Czym jest Inflacja?
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Czym jest Inflacja?

Czym jest Inflacja?

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Nov 28, 2018Zaktualizowane Apr 20, 2023
10m


Wyja艣nij Mi To, Jakbym Mia艂 Pi臋膰 Lat (ELI5)

Pewnie nieraz s艂ysza艂e艣, jak twoja babcia opowiada艂a o tym, jak to wszystko by艂o ta艅sze za czas贸w jej m艂odo艣ci? To w艂a艣nie zas艂uga inflacji.To ona powoduje, 偶e dzi艣 wszystko jest dro偶sze, ni偶 kiedy艣. Powodowana jest ona nieprawid艂owo艣ciami w poda偶y i popycie dla produkt贸w i us艂ug, co powoduje wzrost cen.

Inflacja by膰 mo偶e ma swoje zalety, jednak og贸lnie rzecz bior膮c, nie jest ona po偶膮danym efektem: dlaczego mia艂by艣 chcie膰 oszcz臋dza膰 swoje pieni膮dze, je偶eli nast臋pnego dnia by艂yby one warte mniej? Aby kontrolowa膰 inflacj臋, rz膮dy wdra偶aj膮 polityk臋 maj膮c膮 na celu ograniczanie wydatk贸w.


Spis Tre艣ci


Wprowadzenie

Inflacje mo偶na zdefiniowa膰 jako zmniejszenie si艂y nabywczej danej waluty. Jest to trwa艂y wzrost cen d贸br i us艂ug w danej ekonomii.

Podczas gdy 鈥渞elatywna zmiana cen鈥 oznacza wzrost ceny jednego lub kilku d贸br, inflacja odnosi si臋 do wzrostu koszt贸w niemal wszystkich element贸w danej ekonomii. Jest to tak偶e zjawisko d艂ugoterminowe 鈥 wzrost cen musi by膰 trwa艂y, a nie sporadyczny.

Wi臋kszo艣膰 kraj贸w przeprowadza coroczne pomiary wska藕nik贸w inflacji. Zazwyczaj inflacj臋 wyra偶a si臋 jako zmian臋 procentow膮: ro艣nie i maleje ona w stosunku do poprzedniego okresu bada艅.

W tym artykule pochylimy si臋 nad r贸偶nymi przyczynami inflacji, sposobami jej mierzenia oraz jej wp艂ywem (zar贸wno tym pozytywnym, jak i negatywnym) na ekonomi臋.


Przyczyny inflacji

Na podstawowym poziomie istniej膮 dwie g艂贸wne przyczyny inflacji. Pierwsz膮 z nich jest nag艂y wzrost rzeczywistej waluty w cyrkulacji (poda偶y). Dla przyk艂adu, gdy europejscy konkwistadorzy podporz膮dkowali sobie zachodni膮 p贸艂kul臋 w 15. wieku, ogromne ilo艣ci z艂ota i srebra wp艂yn臋艂y do Europy, co spowodowa艂o inflacj臋 (poda偶 by艂a zbyt du偶a).

Po drugie inflacja mo偶e wyst膮pi膰 z powodu niedoboru poda偶y danego dobra, na kt贸re jest wysoki popyt. Mo偶e to wywo艂a膰 wzrost ceny danego dobra, kt贸ry mo偶e mie膰 wp艂yw na ca艂膮 ekonomi臋. Rezultatem mo偶e okaza膰 si臋 wzrost praktycznie wszystkich d贸br i us艂ug.

Je偶eli jednak zaczniemy g艂臋biej analizowa膰 inflacj臋, mo偶emy wyr贸偶ni膰 kilka rodzaj贸w zdarze艅, kt贸re mog膮 do niej doprowadzi膰. Dzisiaj, wyr贸偶nimy od reszty inflacj臋 popytow膮, inflacj臋 kosztow膮 i wbudowan膮 inflacj臋. Istniej膮 tak偶e inne rodzaje, jednak ta tr贸jka to g艂贸wne warianty, kt贸re uwzgl臋dnia 鈥渕odel tr贸jk膮tny鈥 zaproponowany przez ekonomist臋 Roberta J. Gordona.


Inflacja popytowa

Inflacja popytowa jest najcz臋stszym rodzajem inflacji, a jest ona powodowana wzrostem wydatk贸w konsument贸w. W tym przypadku popyt przewy偶sza poda偶 na dobra i us艂ugi 鈥 zjawisko powoduj膮ce wzrost cen.

