Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ Nedir?

Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Dec 23, 2018G├╝ncellenme: Feb 19, 2024
4m

Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ bir├žok ki┼čiye g├Âre bir finansal balonun ilk kaydedilmi┼č hikayesidir ve 1600ÔÇÖlerde ger├žekle┼čti─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Lale ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒n─▒n finansal bir balon olup olmad─▒─č─▒n─▒ tart─▒┼čmaya ba┼člamadan ├Ânce, ger├žek bir balon oldu─čunu kabul eden bilinen en yayg─▒n hikaye ├╝zerinden ilerleyelim.┬á


Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ Balonu

Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒, Alt─▒n ├ça─č d├Âneminde HollandaÔÇÖda ger├žekle┼čmi┼čtir. O d├Ânemde b├╝y├╝yen uluslararas─▒ ticaret ve yo─čun ticaret operasyonlar─▒ sayesinde ├╝lke d├╝nyan─▒n en y├╝ksek ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen milli gelirine sahiptir.┬á

Ekonomik patlama bir├žok insana zenginlik ve refah sa─člarken piyasan─▒n da l├╝ks ├╝r├╝nlere y├Ânelmesine sebep oldu. Bu ba─člamda, en ├žok talep g├Âren ├╝r├╝nlerden biri de lalelerdi ├Âzellikle de ge├žirdikleri mutasyon sayesinde normal bir ├ži├žekten ├žok daha etkileyici olan t├╝rleri. Bu nadide ├ži├žekler mevcut di─čer se├ženeklerden ├žok farkl─▒yd─▒ ve bu y├╝zden herkes de s─▒ra d─▒┼č─▒ renkleri ve desenleri nedeniyle kendi ├ži├žeklerini sergilemek istiyordu.┬á

T├╝r├╝ne ba─čl─▒ olarak ├ži├žek fiyatlar─▒ baz─▒ i┼č├žilerin gelirini ve hatta bir ev fiyat─▒n─▒ bile a┼čabiliyordu. Buna ek olarak, vadeli i┼člemler piyasas─▒ da s├╝re├ž i├žinde ├ži├žeklerin fiziksel olarak el de─či┼čtirmesi gerekmedi─činden fiyatland─▒rmay─▒ y├╝kseltiyordu.┬á

Sonunda, ├žift├žilerin arazilerini bu ├ži├žekleri yeti┼čtirmeye adamas─▒ sonucu lale arz─▒ ├žok fazla y├╝kseldi ve 1637ÔÇÖde ┬ábir haftal─▒k s├╝re i├žinde balonun patlamas─▒na neden oldu. Baz─▒lar─▒, d├╝┼č├╝┼č ba┼člamadan hemen ├Ânceki a├ž─▒k art─▒rmaya al─▒c─▒lar─▒n kat─▒lmamas─▒nda katk─▒s─▒ olmas─▒ nedeniyle bubonik veban─▒n da balonun patlamas─▒na etki etti─čini d├╝┼č├╝n├╝r. Tarih├žiler o d├Âneme ait finansal kay─▒tlara ula┼čman─▒n zorlu─čuna ba─čl─▒ olarak Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ nedeniyle herhangi bir iflas olup olmad─▒─č─▒ndan emin de─čildir fakat ekonomik ├žak─▒lma kesinlikle lale kontratlar─▒n─▒ elinde bulunduran yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin b├╝y├╝k ├žapl─▒ kay─▒plara neden olmu┼čtur.┬á


Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ve Bitcoin kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒

Lale ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ pek ├žok ki┼či taraf─▒ndan patlayan balonun ba┼čl─▒ca ├Ârne─či olarak kabul edilir. Pop├╝ler hikaye, lale fiyatlar─▒n─▒ makul seviyelerin ├žok ├╝zerine ├ž─▒karan bir a├žg├Âzl├╝l├╝k ve a┼č─▒r─▒ ilgi d├Ânemini tasvir eder. ├ľng├Âr├╝l├╝ kimseler erkenden ├ž─▒ksa da, ge├ž kalanlar serbest d├╝┼č├╝┼č ba┼člad─▒ktan ┬ásonra panik sat─▒┼č─▒ yaparak yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ve hizmet sa─člay─▒c─▒lar─▒n b├╝y├╝k miktarda para kaybetmesine sebep olmu┼čtur.┬á

Bitcoin ve di─čer kripto paralar─▒n da benzer bir yap─▒ g├Âsterdi─či s─▒k├ža dile getirilir. Fakat, finansal d├╝nya ┼ču anda 17. Y├╝zy─▒la g├Âre olduk├ža farkl─▒ ve kalabal─▒kt─▒r, bu y├╝zden de Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ve BitcoinÔÇÖi ba─člamak bu ortam─▒ tan─▒mlamada ba┼čar─▒s─▒z kal─▒r. Dahas─▒, kripto para ve geleneksel marketler ba┼čka bir├žok a├ž─▒dan da ├žok farkl─▒d─▒r.┬á


