├Üvod do kryptoekonomiky pre za─Źiato─Źn├şkov
Domov
Články
├Üvod do kryptoekonomiky pre za─Źiato─Źn├şkov

├Üvod do kryptoekonomiky pre za─Źiato─Źn├şkov

Za─Źiato─Źn├şk
Zverejnen├ę Nov 18, 2019Aktualizovan├ę Feb 23, 2023
6m

─îo je kryptoekonomika?

Jednoducho povedan├ę, kryptoekonomika poskytuje sp├┤sob, ako koordinova┼ą spr├ívanie ├║─Źastn├şkov siete kombin├íciou kryptografie s┬áekonomikou.

Konkr├ętnej┼íie, kryptoekonomika je oblas┼ą po─Ź├şta─Źovej vedy, ktor├í sa pok├║┼ía vyrie┼íi┼ą probl├ęmy s┬ákoordin├íciou ├║─Źastn├şkov v┬ádigit├ílnych ekosyst├ęmoch pou┼żit├şm kryptografie a┬áekonomick├Żch stimulov.┬á

Pri budovan├ş decentralizovan├Żch siet├ş je nevyhnutn├ę zv├í┼żi┼ą pou┼żitie kryptoekonomiky, preto┼że ide o┬ámechanizmus, ktor├Ż poskytuje sp├┤sob, ako zos├║ladi┼ą stimuly pre ├║─Źastn├şkov bez potreby d├┤veryhodn├Żch tret├şch str├ín.

Kryptoekonomika nie je podmno┼żinou tradi─Źnej ekonomiky. Sk├┤r ide o┬ázmes te├│rie hier, dizajnu mechanizmov, matematiky a┬áin├Żch metodol├│gi├ş z┬áoblasti ekonomiky. Hlavn├Żm cie─żom je pochopi┼ą, ako financova┼ą, navrhova┼ą, rozv├şja┼ą a┬ázabezpe─Źova┼ą prev├ídzku decentralizovan├Żch siet├ş.

Tento ─Źl├ínok sa pozrie hlb┼íie na p├┤vod kryptoekonomiky a┬ájej ├║lohy pri navrhovan├ş siete Bitcoin a┬á─Ćal┼í├şch decentralizovan├Żch siet├ş.


Ak├Ż probl├ęm kryptoekonomika rie┼íi?

Sk├┤r, ne┼ż sa objavil Bitcoin, panoval v┼íeobecn├Ż n├ízor, ┼że nie je mo┼żn├ę vytvori┼ą sie┼ą peer-to-peer, kde sa dosiahne konsenzus bez v├Żraznej zranite─żnosti vo─Źi ├║tokom a┬áchyb├ím.

Tento probl├ęm sa ─Źasto ozna─Źuje ako probl├ęm byzantsk├ęho gener├íla. Ide o┬álogick├║ dilemu, ktor├í ukazuje, ako je v┬ádistribuovan├Żch syst├ęmoch d├┤le┼żit├ę, aby r├┤zni akt├ęri dosiahli dohody. Probl├ęm predpoklad├í, ┼że ke─Ć┼że niektor├ş akt├ęri m├┤┼żu by┼ą nespo─żahliv├ş, dohody sa nikdy nepodar├ş uzavrie┼ą a┬ásie┼ą nem├┤┼że fungova┼ą pod─ża p├┤vodn├ęho z├ímeru.┬á

Vytvoren├şm siete Bitcoin Satoshi Nakamoto zaviedol ekonomick├ę stimuly pre sie┼ą typu peer-to-peer a┬ávyrie┼íil tento probl├ęm.

Odvtedy sa decentralizovan├ę siete spoliehaj├║ na kryptografiu, aby dosiahli konsenzus o┬ástave siete a┬ájej hist├│rii. V├Ą─Ź┼íina siet├ş tie┼ż pou┼ż├şva ekonomick├ę stimuly, ktor├ę podnecuj├║ ├║─Źastn├şkov siete, aby sa spr├ívali ur─Źit├Żm sp├┤sobom.

T├íto synergia kryptografick├Żch protokolov s┬áekonomick├Żmi stimulmi umo┼ż┼łuje ├║plne nov├Ż ekosyst├ęm decentralizovan├Żch siet├ş, ktor├ę s├║ odoln├ę a┬ábezpe─Źn├ę.


├Üloha kryptoekonomiky pri ┼ąa┼żbe bitcoinov

Cie─żom siete Bitcoin je vytvori┼ą sie┼ą sl├║┼żiacu na prenos hodnoty, ktor├í presne overuje prevody hodnoty a┬áktor├í je nemenn├í a┬áodoln├í vo─Źi cenz├║re.┬á

Dosahuje sa to procesom ┼ąa┼żby, v┬áktorom s├║ ┼ąa┼żiari, ktor├ş ├║spe┼íne overia blok transakci├ş a┬áza to s├║ odmenen├ş v┬ábitcoinoch. Tak├Żto ekonomick├Ż stimul povzbudzuje ┼ąa┼żiarov, aby konali ─Źestne. T├Żm sa sie┼ą st├íva spo─żahlivej┼íou a┬ábezpe─Źnej┼íou.