Aby to zilustrowa膰, rozwa偶my rynek, na kt贸rym piekarz sprzedaje swoje dobra. Mo偶e on wyprodukowa膰 mniej wi臋cej 1,000 bochenk贸w chleba tygodniowo. Ten system si臋 sprawdza, gdy偶 mniej wi臋cej tyle jest w stanie sprzeda膰 w tym czasie.

Jednak za艂贸偶my, 偶e nast膮pi艂o znaczne zwi臋kszenie popytu na chleb. By膰 mo偶e warunki ekonomiczne si臋 poprawi艂y, dzi臋ki czemu konsumenci mog膮 wydawa膰 wi臋cej. W zwi膮zku z tym ceny bochenk贸w chleba prawdopodobnie wzrosn膮.

Dlaczego? C贸偶, maksimum produkcji naszego piekarza to 1,000 bochenk贸w tygodniowo. Ani jego pracownicy, ani jego piece nie b臋d膮 w stanie wyprodukowa膰 wi臋cej chleba. Oczywi艣cie piekarz mo偶e zatrudni膰 wi臋cej pracownik贸w, albo kupi膰 kolejne piece, jednak to wymaga czasu.

Na ten moment mamy zbyt wielu klient贸w i zbyt ma艂o chleba. Niekt贸rzy klienci s膮 w stanie zap艂aci膰 wi臋cej za bochenek, wi臋c naturalnie piekarz zwi臋ksza cen臋 chleba.

Teraz wyobra藕 sobie, 偶e poprawa warunk贸w ekonomicznych nie tylko zwi臋kszy艂a popyt na chleb, ale tak偶e na mleko, olej i kilka innych produkt贸w. W ten spos贸b tworzy si臋 inflacja popytowa. Ludzie zaczynaj膮 kupowa膰 coraz wi臋cej d贸br, przez co popyt ro艣nie szybciej, ni偶 poda偶 鈥 co powoduje wzrost cen.


Inflacja kosztowa

Inflacja kosztowa ma miejsce, kiedy wzrost poziomu cen jest wynikiem wzrostu kosztu surowc贸w lub produkcji. Tak jak sama nazwa wskazuje, to koszta 鈥減chaj膮鈥 cen臋 do g贸ry.

Odwied藕my ponownie naszego piekarza. Kupi艂 do swojej piekarni nowy piec i zatrudni艂 kilku nowych pracownik贸w, dzi臋ki czemu jest w stanie produkowa膰 teraz 4,000 bochenk贸w tygodniowo. Na ten moment poda偶 dogania popyt i wszyscy s膮 szcz臋艣liwi.

Jednak pewnego dnia piekarz dostaje niefortunn膮 wiadomo艣膰. Zbiory zbo偶a w tym roku by艂y szczeg贸lnie s艂abe, co oznacza niewystarczaj膮c膮 ilo艣膰 zaopatrzenia dla piekarni w tym regionie. Piekarz musi zap艂aci膰 wi臋cej za zbo偶e, kt贸rego potrzebuje do produkcji bochenk贸w. Z racji dodatkowych wydatk贸w, musi podnie艣膰 cen臋 za chleb, nawet je艣li popyt konsument贸w nie wzr贸s艂.

Inn膮 mo偶liwo艣ci膮 jest wzrost p艂acy minimalnej przez rz膮d. To zwi臋ksza koszt produkcji piekarza, gdy偶 musi wi臋cej p艂aci膰 swoim pracownikom, wi臋c po raz kolejny cena bochenka chleba wzrasta.

Na wi臋ksz膮 skal臋 inflacja kosztowa jest zazwyczaj powodowana niedoborem surowc贸w (takich jak zbo偶e, czy ropa naftowa), podwy偶szonym opodatkowaniem towar贸w przez rz膮d lub spadkiem kurs贸w wymiany walut (powoduj膮cych wy偶sze koszty importu).


