Taproot Nedir ve Bitcoin'e Faydas─▒ Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Taproot Nedir ve Bitcoin'e Faydas─▒ Nedir?

Taproot Nedir ve Bitcoin'e Faydas─▒ Nedir?

─░leri Seviye
Yay─▒nlanma: Dec 2, 2020G├╝ncellenme: Dec 30, 2021
7m

K─▒sa ├ľzet

Taproot, 14 Kas─▒m 2021'de uygulamaya konan bir Bitcoin a─č─▒ y├╝kseltmesidir. Schnorr imzalar─▒yla birlikte Taproot, SegWit'in kullan─▒ma sunulmas─▒ndan bu yana en ├žok beklenen Bitcoin teknolojik y├╝kseltmelerinden biridir. Taproot'un amac─▒; gizlili─či, ├Âl├žeklenebilirli─či ve g├╝venli─či iyile┼čtirmek ├╝zere Bitcoin'in komut dosyalar─▒n─▒n ├žal─▒┼čma ┼čeklini de─či┼čtirmektir. Taproot ile Schnorr imzalar─▒ ad─▒nda ilgili bir di─čer g├╝ncellemenin bir araya gelmesiyle bu iyile┼čtirmeler ve ├žok daha fazlas─▒ m├╝mk├╝n hale gelmi┼čtir.

Kripto para toplulu─čuna a┼čina herkes gizlilik, ├Âl├žeklenebilirlik ve g├╝venli─čin en ├Ânemli konular oldu─čunu bilir. Bitcoin, d├╝nyan─▒n en pop├╝ler kripto paras─▒ olsa da bu sorunlar─▒n ele al─▒nmas─▒ gereklidir. Taproot da tam olarak bu sorunlar─▒ ├ž├Âzmeyi ama├žlamaktad─▒r.


Giri┼č

Bitcoin, ya┼čad─▒─č─▒ ini┼č ├ž─▒k─▒┼člara ra─čmen kripto d├╝nyas─▒n─▒ sa─člam tutan dayanak noktas─▒ oldu─čunu ispat etmi┼čtir. Y─▒llar i├žinde, Mt. Gox sald─▒r─▒s─▒ ve k├Ât├╝ bir ├╝ne sahip Bitcoin sert ├žatallanmalar─▒ gibi ├že┼čitli sorunlar ya┼čanm─▒┼č olsa da kripto toplulu─ču Bitcoin'e deste─čini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.

Fakat baz─▒ konular─▒ g├Âz ard─▒ etmek m├╝mk├╝n de─čildir ve gizlilik bu konular─▒n aras─▒nda en ├Ânemlilerden biridir. Bitcoin'in┬áherkese a├ž─▒k bir blockchain olmas─▒ nedeniyle a─č ├╝zerinde yap─▒lan t├╝m i┼člemlerin herkes taraf─▒ndan takip edilmesi m├╝mk├╝nd├╝r. Baz─▒ ki┼čiler i├žin bu b├╝y├╝k bir sorundur.
Coin kar─▒┼čt─▒rma ve CoinJoin gibi ├že┼čitli teknikler kullanarak anonimli─činizi art─▒rman─▒z m├╝mk├╝nd├╝r. Fakat ne yaz─▒k ki bunlar─▒n hi├žbiri Bitcoin'i gizli bir para birimi haline getirmez. Ayn─▒ ┼čey Taproot i├žin de ge├žerlidir, fakat bu y├╝kseltme a─č─▒n anonimli─čini art─▒rmaya yard─▒mc─▒ olabilir.┬á

Taproot y├╝kseltmesi, Bitcoin'in gizlilik eksikli─čini ve ilgili di─čer sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzmenin ilk ├Ânemli ad─▒m─▒ olarak bir├žok ki┼či taraf─▒ndan beklenmekteydi. Taproot, d├╝nya genelinde madencilerin onay─▒n─▒n ard─▒ndan 14 Kas─▒m 2021'de Bitcoin a─č─▒nda etkinle┼čtirildi. Peki, Taproot nedir ve Bitcoin'e katk─▒s─▒ ne olacakt─▒r? Makalemizde bu sorular─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ olarak yan─▒tlayaca─č─▒z.


