Meta Evrenin K─▒sa Bir Tarih├žesi ve Kriptonun Buradaki Rol├╝
Ana sayfa
Makaleler
Meta Evrenin K─▒sa Bir Tarih├žesi ve Kriptonun Buradaki Rol├╝

Meta Evrenin K─▒sa Bir Tarih├žesi ve Kriptonun Buradaki Rol├╝

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Dec 9, 2022G├╝ncellenme: Feb 14, 2023
9m

K─▒sa ├ľzet

"Meta Evren" terimi, fiziksel ve dijital d├╝nyalar─▒m─▒z─▒n kesi┼čti─či kolektif sanal alanlar─▒ tan─▒mlar. Bu kavram, bilim kurgu merakl─▒lar─▒n─▒n zihinlerini uzun y─▒llard─▒r kurcalamaktad─▒r. Fakat teknolojik geli┼čmeler ve internetin yayg─▒nla┼čmas─▒yla ancak son zamanlarda ger├že─če d├Ân├╝┼čme emareleri g├Âstermeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Meta evrenin in┼ča edilmesi i├žin merkeziyetsiz ve g├╝venli bir platform olu┼čturmaya y├Ânelik bir altyap─▒ sa─člamas─▒ nedeniyle blockchain teknolojisinin meta evrendeki rol├╝ de gitgide daha fazla ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r.

Giri┼č

"Meta Evren" terimi ilk olarak 90'lar─▒n ba┼č─▒nda bilim kurgu d├╝nyas─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Meta evren kavram─▒, son teknolojik yenilikler sayesinde o zamandan bu yana geli┼čmi┼čtir. Ayr─▒ca, hem sosyal hem de ekonomik faaliyetler i├žin potansiyel bir dijital platform olmas─▒yla gitgide daha fazla ilgi ├žekmektedir.

Blockchain teknolojisinin ve kripto paran─▒n y├╝kseli┼či de meta evrenin geli┼čiminde ├Ânemli bir rol oynam─▒┼čt─▒r. Bir├žok proje merkeziyetsiz ve sarmalay─▒c─▒ sanal d├╝nyalar yaratmak i├žin bu teknolojileri kullanarak meta evren ├╝zerinde ├žal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu makale, meta evrenin k─▒sa bir tarih├žesini sunacak ve kriptonun meta evrenin geli┼čimindeki rol├╝nden bahsedecektir.

Meta Evreni Tan─▒mlamak

Meta evren hen├╝z tam anlam─▒yla tan─▒mlanm─▒┼č de─čildir. Fakat genel fikir, meta evrenin dijital ve ger├žek d├╝nyalardaki hayatlar─▒m─▒z─▒ birbirine ba─člayan bir sanal d├╝nya oldu─ču y├Ân├╝ndedir. Baz─▒lar─▒ meta evreni ├ževrimi├ži deneyimlerimizi interaktif ve sarmalay─▒c─▒ k─▒lacak internetin bir sonraki a┼čamas─▒ olarak g├Ârmektedir.

Meta evren tek bir ├╝r├╝n, hizmet veya projeden ├žok daha fazlas─▒n─▒ kapsad─▒─č─▒ i├žin onu tan─▒mlamak zordur. Bu kavram art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik (AR), sanal ger├žeklik (VR), yapay zeka (AI), 3D yeniden yap─▒land─▒rma ve nesnelerin interneti (IoT) gibi farkl─▒ teknolojileri birle┼čtirir.

Bu terimin ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ yer olan bilim kurguda "meta evren" olduk├ža sarmalay─▒c─▒ ve interaktif bir sanal d├╝nya olarak tasvir edilir. G├╝n├╝m├╝zde blockchain teknolojisi ve kripto paralar, bu kavram─▒ hayata ge├žirmek i├žin uygulanabilir ad─▒mlar atmaktad─▒r.

Web3 ak─▒m─▒ meta evrenin yaln─▒zca bilim kurgu t├╝r├╝yle s─▒n─▒rl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, aksine halihaz─▒rda var olan bir ┼čey olabilece─čini g├Âstermi┼čtir. Web3, geli┼čtiricileri oyna-kazan (P2E) oyunlar─▒ gibi meta evren benzeri merkeziyetsiz uygulamalar (DApp) geli┼čtirmeye te┼čvik etmektedir. Axie Infinity, The Sandbox ve Decentraland gibi oyunlar ┼čimdiden meta evrenin baz─▒ ├Âzelliklerini b├╝nyelerinde bar─▒nd─▒rarak oyuncular─▒n hayatlar─▒n─▒ ├ževrimi├ži d├╝nyalara ba─člamaktad─▒r.

