Alivre (Forward) ve Vadeli (Futures) S├Âzle┼čmeler Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Alivre (Forward) ve Vadeli (Futures) S├Âzle┼čmeler Nedir?

Alivre (Forward) ve Vadeli (Futures) S├Âzle┼čmeler Nedir?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Mar 21, 2019G├╝ncellenme: Dec 28, 2022
7m

En temelde forward (alivre) ve futures (vadeli) s├Âzle┼čmeler; tacirlerin, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ve emtia ├╝reticilerinin bir varl─▒─č─▒n gelecekteki fiyat─▒ ├╝zerine spek├╝lasyonda bulunmalar─▒n─▒ sa─člar. Bu s├Âzle┼čmeler, gelecekteki bir tarihte (vade tarihi), s├Âzle┼čmenin olu┼čturuldu─ču zamanda anla┼č─▒lan fiyat ├╝zerinden bir arac─▒n ticaretinin yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan iki tarafl─▒ taahh├╝tlerler olarak i┼člev g├Âr├╝rler.┬á

Alivre ve vadeli s├Âzle┼čmelerin alt─▒nda yatan finansal ara├ž; hisse senedi, emtia, para birimi, faiz ├Âdemesi ve hatta bono gibi herhangi bir varl─▒k olabilir.┬á

Fakat alivre s├Âzle┼čmelerin aksine vadeli s├Âzle┼čmeler, s├Âzle┼čme bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan (yasal anla┼čmalar olarak) standardize edilmi┼čtir ve al─▒m sat─▒mlar─▒ belli yerlerde (vadeli s├Âzle┼čme borsalar─▒) yap─▒l─▒r. Bu nedenle, vadeli s├Âzle┼čmeler belli kurallara tabidir. Bu kurallar─▒n aras─▒nda ├Ârne─čin s├Âzle┼čmenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve g├╝nl├╝k faiz oranlar─▒ bulunabilir. ├ço─ču durumda, vadeli s├Âzle┼čmenin uygulamaya konmas─▒ bir takas kurumu taraf─▒ndan garantilenir, bu sayede de taraflar─▒n daha az kar┼č─▒ taraf riskiyle ticaret yapmas─▒ sa─član─▒r.┬á

Vadeli piyasalar─▒n ilkel versiyonlar─▒ 17. YyÔÇÖda AvrupaÔÇÖda yarat─▒lm─▒┼č olsa da, D┼Źjima Pirin├ž Borsas─▒ (Japonya) kurulmu┼č ilk vadeli borsa olarak kabul edilir. 18. Y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda JaponyaÔÇÖda, ├Âdemelerin ├žo─ču pirin├žle yap─▒l─▒yordu bu nedenle de dalgal─▒ pirin├ž fiyatlar─▒yla ba─člant─▒l─▒ riskleri engellemek i├žin vadeli s├Âzle┼čmeler kullan─▒lmaya ba┼čland─▒.┬á

Elektronik ticaret sistemlerinin ortaya ├ž─▒kmas─▒yla, vadeli s├Âzle┼čmeler farkl─▒ kullan─▒m alanlar─▒yla beraber t├╝m finans end├╝strisinde yayg─▒n olarak kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. ┬á


Vadeli s├Âzle┼čmelerin ─░┼člevleri

Finans end├╝strisi ba─člam─▒nda, vadeli s├Âzle┼čmeler genellikle a┼ča─č─▒daki i┼člevleri yerine getirirler:

  • Hedge etme ve risk y├Ânetimi: Vadeli s├Âzle┼čmeler belirli bir riski azaltmak i├žin kullan─▒labilirler. ├ľrne─čin, bir ├žift├ži talihsiz olaylar ve piyasa dalgalanmalar─▒na ra─čmen gelecekte belli bir fiyat─▒ almas─▒n─▒ garantilemek i├žin ├╝r├╝nlerini vadeli s├Âzle┼čmeli olarak satabilir. Ya da ABD hazine bonosu sahibi bir Japon yat─▒r─▒mc─▒, ├žeyrek d├Ânem kupon ├Âdemesine (faiz oran─▒) e┼čit miktarda JPYUSD vadeli s├Âzle┼čmesi sat─▒n al─▒p bu sayede kuponun de─čerini JPY olarak daha ├Ânceden belirli oranda kilitleyerek USD etkisini hedge edebilir.┬á

