Stagflasyon Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Stagflasyon Nedir?

Stagflasyon Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: May 20, 2022G├╝ncellenme: Dec 28, 2022
8m

K─▒sa ├ľzet

Stagflasyon, bir ekonominin y├╝ksek i┼čsizlik oranlar─▒yla birlikte durgunluk veya negatif b├╝y├╝me (resesyon) ve fiyatlarda art─▒┼č (enflasyon) ya┼čamas─▒yla ortaya ├ž─▒kar. Yaln─▒zca resesyon veya yaln─▒zca enflasyonla m├╝cadele etmek i├žin stratejiler vard─▒r, fakat bunlar kar┼č─▒t etkiler yaratt─▒─č─▒ i├žin her iki durumun bir arada ya┼čand─▒─č─▒ stagflasyonu kontrol etmek zordur.


Giri┼č

Bir tarafta, para arz─▒n─▒ art─▒rarak ve ┼čirketlerin bor├ž almas─▒n─▒ daha ucuz bir hale getirerek (daha d├╝┼č├╝k faiz oranlar─▒yla) ekonomik durgunluk veya negatif b├╝y├╝me hedef al─▒nabilir. Dola┼č─▒mda daha fazla paran─▒n olmas─▒, b├╝y├╝me ve daha y├╝ksek istihdam oranlar─▒ sa─člayarak resesyonu engelleyebilir veya azaltabilir.

Buna kar┼č─▒l─▒k, ├žo─ču zaman ekonomistler ve politika belirleyiciler y├╝kselen enflasyonu kontrol edebilmek amac─▒yla ekonomiyi yava┼člatmak i├žin para arz─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝r. Bu da faiz oranlar─▒n─▒ art─▒rarak bor├ž almay─▒ daha maliyetli hale getirmek suretiyle yap─▒labilir. ┼×irketler ve t├╝keticiler daha az bor├ž al─▒r ve harcama yapar. Talebin d├╝┼čmesi de fiyat art─▒┼člar─▒n─▒n durmas─▒na neden olur.

Fakat bir ekonomi stagflasyonla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒nda her iki taraf─▒n en k├Ât├╝ y├Ân├╝ bir arada ya┼čan─▒r: y├╝ksek enflasyonla birlikte resesyon. Makalemizde stagflasyonun ne oldu─čundan, yayg─▒n nedenlerinden ve potansiyel ├ž├Âz├╝mlerinden bahsedece─čiz.


Stagflasyon nedir?

Stagflasyon, ilk olarak ─░ngiliz politikac─▒ ve ─░ngiltere Maliye Bakan─▒ Iain Macleod taraf─▒ndan 1965 y─▒l─▒nda ortaya at─▒lm─▒┼č bir makro ekonomi kavram─▒d─▒r. Bu isim,┬ástagnasyon (durgunluk) ve┬áenflasyon kelimelerinin birle┼čiminden olu┼čur. ├çok d├╝┼č├╝k veya negatif ekonomik b├╝y├╝me ve y├╝ksek i┼čsizlik oranlar─▒yla birlikte t├╝ketici fiyatlar─▒nda art─▒┼č─▒n (enflasyon) ya┼čand─▒─č─▒ bir ekonomiyi tan─▒mlar.

Bu iki ko┼čuldan biriyle m├╝cadele etmek i├žin al─▒nan tipik ekonomik ├Ânlemlerin di─čeri ├╝zerinde olumsuz etki yaratmas─▒, stagflasyonu h├╝kumetler ve merkez bankalar─▒ i├žin ba┼ča ├ž─▒kmas─▒ zor bir durum haline getirir. ─░stihdam─▒n ve b├╝y├╝menin y├╝ksek olmas─▒ genellikle enflasyonla do─čru orant─▒l─▒d─▒r, fakat ayn─▒ ┼čey stagflasyonda ge├žerli de─čildir.┬á

Ekonomik b├╝y├╝me ├žo─ču zaman┬ábir ├╝lkenin gayri safi yurt i├ži has─▒las─▒ (GSYH) ile ├Âl├ž├╝l├╝r ve GSYH de istihdam oranlar─▒yla do─črudan ili┼čkilidir. GSYH y├╝ksek de─čilse ve enflasyon da y├╝kseliyorsa┬á┼čiddetli stagflasyon daha geni┼č ├žapl─▒ bir┬áfinansal krize neden olabilir.


