Čo je stagflácia?
Domov
Články
Čo je stagflácia?

Čo je stagflácia?

Za─Źiato─Źn├şk
Zverejnen├ę May 20, 2022Aktualizovan├ę Dec 28, 2022
8m

Zhrnutie

Stagfl├ícia nast├íva, ke─Ć ekonomika za┼ż├şva vysok├║ mieru nezamestnanosti v kombin├ícii so stagn├íciou alebo negat├şvnym rastom (recesia) a rast├║cimi cenami (infl├ícia). Na boj proti recesii a┬áinfl├ícii existuj├║ samostatn├ę strat├ęgie, ke─Ć┼że v┼íak ide o protikladn├ę ├║─Źinky, pri kombin├ícii oboch sa stagfl├ícia ┼ąa┼żko reguluje.


Úvod

Na jednej strane je mo┼żn├ę ekonomick├║ stagn├íciu (negat├şvny rast) rie┼íi┼ą zv├Ż┼íen├şm objemu pe┼łaz├ş v obehu, v─Ćaka ─Źomu si firmy bud├║ m├┤c┼ą po┼żi─Źiava┼ą lacnej┼íie (ni┼ż┼íie ├║rokov├ę sadzby). V├Ą─Ź┼í├ş objem pe┼łaz├ş v obehu vedie k┬ároz┼íirovaniu a vy┼í┼íej miere zamestnanosti, ─Źo m├┤┼że ├║─Źinne zabra┼łova┼ą recesii, pr├şpadne bojova┼ą s ┼łou.

Naopak, ekon├│movia a politick├ş ─Źinitelia sa ─Źasto sna┼żia regulova┼ą rast├║cu infl├íciu zn├ş┼żen├şm objemu pe┼łaz├ş v obehu a t├Żm ekonomiku spomali┼ą. Toto je mo┼żn├ę dosiahnu┼ą zv├Ż┼íen├şm ├║rokov├Żch sadzieb, ─Źo sp├┤sob├ş drah┼íie po┼żi─Źiavanie. Firmy a spotrebitelia si po┼żi─Źiavaj├║ a m├ş┼łaj├║ menej a zn├ş┼żen├Ż dopyt sp├┤sob├ş zastavenie rastu cien.

Ke─Ć sa v┼íak ekonomika dostane do stagfl├ície, ide o to najhor┼íie z oboch: recesia v kombin├ícii s vysokou infl├íciou. Aby sme tomu mohli porozumie┼ą, po─Ćme sa pozrie┼ą podrobnej┼íie na to, ─Źo stagfl├ícia je, jej ┼ítandardn├ę pr├ş─Źiny a mo┼żn├ę rie┼íenia.


Čo je stagflácia?

Stagfl├ícia je makroekonomick├Ż koncept, ktor├Ż prv├Żkr├ít pou┼żi┼ą Iain Macleod, britsk├Ż politik a minister financi├ş, v roku 1965. N├ízov je kombin├íciou slov ┬ástagn├ícia a┬áinfl├ícia a opisuje ekonomiku s minim├ílnym alebo negat├şvnym ekonomick├Żm rastom a vysokou mierou nezamestnanosti v kombin├ícii s rast├║cimi spotrebite─żsk├Żmi cenami (infl├ícia).

┼átandardn├ę ekonomick├ę regula─Źn├ę prvky pou┼ż├şvan├ę individu├ílne na zvl├ídnutie ka┼żd├ęho z t├Żchto javov m├┤┼żu zhor┼íi┼ą ten druh├Ż. Preto nie je zvl├ídnutie stagfl├ície zo strany vl├ídy alebo centr├ílnej banky v├┤bec jednoduch├ę. Vysok├í miera zamestnanosti a rastu v├Ą─Ź┼íinou pozit├şvne koreluj├║ s infl├íciou, pri stagfl├ícii to v┼íak neplat├ş.┬á

Ekonomick├Ż rast sa ─Źasto meria┬áhrub├Żm dom├ícim produktom (HDP) krajiny, ktor├Ż priamo s├║vis├ş s mierou zamestnanosti. Ke─Ć HDP nie je na dobrej ├║rovni a rastie infl├ícia,┬ávysok├í stagfl├ícia m├┤┼że vies┼ą k rozsiahlej┼íej┬áfinan─Źnej kr├şze.