  • Kald─▒ra├ž: vadeli s├Âzle┼čmeler yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n kald─▒ra├žl─▒ pozisyonlar olu┼čturmalar─▒na olanak verir. S├Âzle┼čmeler i├žin vade tarihinde uzla┼č─▒l─▒rken, yat─▒r─▒mc─▒lar pozisyonlar─▒ i├žin kald─▒ra├ž kullanabilirler. ├ľrne─čin 3:1 kald─▒ra├ž, tacirlerin ticaret hesab─▒ bakiyelerinin ├╝├ž kat─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde pozisyonlara girmelerine olanak sa─člar.┬á

  • K─▒sa vadeli risk: vadeli s├Âzle┼čmeler yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n bir varl─▒─ča y├Ânelik k─▒sa vadeli risk almas─▒n─▒ sa─člar. Bir yat─▒r─▒mc─▒, dayanak varl─▒─ča sahip olmadan vadeli s├Âzle┼čmeyi satmaya karar verirse, buna genellikle teminats─▒z pozisyon (naked position) ad─▒ verilir.┬á

  • Varl─▒k ├že┼čitlili─či: yat─▒r─▒mc─▒lar spot ticareti yap─▒lmas─▒ zor varl─▒klara y├Ânelik risk alabilirler. Petrol gibi emtialar─▒n sevkiyat─▒ genellikle masrafl─▒d─▒r ve y├╝ksek oranda depolama masraf─▒ i├žerir. Fakat vadeli s├Âzle┼čmeler kullan─▒larak, yat─▒r─▒mc─▒lar ve tacirler geni┼č ├žapl─▒ bir emtia ├že┼čitlili─či ├╝zerinde fiziksel olarak ticareti ger├žekle┼čtirmeden spek├╝lasyon yapabilir.┬á

  • Fiyat ke┼čfi: vadeli piyasalar, emtialar gibi ├že┼čitli varl─▒k t├╝rleri i├žin al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒n tek durakl─▒ hizmet noktas─▒d─▒r (├Âr. Arz ve talep birle┼čir). ├ľrne─čin, petrol fiyatlar─▒ benzin istasyonlar─▒nda ger├žekle┼čtirilen yerel etkile┼čimler yerine vadeli piyasalardaki ger├žek zamanl─▒ talep fiyatlar─▒na g├Âre vadeli piyasalarda belirlenebilir. Buna ek olarak, vadeli s├Âzle┼čmeler genellikle g├╝nl├╝k i┼člem saatlerinin d─▒┼č─▒nda i┼člem g├Âr├╝r bu da fiyatlar─▒n daha ┼čeffaf olmas─▒n─▒ sa─člar.┬á


Uzla┼čma mekanizmalar─▒┬á

Bir vadeli s├Âzle┼čmenin vade tarihi, bu s├Âzle┼čme i├žin son ticari faaliyetin yap─▒labilece─či g├╝nd├╝r. Bu g├╝nden sonra, ticaret son bulur ve s├Âzle┼čmeler ├╝zerinde uzla┼č─▒l─▒r. Vadeli s├Âzle┼čme uzla┼čmas─▒ i├žin iki ba┼čl─▒ca mekanizma mevcuttur.┬á

  • Fiziksel uzla┼čma: dayanak varl─▒k, daha ├Ânceden belirli bir fiyat ├╝zerinden bir s├Âzle┼čmede anla┼čmaya varan iki taraf aras─▒nda takas edilir. K─▒sa (satan) taraf, uzun (alan) tarafa varl─▒─č─▒ teslim etme sorumlulu─čuna sahiptir.┬á

  • Nakdi uzla┼čma: dayanak varl─▒k do─črudan takas edilmez. Bunun yerine, bir taraf di─čerine varl─▒─č─▒n g├╝ncel de─čerine denk bir ├Âdeme ger├žekle┼čtirir. Nakdi uzla┼čmal─▒ vadeli s├Âzle┼čmelerin tipik ├Ârneklerinden biri petrol vadeli s├Âzle┼čmelerdir. Binlerce varilin fiziksel olarak ┬áticaretini yapmak olduk├ža karma┼č─▒k olaca─č─▒ndan nakit para ├╝zerinden ticaret yap─▒l─▒r.┬á

Nakdi uzla┼čmal─▒ vadeli s├Âzle┼čmelerin uygulanmas─▒ daha kolayd─▒r bu nedenle de m├╝lkiyetlerinin el de─či┼čtirmesi olduk├ža h─▒zl─▒ ger├žekle┼čtirilebilecek (en az─▒ndan petrol varilleri gibi fiziksel varl─▒klara k─▒yasla) likit menkul k─▒ymetlerde ya da sabit gelir ara├žlar─▒nda bile daha yayg─▒n olarak kullan─▒l─▒r.┬á