Bitcoin a─č─▒n─▒n k─▒s─▒tlamalar─▒

Yarat─▒lan ilk ve en pop├╝ler kripto para olmas─▒na ra─čmen Bitcoin a─č─▒n─▒n belirli alanlarda eksiklikleri vard─▒r, ├Ârne─čin i┼člem h─▒z─▒ yava┼čt─▒r. Bitcoin, ba┼člang─▒├žta saniye ba┼č─▒na 7 i┼člem ger├žekle┼čtirmek ├╝zere yarat─▒lm─▒┼čt─▒r, fakat a─č─▒n pop├╝lerli─činin ve kullan─▒c─▒ say─▒s─▒n─▒n artmas─▒yla i┼člem h─▒zlar─▒ d├╝┼čm├╝┼č ve ├╝cretler de y├╝kselmi┼čtir. Bitcoin a─č─▒n─▒n ortalama i┼člem ├╝creti, 2021'de coinin fiyat─▒n─▒n ├žok y├╝kselmesiyle birlikte 60 USD'lik t├╝m zamanlar─▒n en y├╝ksek de─čerine ula┼čm─▒┼čt─▒r. ├ťcretlerin y├╝ksek ve i┼člem h─▒z─▒n─▒n yava┼č olmas─▒n─▒n Bitcoin a─č─▒n─▒n geli┼čimini yava┼člatt─▒─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r. Geli┼čtiriciler, i┼člem kapasitesini art─▒rmak amac─▒yla bir blo─ča daha fazla i┼člemin dahil edilebilmesi i├žin 2017 y─▒l─▒nda┬áSegregated Witness (SegWit) y├╝kseltmesini uygulamaya koymu┼čtur. Fakat i┼člem ├╝cretleri y├╝ksek kalmay─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r.┬á

Bir di─čer s─▒n─▒rlama da gizliliktir. Whitepaper'da Bitcoin i┼člemlerinin gizli oldu─ču belirtilmi┼č olsa da Bitcoin a─č─▒ndaki t├╝m i┼člemlerin detaylar─▒ g├Âr├╝lebilir durumdad─▒r. Bu da bir ki┼činin Bitcoin adresine bakarak t├╝m al─▒m ge├žmi┼čini g├Ârebilece─činiz anlam─▒na gelir.┬á

Bitcoin, bu s─▒n─▒rlamalar─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin zaman zaman a─čda y├╝kseltmeler yapm─▒┼čt─▒r. Fakat Bitcoin'de de─či┼čiklikler yapmak, a─č─▒n merkeziyetsiz do─čas─▒ nedeniyle olduk├ža zordur. Hangi de─či┼čikliklerin yap─▒lmas─▒ ve hangilerinin yap─▒lmamas─▒ gerekti─čine karar veren tek bir ki┼či yoktur. Bunun i├žin toplulu─čun mutabakata vararak karar vermesi gereklidir.

Bitcoin Taproot y├╝kseltmesi nedir?

Taproot; gizlili─či, verimlili─či ve a─č─▒n ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri i┼čleme becerisini art─▒rmak ├╝zere Bitcoin'in komut dosyalar─▒n─▒ iyile┼čtiren bir yumu┼čak ├žatallanmad─▒r. 2017'deki SegWit y├╝kseltmesinden bu yana en ├Ânemli Bitcoin y├╝kseltmesi oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Taproot y├╝kseltmesi 3 farkl─▒ Bitcoin ─░yile┼čtirme ├ľnerisinden (BIP) olu┼čur. Bunlar Taproot, Tapscript ve en temeli olan Schnorr imzalar─▒ ad─▒ndaki yeni dijital imza ┼čemas─▒d─▒r. Taproot, Bitcoin kullan─▒c─▒lar─▒ i├žin i┼člem gizlili─činin art─▒r─▒lmas─▒ ve i┼člem ├╝cretlerinin d├╝┼č├╝r├╝lmesi gibi ├že┼čitli avantajlar getirmeyi ama├žlar. Ayn─▒ zamanda Bitcoin'in daha karma┼č─▒k i┼člemler ger├žekle┼čtirebilmesine imkan tan─▒yacak ve ├Âzellikle de ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme becerileri, a─čda Merkeziyetsiz Finans─▒ (DeFi) ve┬ábenzersiz tokenleri (NFT) destekleme konular─▒nda Ethereum'la rekabet edebilmesi i├žin a─č─▒n kullan─▒m alanlar─▒n─▒ geni┼čletecektir.

