane na poziomie krajowym, z komentarzami i dziennikarzami odnosz膮cymi si臋 do gospodarki Stan贸w Zjednoczonych, gospodarki Chin itp. Mo偶emy jednak r贸wnie偶 spojrze膰 na dzia艂alno艣膰 gospodarcz膮 z perspektywy globalnej, bior膮c pod uwag臋 dzia艂ania i sprawy ka偶dego kraju.

W tym artykule zag艂臋bimy si臋 w koncepcje sk艂adaj膮ce si臋 na ekonomi臋, opieraj膮c si臋 na modelu Raya Dalio (wyja艣nionym w聽Jak Dzia艂a Maszyna Ekonomiczna).


Kto tworzy gospodark臋?

Zacznijmy od ma艂ej skali, zanim przejdziemy dalej. Codziennie wspieramy gospodark臋, kupuj膮c (np. artyku艂y spo偶ywcze) i sprzedaj膮c (np. pracuj膮c w zamian za pensj臋). Inne osoby, grupy, rz膮dy i firmy na ca艂ym 艣wiecie robi膮 to samo w trzech sektorach rynku.

Sektor pierwszy zajmuje si臋 wydobyciem zasob贸w naturalnych. W jego sk艂ad wchodzi mi臋dzy innymi: wycinanie drzew, wydobywanie z艂ota i rolnictwo (a to zaledwie kilka przyk艂ad贸w). Materia艂 ten jest nast臋pnie wykorzystywany w sektorze drugim, kt贸ry jest odpowiedzialny za manufaktur臋 i produkcj臋. Wreszcie sektor trzeci obejmuje us艂ugi, od reklamy po dystrybucj臋.聽
Podzia艂 na 鈥瀟rzy sektory鈥 to og贸lnie przyj臋ty model. Jednak niekt贸rzy rozszerzyli go o sektor czwarty i sektor pi膮ty w celu dalszego rozr贸偶nienia us艂ug w sektorze trzeciorz臋dnym.


Mierzenie aktywno艣ci gospodarczej

Aby okre艣li膰 kondycj臋 gospodarki, chcemy m贸c j膮 zmierzy膰. Zdecydowanie najpopularniejsz膮 metod膮 jest u偶ycie PKB, czyli Produktu Krajowego Brutto. Ta metryka ma na celu obliczenie ca艂kowitej warto艣ci towar贸w i us艂ug wyprodukowanych w kraju w danym okresie.

Og贸lnie rzecz bior膮c, rosn膮ce PKB oznacza wzrost produkcji, dochod贸w i wydatk贸w. Dzia艂a to tak偶e w drug膮 stron臋. Spadaj膮ce PKB oznacza malej膮c膮 produkcj臋, dochody i wydatki. Zauwa偶, 偶e istnieje kilka wariant贸w, kt贸rych mo偶esz u偶y膰: realne PKB uwzgl臋dnia inflacj臋, podczas gdy nominalne tego nie robi.

PKB jest nadal zaledwie przybli偶eniem, ale ma ogromne znaczenie w analizach na poziomie krajowym i mi臋dzynarodowym. Jest u偶ywany przez wszystkich, od ma艂ych uczestnik贸w rynk贸w finansowych po Mi臋dzynarodowy Fundusz Walutowy, aby uzyska膰 wgl膮d w kondycj臋 gospodarcz膮 kraj贸w.

PKB jest wiarygodnym wska藕nikiem gospodarki danego kraju, ale tak jak w przypadku聽analizy technicznej, najlepiej jest por贸wna膰 go z innymi danymi, aby uzyska膰 pe艂niejsze zrozumienie.


Kredyt, d艂ug i stopy procentowe

Po偶yczkodawcy i po偶yczkobiorcy

Dotkn臋li艣my faktu, 偶e wszystko sprowadza si臋 do kupna i sprzeda偶y. Warto zauwa偶y膰, 偶e po偶yczki s膮 r贸wnie偶 niezb臋dne. Za艂贸偶my, 偶e masz du偶膮 ilo艣膰 got贸wki, kt贸ra obecnie nic nie robi. Mo偶esz sprawi膰, 偶e twoje fundusze zaczn膮 pracowa膰, aby generowa艂y wi臋cej pieni臋dzy.