Wbudowana inflacja

Wbudowana inflacja (lub inflacja kacowa) to typ inflacji, kt贸ry jest wynikiem dzia艂alno艣ci gospodarczej z przesz艂o艣ci. Dlatego te偶 mog膮 j膮 wywo艂a膰 np. dwa poprzednie rodzaje inflacji, je偶eli utrzymywa艂y si臋 przez d艂u偶szy czas. Wbudowana inflacja jest 艣ci艣le zwi膮zana z poj臋ciami oczekiwa艅 inflacyjnych i spirali cen i wynagrodze艅.聽
Pierwsze opisuje idee, 偶e 鈥 po okresie inflacji 鈥 gospodarstwa domowe i przedsi臋biorstwa oczekuj膮, 偶e inflacja b臋dzie si臋 utrzymywa膰 w przysz艂o艣ci. Je偶eli w poprzednich latach istnia艂a inflacja, pracownicy staj膮 si臋 bardziej sk艂onni do negocjacji wy偶szych wynagrodze艅, zach臋caj膮c przy tym przedsi臋biorstwa do zwi臋kszenia cen swoich produkt贸w lub us艂ug.

Spirala cen i wynagrodze艅 ilustruj臋 tendencj臋 wbudowanej inflacji do powodowania dalszej inflacji. Mo偶e si臋 tak zdarzy膰, 偶e pracownicy i pracodawcy nie mog膮 doj艣膰 do porozumienia w kwestii warto艣ci wynagrodzenia. Pracownicy 偶膮daj膮 wy偶szych p艂ac, gdy偶 chc膮 chroni膰 sw贸j dobrobyt przed spodziewan膮 inflacj膮, za艣 pracodawcy s膮 zmuszeni do podwy偶szenia koszt贸w swoich produkt贸w. W takiej sytuacji pracownicy b臋d膮 偶膮da膰 jeszcze wi臋kszych p艂ac z racji zwi臋kszenia si臋 cen d贸br i us艂ug, co dalej podniesie owe ceny 鈥 i w ten spos贸b tworzy si臋 spirala inflacji.


艢rodki zaradcze wobec inflacji


Niekontrolowana inflacja mo偶e by膰 szkodliwa dla ekonomii, dlatego te偶 ci臋偶ko si臋 dziwi膰, 偶e rz膮dy staraj膮 si臋 z ni膮 aktywnie walczy膰. Mog膮 to robi膰 poprzez zmian臋 poda偶y got贸wki i wprowadzanie zmian w polityce monetarnej i fiskalnej.
Banki centralne (takie jak Ameryka艅ska Rezerwa Federalna) maj膮 moc zmieniania poda偶y pieni臋dzy fiat poprzez zwi臋kszanie i zmniejszanie ich ilo艣ci w cyrkulacji. Cz臋stym przyk艂adem jest ilo艣ciowe 艂agodzenie (QE), podczas kt贸rego banki centralne kupuj膮 aktywa bankowe, aby wpu艣ci膰 do gospodarki 艣wie偶o wydrukowane pieni膮dze. Akurat to dzia艂anie samo w sobie mo偶e pobudzi膰 inflacj臋, wi臋c nie korzysta si臋 z niego by z ni膮 walczy膰.

W przeciwie艅stwie do QE istnieje ilo艣ciowe zaostrzenie (QT), czyli polityka monetarna maj膮ca na celu zmniejszenie inflacji poprzez zmniejszenie poda偶y pieni膮dza. Jednak istnieje niewiele dowod贸w, kt贸re potwierdza艂yby stosowanie QT jako skutecznego narz臋dzia walki z inflacj膮. W praktyce wi臋kszo艣膰 bank贸w centralnych kontroluj臋 to zjawisko poprzez podniesienie st贸p procentowych.


Wy偶sze stopy procentowe

Wy偶sze stopy procentowe powoduj膮, 偶e po偶yczanie pieni臋dzy staje si臋 dro偶sze. W rezultacie kredyty trac膮 na atrakcyjno艣ci w oczach konsument贸w i przedsi臋biorstw. Na poziomie konsumenckim stopy procentowe zniech臋c膮 do nadmiernych wydatk贸w, powoduj膮c przez to spadek popytu na dobra i us艂ugi.

Oszcz臋dzanie w tych okresach staj臋 si臋 o wiele bardziej atrakcyjn膮 opcj膮, a tak偶e bardziej op艂acalnym zaczyna by膰 po偶yczanie pieni臋dzy. Jednak偶e mo偶e to wyhamowa膰 wzrost gospodarczy, gdy偶 biznesy i gospodarstwa domowe s膮 o wiele ostro偶niejsze podczas brania kredyt贸w w celu inwestowania i wydawania.