Stagflácia vs. inflácia

Stagfl├ícia, ako sme uviedli, je kombin├ícia infl├ície a ekonomickej stagn├ície, inak povedan├ę negat├şvneho rastu. Zatia─ż ─Źo infl├íciu je mo┼żn├ę definova┼ą r├┤znymi sp├┤sobmi, ─Źasto sa sp├íja so zv├Ż┼íen├şm cien tovarov a slu┼żieb. Infl├íciu je mo┼żn├ę op├şsa┼ą tie┼ż ako zn├ş┼żenie k├║pnej sily meny.┬á


Kedy sa vyskytuje stagflácia?

Jednoducho povedan├ę, stagfl├ícia sa vyskytuje, ke─Ć sa k├║pna sila pe┼łaz├ş zn├ş┼żi a z├írove┼ł ekonomika spomal├ş a zn├ş┼żi sa ponuka tovarov a slu┼żieb. Presn├ę pr├ş─Źiny stagfl├ície sa l├ş┼íia v z├ívislosti od historick├Żch s├║vislost├ş a r├┤znych ekonomick├Żch poh─żadov. R├┤zne te├│rie a n├ízory vysvet─żuj├║ stagfl├íciu r├┤znymi sp├┤sobmi, vr├ítane monetaristu, z├ístancu keynesi├ínstva a nov├Żch klasick├Żch modelov. Pozrime sa na p├ír pr├şkladov.

Konflikt menovej a fiškálnej politiky

Centr├ílne banky, ako napr├şklad Federal Reserve System v USA, reguluj├║ mno┼żstvo pe┼łaz├ş v obehu s cie─żom ovplyv┼łova┼ą ekonomiku. Tak├Żto sp├┤sob regul├ície je zn├ímy pod n├ízvom┬ámenov├í politika. Vl├ídy tie┼ż priamo ovplyv┼łuj├║ ekonomiku v├Żdavkov├Żmi a da┼łov├Żmi politikami, tento sp├┤sob je zn├ímy pod n├ízvom┬áfi┼ík├ílna politika. Nespojite─żn├í kombin├ícia fi┼ík├ílnej a menovej politiky v┼íak m├┤┼że vies┼ą k ve─żmi r├Żchlemu rastu infl├ície a spomaleniu ekonomick├ęho rastu. Ak├íko─żvek kombin├ícia polit├şk, ktor├í vyu┼ż├şva zni┼żovanie v├Żdavkov spotrebite─żov pri s├║─Źasnom zvy┼íovan├ş objemu┬ápe┼łaz├ş v obehu, m├┤┼że vies┼ą k stagfl├ícii.

Vl├ída m├┤┼że napr├şklad zv├Ż┼íi┼ą dane, ─Źo sp├┤sob├ş, ┼że ob─Źania bud├║ ma┼ą ni┼ż┼í├ş disponibiln├Ż pr├şjem. Centr├ílna banka m├┤┼że s├║─Źasne aplikova┼ą┬ákvantitat├şvne uvo─ż┼łovanie (ÔÇ×tla─Źenie pe┼łaz├şÔÇť) alebo zn├ş┼żenie┬á├║rokov├Żch sadzieb. Politika vl├ídy bude ma┼ą nepriazniv├Ż vplyv na rast, zatia─ż ─Źo centr├ílna banky zv├Ż┼íi mno┼żstvo pe┼łaz├ş v obehu, ─Źo ─Źasto vedie k infl├ícii.

Predstavenie fiat meny

V minulosti v├Ą─Ź┼íina najv├Ą─Ź┼í├şch svetov├Żch ekonom├şk┬áviazala svoje meny na mno┼żstvo zlata. Od tohto mechanizmu, zn├ímeho pod n├ízvom krytie bankoviek zlatom, sa v┼íak po 2. svetovej vojne upustilo. Zru┼íenie krytia bankoviek zlatom a jeho nahradenie┬áfiat menou zru┼íilo v┼íetky limity na objem pe┼łaz├ş v obehu. Zatia─ż ─Źo to m├┤┼że u─żah─Źova┼ą pr├ícu centr├ílnych b├ínk pri regul├ícii ekonomiky, prin├í┼ía to so sebou aj rizik├í negat├şvneho dopadu na miery infl├ície, ─Źo sp├┤sob├ş vy┼í┼íie ceny.