Stagflasyon ve enflasyonun farklar─▒

Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi stagflasyon, enflasyon ile ekonomik durgunlu─čun veya negatif b├╝y├╝menin birle┼čimidir. Enflasyon farkl─▒ ┼čekillerde tan─▒mlanabilse de ├žo─ču zaman mal ve hizmetlerin fiyatlar─▒nda art─▒┼č ya┼čand─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. Enflasyonu bir para biriminin al─▒m g├╝c├╝ndeki d├╝┼č├╝┼č olarak da tan─▒mlayabiliriz.┬á


Stagflasyon neden ortaya ├ž─▒kar?

K─▒saca ifade edecek olursak, stagflasyon paran─▒n sat─▒n alma g├╝c├╝ d├╝┼čerken ayn─▒ zamanda hem ekonominin yava┼člamas─▒ hem de mal ve hizmet arz─▒n─▒n d├╝┼čmesi durumunda ortaya ├ž─▒kar. Stagflasyonun tam nedenleri tarihi ba─člama ve farkl─▒ ekonomik bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒na g├Âre de─či┼čir. Stagflasyonu farkl─▒ ┼čekillerde a├ž─▒klayan bir├žok teori ve fikir vard─▒r. Bunlara ├Ârnek olarak monetarist, Keynes├ži ve yeni klasik modeller verilebilir. Birka├ž ├Ârne─či inceleyelim.

Para politikalar─▒ ve mali politikalar─▒n uyumsuzlu─ču

ABD Merkez Bankas─▒ gibi merkez bankalar─▒, ekonomiyi etkilemek i├žin para arz─▒n─▒ idare eder. Bu kontrollere┬ápara politikalar─▒ ad─▒ verilir. H├╝kumetler de harcama ve vergi politikalar─▒ ile do─črudan ekonomiyi etkiler. Bunlara ise┬ámali politikalar ad─▒ verilir. Fakat mali politika ile para politikas─▒n─▒n birbiriyle uyumsuzlu─ču, enflasyonun kontrolden ├ž─▒kmas─▒na ve ekonomik b├╝y├╝menin yava┼člamas─▒na neden olabilir. Bu politikalar─▒n, t├╝ketici harcamalar─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝rken bir yandan da┬ápara arz─▒n─▒ y├╝kseltecek ┼čekilde bir araya gelmesi de en nihayetinde stagflasyona neden olabilir.

├ľrne─čin, h├╝kumet vergileri y├╝kselterek halk─▒n elindeki harcanabilir gelirin azalmas─▒na neden olabilir. Ayn─▒ zamanda, merkez bankas─▒ da┬áparasal geni┼čleme ("para bas─▒m─▒") uyguluyor veya┬áfaiz oranlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝yor olabilir. Merkez bankas─▒ para arz─▒n─▒ art─▒r─▒rken h├╝kumetin politikas─▒ b├╝y├╝meyi negatif y├Ânde etkileyecek, bu da ├žo─ču zaman enflasyona neden olacakt─▒r.

─░tibari paraya ge├ži┼č

Eskiden, b├╝y├╝k ekonomilerin ├žo─ču para birimlerinin de─čerini belirli bir miktarda alt─▒na┬áendeksliyordu. Bu mekanizmaya alt─▒n standard─▒ ad─▒ verilir, fakat 2. D├╝nya Sava┼č─▒'ndan sonra kullan─▒m─▒na genel anlamda son verilmi┼čtir. Alt─▒n standard─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ ve yerine┬áitibari paran─▒n koyulmas─▒ ise para arz─▒na y├Ânelik t├╝m s─▒n─▒rlamalar─▒ ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu durum, merkez bankalar─▒n─▒n ekonomiyi kontrol etmeye y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ desteklese de ayn─▒ zamanda da enflasyon seviyelerine zarar vererek fiyatlar─▒n y├╝kselmesine neden olur.