Taproot ├Ânerisi, ilk olarak Bitcoin Core geli┼čtiricisi Greg Maxwell taraf─▒ndan Ocak 2018'de ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Pieter Wuille taraf─▒ndan yarat─▒lan talebin ard─▒ndan Taproot, Ekim 2020 itibar─▒yla Bitcoin Core k├╝t├╝phanesine eklenmi┼čtir. Y├╝kseltmenin tam olarak faaliyete ge├žmesi i├žin node operat├Ârlerinin Taproot'un yeni mutabakat kurallar─▒n─▒ benimsemesi gereklidir. Y├╝kseltme, madencilerin %90'─▒n─▒n deste─čini alarak 14 Kas─▒m 2021'de 709.632. blokta resmi olarak etkinle┼čtirilmi┼čtir.


Taproot nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Taproot y├╝kseltmesini ger├žekle┼čtirmek i├žin birlikte ├žal─▒┼čan 3 Bitcoin Geli┼čtirme ├ľnerisi (BIP) vard─▒r. Bu BIP'lerin her biri, di─čerlerini farkl─▒ yollardan etkiler ve tamamlar.

Schnorr ─░mzalar─▒ (BIP340)

Schnorr imzalar─▒, Bitcoin a─č─▒ndaki i┼člemlerin daha h─▒zl─▒ ve g├╝venli bir ┼čekilde do─črulanmas─▒na imkan tan─▒r. Alman bir matematik├ži ve kriptograf olan Claus Schnorr taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼č bir┬ákriptografik imza ┼čemas─▒ndan olu┼čur. Schnorr, algoritmas─▒n─▒ uzun y─▒llar boyunca patentle korumu┼č olsa da 2008 y─▒l─▒nda patent resmi olarak sona ermi┼čtir. Schnorr imzalar─▒, di─čer avantajlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra en ├žok basit ve etkili bir ┼čekilde k─▒sa imzalar olu┼čturmalar─▒yla tan─▒n─▒r.

Satoshi Nakamoto (Bitcoin'in yarat─▒c─▒s─▒) taraf─▒ndan benimsenen imza ┼čemas─▒ Eliptik E─čri Dijital ─░mza Algoritmas─▒d─▒r (ECDSA). Schnorr imza algoritmas─▒ yerine ECDSA'n─▒n tercih edilmesinin sebebi, bu algoritman─▒n halihaz─▒rda yayg─▒n bir ┼čekilde kullan─▒lmas─▒, iyi anla┼č─▒lm─▒┼č, g├╝venli, kompakt ve a├ž─▒k kaynakl─▒ olmas─▒d─▒r.

Ancak, Schnorr Dijital ─░mza ┼×emas─▒'n─▒n (SDSS) geli┼čtirilmesi, Bitcoin ve di─čer blockchain a─člar─▒nda yeni nesil imzalar─▒n yarat─▒lmas─▒ i├žin ba┼člang─▒├ž noktas─▒ olabilir.

Schnorr imzalar─▒n─▒n ba┼čl─▒ca avantajlar─▒ndan biri de karma┼č─▒k bir Bitcoin i┼čleminin i├žindeki birden fazla anahtar─▒ alabilmesi ve bunlardan benzersiz tek bir imza yaratabilmesidir. Bu da i┼člemde yer alan birden fazla tarafa ait imzalar─▒n, tek bir Schnorr imzas─▒nda ÔÇťbirle┼čtirilebilece─čiÔÇŁ anlam─▒na gelir. Buna, imza birle┼čtirme ad─▒ verilir.

