├ľzel, Herkese A├ž─▒k ve Konsorsiyum Blockchainlerin Farklar─▒
Ana sayfa
Makaleler
├ľzel, Herkese A├ž─▒k ve Konsorsiyum Blockchainlerin Farklar─▒

├ľzel, Herkese A├ž─▒k ve Konsorsiyum Blockchainlerin Farklar─▒

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 6, 2020G├╝ncellenme: Feb 9, 2023
6m

─░├žerik


Bitcoin kullan─▒ma a├ž─▒ld─▒─č─▒nda, blockchain protokol├╝ne dayal─▒ bir teknolojinin etraf─▒ndan d├Ânen bir sekt├Âr├╝n de temellerini att─▒. Azimli geli┼čtiriciler teknolojinin potansiyelini ke┼čfetti ve art─▒k bu teknolojinin uygulamalar─▒n─▒ akla gelebilecek her t├╝rl├╝ sekt├Âr i├žin de─čerlendiriyor.

Bitcoin bir┬ákripto para, yani tek bir birimin kontrol├╝ alt─▒nda olmayan bir dijital para t├╝r├╝. Bunun yerine da─č─▒t─▒lm─▒┼č veritaban─▒ teknolojisinin, finansal te┼čviklerin ve kriptografik tekniklerin bir kombinasyonunu kullanarak liderlere ya da y├Âneticilere sahip olmayan geni┼č bir ekosistemi m├╝mk├╝n k─▒l─▒yor.
Bitcoin a─č─▒ taraf─▒ndan kullan─▒lan veri yap─▒s─▒, yarat─▒ld─▒─č─▒ g├╝nden bu yana ge├žen 10'dan fazla y─▒ld─▒r geni┼č ├žapta ilgi g├Âr├╝yor. Blockchain teknolojisi art─▒k finanstan ve┬átedarik zincirlerinden hukuki sistemlere ve┬áy├Ânetime kadar bir├žok farkl─▒ sekt├Ârde┬ádeneniyor.
E─čer┬áYeni ba┼člayanlar i├žin blockchain teknolojisi rehberi makalemizi okumad─▒ysan─▒z, blockchain, mevcut girdileri ├╝zerinde de─či┼čiklik yap─▒lamayan, yaln─▒zca sonuna yeni girdiler eklenebilen basit bir veri yap─▒s─▒d─▒r. Blockchaini her bir h├╝crenin bir ├Âncekine ba─čl─▒ oldu─ču dolay─▒s─▒yla eski bir h├╝creyi de─či┼čtirmeye y├Ânelik giri┼čimin an─▒nda anla┼č─▒labilece─či bir hesap ├žizelgesi gibi d├╝┼č├╝nmek yard─▒mc─▒ olabilir. Bir blockchain genellikle finansal i┼člemler hakk─▒nda bilgileri saklar fakat herhangi bir t├╝rde dijital veriyle de kullan─▒labilir.

Hesap ├žizelgesi benzetmesini devam ettirirsek dok├╝man─▒n kendisi bir├žok parti taraf─▒ndan tutulabilir. Her parti kendi cihaz─▒nda ├Âzel bir yaz─▒l─▒m ├žal─▒┼čt─▒r─▒r ve bunun arac─▒l─▒─č─▒yla yaz─▒l─▒m─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran di─čer cihazlarla ba─član─▒r. B├Âylece t├╝m kat─▒l─▒mc─▒lar g├╝ncel bir veri taban─▒na sahip olur.┬á

Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n bu bilgiyi ald─▒─č─▒ merkezi bir kaynak bulunmaz (a─č da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r). Bu da bilginin daha yava┼č yay─▒ld─▒─č─▒ ama a─č─▒n┬ág├╝venlik ve ├že┼čitlilik bak─▒m─▒ndan g├╝├žlendi─či anlam─▒na gelir.