Arz maliyetindeki art─▒┼člar

Mal ve hizmetlerin ├╝retim maliyetinde keskin bir art─▒┼č da stagflasyona neden olabilir. Bu ili┼čki ├Âzellikle de enerji sekt├Âr├╝ i├žin ge├žerlidir ve arz ┼čoku olarak bilinir. T├╝keticiler enerji fiyatlar─▒nda da bir art─▒┼čla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r. Bu art─▒┼č─▒n kayna─č─▒nda ise genellikle petrol fiyatlar─▒n─▒n y├╝kselmesi yatar.

Mallar─▒n ├╝retim maliyeti ve fiyatlar─▒ y├╝kselirken bir yandan da t├╝keticilerin ─▒s─▒nma, ula┼č─▒m ve enerji ile ili┼čkili di─čer masraflar─▒n─▒n artmas─▒ nedeniyle harcanabilir gelirleri d├╝┼čerse, stagflasyonun ortaya ├ž─▒kma ihtimali de artar.


Stagflasyonla nas─▒l m├╝cadele edilir?

Stagflasyonla para politikalar─▒ ve mali politikalar arac─▒l─▒─č─▒yla m├╝cadele edilir. Fakat tam olarak hangi politikalar─▒n uygulanaca─č─▒ ekonomik d├╝┼č├╝nce ekol├╝ne ba─čl─▒d─▒r.┬á

Monetaristler

Monetaristler (para arz─▒n─▒ kontrol etmenin en ├Ânemli unsur oldu─čuna inanan ekonomistler), enflasyonun kontrol edilmesi gereken en ├Ânemli etmen oldu─čunu iddia eder.┬á

Bu senaryoda bir monetarist ilk ├Ânce para arz─▒n─▒ azaltacak, bu da genel olarak harcamalar─▒ d├╝┼č├╝recektir. B├Âylece daha az talep do─čacak, mal ve hizmetlerin fiyatlar─▒ d├╝┼čecektir. Fakat bu politikan─▒n olumsuz yan─▒ b├╝y├╝meyi te┼čvik etmemesidir. B├╝y├╝menin ├╝stesinden daha gev┼ček bir para politikas─▒yla birlikte mali politikalar arac─▒l─▒─č─▒yla daha sonra gelinmesi gerekecektir.

Arz taraf─▒ ekonomistleri

Bir di─čer d├╝┼č├╝nce ekol├╝ ise maliyetleri d├╝┼č├╝rerek ve verimlili─či art─▒rarak ekonomideki arz─▒ art─▒rmakt─▒r. Enerji sekt├Âr├╝nde fiyat kontrolleri (m├╝mk├╝nse), verimlilik yat─▒r─▒mlar─▒ ve ├╝retimde s├╝bvansiyonlar maliyetlerin d├╝┼čmesini sa─člayacak ve ekonomideki toplam arz─▒ art─▒racakt─▒r. Bu da t├╝ketici fiyatlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝recek, ekonomik faaliyetleri canland─▒racak ve i┼čsizli─či azaltacakt─▒r.

Serbest piyasa ├ž├Âz├╝m├╝

Baz─▒ ekonomistler, stagflasyon i├žin en basit ├ž├Âz├╝m├╝n her ┼čeyi serbest piyasaya b─▒rakmak oldu─čuna inan─▒r. T├╝keticiler mal almakta zorland─▒k├ža arz ve talep en nihayetinde dengeye girerek fiyatlar─▒n y├╝kseli┼čini durduracakt─▒r. Bu da talepte bir azalmaya ve enflasyonun d├╝┼čmesine neden olacakt─▒r.┬á

Serbest piyasa i┼č g├╝c├╝n├╝ de verimli bir ┼čekilde da─č─▒tacak ve i┼čsizli─či azaltacakt─▒r. Fakat bu plan─▒n ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde sonu├ž vermesi y─▒llar hatta on y─▒llar alabilir ve halk─▒ ideal olmayan ya┼čam ko┼čullar─▒yla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rakabilir. Keynes'in de bir zamanlar dedi─či gibi sonu├žta "uzun vadede hepimiz ├Âlm├╝┼č olaca─č─▒z".