Hatta Taproot, bir Bitcoin komut dizininin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ger├že─čini bile tamamen gizlemeyi m├╝mk├╝n hale getirir. ├ľrne─čin Taproot kullanarak Bitcoin harcamak, yap─▒lan i┼člemi bir Lightning A─č─▒ kanal─▒, e┼čler aras─▒ i┼člem ya da karma┼č─▒k bir ak─▒ll─▒ kontratta yapman─▒z─▒ birbirinden ay─▒rt edilemez hale getirebilir. Bu i┼člemlerden herhangi birini izleyen bir ki┼či, e┼čler aras─▒ bir i┼člemden ba┼čka bir ┼čey g├Âremez. Fakat Taproot'un, as─▒l g├Ândericinin ve son al─▒c─▒n─▒n c├╝zdanlar─▒n─▒n g├Âr├╝n├╝rl├╝─č├╝ ├╝zerinde bir etki yaratmayaca─č─▒n─▒ belirtmek de gerekir.


Taproot (BIP341)

Taproot y├╝kseltmesi ad─▒n─▒ Taproot'tan al─▒r. 2017'de yap─▒lan SegWit y├╝kseltmesinin ├╝zerine in┼ča edilmi┼čtir ve Bitcoin blockchainindeki i┼člem verisi miktar─▒n─▒ ├Âl├žeklendirmek i├žin Merkelle┼čtirilmi┼č Alternatif Komut Dosyas─▒ A─ča├žlar─▒n─▒ (MAST) kullan─▒r.

Bitcoin a─č─▒ndaki i┼člemler a├ž─▒k ve ├Âzel anahtarlarla korunur. Bir c├╝zdandaki dijital varl─▒klar─▒ harcamak isteyen bir ki┼činin coinleri hareket ettirmeden ├Ânce c├╝zdan─▒n ger├žek sahibi oldu─čunu g├Âstermek amac─▒yla bir imza sunmas─▒ gereklidir. Tek imzal─▒ i┼člemlerin d─▒┼č─▒nda, Bitcoin i┼člemlerini daha karma┼č─▒k hale getirmek ├╝zere┬ázaman kilitli serbest b─▒rakmalar,┬á├žoklu imza (multisig) ┼čartlar─▒ vb. ├že┼čitli ├Âzellikler kullan─▒labilir.┬á

Fakat bu karma┼č─▒k ├žoklu imza i┼člemlerinin do─črulanmas─▒ i├žin birden fazla girdi ve imza gereklidir, bu da blockchaine b├╝y├╝k miktarda veri ekler ve i┼člem h─▒z─▒n─▒ d├╝┼č├╝r├╝r. Ayn─▒ zamanda, i┼člem bilgileri blockchain ├╝zerinde otomatik olarak g├Âr├╝n├╝r hale gelir, bu da adres sahiplerinin hassas verilerini ortaya ├ž─▒karabilir.┬á

MAST'─▒n entegre edilmesinden sonra tek bir MAST i┼čleminin birden fazla komut dosyas─▒n─▒ temsil edebilmesi sayesinde, gerekli olan komut dosyas─▒ ve do─črulama miktar─▒ azalt─▒labilir. Dolay─▒s─▒yla, kompleks bir Bitcoin i┼člemi MAST'a g├Ânderildi─činde i┼člemin ger├žekle┼čtirilmesi i├žin Merkle a─čac─▒na ihtiya├ž duyulmaz. MAST, t├╝m bilgilerin yerine yaln─▒zca i┼člemin ger├žekle┼čtirilen ko┼čullar─▒n─▒n blockchaine eklenmesine izin verir. Bu da a─č ├╝zerinde saklanmas─▒ gereken veri hacmini b├╝y├╝k oranda d├╝┼č├╝rebilir. Bu yakla┼č─▒m, Bitcoin blockchainine daha fazla ├Âl├žeklenebilirlik ve verimlilik getirmekle kalmaz, Bitcoin kullan─▒c─▒lar─▒ i├žin daha fazla gizlilik de sunar.


Tapscript (BIP342)

Tapscript, di─čer 2 BIP'yi m├╝mk├╝n k─▒lmak ├╝zere Bitcoin Komut Dosyas─▒na y├Ânelik bir kodlama dili y├╝kseltmesidir. Bir grup opkod'dan, yani i┼člemlerin nas─▒l ger├žekle┼čtirilece─čini belirlemek i├žin kullan─▒lan talimatlardan olu┼čur. Bloklarda daha fazla bo┼č yerin kalmas─▒n─▒n yeni ├Âzellikler i├žin daha fazla esneklik sa─člamas─▒ ve Bitcoin a─č─▒n─▒n gelecekte ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri desteklemesine ve yaratmas─▒na yard─▒mc─▒ olmas─▒ beklenmektedir.