Bir sonraki b├Âl├╝mde blockchainin ├╝├ž t├╝r├╝n├╝ inceleyece─čiz ÔÇô┬á├Âzel, herkese a├ž─▒k ve konsorsiyum zincirler. Ama daha ├Ânce bu ├╝├ž t├╝r├╝n ortak sahip oldu─ču ├Ânemli ├Âzelliklere de─činelim:

  • Yaln─▒zca sonuna bilgi eklenebilen bir kay─▒t defteri ÔÇô bir sistemin blockchain olarak tan─▒mlanabilmesi i├žin, her bir blo─čun kendisinden ├Ânce gelene ba─čland─▒─č─▒ zincir bloklar yap─▒s─▒na sahip olmas─▒ gereklidir. E─čer blockchain, hesap ├žizelgemizdeki h├╝crelerin toplam─▒ysa, bloklar da bireysel h├╝crelerdir.
  • E┼člerden olu┼čan bir a─č ÔÇô a─čdaki her bir kat─▒l─▒mc─▒ blockchainin bir kopyas─▒n─▒ tutar. Bu kat─▒l─▒mc─▒lara node ad─▒ verilir ve birbirleriyle┬áe┼čler aras─▒ ┼čekilde etkile┼čim kurarlar.
  • Bir mutabakat mekanizmas─▒ ÔÇô node'lar─▒n a─ča yay─▒nlanan i┼člemlerin do─črulu─ču konusunda fikir birli─čine varmas─▒ ve zincire yanl─▒┼č bir verinin yaz─▒lmamas─▒n─▒n garantiye al─▒nmas─▒ i├žin bir mekanizma gereklidir.

A┼ča─č─▒daki tabloda ba┼čl─▒ca farklar ├Âzetlenmi┼čtir.



Blockchain t├╝r├╝

Herkese A├ž─▒k

├ľzel

Konsorsiyum

─░zne dayal─▒ m─▒?

Hay─▒r

Evet

Evet

Kim okuyabilir?

Herkes

Yaln─▒zca davet edilen kullan─▒c─▒lar

Duruma g├Âre de─či┼čir

Kim yazabilir?

Herkes

Onaylanm─▒┼č kat─▒l─▒mc─▒lar

Onaylanm─▒┼č kat─▒l─▒mc─▒lar

Sahiplik

Hi├ž kimse

Tek bir birim

Birden fazla birim

Kat─▒l─▒mc─▒lar bilinir mi?

Hay─▒r

Evet

Evet

─░┼člem h─▒z─▒

Yava┼č

H─▒zl─▒

H─▒zl─▒


Herkese A├ž─▒k Blockchainler

E─čer yak─▒n zamanda kripto para kulland─▒ysan─▒z y├╝ksek ihtimalle bir a├ž─▒k blockchainle etkile┼čime girdiniz. Bu t├╝r blockchainler g├╝n├╝m├╝zdeki mevcut da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defterlerinin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunu olu┼čturur. Bunlara herkese a├ž─▒k ad─▒ verilir ├ž├╝nk├╝ i┼člemler herkes taraf─▒ndan g├Âr├╝nt├╝lenebilir ve kat─▒lmak i├žin yaln─▒zca gerekli yaz─▒l─▒m─▒ indirmek yeterlidir.

Herkese a├ž─▒─č─▒n yan─▒ s─▒ra izne dayal─▒ olmayan kavram─▒ da s─▒kl─▒kla kullan─▒l─▒r. Kat─▒l─▒m─▒ engelleyen bir kontrol mekanizmas─▒ yoktur ve herkes┬ámutabakat mekanizmas─▒na dahil olabilir (├Ârne─čin┬ámadencilikle ya da┬ástaking ile). Herhangi bir ki┼či a─ča kat─▒lmakta ├Âzg├╝r oldu─ču ve mutabakat sa─članmas─▒na y├Ânelik katk─▒lar─▒ kar┼č─▒s─▒nda ├Âd├╝llendirilebilece─či i├žin herkese a├ž─▒k zincirlerin ├╝zerine kurulmu┼č a─člarda y├╝ksek seviyede merkeziyetsiz bir yap─▒ olmas─▒ beklenir.