Zv├Ż┼íenia prev├ídzkov├Żch n├íkladov

Prudk├Ż n├írast v├Żrobn├Żch n├íkladov tovarov a slu┼żieb m├┤┼że tie┼ż sp├┤sobi┼ą stagfl├íciu. Tento vz┼ąah obzvl├í┼í┼ą plat├ş pre energie a je zn├ímy pod n├ízvom ┼íok v dod├ívkach. Spotrebitelia tie┼ż ─Źelia n├írastu cien energi├ş, ktor├Ż ┼ítandardne vypl├Żva z cien ropy.

Ak n├íklady na v├Żrobu tovaru rastu a ceny st├║paj├║ a z├íkazn├şci maj├║ ni┼ż┼í├ş disponibiln├Ż pr├şjem z d├┤vodu vy┼í┼í├şch n├íkladov na k├║renie, dopravu a in├ę n├íklady s├║visiace s energiami, je pravdepodobnej┼íie, ┼że sa vyskytne stagfl├ícia.


Ako je mo┼żn├ę bojova┼ą proti stagfl├ícii?

Na boj proti stagfl├ícii sa pou┼ż├şva fi┼ík├ílna a menov├í politika. Konkr├ętne prijat├ę strat├ęgie v┼íak z├ívisia od ┼íkoly ekonomick├ęho myslenia.┬á

Monetaristi

Monetaristi (ekon├│movia, ktor├ş veria, ┼że k─ż├║─Źom je regul├ícia objemu pe┼łaz├ş v obehu) tvrdia, ┼że infl├ícia je najkritickej┼í├şm faktorom, ktor├Ż treba regulova┼ą.┬á

V tomto pr├şpade by monetarista najsk├┤r zn├ş┼żil objem pe┼łaz├ş v obehu, ─Źo sp├┤sob├ş zn├ş┼żenie celkov├ęho m├ş┼łania. To vedie k zn├ş┼żen├ęmu dopytu a zn├ş┼żeniu cien tovarov a slu┼żieb. Nev├Żhodou je, ┼że tak├íto politika nepodporuje rast. Rast sa bude musie┼ą vyrie┼íi┼ą nesk├┤r pou┼żit├şm uvo─żnenej menovej politiky v kombin├ícii s fi┼ík├ílnou politikou.

Ekon├│movia prikl├í┼łaj├║ci sa na stranu zv├Ż┼íenia ponuky

─Äal┼íou ┼íkolou ekonomick├ęho myslenia je zv├Ż┼íenie ponuky v ekonomike zn├ş┼żen├şm n├íkladov a zlep┼íen├şm ├║─Źinnosti. Cenov├í regul├ícia cien energi├ş (ak je mo┼żn├í), invest├şcie do efekt├şvnosti a subvencie na produkty pom├┤┼żu zn├ş┼żi┼ą n├íklady a zv├Ż┼íi┼ą agreg├ítnu ponuku ekonomiky. Tieto ni┼ż┼íie ceny pre spotrebite─żov stimuluj├║ hospod├írsky v├Żkon a zni┼żuj├║ nezamestnanos┼ą.