Meta Evrenin K─▒sa Bir Tarih├žesi┬á

Y─▒llar i├žinde farkl─▒ fikir ve teknolojik geli┼čmeler bizi ┼ču anda anlad─▒─č─▒m─▒z meta evren kavram─▒na yak─▒nla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Binok├╝ler g├Ârme kavram─▒ndan Bitcoin ve Ethereum'un yarat─▒lmas─▒na ve Facebook'un yeniden markala┼čmas─▒na kadar meta evren derin temellere sahiptir.┬á

1838

Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi meta evren, insanlar─▒n dijital ortamlar─▒n sarmalay─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ deneyimlemesi i├žin muhtemelen sanal ger├žeklik (VR) teknolojisini kullanacakt─▒r. VR'nin en eski ├Ârne─či, bilim insan─▒ Sir Charles Wheatstone'un 1838'de tek bir 3D g├Âr├╝nt├╝ olu┼čturarak "binok├╝ler g├Ârme" kavram─▒n─▒ ortaya atmas─▒d─▒r.

Bu ilk ara┼čt─▒rma, bir g├Âr├╝nt├╝ olu┼čturmak i├žin derinlik yan─▒lsamas─▒n─▒ kullanan bir teknoloji olan stereoskoplar─▒n geli┼čtirilmesine yol a├žm─▒┼čt─▒r - bu da g├╝n├╝m├╝zde VR g├Âzl├╝klerinin kulland─▒─č─▒ teknolojinin ayn─▒s─▒d─▒r.┬á

1935

Amerikal─▒ bilim kurgu yazar─▒ Stanley Weinbaum, okuyucular─▒ sanal ger├žeklik olas─▒l─▒─č─▒yla tan─▒┼čt─▒ran Pygmalion's Spectacles adl─▒ kitab─▒ yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Kitab─▒n ana karakteri, t├╝m insan duyular─▒n─▒ taklit eden ve i├žinde bulunulan d├╝nyay─▒ ger├žekmi┼č gibi g├Âsteren bir g├Âzl├╝k kullanarak kendini kurgusal bir d├╝nyaya kapt─▒r─▒r.

1938

Frans─▒z ┼čair ve oyun yazar─▒ Antonin Artaud'nun "sanal ger├žeklik" veya "la r├ęalit├ę virtuelle" terimini ilk kullanan ki┼či oldu─ču s├Âylenir. Artaud, tiyatrolar─▒n alternatif d├╝nyalar yaratmak i├žin karakter, nesne ve g├Âr├╝nt├╝leri nas─▒l sahneleyebilece─činden bahsetti─či The Theatre and its Double adl─▒ makale koleksiyonunda bu konu hakk─▒nda yazm─▒┼čt─▒r.

1962

Amerikal─▒ film yap─▒mc─▒s─▒ Morton Heilig, insanlar─▒ ba┼čka bir yerde motosiklet kullan─▒yormu┼č gibi hissettiren bir makine yapm─▒┼čt─▒r. Sensorama adl─▒ bu cihaz, hareketli bir koltuk, kokular ve 3 boyutlu ekranlar gibi efektleri bir araya getirerek kullan─▒c─▒lar─▒n─▒ farkl─▒ bir ger├žeklikle sarmalam─▒┼čt─▒r. Makine, prototip a┼čamas─▒n─▒ hi├žbir zaman ge├žememi┼č olsa da yan─▒lsama ile ger├žeklik aras─▒ndaki ├žizgileri bulan─▒kla┼čt─▒rma olas─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir.

1984

Sanal ger├žeklik ├Ânc├╝leri Jaron Lanier ve Thomas G. Zimmerman, VR g├Âzl├╝kleri ve veri eldivenleri (veya kablolu eldivenler) gibi VR ├╝r├╝nlerini geli┼čtiren ve satan ilk ┼čirketlerden biri olan VPL Research, Inc.'i kurmu┼čtur.