Ayn─▒ ┼čekilde, herkese a├ž─▒k bir blockchainin ├Âzel olanlara (ya da yar─▒ ├Âzel olanlara) k─▒yasla sans├╝re daha dayan─▒kl─▒ olmas─▒ beklenir. Herhangi bir ki┼či a─ča kat─▒labilece─či i├žin k├Ât├╝ niyetli ki┼čilerin kimlikleri a├ž─▒─ča ├ž─▒kmadan avantaj elde etmesini engellemek ├╝zere protokol├╝n baz─▒ mekanizmalar kullanmas─▒ gereklidir.

Fakat herkese a├ž─▒k blockchainlerin g├╝venlik odakl─▒ yakla┼č─▒m─▒ performans a├ž─▒s─▒ndan ├Âd├╝n verilmesini gerektirir. Bir├žok blockchain ├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒ ya┼čar ve verimlilik d├╝┼č├╝kt├╝r. Dahas─▒ a─č─▒n b├Âl├╝nmesine neden olmadan de─či┼čiklik yapmak zorlay─▒c─▒ olabilir ├ž├╝nk├╝ ├Ânerilen de─či┼čikli─čin t├╝m kat─▒l─▒mc─▒lar taraf─▒ndan onaylanmas─▒ olduk├ža nadirdir.


├ľzel Blockchainler

Herkese a├ž─▒k blockchainlerin izne dayal─▒ olmayan yap─▒s─▒n─▒n tam tersine ├Âzel blockchainlerde zinciri kimin g├Ârebilece─čini ve kimin zincire yazabilece─čini belirleyen kurallar vard─▒r (bunlar┬áizne dayal─▒ olan┬á├ževrelerdir). Kontrol konusunda a├ž─▒k bir hiyerar┼či oldu─ču i├žin bu a─člar merkeziyetsiz sistemler de─čildir. Fakat ├Âzel blockchainler da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r ├ž├╝nk├╝ burada da bir├žok┬ánode zincirin bir kopyas─▒n─▒ kendi cihazlar─▒nda tutar.

├ľzel blockchainler, bir organizasyonun a─člar─▒n─▒ d─▒┼čar─▒dan eri┼čilebilir k─▒lmadan blockchain ├Âzelliklerinden faydalanmak istedi─či kurumsal ortamlar i├žin daha uygundur.

Proof of Work m├╝sriftir ama g├╝venlik modeli dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda a├ž─▒k ortamlar i├žin gerekli oldu─ču kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Fakat ├Âzel blockchainlerde her bir kat─▒l─▒mc─▒n─▒n kimli─či bilindi─či ve bir y├Ânetici oldu─ču i├žin PoW'un engelledi─či tehditler o kadar zarar verici de─čildir.┬á
Bu durumda daha verimli bir algoritma olarak i┼člemlerin do─črulanmas─▒n─▒ sa─člayan belirli fonksiyonlara sahip olacak node'lar─▒n se├žildi─či┬áatanm─▒┼č do─črulay─▒c─▒lar kullan─▒labilir. Genellikle bunun i├žin her bir blo─ču imzalamak ├╝zere bir node grubu olu┼čturulur. Node'lar d├╝r├╝st davranmamaya ba┼člarsa bu hemen anla┼č─▒l─▒r ve a─čdan uzakla┼čt─▒r─▒l─▒rlar. Blockchainin tepeden a┼ča─č─▒ya kontrol├╝ sayesinde bir de─či┼čim kolayl─▒kla koordine edilir.


Konsorsiyum Blockchainler

Konsorsiyum blockchainler herkese a├ž─▒k ve ├Âzel zincirlerin aras─▒nda bir yerdedir ve her iki t├╝rden de ├Â─čeler i├žerir. Bu t├╝r zincirlerin di─čerlerinden en belirgin fark─▒ mutabakat seviyesinde g├Âr├╝lebilir. Herkesin blok do─črulayabildi─či a├ž─▒k bir sistem ya da blok ├╝reticilerinin tek bir birim taraf─▒ndan atand─▒─č─▒ kapal─▒ bir sistem yerine konsorsiyum zincirlerinde do─črulay─▒c─▒lar olarak ├žal─▒┼čan az say─▒da ve e┼čit derecede g├╝├žl├╝ partiler yer al─▒r.