Rie┼íenie vo─żn├ęho trhu

Niektor├ş ekon├│movia veria, ┼że najlep┼í├şm liekom na stagfl├íciu je necha┼ą to na vo─żn├Ż trh. Ponuka a dopyt v kone─Źnom d├┤sledku zastavia rast├║ce ceny, preto┼że spotrebitelia si nem├┤┼żu dovoli┼ą k├║pi┼ą tovar. Tento fakt bude vies┼ą k zn├ş┼żeniu dopytu a ni┼ż┼íej infl├ícii.┬á

Vo─żn├Ż trh tie┼ż efekt├şvne rozdel├ş pracovn├║ silu a zn├ş┼żi nezamestnanos┼ą. Na ├║spe┼ín├Ż v├Żsledok tohto pl├ínu v┼íak m├┤┼żu by┼ą potrebn├ę roky, dokonca desa┼ąro─Źia, ─Źo m├┤┼że sp├┤sobi┼ą, ┼że popul├ícia bude ┼żi┼ą v nepriazniv├Żch ┼żivotn├Żch podmienkach. Ako Keynes raz povedal: ÔÇ×V dlh┼íom ─Źasom horizonte sme aj tak v┼íetci m┼Ľtvi.ÔÇť


Ak├Żm sp├┤sobom m├┤┼że stagfl├ícia ovplyvni┼ą kryptotrh?

├Üpln├ę definovanie konkr├ętnych vplyvov stagfl├ície na┬ákrypto je n├íro─Źn├ę. M├┤┼żeme v┼íak pracova┼ą so z├íkladn├Żmi predpokladmi, ak predpoklad├íme, ┼że trhov├ę podmienky sa nezmenia.

Minim├ílny alebo negat├şvny rast

Minim├ílne rast├║ca alebo klesaj├║ca ekonomika vedie k stagnuj├║cej ├║rovni pr├şjmov, dokonca k ich zn├ş┼żeniu. V takomto pr├şpade maj├║ spotrebitelia k dispoz├şcii menej pe┼łaz├ş na investovanie. To m├┤┼że vies┼ą k zn├ş┼żeniu n├íkupov a zv├Ż┼íeniu predajov krypto, ke─Ć┼że retailov├ş investori potrebuj├║ finan─Źn├ę prostriedky na pokrytie ka┼żdodenn├Żch n├íkladov. Pomal├Ż alebo negat├şvny ekonomick├Ż rast tie┼ż n├║ti ve─żk├Żch investorov zn├ş┼żi┼ą ich expoz├şciu vysokorizikov├Żm akt├şvam, vr├ítane akci├ş a kryptomien.

Vládne opatrenia proti stagflácii

Za ┼ítandardn├Żch okolnost├ş sa vl├ída najsk├┤r pok├║si regulova┼ą infl├íciu a potom rie┼íi┼ą probl├ęm s rastom a nezamestnanos┼ąou. Infl├íciu je mo┼żn├ę stlmi┼ą zn├ş┼żen├şm objemu pe┼łaz├ş v obehu. Jedn├Żm zo sp├┤sobov je zv├Ż┼íenie ├║rokov├Żch sadzieb.

T├Żm sa zn├ş┼żi likvidita, preto┼że ─żudia nechaj├║ svoje peniaze v bank├ích, a p├┤┼żi─Źky bud├║ drah┼íie. S rastom ├║rokov├Żch sadzieb s├║ vysokorizikov├ę a vysokov├Żnosov├ę invest├şcie menej atrakt├şvne. V ─Źase rast├║cich ├║rokov├Żch sadzieb a ni┼ż┼íieho objemu pe┼łaz├ş v obehu m├┤┼że preto krypto po─Ź├şta┼ą so zn├ş┼żen├şm dopytu a cien.

Ke─Ć dostane vl├ída infl├íciu pod kontrolu, je pravdepodobn├ę ┼że bude chcie┼ą stimulova┼ą rast. Toto sa ┼ítandardne dosiahne kvantitat├şvnym uvo─żnen├şm a zn├ş┼żen├şm ├║rokov├Żch sadzieb. V tomto pr├şpade sa predpokladaj├║ pozit├şvne vplyvy na kryptotrhy z d├┤vodu zv├Ż┼íenia objemu pe┼łaz├ş v obehu.