Jednym ze sposob贸w na to jest po偶yczanie ich komu艣, kto musi co艣 kupi膰, na przyk艂ad maszyny do swojej firmy. Obecnie nie maj膮 dost臋pnej got贸wki, ale po zakupie maszyny mog膮 j膮 sp艂aci膰 ze sprzeda偶y gotowego produktu. Dzia艂asz jako po偶yczkodawca, a druga strona dzia艂a jako po偶yczkobiorca.
Aby by艂o to op艂acalne, ustalasz op艂at臋 za po偶yczenie got贸wki. Je艣li po偶yczy艂e艣 100,000 dolar贸w, mo偶esz powiedzie膰 co艣 w stylu 鈥瀖o偶esz mie膰 te pieni膮dze pod warunkiem, 偶e zap艂acisz mi 1% z tej kwoty za ka偶dy miesi膮c, w kt贸rym twoja po偶yczka nie zostanie sp艂acona鈥. Ta dodatkowa op艂ata nazywa si臋 odsetkami.

Zdecydowanie si臋 na proste odsetki oznacza艂oby, 偶e druga strona jest ci winna $1,000 miesi臋cznie do momentu zwrotu pieni臋dzy. Je艣li po偶yczka zostanie sp艂acona po trzech miesi膮cach, spodziewasz si臋, 偶e otrzymasz $103,000 plus dowoln膮 okre艣lon膮 op艂at臋.

Oferuj膮c te pieni膮dze, tworzysz kredyt: umow臋, w kt贸rej po偶yczkobiorca zgadza si臋 sp艂aci膰 pieni膮dze. U偶ytkownicy kart kredytowych b臋d膮 zaznajomieni z t膮 koncepcj膮. W przypadku p艂atno艣ci kart膮, pieni膮dze nie s膮 natychmiast usuwane z konta bankowego. Nie musi ich tam nawet by膰, pod warunkiem, 偶e p贸藕niej uregulujesz rachunek.
Z kredytem przychodzi d艂ug. Dzia艂aj膮c jako po偶yczkodawca, kto艣 jest Ci winien pieni膮dze, a dzia艂aj膮c jako po偶yczkobiorca, jeste艣 winien pieni膮dze. D艂ug znika, gdy po偶yczka zostanie sp艂acona wraz z odsetkami.


Banki i stopy procentowe

Banki s膮 prawdopodobnie najbardziej znanymi typami po偶yczkodawc贸w w dzisiejszym 艣wiecie. Mo偶na o nich my艣le膰 jako o po艣rednikach (lub brokerach) mi臋dzy po偶yczkodawcami a po偶yczkobiorcami. Te instytucje finansowe faktycznie pe艂ni膮 funkcj臋 obu.

Kiedy wp艂acasz pieni膮dze do banku, robisz to pod warunkiem, 偶e Ci je zwr贸c膮. Wielu innych robi to samo. Poniewa偶 bank ma teraz w kasie tak du偶膮 ilo艣膰 got贸wki, po偶ycza j膮 po偶yczkobiorcom.

Oczywi艣cie oznacza to, 偶e bank nie zatrzyma od razu wszystkich pieni臋dzy, kt贸re jest winien. Dzia艂a w聽systemie rezerwy cz膮stkowej. To mog艂oby by膰 problematyczne, gdyby wszyscy prosili o zwrot pieni臋dzy w tym samym czasie, ale to si臋 rzadko zdarza. Kiedy jednak tak si臋 dzieje (np. je艣li wszyscy trac膮 wiar臋 w bank), nast臋puje panika bankowa, kt贸ra mo偶e doprowadzi膰 do upadku banku. Dobrym przyk艂adem s膮 akcje bankowe w Stanach Zjednoczonych w latach 1929 i 1933.
Banki zazwyczaj oferuj膮 zach臋t臋 do po偶yczania pieni臋dzy w formie st贸p procentowych. Oczywi艣cie wy偶sze stopy procentowe b臋d膮 bardziej atrakcyjne dla po偶yczkodawc贸w (poniewa偶 otrzymaj膮 wi臋cej pieni臋dzy). W przypadku po偶yczkobiorc贸w sytuacja jest odwrotna 鈥 ni偶sze stopy procentowe oznaczaj膮, 偶e nie b臋d膮 musieli p艂aci膰 tak du偶o ponad kwot臋 g艂贸wn膮.


Dlaczego kredyt jest wa偶ny?