Bu noktada sistemin kurallar─▒ esnektir: zincirin g├Âr├╝lebilirli─či do─črulay─▒c─▒larla s─▒n─▒rland─▒r─▒labilir, zincir yaln─▒zca yetkili ki┼čiler ya da herkes taraf─▒ndan g├Âr├╝nt├╝lenebilir. Do─črulay─▒c─▒lar─▒n mutabakata varmas─▒ durumunda de─či┼čiklikler h─▒zla ger├žekle┼čtirilebilir. Blockchainin ├žal─▒┼čmas─▒ bak─▒m─▒ndan da e─čer┬ábelli say─▒da parti d├╝r├╝st davran─▒rsa sistem herhangi bir sorun ya┼čamaz.

Bir konsorsiyum blockchainin en faydal─▒ olaca─č─▒ durum birden fazla organizasyonun ayn─▒ sekt├Ârde faaliyet g├Âstermesi ve bilgi payla┼čmak ya da i┼člemleri ger├žekle┼čtirmek i├žin ortak bir alana ihtiya├ž duymas─▒ halindedir. Bu t├╝r bir konsorsiyuma kat─▒lmak, bilgilerini sekt├Âr├╝n di─čer kat─▒l─▒mc─▒lar─▒yla payla┼čmalar─▒na imkan sunaca─č─▒ i├žin organizasyonlar i├žin faydal─▒ olabilir.


Hangisi daha ├╝st├╝n?

En ├Âz├╝nde herkese a├ž─▒k, ├Âzel ve konsorsiyum blockchainler birbiriyle rekabet halinde de─čildir, bunlar yaln─▒zca farkl─▒ teknolojilerdir:

  • ─░yi tasarlanm─▒┼č herkese a├ž─▒k zincirler sans├╝re dayan─▒kl─▒l─▒k konusunda daha ├╝st├╝nd├╝r fakat h─▒zdan ve verimden feragat etmeleri gerekir. ─░┼člemler ├╝zerinde uzla┼č─▒ya var─▒l─▒rken (ya da ak─▒ll─▒ kontratlar i├žin) g├╝venli─čin sa─članmas─▒ konusunda en ├╝st├╝n olan zincir t├╝r├╝ budur.
  • Bir ├Âzel blockchain, merkezi hata noktalar─▒ konusunda herkese a├ž─▒k blockchainler kadar kayg─▒lanmak zorunda kalmad─▒─č─▒ i├žin h─▒z─▒ ├Ân plana koyabilir. Bu t├╝r blockchainler ideal olarak, bir bireyin ya da organizasyonun kontrolde kalmas─▒ ve bilgiyi gizli tutmas─▒ gerekti─či durumlarda kullan─▒l─▒r.
  • Konsorsiyum blockchainleri ├Âzel blockchainlerdeki kar┼č─▒ taraf riskini k─▒smen azalt─▒r (merkezi kontrol├╝ ortadan kald─▒rarak) ve daha az say─▒da node olmas─▒ sayesinde ├Âzel blockchainlere k─▒yasla daha verimli ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒r. Konsorsiyumlar genellikle birbirleriyle sorunsuz ┼čekilde ileti┼čim kurmak isteyen organizasyonlara hitap eder.


Son fikirler

Farkl─▒ faaliyetlerde bulunan bireyler ve i┼čletmeler i├žin ├žok say─▒da blockchain se├žene─či bulunur. Herkese a├ž─▒k, ├Âzel ve konsorsiyum blockchainleri gruplar─▒ i├žinde bile farkl─▒ kullan─▒c─▒ deneyimlerine yol a├žacak bir├žok k├╝├ž├╝k fark vard─▒r. Kullan─▒c─▒lar─▒n, kullan─▒m alan─▒na ba─čl─▒ olarak hedeflerine ula┼čmalar─▒nda en uygun olan blockchaini se├žmeleri gerekir.

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.