Nárast inflácie

Mno┼żstvo investorov tvrd├ş, ┼że Bitcoin m├┤┼że by┼ą dobr├Żm zaisten├şm proti rast├║cej infl├ícii. Ak pri vy┼í┼íej, rast├║cej infl├ícii budete dr┼ża┼ą svoj majetok viazan├Ż na fiat bez zar├íbania na ├║rokoch, jeho re├ílna hodnota sa zn├ş┼żi. S cie─żom zabr├íni┼ą tomu sa mno┼żstvo investorov obr├ítilo na┬áBitcoin, aby ochr├ínili svoju dlhodob├║ k├║pnu silu a dokonca dosiahli zisk. D├┤vodom je, ┼że investori vn├şmaj├║ BTC ako dobr├Ż┬áuchov├ívate─ż hodnoty z d├┤vodu obmedzen├ęho vyd├ívania a ponuky.

Historicky t├íto strat├ęgia zaistenia rizika mohla fungova┼ą pre investorov, ktor├ş v priebehu rokov nahromadili Bitcoin a in├ę kryptomeny. Najm├Ą po─Źas alebo po obdobiach infl├ície a ekonomick├ęho rastu. Pou┼żitie krypto na zaistenie proti infl├ícii v┼íak nemus├ş fungova┼ą v kr├ítkodob├Żch horizontoch, najm├Ą po─Źas obdob├ş stagfl├ície. Je tie┼ż nutn├ę poznamena┼ą, ┼że do hry vstupuj├║ aj ─Ćal┼íie faktory, napr├şklad zv├Ż┼íen├í korel├ícia medzi krypto a akciov├Żmi trhmi.


Stagfl├ícia po─Źas ropnej kr├şzy v roku 1973

V roku 1973 vyhl├ísila Organiz├ícia arabsk├Żch kraj├şn vyv├í┼żaj├║cich ropu (OPEC) embargo na v├Żvoz ropy do vybranej skupiny kraj├şn. Bolo to reakciou na podporu Izraela v Jomkipurskej vojne. Z d├┤vodu dramatick├ęho zn├ş┼żenia dod├ívok ropy jej cena vzr├ístla, ─Źo viedlo k jej nedostatku v dod├ívate─żskom re┼ąazci a vy┼í┼í├şm spotrebite─żsk├Żm cen├ím. To sp├┤sobilo obrovsk├ę zv├Ż┼íenie miery infl├ície.

V krajin├ích ako USA a Spojen├ę kr├í─żovstvo centr├ílne banky zn├ş┼żili ├║rokov├ę sadzby, aby podporili rast svojich ekonom├şk. Ni┼ż┼íie ├║rokov├ę sadzby viedli k lacnej┼í├şm p├┤┼żi─Źk├ím a sl├║┼żili ako stimul na zv├Ż┼íenie v├Żdavkov namiesto ┼íetrenia. ┼átandardn├Żm mechanizmom na zn├ş┼żenie infl├ície je v┼íak zn├ş┼żenie ├║rokov├Żch sadzieb a nab├ídanie spotrebite─żov, aby ┼íetrili.

Ke─Ć┼że n├íklady na ropu a energiu predstavuj├║ ve─żk├║ ─Źas┼ą v├Żdavkov spotrebite─żov a zn├ş┼żenie ├║rokov├Żch sadzieb nep├┤sobilo ako dostato─Źn├í stimul├ícia rastu, mno┼żstvo kraj├şn z├ípadnej Eur├│py za┼żilo vysok├║ infl├íciu a stagnuj├║cu ekonomiku.


Záver

Stagfl├ícia je jedine─Źn├í situ├ícia pre ekon├│mov a politick├Żch ─Źinite─żov, ke─Ć┼że infl├ícia a negat├şvny rast sa v├Ą─Ź┼íinou nevyskytuj├║ spolo─Źne. N├ístroje na boj proti stagn├ícii ─Źasto sp├┤sobuj├║ infl├íciu, zatia─ż ─Źo strat├ęgie na regul├íciu infl├ície ─Źasto ved├║ k pomal├ęmu alebo negat├şvnemu ekonomick├ęmu rastu. Z toho vypl├Żva, ┼że v ─Źasoch stagfl├ície je hodn├ę zv├í┼żi┼ą makroekonomick├ę s├║vislosti a viacer├ę faktory, ako napr. objem pe┼łaz├ş v obehu, ├║rokov├ę sadzby, ponuka a dopyt a miera nezamestnanosti.