Temel farklar

Laleler ve Bitcoin aras─▒ndaki en b├╝y├╝k farklardan biri de─čeri muhafaza edebilme potansiyelidir. Lalelerin s─▒n─▒rl─▒ ├Âmr├╝ vard─▒r ve yaln─▒zca ├ži├že─čin so─čan─▒na bakarak ├ži├že─čin t├╝r├╝n├╝ ve tam olarak nas─▒l g├Âr├╝nece─čini s├Âylemek m├╝mk├╝n de─čildir. Ticaret yapanlar so─čan─▒ ekebilir ve yat─▒r─▒m yapt─▒klar─▒ t├╝rde ├╝r├╝n alacaklar─▒n─▒ ancak umut edebilir ├Âzellikle de nadide renklere yat─▒r─▒m yapt─▒larsa. Bunun yan─▒s─▒ra, e─čer laleleri transfer etmek isterlerse, t├╝m ek masraflarla beraber ayr─▒ca var─▒┼č yerine ├ži├žekleri g├╝venle ula┼čt─▒rabilmenin bir yolunu bulmalar─▒ da gerekir. Laleler ├Âdeme yapmak i├žin de uygun de─čildir ├ž├╝nk├╝ k├╝├ž├╝k par├žalara b├Âl├╝n├╝rse bitkiler muhtemelen ├Âlecektir. Dahas─▒, ├ži├žekler tarladan ya da pazar stand─▒ndan kolayca ├žal─▒nabilir bu da onlar─▒ korumas─▒ g├╝├ž hale getirir.┬á

Bunlar─▒n aksine Bitcoin dijitaldir ve k├╝resel e┼čler aras─▒ bir a─č i├žerisinde transfer edilebilir. Kriptografik tekniklerle g├╝venceye al─▒nan bir dijital para birimi oldu─ču i├žin sahtekarl─▒─ča kar┼č─▒ ├žok diren├žlidir. Bitcoin kopyalanamaz ya da yok edilemez ve ├žoklu k├╝├ž├╝k birimlere kolayca b├Âl├╝nebilir. Dahas─▒, maksimum 21 milyon birimlik sabit s─▒n─▒rl─▒ arzla g├Ârece olarak nadirdir. ┬áKripto paralar─▒n dijital d├╝nyas─▒n─▒n baz─▒ riskler i├žerdi─či do─čru olsa da, genel g├╝venlik kurallar─▒n─▒ takip etmek paran─▒z─▒n g├╝vende kalmas─▒n─▒ sa─člar.┬á


Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ger├žek bir balon muydu?

2006ÔÇÖda, ekonomist Earl A. Thompson ÔÇťLale ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒: Ger├žek mi kurgu m─▒?ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ bir makale yay─▒nlayarak Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒n─▒n asl─▒nda gelecekteki lale kontratlar─▒n─▒n devlet taraf─▒ndan ├Ârt├╝l├╝ olarak opsiyon kontratlar─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesiyle ilgili oldu─čunu, ger├žekte bir piyasa ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ya┼čanmad─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. ThompsonÔÇÖa g├Âre Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ d├Ânemi bir balon olarak de─čerlendirilemez ├ž├╝nk├╝ ÔÇťbalonlar temel de─čerlerin ├╝zerine ├ž─▒kan, kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak anla┼č─▒lm─▒┼č fiyatlar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ gerektirirÔÇŁ ve bu durum da s├Âz konusu de─čildir. ┬á

2007ÔÇÖde Anne Goldgar ÔÇťLale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒: Hollanda Alt─▒n D├Âneminde Para, Onur ve BilgiÔÇŁ ad─▒nda bir kitap yay─▒nlam─▒┼čt─▒r ve burada pop├╝ler lale ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ hikayesinin mitlerle dolu oldu─čuna y├Ânelik bir├žok kan─▒t sunar. Derinlikli ar┼čiv ara┼čt─▒rmalar─▒na dayanan GoldgarÔÇÖ─▒n arg├╝manlar─▒, lale balonunun hem y├╝kseli┼či hem de patlay─▒┼č─▒n─▒n ├žo─čumuzun inand─▒─č─▒ndan ┬á├žok daha k├╝├ž├╝k oldu─čunu g├Âsterir. Goldgar, ekonomik yank─▒lar─▒n olduk├ža k├╝├ž├╝k ├žapl─▒ oldu─čunu ve lale piyasas─▒na dahil olan ki┼či say─▒s─▒n─▒n olduk├ža az oldu─čunu ifade eder.┬á


Sonu├ž

Lale ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒n─▒n finansal bir balon olup olmad─▒─č─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak, laleleri Bitcoin (ya da di─čer kripto paralar) ile k─▒yaslamak kesinlikle mant─▒k d─▒┼č─▒d─▒r. Olay, neredeyse 400 y─▒l ├Ânce tamamen farkl─▒ bir tarihsel ba─člamda ger├žekle┼čmi┼čtir ve ├ži├žekleri kriptografik tekniklerle korunan dijital paralarla k─▒yaslamak m├╝mk├╝n de─čildir.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.