Kredyt mo偶na postrzega膰 jako paliwo dla gospodarki. Pozwala osobom, firmom i rz膮dom wydawa膰 pieni膮dze, kt贸rych nie maj膮 w danym momencie. Dla niekt贸rych ekonomist贸w jest to problematyczne, ale wielu uwa偶a, 偶e wzrost wydatk贸w jest oznak膮 kwitn膮cej gospodarki.聽

Je艣li wydaje si臋 wi臋cej pieni臋dzy, wi臋cej ludzi otrzymuje doch贸d. Banki s膮 bardziej sk艂onne do po偶yczania ludziom o wy偶szych dochodach, co oznacza, 偶e osoby fizyczne maj膮 teraz dost臋p do wi臋kszej ilo艣ci got贸wki i kredyt贸w. Maj膮c wi臋cej got贸wki i kredyt贸w, ludzie mog膮 wydawa膰 wi臋cej, co oznacza, 偶e wi臋cej os贸b otrzymuje doch贸d, a cykl trwa.


Wi臋kszy doch贸d 鈫 wi臋cej kredyt贸w 鈫 wi臋cej wydatk贸w 鈫 wi臋kszy doch贸d.


Oczywi艣cie ten cykl nie mo偶e trwa膰 w niesko艅czono艣膰. Po偶yczaj膮c dzi艣 $100,000, jutro pozb臋dziesz si臋 ponad $100,000. Tak wi臋c, chocia偶 mo偶esz tymczasowo zwi臋kszy膰 swoje wydatki, w ko艅cu b臋dziesz musia艂 je zredukowa膰, aby sp艂aci膰 d艂ug.

Ray Dalio opisuje t臋 koncepcj臋 jako kr贸tkoterminowy cykl zad艂u偶enia, zilustrowany poni偶ej. Szacuje, 偶e te wzorce powtarzaj膮 si臋 w okresach 5-8 lat.



Na czerwono jest produktywno艣膰, kt贸ra ro艣nie w czasie. Zielona krzywa wskazuje wzgl臋dn膮 kwot臋 dost臋pnego kredytu.


Wi臋c na co dok艂adnie patrzymy? C贸偶, najpierw zauwa偶my, 偶e produktywno艣膰 stale ro艣nie. Bez kredytu spodziewaliby艣my si臋, 偶e b臋dzie to jedyne 藕r贸d艂o wzrostu 鈥 w ko艅cu musisz produkowa膰, aby otrzyma膰 doch贸d.

W pierwszej cz臋艣ci wykresu widzimy, 偶e dzi臋ki kredytowi doch贸d ro艣nie szybciej ni偶 produktywno艣膰 (powoduj膮c ekspansj臋 gospodarcz膮). Ostatecznie ekspansja zatrzymuje si臋 i prowadzi do kurczenia si臋 gospodarki. W drugiej cz臋艣ci dost臋pno艣膰 kredytu znacznie spada w wyniku pocz膮tkowego 鈥瀊umu鈥. W rezultacie trudniej jest uzyska膰 kredyt i pojawia si臋聽inflacja, co sk艂ania rz膮d do podj臋cia dzia艂a艅 naprawczych.

Przyjrzyjmy si臋 temu dok艂adniej w nast臋pnej sekcji.


Banki centralne, inflacja i deflacja

Inflacja

Za艂贸偶my, 偶e ka偶dy ma dost臋p do du偶ej ilo艣ci kredyt贸w (pierwsza cz臋艣膰 wykresu z poprzedniej sekcji). Mog膮 kupi膰 o wiele wi臋cej, ni偶 byliby w stanie bez niego, ale podczas gdy wydatki rosn膮 w zawrotnym tempie, produkcja nie. W efekcie poda偶 towar贸w i us艂ug nie ro艣nie znacz膮co, lecz popyt tak.

To, co dzieje si臋 p贸藕niej, to聽inflacja: wtedy zaczynasz widzie膰 wzrost cen towar贸w i us艂ug z powodu wi臋kszego popytu. Popularnym wska藕nikiem do pomiaru tego jest聽Indeks Cen Konsumpcyjnych (CPI), kt贸ry 艣ledzi ceny typowych towar贸w i us艂ug konsumpcyjnych w czasie.


Jak dzia艂a bank centralny?

