Hiperenflasyon Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Hiperenflasyon Nedir?

Hiperenflasyon Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Mar 6, 2019G├╝ncellenme: Jun 9, 2023
6m
Para biriminin sat─▒n alma g├╝c├╝ azald─▒k├ža ├╝r├╝nlerin ortalama fiyatlar─▒n─▒n artmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan enflasyon t├╝m ekonomilerde bir dereceye kadar g├Âr├╝l├╝r. Genellikle, h├╝k├╝metler ve finans kurumlar─▒ birlikte ├žal─▒┼čarak enflasyonun yumu┼čak ve yava┼č bir h─▒zda kalmas─▒n─▒ sa─člar. Fakat, tarihte bir├žok vakada enflasyon oranlar─▒ g├Âr├╝lmemi┼č ┼čekilde y├╝kselerek ├╝lkenin para biriminin ger├žek de─čerinin korkutucu oranlarda d├╝┼čmesine sebep olmu┼čtur. Enflasyonun h─▒zl─▒ bir ┼čekilde y├╝kselmesine hiperenflasyon denir.

Ekonomist Philip Cagan ÔÇťHiperenflasyonun Parasal DinamikleriÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda, hiperenflasyon d├Ânemlerinin ├╝r├╝n ve hizmet bedellerinin bir ayl─▒k s├╝re i├žinde %50ÔÇÖden fazla y├╝kselmesiyle ba┼člad─▒─č─▒n─▒ belirtir. ├ľrne─čin, bir ├žuval pirincin fiyat─▒ 10$ÔÇÖdan 15$ÔÇÖa 30 g├╝nden daha k─▒sa zamanda y├╝kselirse, ve ay sonunda 15$ÔÇÖdan 22.5$ÔÇÖa ├ž─▒karsa hiperenflasyon var demektir. Bu trend devam ederse, bir ├žuval pirincin fiyat─▒ alt─▒ ay i├žinde 114$ ve bir y─▒l i├žinde de 1000$ÔÇÖa y├╝kselir.┬á

Hiperenflasyon oran─▒ nadiren %50ÔÇÖde sabit kal─▒r. ├ço─ču durumda, bu oranlar o kadar h─▒zla y├╝kselir ki ├╝r├╝nlerin ve hizmetlerin fiyat─▒ bir g├╝n, hatta saatler i├žinde bile h─▒zla de─či┼čir. Artan fiyatlar─▒n sonucu olarak, t├╝keticinin g├╝veni azal─▒r ve ├╝lkenin para biriminin de─čeri d├╝┼čer. ┬áEn nihayetinde, hiperenflasyon bir dalga etkisi yaratarak ┼čirketlerin kapanmas─▒na, i┼čsizlik oranlar─▒n artmas─▒na ve vergi has─▒lat─▒n─▒n d├╝┼čmesine sebep olur. ┬áEn iyi bilinen hiperenflasyon ├Ârnekleri Almanya, Venez├╝ella ve ZimbabweÔÇÖde g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r fakat ┬áMacaristan, Yugoslavya, Yunanistan ve ba┼čka bir├žok ├╝lke de benzer krizler atlatm─▒┼čt─▒r.┬á


AlmanyaÔÇÖdaki Hiperenflasyon

Hiperenflasyonun en bilinen ├Ârneklerinden biri 1. D├╝nya Sava┼č─▒ndan sonra Almanya Weimar CumhuriyetiÔÇÖnde ger├žekle┼čmi┼čtir. Almanya sava┼č─▒ kazanacaklar─▒ ve kaybedenlerden alacaklar─▒ tazminatlarla geri ├Âdemeleri yapacaklar─▒ d├╝┼č├╝ncesiyle ┬ásava┼ča y├Ânelik harcamalar i├žin b├╝y├╝k miktarlarda bor├ž alm─▒┼čt─▒r. ┬áAlmanya sava┼č─▒ kaybetmekle kalmam─▒┼č ayn─▒ zamanda tazminat olarak milyarlarca dolar ├Âdemek zorunda kalm─▒┼čt─▒r.┬á