1989

─░ngiliz bilgisayar m├╝hendisi Tim Berners-Lee, CERN'de ├žal─▒┼č─▒rken ilk World Wide Web (D├╝nya ├çap─▒nda A─č) fikrini i├žeren ilk makaleyi yazm─▒┼čt─▒r. A─č ilk a┼čamada d├╝nya genelinde ├╝niversite ve kurumlar─▒n bilgi payla┼čabilmesi i├žin yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á

1992

Meta evren kavram─▒ ilk kez Neal Stephenson'─▒n bilim kurgu roman─▒ Parazit'te kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Amerikal─▒ bilim kurgu yazar─▒, insanlar─▒n daha iyi bir alternatif ger├žekli─če ka├žmak i├žin dijital avatarlar─▒ kullanmas─▒na imkan tan─▒yan distopik bir gelecek tasvir etmi┼čtir.┬á

1993

Bilgisayar m├╝hendisleri Moni Naor ve Cynthia Dwork, hizmet reddi sald─▒r─▒lar─▒ ve a─č spam'leri gibi hizmet k├Ât├╝ye kullan─▒mlar─▒n─▒ engellemek i├žin i┼č ispat─▒ (Proof of Work - PoW) kavram─▒n─▒ geli┼čtirmi┼čtir. Bu mekanizma, hizmet talep edenlerden bilgisayar i┼člem s├╝resi gibi i┼č ispatlar─▒ talep ederek a─čdaki istenmeyen davran─▒┼člar─▒ kontrol alt─▒na alm─▒┼čt─▒r.┬á

2003

Linden Lab, multimedya platformu Second Life'─▒ kullan─▒ma sunmu┼čtur. Bu platform tam anlam─▒yla sarmalay─▒c─▒ olmasa da (g├Âzl├╝k veya eldivenler kullan─▒lmaz) kullan─▒c─▒lar bilgisayarlar─▒n─▒ kullanarak ke┼čfetmek, etkile┼čim kurmak ve i├žerik ├╝retmek i├žin ortak sanal d├╝nyalara ba─članabilir. Second Life bir oyun olarak de─čil, herkesin yeni bir dijital ki┼čilik olu┼čturabilece─či ├ževrimi├ži bir bulu┼čma noktas─▒ olarak g├Âr├╝l├╝r.

2006

Roblox Corporation, kullan─▒c─▒lar─▒n ├že┼čitli ├žok oyunculu oyunlar─▒ oynamas─▒na imkan tan─▒yan oyun platformu Roblox'u piyasaya s├╝rm├╝┼čt├╝r. Kullan─▒c─▒lar, ayr─▒ca ba┼čkalar─▒n─▒n oynayabilmesi i├žin kendi oyunlar─▒n─▒ da geli┼čtirebilir. Roblox ├╝cretsiz olarak oynanabilse de kullan─▒c─▒lar─▒n platformun sanal paras─▒ Robux'u harcayabilecekleri oyun i├ži bir ma─čaza da bulunmaktad─▒r.

2007

Google, mevcut Haritalar ├╝r├╝n├╝ne eklemek ├╝zere Sokak G├Âr├╝n├╝m├╝'n├╝ kullan─▒ma sunmu┼čtur. Sokak G├Âr├╝n├╝m├╝, insanlar─▒n bir haritay─▒ ger├žek d├╝nyan─▒n bir temsiline d├Ân├╝┼čt├╝rmesine imkan tan─▒r ÔÇö herkes bir soka─č─▒ ger├žek hayatta g├Âr├╝nd├╝─č├╝ ┼čekliyle mobil cihaz─▒nda veya bilgisayar─▒nda g├Âr├╝nt├╝leyebilir.┬á

2009

Satoshi Nakamoto, ilk b├╝y├╝k merkeziyetsiz blockchain ve kripto para Bitcoin'i 2008 y─▒l─▒nda duyurmu┼čtur. 2009'da ise ilk BTC'yi ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r.

2012

Giri┼čimci Palmer Luckey, kullan─▒c─▒lar─▒ ├žal─▒┼čabilecekleri, sosyalle┼čebilecekleri ve e─členebilecekleri ├╝├ž boyutlu bir sanal d├╝nyaya ba─člayabilen bir kulakl─▒k olan Oculus'u piyasaya s├╝rm├╝┼čt├╝r. ─░ki y─▒l sonra 2014'te Facebook, teknolojiyi geni┼č kitlelere ├Âl├žeklemek amac─▒yla Oculus'u sat─▒n alm─▒┼čt─▒r.

2014

Kevin McCoy ve Anil Dash, pikselli bir sekizgenin g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ i├žeren ilk benzersiz token (NFT) Quantum'u ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Namecoin blockchaininden ├ž─▒kar─▒lan bu token, NFT olarak de─čil "paraya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č g├Ârseller" olarak kavramsalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

2015

Vitalik Buterin, Ethereum fikrini 2013 y─▒l─▒nda "Ethereum: Nihai Ak─▒ll─▒ S├Âzle┼čme ve Merkeziyetsiz Uygulama Platformu" ba┼čl─▒kl─▒ bir blog makalesinde ortaya atm─▒┼čt─▒r. 2015 y─▒l─▒nda ise merkeziyetsiz hesaplama platformu Ethereum kullan─▒ma a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Ethereum, geli┼čtiricilerin ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler kullanarak DApp'ler olu┼čturmak i├žin kendi kodlar─▒yla denemeler yapmas─▒na imkan tan─▒r.