Fakat, nakdi uzla┼čmal─▒ vadeli s├Âzle┼čmeler dayanak varl─▒─č─▒n fiyat─▒nda manip├╝lasyona neden olabilir. Bu tip piyasa manip├╝lasyonlar─▒na genellikle ÔÇťkapan─▒┼č─▒ patlatmakÔÇŁ (banging the close) ad─▒ verilir ve bu terim vadeli s├Âzle┼čmelerin vade tarihleri yakla┼č─▒rken emir defterlerini bozmaya y├Ânelik ama├žlarla yap─▒lan anormal ticari aktiviteleri tan─▒mlar.┬á


Vadeli s├Âzle┼čmelerden ├ž─▒k─▒┼č stratejileri

Bir vadeli s├Âzle┼čme pozisyonu al─▒nd─▒ktan sonra, vadeli ticaret yapanlar─▒n ger├žekle┼čtirebilecekleri ├╝├ž temel eylem vard─▒r:

  • Ters i┼člem: bir vadeli s├Âzle┼čmeyi, e┼č de─čere sahip bir kar┼č─▒ i┼člem yaratarak kapatma eylemine verilen add─▒r. Yani bir tacir k─▒sa pozisyonlu 50 vadeli s├Âzle┼čmeye sahipse, e┼čit miktarda uzun pozisyon a├žarak ilk pozisyonunu n├Âtr hale getirebilir. Ters i┼člem stratejisi, tacirlerin kar ve zararlar─▒n─▒ uzla┼čma tarihinden ├Ânce realize etmesini sa─člar.┬á

  • Pozisyon yenileme: Bir tacirin ilk vadeli s├Âzle┼čmesinin mahsubundan sonra yeni bir vadeli s├Âzle┼čme a├žmas─▒na karar vermesiyle ger├žekle┼čir ve temelde vade s├╝resinin uzat─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. ├ľrne─čin, e─čer bir tacir oca─č─▒n ilk haftas─▒na vadeli 30 uzun pozisyonlu vadeli s├Âzle┼čmeye sahipse ama pozisyonunu alt─▒ ay uzatmak istiyorsa, ilk pozisyonunu mahsup ederek e┼čit b├╝y├╝kl├╝kte bir pozisyonu temmuzun ilk haftas─▒na vadeli olarak a├žabilir.

  • Uzla┼čma: Vadeli s├Âzle┼čme sahibi bir tacir pozisyonunu yenilemez ya da ters i┼člem yapmazsa, vade tarihinde s├Âzle┼čmede uzla┼č─▒l─▒r. Bu noktada, dahil olan taraflar─▒n pozisyonlar─▒na g├Âre varl─▒klar─▒ (ya da nakiti) takas etmeleri yasal olarak zorunludur.┬á


Vadeli s├Âzle┼čme fiyat yap─▒lar─▒: contango ve normal depor

Vadeli s├Âzle┼čmelerin yarat─▒ld─▒klar─▒ andan ├╝zerinde uzla┼čmaya vara─▒lana kadar, s├Âzle┼čme piyasa fiyatlar─▒ al─▒m ve sat─▒m g├╝├žlerine ba─čl─▒ olarak s├╝rekli de─či┼čim halindedir.┬á

Vade ve vadeli s├Âzle┼čmelerin de─či┼čen fiyatlar─▒ aras─▒ndaki ili┼čki farkl─▒ fiyat yap─▒lar─▒ meydana getirir. Bunlara da genellikle contango (1) ve normal depor (3) ad─▒ verilir. A┼ča─č─▒daki grafikte g├Âsterildi─či gibi bu fiyat yap─▒lar─▒, bir varl─▒─č─▒n vade tarihindeki (4) ┬ábeklenen spot fiyat─▒yla (2) do─črudan ba─člant─▒l─▒d─▒r.┬á

Alivre (Forward) ve Vadeli (Futures) S├Âzle┼čmeler Nedir?

  • Contango (1): vadeli s├Âzle┼čme fiyat─▒n─▒n beklenen vadeli spot fiyattan daha y├╝ksek oldu─ču bir piyasa ko┼čulu.

  • Beklenen spot fiyat─▒ (2): varl─▒─č─▒n uzla┼čma an─▒ndaki (vade tarihi) olmas─▒ beklenen fiyat. Unutulmamal─▒ ki, beklenen spot fiyat her zaman sabit de─čildir. ├ľrne─čin piyasa arz ve talebine g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterebilir.