AlmanyaÔÇÖdaki hiperenflasyonun sebeplerine dair tart─▒┼čmalara ra─čmen, baz─▒ genel olarak kabul edilen sebepler aras─▒nda alt─▒n standard─▒n ask─▒ya al─▒nmas─▒, sava┼č tazminat─▒ ve ka─č─▒t paralar─▒n pervas─▒z ┼čekilde piyasaya s├╝r├╝lmesi vard─▒r. Sava┼č─▒n ba┼člar─▒nda verilen alt─▒n standard─▒n ask─▒ya al─▒nmas─▒ karar─▒, piyasada dola┼č─▒mda olan ka─č─▒t paralar─▒n ├╝lkenin sahip oldu─ču ┬áalt─▒n rezervi de─čeriyle ili┼čki i├žinde olmamas─▒ demektir. Bu tart─▒┼čmal─▒ ad─▒m Alman paras─▒n─▒n de─čerinde deval├╝asyona neden olmu┼č bu da ─░tilaf devletlerini tazminatlar─▒n ka─č─▒t Alman mark─▒ndan ba┼čka herhangi bir parayla ├Âdenmesini talep etmeye zorlam─▒┼čt─▒r. Almanya ┬ábunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda yabanc─▒ para birimlerini sat─▒n almak i├žin ├žok b├╝y├╝k miktarlarda para basm─▒┼č ve sonu├žta Alman mark─▒n─▒n de─čeri daha da d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Bu d├Ânemin bir noktas─▒nda, enflasyon oranlar─▒ g├╝nl├╝k %20ÔÇÖnin ├╝zerinde olacak ┼čekilde artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Alman paras─▒ o kadar de─čersiz bir hale gelmi┼čtir ki, baz─▒ vatanda┼člar odun almaktan daha ucuz oldu─ču i├žin evlerini ka─č─▒t para yakarak ─▒s─▒tmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ┬á


VenezuelaÔÇÖda Hiperenflasyon

Venezuela b├╝y├╝k petrol rezervleri sayesinde 20. yyÔÇÖda sa─čl─▒kl─▒ bir ekonomi y├╝r├╝tm├╝┼čt├╝r fakat 1980ÔÇÖlerdeki a┼č─▒r─▒ petrol arz─▒n─▒ takip eden yanl─▒┼č ekonomik y├Ânetimler ve 21. yy ba┼člar─▒ndaki yolsuzluklar ├╝lkede g├╝├žl├╝ bir sosyo ekonomik ve politik krize neden olmu┼čtur. Kriz 2010 y─▒l─▒nda ba┼člam─▒┼čt─▒r ve ┼ču anda insanl─▒k tarihinde g├Âr├╝len en k├Ât├╝ krizler aras─▒ndad─▒r.┬á

VenezuelaÔÇÖdaki enflasyon oranlar─▒ h─▒zla artarak 2014ÔÇÖte %69ÔÇÖdan 2015ÔÇÖte %181ÔÇÖe y├╝kselmi┼čtir. Hiperenflasyon d├Ânemi 2016ÔÇÖda ba┼člayarak bir sonraki y─▒l sonunda %800 enflasyon oran─▒na ula┼čm─▒┼č, 2017ÔÇÖde %4000 ve 2019ÔÇÖda %2.600.000ÔÇÖe varm─▒┼čt─▒r.┬á

2018ÔÇÖde, devlet ba┼čkan─▒ Nicolas Maduro hiperenflasyonla sava┼čmak i├žin var olan bolivarla 1/100.000 oran─▒nda de─či┼čtirilerek yeni bir para biriminin ┬á(egemen bolivar) ├ž─▒kar─▒laca─č─▒n─▒ duyurmu┼čtur. Yani 100.000 bolivar 1 egemen bolivar olacakt─▒r. Fakat, b├Âyle bir yakla┼č─▒m─▒n etkinli─či olduk├ža tart─▒┼čmal─▒d─▒r. Ekonomist Steve Hanke s─▒f─▒rlar─▒ azaltman─▒n ÔÇťkozmetik bir┼čeyÔÇŁ oldu─čunu ve ÔÇťekonomik politikay─▒ de─či┼čtirmedik├že hi├žbir anlam ifade etmeyece─činiÔÇŁ belirtir.┬á


ZimbabweÔÇÖdeki Hiperenflasyon

├ťlkenin 1980ÔÇÖde ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan etmesinden sonra Zimbabwe ekonomisi ilk y─▒llar─▒n─▒ olduk├ža istikrarl─▒ ┼čekilde ge├žirir. Fakat Devlet Ba┼čkan─▒ Robert MugabeÔÇÖnin h├╝k├╝meti ┬á1991 y─▒l─▒nda ESAP (Ekonomik Yap─▒sal D├╝zenleme Program─▒) ad─▒nda ┬ádaha sonra ├╝lkenin ekonomik ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝n ba┼čl─▒ca nedeni olarak g├Âr├╝lecek bir program ba┼člat─▒r. ESAPÔÇÖla beraber, otoritelerin y├╝r├╝tt├╝─č├╝ toprak reformlar─▒ g─▒da ├╝retiminde b├╝y├╝k ├žapl─▒ d├╝┼č├╝┼če neden olarak, b├╝y├╝k bir finansal ve sosyal krizi tetiklemi┼čtir.┬á