Zmiany w polityce fiskalnej

O ile wi臋kszo艣膰 kraj贸w korzysta ze zmian w polityce monetarnej w celu kontroli inflacji, zmiany w polityce fiskalnej tak偶e s膮 pewnego rodzaju wyj艣ciem. Polityka fiskalna odnosi si臋 do dzia艂a艅 rz膮d贸w polegaj膮cych na wydawaniu i zmienianiu podatk贸w, aby wp艂yn膮膰 na ekonomi臋.聽

Je偶eli rz膮d zwi臋kszy podatek dochodowy, na przyk艂ad, osoby fizyczne b臋d膮 mia艂y mniej dochodu do dyspozycji. Powoduje to spadek popytu na rynku, co teoretycznie powinno zmniejszy膰 inflacj臋. Jest to jednak niebezpieczna 艣cie偶ka, gdy偶 ludno艣膰 mo偶e 藕le przyj膮膰 informacj臋 o wy偶szych podatkach.


Mierzenie inflacji za pomocu indeksu cen

A wi臋c om贸wili艣my sposoby na walk臋 z inflacj膮, jednak sk膮d wiadomo, 偶e w og贸le jest z czym walczy膰? Pierwszym krokiem jest zidentyfikowanie inflacji poprzez zmierzenie jej. Zazwyczaj robi si臋 poprzez 艣ledzenie indeksu przez okre艣lony czas. W wielu krajach stosuje si臋 Wska藕nika Cen D贸br i Us艂ug (CPI) do pomiaru tego zjawiska.

CPI bierze pod uwag臋 cen臋 szerokiej gamy produkt贸w konsumenckich. Stosuje si臋 艣redni膮 wa偶on膮 do okre艣lenia warto艣ci takiego 鈥渒oszyka鈥 d贸br i us艂ug kupowany przez przeci臋tne gospodarstwo domowe. Robi si臋 tak co jaki艣 czas, a otrzymany wynik por贸wnuje si臋 z poprzednimi. Podmioty takie jak Bureau of Labor Statistics (BLS) w Stanach Zjednoczonych zbiera dane ze sklep贸w z ca艂ego kraju, aby zagwarantowa膰 dok艂adno艣膰 swoich oblicze艅.

CPI dla twojego 鈥渞oku bazowego鈥 mo偶e wynosi膰 100, a dla roku dwa lata p贸藕niej ten wska藕nik mo偶e wynosi膰 np. 110. Oznacza to, 偶e na przestrzeni dw贸ch lat ceny wzros艂y o 10%.

Niewielka inflacja nie koniecznie musi oznacza膰 co艣 z艂ego. Wyst臋puje ona naturalnie w systemach opieraj膮cych si臋 o pieni膮dze fiducjarne i w pewien spos贸b jest ona pozytywna, gdy偶 zach臋ca do wydawania i po偶yczania. Inflacj臋 powinno si臋 zawsze obserwowa膰 i 艣ledzi膰, aby nie dopu艣ci膰 do jej zbytniego wzrostu, podczas kt贸rego uwydatnia si臋 jej negatywny wp艂yw na ekonomi臋.



Zalety i wady inflacji

Na pierwszy rzut oka inflacja mo偶e si臋 wydawa膰 czym艣, czego powinni艣my za wszelk膮 cen臋 unika膰. Jednak jest ona nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 dzisiejszej ekonomii i w rzeczywisto艣ci jest to temat maj膮cy swoje jasne i ciemne strony. Pochylmy si臋 nad wadami i zaletami inflacji.


Zalety inflacji

Zwi臋kszone wydatki, inwestycje i po偶yczki

Tak jak wspomnieli艣my wcze艣niej, niski poziom inflacji mo偶e by膰 korzystny dla ekonomii, gdy偶 stymuluje on wydatki, inwestycje i po偶yczki. Bardziej sensowne jest nabywanie d贸br i us艂ug natychmiastowo, gdy偶 inflacja sprawia, 偶e w przysz艂o艣ci ta sama ilo艣膰 got贸wki b臋dzie mia艂a ni偶sz膮 si艂臋 nabywcz膮.


Wy偶sze zyski

Inflacja zach臋ca przedsi臋biorstwa do sprzedawania swoich d贸br i us艂ug po wy偶szych cenach, aby chroni膰 si臋 przed jej skutkami. W takim wypadku przedsi臋biorstwa mog膮 uzasadni膰 podwy偶k臋 cen swoich d贸br i us艂ug, ale mog膮 r贸wnie偶 podnie艣膰 cen臋 delikatniej wy偶ej, ni偶 to konieczne, aby osi膮gn膮膰 troch臋 dodatkowych zysk贸w.