  • Normal depor (backwardation) (3):┬ávadeli s├Âzle┼čme fiyat─▒n─▒n beklenen vadeli spot fiyat─▒ndan d├╝┼č├╝k oldu─ču bir piyasa ko┼čulu

  • Vade tarihi (4): uzla┼čmaya var─▒lmadan ├Ânce, bir vadeli s├Âzle┼čme i├žin ticari faaliyetin son g├╝n├╝.

Contango piyasa ko┼čullar─▒ al─▒c─▒lara (uzun pozisyon) oranla sat─▒c─▒lar (k─▒sa pozisyon) i├žin daha karl─▒ olsa da, normal depor piyasalar genellikle al─▒c─▒lar i├žin karl─▒d─▒r.┬á

Vade tarihi yakla┼čt─▒k├ža, vadeli s├Âzle┼čme fiyat─▒n─▒n ad─▒m ad─▒m spot fiyata yakla┼čmas─▒ ve sonunda da ikisinin ayn─▒ de─čerde bulu┼čmalar─▒ beklenir. E─čer bir vadeli s├Âzle┼čme ve spot fiyat─▒ vade tarihinde ayn─▒ de─čilse, tacirler arbitraj┬áf─▒rsatlar─▒ sayesinde k─▒sa s├╝rede kar yapabilir.┬á

Contango senaryosunda, vadeli s├Âzle┼čmeler genellikle kolayl─▒k olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan beklenen ┬á spot fiyat─▒n daha y├╝ksek bir fiyata i┼člem g├Âr├╝r. ├ľrne─čin vadeli ticaret yapan bir ki┼či, depolama ve sigorta masraflar─▒ gibi konularda d├╝┼č├╝nmesine gerek kalmamas─▒ i├žin (alt─▒n yayg─▒n bir ├Ârnektir), ┬ágelecek bir tarihte teslim edilecek fiziksel bir emtia i├žin prim ├Âdemeye karar verebilir. Buna ek olarak ┼čirketler, hizmetleri i├žin zorunlu olan emtialar sat─▒n alarak (ekmek ├╝reticisinin bu─čday vadeli s├Âzle┼čmesi almas─▒ gibi) gelecekteki harcamalar─▒n─▒ tahmin edilebilir de─čerlerde sabitlemek i├žin vadeli s├Âzle┼čmeleri kullanabilirler.┬á

Di─čer yandan normal depor piyasa, vadeli s├Âzle┼čmeler beklenen spot fiyat─▒n─▒n alt─▒nda i┼člem g├Ârd├╝─č├╝nde ger├žekle┼čir. Spek├╝lat├Ârler fiyatlar beklendi─či gibi artarsa kar edebilme umuduyla vadeli s├Âzle┼čmeleri sat─▒n al─▒rlar. ├ľrne─čin, vadeli ticaret yapan bir ki┼či ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒l beklenen spot fiyat─▒ 45 dolar olan petrol varillerini bug├╝n tanesi 30 dolardan sat─▒n alabilir.┬á


Son fikirler

Alivre s├Âzle┼čmelerin standart bir tipi olarak vadeli s├Âzle┼čmeler, finans end├╝strisi i├žinde en ├žok kullan─▒lan ara├žlardan biridir ve ├že┼čitli i┼člevlere sahip olmalar─▒ bu s├Âzle┼čmeleri bir├žok kullan─▒m alan─▒ i├žin uygun k─▒lar. Yine de fon yat─▒r─▒m─▒ yapmadan ├Ânce vadeli s├Âzle┼čmelerinin alt─▒nda yatan mekanizmalar─▒ ve kendi piyasalar─▒n─▒ anlamak olduk├ža ├Ânemlidir.┬á

Bir varl─▒─č─▒n fiyat─▒n─▒ gelece─če y├Ânelik olarak kilitlemek belli durumlar i├žin kullan─▒┼čl─▒ olsa da, her zaman g├╝venli de─čildir ├Âzellikle de s├Âzle┼čmeler marj ├╝zerinden ticari i┼člem g├Âr├╝yorsa. Bu nedenle, vadeli s├Âzle┼čme ticaretinde ka├ž─▒n─▒lmaz olan riskleri s─▒n─▒rland─▒rmak i├žin genellikle risk y├Ânetimi stratejileri kullan─▒l─▒r. Baz─▒ spek├╝lat├Ârler vadeli piyasalar─▒n fiyat hareketleri hakk─▒nda fikir sahibi olabilmek i├žin┬átemel analizin yan─▒ s─▒ra teknik analiz┬ág├Âstergelerini de kullan─▒rlar.┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.