Stagflasyon kripto piyasas─▒n─▒ nas─▒l etkileyebilir?

Stagflasyonun┬ákripto ├╝zerindeki etkilerini tam olarak belirleyebilmek zordur. Fakat di─čer piyasa ko┼čullar─▒n─▒n ayn─▒ kalaca─č─▒n─▒ varsayarsak baz─▒ temel varsay─▒mlarda bulunabiliriz.

Minimum veya negatif b├╝y├╝me

├çok az b├╝y├╝yen veya k├╝├ž├╝len bir ekonomi, gelir seviyelerinde durgunla┼čmaya hatta azalmaya neden olabilir. Bu durumda, t├╝keticilerin yat─▒r─▒m yapacak daha az paras─▒ olur. Bu da daha az kripto sat─▒n al─▒nmas─▒na ve bireysel yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n g├╝nl├╝k harcamalar i├žin paraya eri┼čmeye ihtiyac─▒ olaca─č─▒ndan sat─▒┼člarda bir art─▒┼ča neden olabilir. Yava┼č veya negatif ekonomik b├╝y├╝me, b├╝y├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ hisse senedi ve kripto para gibi y├╝ksek riskli varl─▒klardaki pozisyonlar─▒n─▒ azaltmaya da te┼čvik eder.

Stagflasyona kar┼č─▒ h├╝kumet ├Ânlemleri

H├╝kumetler genellikle ilk olarak enflasyonu kontrol alt─▒na almaya ├žal─▒┼čacak, b├╝y├╝me ve i┼čsizlik sorunuyla ise daha sonra ilgilenecektir. Enflasyon, para arz─▒n─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesiyle kontrol alt─▒na al─▒nabilir. Arz─▒ d├╝┼č├╝rmenin yollar─▒ndan biri de faiz oranlar─▒n─▒ y├╝kseltmektir.

Sonu├ž olarak, daha fazla ki┼činin paras─▒n─▒ bankalarda tutmas─▒yla likidite azal─▒r ve bor├ž almak daha pahal─▒ bir hale gelir. Faiz oranlar─▒n─▒n y├╝kselmesiyle, y├╝ksek riskli ve y├╝ksek getirili yat─▒r─▒mlar daha az cazip bir hale gelir. Dolay─▒s─▒yla, faiz oranlar─▒nda art─▒┼č ve para arz─▒nda d├╝┼č├╝┼č ya┼čand─▒─č─▒ d├Ânemlerde kriptoya y├Ânelik talepte ve fiyatlarda bir azalma g├Âr├╝lebilir.

H├╝kumet, enflasyonu kontrol alt─▒na ald─▒ktan sonra muhtemelen b├╝y├╝meyi te┼čvik etmeye ba┼člayacakt─▒r. Bu da tipik olarak parasal geni┼čleme politikalar─▒ ve faiz oranlar─▒n─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesiyle yap─▒l─▒r. B├Âyle bir senaryoda, para arz─▒ndaki art─▒┼č nedeniyle kripto piyasalar─▒ ├╝zerindeki etki de muhtemelen olumlu olacakt─▒r.

Enflasyonda art─▒┼č

Bir├žok yat─▒r─▒mc─▒ Bitcoin'in y├╝kselen enflasyon oranlar─▒na kar┼č─▒ iyi bir riskten korunma arac─▒ olabilece─čini iddia eder. Y├╝ksek ve artmakta olan enflasyonda elinizdekileri faiz kazanmadan itibari parada tutman─▒z, birikimlerinizin ger├žek de─čerini d├╝┼č├╝r├╝r. Bundan ka├ž─▒nmak i├žin bir├žok ki┼či uzun vadeli sat─▒n alma g├╝c├╝n├╝ korumak ve hatta kar etmek amac─▒yla┬áBitcoin'e y├Ânelmi┼čtir. Bunun nedeni de yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n, s─▒n─▒rl─▒ arz─▒ ve ├ž─▒kar─▒lma oran─▒ndan dolay─▒ BTC'yi iyi bir┬áde─čer saklama arac─▒ olarak g├Ârmesidir.