Taproot'un Bitcoin'e katk─▒s─▒ nedir?

Daha ├Ânce de bahsetti─čimiz gibi Taproot, Bitcoin'in gizlili─čine b├╝y├╝k katk─▒larda bulundu ve a─č─▒n kullan─▒m alanlar─▒n─▒ geni┼čletti. Di─čer potansiyel katk─▒lar─▒ ise ┼čunlard─▒r:

1. Blockchain ├╝zerinde transfer edilecek ve saklanacak veri miktar─▒n─▒ azaltarak a─č─▒n ├Âl├žeklenebilirli─čini art─▒rma;

2. Blok ba┼č─▒na daha fazla i┼člem (daha y├╝ksek┬áTPS oran─▒);

3. Daha d├╝┼č├╝k i┼člem ├╝cretleri

Taproot'un bir di─čer avantaj─▒ ise Bitcoin a─č─▒n─▒n bilinen risklerinden biri olan imza de─či┼čtirilebilirli─čini ortadan kald─▒rmas─▒d─▒r. Basit├že ifade edecek olursak imza de─či┼čtirilebilirli─či, bir i┼člem onaylanmadan ├Ânce bu i┼člemin imzas─▒n─▒ de─či┼čtirmenin teknik olarak m├╝mk├╝n olmas─▒ anlam─▒na gelir. ─░mza de─či┼čtirme ile yap─▒lan bir sald─▒r─▒da, i┼člem hi├ž ger├žekle┼čmemi┼č gibi g├Âz├╝kecektir. Bu da Bitcoin'i, da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defterinin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ bozabilecek┬á├žift harcama sorununa kar┼č─▒ a├ž─▒k hale getirir.


Taproot y├╝kseltmesi neden ├Ânemlidir?┬á

Taproot'un etkinle┼čtirilmesinin Bitcoin a─č─▒n─▒n h─▒zl─▒ ve g├╝venilir i┼člemler ger├žekle┼čtirme i┼člevini g├╝├žlendirmesi beklenmektedir. Taproot'tan ├Ânce Bitcoin protokol├╝ halen Katman 1 geli┼čtirmelerdeyken, Ethereum gibi di─čerleri ├žoktan Katman 2'ye ve DApp'lere ge├žmi┼č durumdad─▒r. Y├╝kseltmenin ard─▒ndan Bitcoin'e ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeleri kullan─▒ma sunma ve kullan─▒m alanlar─▒n─▒ pop├╝ler NFT ve DeFi piyasalar─▒n─▒ gelecekte kapsayabilecek ┼čekilde geni┼čletme yolu a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á

Bitcoin a─č─▒n─▒n daha d├╝┼č├╝k ├╝cretlerle daha verimli hale gelmesi, daha fazla i┼člemi ve daha geni┼č kapsaml─▒ benimsenmeyi te┼čvik edebilir. Buna ek olarak, kullan─▒c─▒lar i┼člem gizliliklerini koruyabilir, bu da BTC'nin piyasadaki di─čer gizlilik coinleriyle rekabet etmesine imkan tan─▒yabilir.


Son S├Âz

Taproot uzun s├╝redir beklenen ve b├╝y├╝k destek alan bir Bitcoin y├╝kseltmesidir. Schnorr imzalar─▒yla birlikte uygulamaya konmas─▒ sayesinde gizlilik, ├Âl├žeklenebilirlik ve g├╝venlik gibi konularda ├Ânemli iyile┼čtirmeler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu y├╝kseltmeler, Lightning Network'e y├Ânelik ilgiye de art─▒rabilir ve ├žoklu imzan─▒n sekt├Âr standard─▒ hale gelmesini te┼čvik edebilir.

Gizlilik, verimlilik ve g├╝venli─čin daha iyi olmas─▒n─▒n getirdi─či avantajlar, Bitcoin toplulu─čunda yer al─▒p almad─▒─č─▒n─▒zdan ba─č─▒ms─▒z olarak Bitcoin kullan─▒m deneyiminizi muhtemelen etkileyecektir.