Jest lepsza ni偶 deflacja

Jak mo偶esz przypuszcza膰 po nazwie tego zjawiska, deflacja jest przeciwie艅stwem inflacji i charakteryzuje si臋 spadkiem cen w d艂u偶szym okresie. Z racji, 偶e ceny malej膮, op贸藕nianie swoich zakup贸w ma wi臋kszy sens dla konsument贸w, gdy偶 w niedalekiej przysz艂o艣ci za ten sam towar zap艂ac膮 mniej. Ma to negatywny wp艂yw na ekonomi臋, gdy偶 znacznie spada popyt na dobra i us艂ugi.

W przesz艂o艣ci okresy deflacji charakteryzowa艂y si臋 wysokim bezrobociem i przestawieniem si臋 spo艂ecze艅stwa na oszcz臋dzanie. Mimo, 偶e nie jest to z艂a rzecz dla pojedynczej osoby, deflacja zatrzymuje wzrost gospodarczy.


Wady inflacji

Dewaluacja waluty i hiperinflacja

Znalezienie w艂a艣ciwej stopy inflacji jest trudne i niekontrolowanie jej mo偶e doprowadzi膰 do katastrofalnych skutk贸w. Koniec ko艅c贸w powoduje ona erozj臋 dorobk贸w spo艂ecze艅stwa: je偶eli posiadasz $100,000 w got贸wce pod materacem, za 10 lat te same pieni膮dze nie zapewni膮 tobie tyle samo d贸br i us艂ug.

Wysoka inflacja mo偶e doprowadzi膰 do hiperinflacji, kt贸ra nast臋puje mniej wi臋cej, gdy ceny rosn膮 o wi臋cej ni偶 50% miesi臋cznie. P艂acenie $15 za podstawowe dobra, kt贸re jeszcze tydzie艅 temu kosztowa艂y $10 nie jest idealn膮 sytuacj膮, kt贸ra niestety lubi si臋 pogarsza膰. W okresach hiperinflacji ceny cz臋sto przekraczaj膮 stop臋 50%, w rezultacie niszcz膮c walut臋 i ekonomi臋.


Niepewno艣膰

Je偶eli inflacja jest wysoka, nast臋puje okres niepewno艣ci. Gospodarstwa domowe i przedsi臋biorstwa nie s膮 pewne, dok膮d zmierza ekonomia, wi臋c s膮 o wiele ostro偶niejsze z wydawaniem swoich pieni臋dzy 鈥 co hamuje rozw贸j gospodarki.


Interwencje rz膮dowe

Niekt贸rzy sprzeciwiaj膮 si臋 pomys艂owi, aby rz膮dy kontrolowa艂y inflacj臋, powo艂uj膮c si臋 na zasady wolnego rynku. Twierdz膮, 偶e mo偶liwo艣膰 rz膮du do 鈥渒reowania nowych pieni臋dzy鈥 (lub jak to sie m贸wi w kr臋gach krypto, Brrrrr) podwa偶a podstawowe zasady ekonomii.


Przemy艣lenia ko艅cowe

Skutkiem inflacji jest, 偶e ceny rosn膮 z biegiem czasu, powoduj膮c wzrost koszt贸w utrzymania. Jest to zjawisko, kt贸re jednak musimy zaakceptowa膰 鈥 koniec ko艅c贸w, poprawnie kontrolowana, mo偶e ona mie膰 pozytywny wp艂yw na ekonomi臋.

W dzisiejszym 艣wiecie najlepszym lekarstwem na inflacj臋 s膮 zmiany w politykach monetarnych i fiskalnych, kt贸re pozwalaj膮 rz膮dom na kontrol臋 rosn膮cych cen. Jednak te zmiany trzeba wprowadza膰 z odpowiedni膮 ostro偶no艣ci膮, gdy偶 ich niestaranna realizacja mo偶e tylko pog艂臋bi膰 niszcz膮cy efekt inflacji na ekonomi臋.


Nadal masz pytania dotycz膮ce inflacji? Sprawd藕 nasz膮 platform臋 pyta艅 i odpowiedzi Ask Academy, gdzie spo艂eczno艣膰 Binance odpowie na Twoje pytania.