Banki, kt贸re opisali艣my wcze艣niej, to generalnie banki komercyjne 鈥 obs艂uguj膮 g艂贸wnie osoby fizyczne i przedsi臋biorstwa. Banki centralne to jednostki rz膮dowe odpowiedzialne za zarz膮dzanie聽polityk膮 pieni臋偶n膮 danego kraju. W tej kategorii masz instytucje finansowe, takie jak Rezerwa Federalna Stan贸w Zjednoczonych, Bank Anglii, Bank Japonii i Ludowy Bank Chin. Godne uwagi funkcje obejmuj膮 dodawanie do pieni膮dza w obiegu (poprzez聽luzowanie ilo艣ciowe) i kontrolowanie st贸p procentowych.

Podniesienie st贸p procentowych to co艣, co banki centralne mog膮 zrobi膰, gdy inflacja wymknie si臋 spod kontroli. Kiedy stopy s膮 podwy偶szane, nale偶ne odsetki s膮 wy偶sze, wi臋c po偶yczanie nie wydaje si臋 tak atrakcyjne. Poniewa偶 osoby fizyczne r贸wnie偶 musz膮 sp艂aca膰 d艂ugi, oczekuje si臋, 偶e wydatki spadn膮.

W idealnym 艣wiecie wy偶sze stopy procentowe obni偶aj膮 ceny z powodu mniejszego popytu. W praktyce mo偶e to r贸wnie偶 powodowa膰 deflacj臋, kt贸ra mo偶e by膰 problematyczna w niekt贸rych sytuacjach.


Deflacja

Jak mo偶na si臋 domy艣li膰, deflacja jest przeciwie艅stwem inflacji. Definiujemy ja jako og贸lny spadek cen w pewnym okresie, zwykle spowodowany spadkiem wydatk贸w. Poniewa偶 wydatki s膮 mniejsze, mo偶e temu towarzyszy膰 recesja (zob. Wyja艣nienie Kryzysu Finansowego w 2008 r.).
Jednym z proponowanych rozwi膮za艅 deflacji jest obni偶enie st贸p procentowych. Zmniejszaj膮c odsetki nale偶ne od kredytu, osoby fizyczne s膮 zach臋cane do po偶yczania wi臋cej. Nast臋pnie, maj膮c wi臋cej dost臋pnych kredyt贸w, rz膮d przewiduje, 偶e partie w ich gospodarce zwi臋ksz膮 swoje wydatki.聽

Podobnie jak inflacj臋, deflacj臋 mo偶na mierzy膰 za pomoc膮 CPI.



Co si臋 stanie, gdy p臋knie ba艅ka gospodarcza?

Dalio wyja艣nia, 偶e wykres, kt贸ry zilustrowali艣my powy偶ej (cykl zad艂u偶enia kr贸tkoterminowego) to ma艂y cykl w ramach d艂ugoterminowego cyklu zad艂u偶enia.


D艂ugoterminowy cykl zad艂u偶enia.


Opisany powy偶ej schemat (zwi臋kszanie i zmniejszanie dost臋pno艣ci kredytu) powtarza si臋 w czasie. Jednak pod koniec ka偶dego cyklu jest wi臋cej d艂ug贸w. Ostatecznie zad艂u偶enie staje si臋 niemo偶liwe do zarz膮dzania, co prowadzi do delewarowania na du偶膮 skal臋 (gdzie ludzie pr贸buj膮 zmniejszy膰 swoje zad艂u偶enie), co jest reprezentowane przez nag艂y spadek na wykresie.

Kiedy nast臋puje delewarowanie, dochody zaczynaj膮 spada膰, a kredyty wysychaj膮. Nie mog膮c sp艂aci膰 d艂ugu, osoby fizyczne pr贸buj膮 sprzeda膰 swoje aktywa. Gdy tak wielu robi to samo, ceny aktyw贸w spadaj膮 z powodu du偶ej poda偶y.

Rynki akcji za艂amuj膮 si臋 przy takich scenariuszach, a na tym etapie bank centralny nie mo偶e obni偶y膰 st贸p procentowych, aby z艂agodzi膰 obci膮偶enie, je艣li s膮 ju偶 na poziomie 0%. Takie post臋powanie tworzy ujemne stopy procentowe, co jest kontrowersyjnym rozwi膮zaniem, kt贸re nie zawsze si臋 sprawdza.