Proces ┼ąa┼żby spo─Ź├şva v rie┼íen├ş zlo┼żit├ęho matematick├ęho probl├ęmu zalo┼żen├ęho na kryptografickom ha┼íovacom algoritme. V┬átomto kontexte sa hash pou┼ż├şva na prepojenie jednotliv├Żch blokov s┬ánasleduj├║cim blokom, ─Ź├şm sa v┬ápodstate vytvor├ş z├íznam schv├ílen├Żch transakci├ş s┬á─Źasovou pe─Źiatkou naz├Żvan├Ż blockchain.┬á

Hashe sa vyu┼ż├şvaj├║ aj vo v├Żpo─Źtov├Żch h├ídank├ích, o┬áktor├Żch vyrie┼íenie ┼ąa┼żiari s├║┼ąa┼żia. Okrem toho jedn├Żm z┬ákonsenzu├ílnych pravidiel, ktor├ę musia transakcie dodr┼żiava┼ą, je, ┼że bitcoiny mo┼żno min├║┼ą iba v┬ápr├şpade, ┼że je z┬ápriv├ítneho k─ż├║─Źa vygenerovan├Ż platn├Ż digit├ílny podpis.┬á

Tieto technologick├ę pravidl├í t├Żkaj├║ce sa ┼ąa┼żby s├║ zos├║laden├ę s┬ábezpe─Źnostn├Żmi po┼żiadavkami siete Bitcoin vr├ítane zabr├ínenia tomu, aby kontrolu prevzali ┼íkodliv├ş akt├ęri.


Ako kryptoekonomika zvy┼íuje bezpe─Źnos┼ą siete Bitcoin?

Bezpe─Źnostn├Ż model siete Bitcoin je postaven├Ż na princ├şpe pravidla v├Ą─Ź┼íiny. To znamen├í, ┼że ┼íkodliv├ş akt├ęri by mohli potenci├ílne prevzia┼ą kontrolu nad blockchainom prevzat├şm kontroly nad v├Ą─Ź┼íinou v├Żpo─Źtov├ęho v├Żkonu siete v┬á├║toku, ktor├Ż sa be┼żne ozna─Źuje ako ├║tok 51┬á%.┬á

V┬átakomto scen├íri by ├║to─Źn├şci dok├ízali zabr├íni┼ą nov├Żm transakci├ím z├şska┼ą potvrdenia alebo dokonca ├║plne zvr├íti┼ą transakcie. Z├şskanie kontroly nad tak├Żmto mno┼żstvom ha┼íovacej sily by v┼íak bolo nesmierne drah├ę, preto┼że by si vy┼żadovalo ve─żk├ę mno┼żstvo hardv├ęru a┬áelektrickej energie.

Kryptoekonomika je jedn├Żm z┬ád├┤vodov ├║spechu siete Bitcoin. Satoshi Nakamoto implementoval predpoklady na podporu ur─Źit├Żch stimulov pre r├┤zne triedy ├║─Źastn├şkov siete. Z├íruky bezpe─Źnosti syst├ęmu do ve─żkej miery z├ívisia od ├║─Źinnosti t├Żchto predpokladov o┬átom, ako ├║─Źastn├şci siete reaguj├║ na ur─Źit├ę ekonomick├ę stimuly.┬á

Bez pevnosti jeho kryptografick├ęho protokolu by neexistovala ┼żiadna bezpe─Źn├í ├║─Źtovn├í jednotka na odme┼łovanie ┼ąa┼żiarov. Bez ┼ąa┼żiarov by neexistovala d├┤vera v┬áplatnos┼ą hist├│rie transakci├ş distribuovanej ├║─Źtovnej knihy, ak by nebola overen├í d├┤veryhodnou tre┼ąou stranou, ─Źo by negovalo jednu z┬áhlavn├Żch v├Żhod siete Bitcoin.┬á

Na z├íklade kryptoekonomick├Żch predpokladov poskytuje symbiotick├Ż vz┼ąah medzi ┼ąa┼żiarmi a┬ásie┼ąou Bitcoin d├┤veru. To v┼íak neposkytuje z├íruku, ┼że tento syst├ęm pretrv├í aj v┬ábud├║cnosti.


Kryptoekonomick├Ż kruh

Kryptoekonomick├Ż kruh je holistick├Ż model kryptoekonomiky. Publikoval ho Joel Monegro a┬áilustruje abstraktn├ę toky hodn├┤t cez r├┤zne triedy ├║─Źastn├şkov v┬átakejto ekonomike typu peer-to-peer.┬á

┬áKryptoekonomick├Ż kruh

Model predstavuje trojstrann├Ż trh medzi ┼ąa┼żiarmi (strana ponuky), pou┼ż├şvate─żmi (strana dopytu) a┬áinvestormi (strana kapit├ílu). Ka┼żd├í skupina si medzi sebou vymie┼ła hodnotu pomocou obmedzen├ęho kryptoekonomick├ęho zdroja (tokenu).