Zimbabwe Dolar─▒ (ZWN) 1990ÔÇÖlar─▒n sonlar─▒nda istikrars─▒zl─▒k belirtileri vermeye ba┼člam─▒┼č ve 2000ÔÇÖlerin ba┼člar─▒nda da hiperenflasyon d├Ânemleri ba┼člam─▒┼čt─▒r. Y─▒ll─▒k enflasyon oranlar─▒ 2004ÔÇÖte %624, 2006ÔÇÖda %1730 ve Temmuz 2008ÔÇÖde %231.150.888ÔÇÖe ula┼č─▒r. ├ťlkenin merkez bankas─▒n─▒n sa─člad─▒─č─▒ verilerdeki eksiklik nedeniyle, TemmuzÔÇÖdan sonraki oranlar teorik tahminlere dayan─▒r.┬á

Profes├Âr Steve H. HankeÔÇÖin hesaplamalar─▒na g├Âre, ZimbabweÔÇÖdeki hiperenflasyon Kas─▒m 2008ÔÇÖde doruk noktas─▒na ula┼čarak y─▒ll─▒k %89.7 seksilyona varm─▒┼čt─▒r, bu da ayl─▒k %79.6 milyar ya da g├╝nl├╝k %98 enflasyon oran─▒ anlam─▒na gelir.

Zimbabwe 21. yyÔÇÖda hiperenflasyon ya┼čayan ilk ├╝lkedir ve tarihteki ikinci en k├Ât├╝ enflasyon d├Ânemi olarak (ilki MacaristanÔÇÖd─▒r) kayda ge├žmi┼čtir. 2008ÔÇÖde, ZWN kullan─▒m─▒ resmi olarak terk edilmi┼č ve ulusal para olarak yabanc─▒ para birimleri kabul edilmi┼čtir.┬á


Kripto paralar─▒n Kullan─▒m─▒

Bitcoin ve di─čer kripto paralar merkezi sistemlere dayanmad─▒─č─▒ i├žin, de─čerlerinin h├╝k├╝metler ya da finansal kurumlar taraf─▒ndan belirlenmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Blockchain teknolojisi yeni coinlerin daha ├Ânceden belirli bir program dahilinde ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ ve her bir birimin e┼čsiz ve kopyalanamaz olmas─▒n─▒ garanti eder.┬á

Kripto paralar─▒n, ├Âzellikle hiperenflasyonla u─čra┼čan Venezuela gibi ├╝lkelerde gitgide daha pop├╝ler olmas─▒n─▒n anla┼č─▒l─▒r nedenleri vard─▒r. Benzer bir durum e┼čler aras─▒ ├Âdemelerde dijital para birimlerinin kullan─▒m─▒nda h─▒zl─▒ bir art─▒┼č─▒n g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ZimbabweÔÇÖde de ge├žerlidir.

Baz─▒ ├╝lkelerde otoriteler, geleneksel itibari para sistemlerine potansiyel bir alternatif olarak devlet destekli kripto paralar─▒n ba┼člat─▒lmas─▒na y├Ânelik olas─▒l─▒klar ve riskler ├╝zerinde ciddi ├žal─▒┼čmalar y├╝r├╝tmektedir. ─░sve├ž merkezi bankas─▒ bunlardan ilkidir. Di─čer kayda de─čer ├Ârnekler aras─▒nda Singapur, Kanada, ├çin ve ABD merkez bankalar─▒ bulunur.┬á


Son Fikirler

Hiperenflasyon durumlar─▒ nadiren ve uzun aral─▒klarla g├Âr├╝l├╝yor olsa da, k─▒sa bir politik ve sosyal huzursuzluk d├Âneminin h─▒zla geleneksel paralarda deval├╝asyona sebep olabildi─či a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir. ├ťlkenin ihracat─▒na y├Ânelik azalan talep de deval├╝asyon nedenlerinden biri olabilir. Para biriminin de─čeri bir kere d├╝┼čt├╝─č├╝nde, fiyatlar h─▒zla y├╝kselerek sonunda bir k─▒s─▒r d├Âng├╝ye sebep olur. Baz─▒ h├╝k├╝metler bu problemle ba┼ča ├ž─▒kmak i├žin daha ├žok para basmay─▒ denemi┼č fakat tek ba┼č─▒na kullan─▒ld─▒─č─▒nda bu takti─čin i┼če yaramad─▒─č─▒ ve asl─▒nda paran─▒n de─čerini daha da d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Geleneksel paralara olan inan├ž azald─▒k├ža, kripto paralara olan inanc─▒n artma e─čilimi g├Âstermesi ilgin├žtir. Bu durum, gelecekte k├╝resel olarak paran─▒n nas─▒l alg─▒lanaca─č─▒ ve idare edilece─či ├╝zerine g├╝├žl├╝ bir g├Âsterge olabilir.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.