Wi臋c co mog膮 zrobi膰? C贸偶, najbardziej oczywistym rozwi膮zaniem by艂oby zmniejszenie wydatk贸w i umorzenie d艂ugu. To jednak poci膮ga za sob膮 inne problemy: mniejsze wydatki oznaczaj膮, 偶e firmy nie b臋d膮 tak dochodowe, co oznacza, 偶e dochody pracownik贸w spadn膮. Bran偶e b臋d膮 musia艂y zmniejszy膰 si艂臋 robocz膮, co doprowadzi do wy偶szych st贸p bezrobocia.

W贸wczas ni偶sze dochody i mniejsza si艂a robocza oznaczaj膮, 偶e rz膮d nie mo偶e pobiera膰 tak du偶ych podatk贸w. Jednocze艣nie musi wyda膰 wi臋cej, aby zapewni膰 zwi臋kszon膮 liczb臋 bezrobotnych obywateli. Poniewa偶 wydaje wi臋cej, ni偶 otrzymuje, ma deficyt bud偶etowy.
Proponowanym tutaj rozwi膮zaniem jest rozpocz臋cie drukowania pieni臋dzy (sprawienie, 偶e聽drukarka pieni臋dzy zacznie robi膰 pieni膮dze, jak to jest znane w kr臋gach聽kryptowalut). Dysponuj膮c tymi pieni臋dzmi,聽bank centralny mo偶e po偶ycza膰 rz膮dowi, kt贸ry nast臋pnie pr贸buje pobudzi膰 gospodark臋, ale mo偶e to r贸wnie偶 prowadzi膰 do problem贸w.
Tworzenie pieni臋dzy z powietrza powoduje inflacj臋, poniewa偶 zwi臋ksza poda偶 pieni膮dza. To 艣liskie nachylenie, kt贸re mo偶e ostatecznie doprowadzi膰 do聽hiperinflacji, w kt贸rej inflacja przyspiesza tak szybko, 偶e niszczy warto艣膰 waluty i prowadzi do katastrofy gospodarczej. Wystarczy spojrze膰 na przyk艂ady Republiki Weimarskiej z lat dwudziestych XX wieku, Zimbabwe pod koniec XXI wieku czy Wenezueli pod koniec 2010 roku, aby zobaczy膰, jaki wp艂yw mo偶e mie膰 hiperinflacja.

W por贸wnaniu z cyklami kr贸tkoterminowymi d艂ugoterminowy cykl zad艂u偶enia rozgrywa si臋 w znacznie d艂u偶szych ramach czasowych. Uwa偶a si臋, 偶e wyst臋puje co 50鈥75 lat.


Jak to wszystko si臋 艂膮czy?

Om贸wili艣my tutaj sporo temat贸w. Ostatecznie model Dalio obraca si臋 wok贸艂 dost臋pno艣ci kredytu 鈥撀爄m wi臋cej kredyt贸w, tym bardziej gospodarka kwitnie. Przy mniejszej ilo艣ci kredyt贸w kurczy si臋. Te zdarzenia naprzemiennie tworz膮 kr贸tkoterminowe cykle zad艂u偶enia, kt贸re z kolei sk艂adaj膮 si臋 na cz臋艣膰 d艂ugoterminowych cykli zad艂u偶enia.

Stopy procentowe wp艂ywaj膮 w du偶ej mierze na zachowania uczestnik贸w gospodarki. Gdy stawki s膮 wysokie, oszcz臋dzanie ma wi臋kszy sens, poniewa偶 wydatki nie s膮 tak du偶ym priorytetem. Kiedy s膮 obni偶ane, wydawanie wydaje si臋 bardziej racjonaln膮 decyzj膮.


Przemy艣lenia ko艅cowe

Ekonomiczna maszyna jest tak kolosalna, 偶e mo偶e by膰 trudno poj膮膰 wszystkie jej elementy. Jednak patrz膮c uwa偶nie, mo偶emy zobaczy膰 te same wzorce powtarzaj膮ce si臋 w k贸艂ko, gdy uczestnicy zawieraj膮 mi臋dzy sob膮 transakcje.

Mamy nadziej臋, 偶e na tym etapie lepiej zrozumieli艣cie relacje mi臋dzy po偶yczkodawcami a po偶yczkobiorcami, znaczenie kredytu i d艂ugu oraz kroki, kt贸re banki centralne podejmuj膮, aby spr贸bowa膰 z艂agodzi膰 katastrof臋 gospodarcz膮.