2016

2016, hem merkeziyetsiz otonom organizasyonlar─▒n (DAO) hem de Pok├ęmon GO'nun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ y─▒ld─▒r. The DAO olarak adland─▒r─▒lan ilk DAO, t├╝m ├╝yelerin bu organizasyonun y├Ânetim organ─▒n─▒ olu┼čturabilece─či vizyonuyla Ethereum ├╝zerinde kullan─▒ma sunulmu┼čtur.

Ger├žek d├╝nyan─▒n ├╝├ž boyutlu haritas─▒na ba─članmak i├žin art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žekli─či kullanan Pok├ęmon GO, t├╝m zamanlar─▒n en ba┼čar─▒l─▒ mobil oyunlar─▒ndan biri haline gelmi┼čtir. Yaln─▒zca 2016 y─▒l─▒nda, y─▒l sonuna kadar d├╝nya ├žap─▒nda 500 milyondan fazla indirilerek d├╝nyan─▒n en karl─▒ ve yayg─▒n olarak kullan─▒lan mobil uygulamalar─▒ndan biri haline gelmi┼čtir.

2021

Facebook'un Meta olarak yeniden markala┼čmas─▒ meta evreni bir bilim kurgu kavram─▒ olmaktan ├žok daha somut bir hale getirmi┼čtir. ┼×irket, o zamandan bu yana meta evren i├žeri─či, yaz─▒l─▒m─▒, AR ve VR g├Âzl├╝kleri gibi meta evren ile ilgili kaynaklar─▒ geli┼čtirmek ve sat─▒n almak i├žin milyarlarca dolar yat─▒r─▒m yapm─▒┼čt─▒r.

2022

Siemens ve NVIDIA, End├╝striyel Meta Evreni olu┼čturmak i├žin birlikte ├žal─▒┼čacaklar─▒n─▒ duyurmu┼čtur. Bu i┼č birli─či, Siemens'in end├╝striyel otomasyon ve yaz─▒l─▒m, altyap─▒, bina teknolojisi ve ula┼č─▒mdaki itibar─▒ndan ve NVIDIA'n─▒n h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č grafik ve yapay zekadaki ├Ânc├╝ stat├╝s├╝nden yararlanmaktad─▒r. Siemens CEO'suna g├Âre, bu i┼č birli─či donan─▒m ve yaz─▒l─▒m─▒ birbirine ba─člayan ger├žek zamanl─▒, sarmalay─▒c─▒ bir meta evreni m├╝mk├╝n k─▒lacakt─▒r.

Blockchain ve Kriptonun Meta Evrendeki Rol├╝

Blockchain teknolojisi ve kripto para, meta evrenin geli┼čiminde temel bir rol oynayabilir. ├ľncelikle, blockchainler meta evrende i┼člemlerin g├╝venli ve ┼čeffaf bir ┼čekilde ger├žekle┼čmesi i├žin altyap─▒ sa─člayabilir. ├ľrne─čin, kripto paralar kullan─▒larak de─čer transferleri h─▒zl─▒ ve g├╝venli bir ┼čekilde yap─▒labilir. ─░kinci olarak, Ethereum'un do─čas─▒ meta evrendeki benzersiz sanal ├Âgeleri temsil etmek i├žin kullan─▒labilen NFT'lerin olu┼čturulmas─▒na olanak sa─člar.

├ť├ž├╝nc├╝ olarak ise DApp'ler, meta evren hizmet ve i┼člevlerini tek bir kurulu┼čun kontrol├╝nde olmayacak ┼čekilde daha merkeziyetsiz hale getirebilir. Kullan─▒c─▒lar─▒n kendi verilerinin sahibi olmas─▒na ve bu verileri kontrol etmesine de imkan tan─▒yarak geleneksel merkezi uygulamalarda m├╝mk├╝n olmayacak bir seviyede g├╝venlik ve ├Âzerklik sa─člayabilir.

Meta evreni geli┼čtirmede yer alan di─čer teknolojiler, kullan─▒c─▒lar─▒n sanal nesnelerle etkile┼čime girerek ve meta evrende gezinerek sanal d├╝nyay─▒ deneyimlemesine olanak tan─▒yan etkile┼čimli ara├žlar olan sanal ger├žeklik (VR) ve art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žekli─či (AR) i├žerir. Buna ek olarak, yapay zeka ve do─čal dil i┼čleme de meta evren i├žinde daha ger├žek├ži ve interaktif avatarlar yaratmaya yard─▒mc─▒ olabilir.