Ge├žmi┼če bakt─▒─č─▒m─▒zda bu riskten korunma stratejisi, y─▒llar i├žinde Bitcoin ve di─čer kripto paralar─▒ biriktirmi┼č yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin iyi bir sonu├ž vermi┼č olabilir. Bu, ├Âzellikle de enflasyon ve ekonomik b├╝y├╝me d├Ânemleri s─▒ras─▒nda veya sonras─▒nda ge├žerlidir. Fakat kriptoyu enflasyona kar┼č─▒ riskten korunmak i├žin kullanmak, daha k─▒sa zaman aral─▒klar─▒nda, ├Âzellikle de stagflasyon d├Ânemleri s─▒ras─▒nda i┼če yaramayabilir. Kripto ve hisse senedi piyasas─▒ aras─▒ndaki korelasyonun artmas─▒ gibi di─čer etmenlerin de etkili olabilece─či dikkate al─▒nmal─▒d─▒r.


1973 petrol krizinde stagflasyon

1973 y─▒l─▒nda Petrol ─░hra├ž Eden Arap ├ťlkeler Birli─či (OPEC) baz─▒ ├╝lkelere ambargo ilan etmi┼čtir. Bu karar, Yom Kippur sava┼č─▒nda ─░srail'in desteklenmesine tepki olarak al─▒nm─▒┼čt─▒r. Petrol arz─▒ndaki dramatik d├╝┼č├╝┼č, petrol fiyatlar─▒n─▒ y├╝kselterek tedarik zincirinde k─▒r─▒lmalara ve t├╝ketici fiyatlar─▒n─▒n artmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r. Bunun sonucunda da enflasyon oran─▒nda ├žok b├╝y├╝k bir art─▒┼č ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

ABD ve Birle┼čik Krall─▒k gibi ├╝lkelerde merkez bankalar─▒ ekonomilerinde b├╝y├╝meyi te┼čvik etmek i├žin faiz oranlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝r. Daha d├╝┼č├╝k faiz oranlar─▒ da kredi almay─▒ daha ucuz hale getirir ve halk─▒ biriktirmek yerine harcamaya te┼čvik eder. Fakat enflasyonu d├╝┼č├╝rmeye y├Ânelik genel mekanizma faiz oranlar─▒n─▒ y├╝kseltmek ve t├╝keticileri birikim yapmaya te┼čvik etmektir.

Petrol ve enerji maliyetlerinin t├╝ketici harcamalar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturmas─▒ ve faiz oranlar─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č├╝n yeterli ekonomik b├╝y├╝meyi te┼čvik etmemesi nedeniyle bir├žok bat─▒ ekonomisi y├╝ksek enflasyon ve durgun bir ekonomiden muzdarip olmu┼čtur.


Son S├Âz

Enflasyon ve negatif b├╝y├╝me genellikle birlikte g├Âr├╝lmedi─činden, stagflasyon ekonomistler ve politika belirleyiciler i├žin ├Âzel bir durum te┼čkil eder. Durgunlukla m├╝cadele etmeye y├Ânelik ara├žlar genellikle enflasyona neden olurken, enflasyonu kontrol alt─▒na almaya y├Ânelik stratejiler de ekonomik b├╝y├╝meyi yava┼člatabilir veya eksiye d├╝┼č├╝rebilir. Dolay─▒s─▒yla, stagflasyon d├Ânemlerinde makro ekonomik ba─člam─▒ ve para arz─▒, faiz oranlar─▒, arz-talep ve istihdam oran─▒ gibi bir├žok etmeni dikkate almak gerekir.