Vo vz┼ąahu ┼ąa┼żiar┬áÔÇô┬ápou┼ż├şvate─ż v┬átomto kruhu s├║ ┼ąa┼żiari za svoju pr├ícu odme┼łovan├ş vo forme tokenov pou┼ż├şvan├Żch pou┼ż├şvate─żmi. Sie┼ąov├Ż konsenzu├ílny protokol ┼ítandardizuje tento proces, zatia─ż ─Źo kryptoekonomick├Ż model riadi, kedy a┬áako dost├ívaj├║ ┼ąa┼żiari odmeny.┬á

Vytvorenie sie┼ąovej architekt├║ry, ktor├í je podporovan├í distribuovanou stranou ponuky (┼ąa┼żiari), je ┼żiaduce. Predpokladom je, ┼że v├Żhody preva┼żuj├║ nad nev├Żhodami. Medzi v├Żhody ─Źasto patr├ş odolnos┼ą vo─Źi cenz├║re, transakcie neobmedzen├ę hranicami a┬ávy┼í┼íia spo─żahlivos┼ą. V┬áporovnan├ş s┬ácentralizovan├Żmi modelmi v┼íak maj├║ decentralizovan├ę syst├ęmy spravidla ni┼ż┼í├ş v├Żkon.

├Üloha investora v┬átomto modeli je dvojak├í: poskytovanie likvidity pre ┼ąa┼żiarov na predaj ich tokenov a┬ákapitaliz├ícia siete podporou cien tokenov, ktor├ę s├║ vy┼í┼íie ako n├íklady na ┼ąa┼żbu.┬á

Model ilustruje tieto dve ├║lohy rozdelen├şm investorov do dvoch skup├şn: obchodn├şkov (kr├ítkodob├ş investori) a┬áhodlerov (dlhodob├ş investori).┬á

Obchodn├şci vytv├íraj├║ likviditu pre token, tak┼że ┼ąa┼żiari m├┤┼żu pred├íva┼ą svoje vy┼ąa┼żen├ę tokeny a┬ápokry┼ą svoje prev├ídzkov├ę n├íklady, zatia─ż ─Źo dr┼żitelia kapitalizuj├║ sie┼ą na rast podporovan├şm cien tokenov. Vz┼ąah ┼ąa┼żiar┬áÔÇô┬áobchodn├şk funguje s┬ápriamym tokom hodnoty, zatia─ż ─Źo vz┼ąah ┼ąa┼żiar┬áÔÇô┬ádr┼żite─ż funguje s┬ánepriamym tokom hodnoty.┬á

To jednoducho znamen├í, ┼że v┼íetci ├║─Źastn├şci takejto ekonomiky s├║ pri dosahovan├ş svojich ekonomick├Żch cie─żov z├ívisl├ş jeden na druhom. Tak├Żto dizajn vytv├íra robustn├║ a┬ábezpe─Źn├║ sie┼ą. Dodr┼żiavanie s├║boru pravidiel so stimulmi je pre jednotliv├ęho ├║─Źastn├şka v├Żhodnej┼íie ako ┼íkodliv├í aktivita. V─Ćaka tomu je sie┼ą odolnej┼íia. ┬á


Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

Aj ke─Ć ide o┬árelat├şvne nov├Ż koncept, ktor├Ż sa objavil so zrodom siete Bitcoin, kryptoekonomika je v├Żznamn├Żm stavebn├Żm kame┼łom, ktor├Ż treba zv├í┼żi┼ą pri navrhovan├ş decentralizovan├Żch siet├ş.┬á

Vymedzenie r├┤znych ├║loh v┬ákryptoekonomick├Żch modeloch pom├íha s┬áanal├Żzou n├íkladov, stimulov a┬átokov hodn├┤t pre ka┼żd├║ skupinu ├║─Źastn├şkov. M├┤┼że tie┼ż pom├┤c┼ą s┬áuva┼żovan├şm o┬árelat├şvnej moci a┬áidentifikova┼ą potenci├ílne body centraliz├ície, ─Źo je d├┤le┼żit├ę pri navrhovan├ş vyv├í┼żenej┼íieho riadenia a┬ámodelov distrib├║cie tokenov.

Oblas┼ą kryptoekonomiky a┬ávyu┼żitie kryptoekonomick├Żch modelov m├┤┼że by┼ą ve─żmi pr├şnosn├ę pri v├Żvoji bud├║cich siet├ş. V─Ćaka ┼ít├║diu kryptoekonomick├Żch modelov, ktor├ę u┼ż boli vysk├║┼ían├ę a┬áotestovan├ę v┬á┼żiv├Żch prostrediach, m├┤┼żu by┼ą bud├║ce siete navrhnut├ę efekt├şvnej┼íie a┬áudr┼żate─żnej┼íie, ─Ź├şm sa vytvor├ş robustnej┼í├ş ekosyst├ęm decentralizovan├Żch ekonom├şk.