Meta evren geli┼čmeye devam ettik├že, muhtemelen blockchain ve kripto i├žin daha fazla kullan─▒m alan─▒ ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. Bu teknolojiler ┼ču anda bile insanlar─▒n meta evrendeki etkile┼čime girme ve i┼č yapma ┼čekillerini de─či┼čtirme potansiyeline sahiptir. Blockchain ve uygulamalar─▒; merkeziyetsiz, g├╝vene dayal─▒ olmayan ve ┼čeffaf etkile┼čimleri m├╝mk├╝n k─▒larak daha a├ž─▒k, g├╝venli ve verimli bir meta evren olu┼čturmaya yard─▒mc─▒ olabilir.

Meta Evrenin Gelece─či

Meta evrenin geli┼čimi son y─▒llarda uzun bir yol katetmi┼čtir. Fakat meta evrenin b├╝y├╝mesini desteklemek i├žin gerekli altyap─▒ ve hizmetler hen├╝z tam olarak hayata ge├žmemi┼čtir. ├ľrne─čin sanal ├ževreleri olu┼čturan teknoloji, m├╝mk├╝n oldu─čunca ger├žek├ži ve ilgi ├žekici olacak ┼čekilde daha da geli┼čtirilmelidir.

Buna ek olarak, meta evrenin ├žok say─▒da kullan─▒c─▒y─▒ ger├žek zamanl─▒ olarak destekleyebilen y├╝ksek h─▒zl─▒, d├╝┼č├╝k gecikmeli a─člar─▒n yan─▒ s─▒ra sanal deneyimler olu┼čturmak ve payla┼čmak i├žin ara├ž ve platformlara da ihtiyac─▒ vard─▒r. Meta evrenin t├╝m kullan─▒c─▒lar i├žin g├╝venli ve kapsay─▒c─▒ bir alan olmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin geli┼čtiricilerin ele almas─▒ gereken gizlilik, g├╝venlik ve y├Âneti┼čim sorunlar─▒ da mevcuttur.

Dahas─▒, meta evrenin b├╝y├╝mesi geni┼čletilmi┼č ger├žeklik, yapay zeka, makine ├Â─črenmesi, 3D motorlar, bulut, s─▒n─▒r bili┼čim ve 5G ba─člant─▒s─▒ gibi teknolojilerdeki geli┼čmelerden de etkilenecektir. Bu teknolojiler geli┼čtik├že meta evren de gitgide daha sarmalay─▒c─▒ ve ger├žek├ži bir hale gelerek kullan─▒c─▒lar─▒n ayn─▒ ger├žek d├╝nyaym─▒┼č gibi hissettiren bir sanal d├╝nyay─▒ deneyimlemesine imkan tan─▒yacakt─▒r.

Meta evrenin blockchain teknolojisinin en ba┼čar─▒l─▒ uygulamas─▒ haline gelip gelmeyece─čini s├Âylemek i├žin hen├╝z ├žok erkendir. Bununla birlikte, i┼člemleri g├╝venli ve ┼čeffaf bir ┼čekilde kaydedebildi─či, dijital varl─▒klar─▒n ve yeni uygulamalar─▒n olu┼čturulmas─▒na imkan tan─▒d─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, meta evrenin geli┼čtirilmesi ve i┼čletilmesi i├žin blockchain uygun bir se├žim olabilir.

Son S├Âz┬á

K├Âkleri bilim kurguya dayanan meta evren kavram─▒ kitaplarda, televizyonda ve filmlerde yer alan kurgusal bir evren olarak ba┼člam─▒┼čt─▒r. Fakat teknoloji geli┼čtik├že, sarmalay─▒c─▒ ortak bir dijital d├╝nya fikri giderek daha uygulanabilir hale gelmi┼čtir.

Kripto paralar─▒n ve blockchain teknolojisinin y├╝kseli┼či de sanal i┼člemler ve etkile┼čimler i├žin merkeziyetsiz ve g├╝venli bir platform sa─člayarak meta evrenin geli┼čiminde ├Ânemli bir rol oynam─▒┼čt─▒r. Bug├╝nk├╝ haliyle meta evren, hen├╝z geli┼čiminin daha ilk a┼čamalar─▒nda olsa da dijital d├╝nyada ya┼čama, ├žal─▒┼čma ve oyun oynama ┼čekillerimizi d├Ân├╝┼čt├╝rmek i├žin ├žok b├╝y├╝k bir potansiyele sahiptir.

Ek Okumalar