Meta Evrene G├╝├ž Veren Ba┼čl─▒ca 7 Teknoloji
Ana sayfa
Makaleler
Meta Evrene G├╝├ž Veren Ba┼čl─▒ca 7 Teknoloji

Meta Evrene G├╝├ž Veren Ba┼čl─▒ca 7 Teknoloji

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Dec 22, 2021G├╝ncellenme: Jun 15, 2023
8m

K─▒sa ├ľzet

Meta evren, ├╝├ž boyutlu (3D) bir dijital d├╝nya kavram─▒d─▒r. Yaratt─▒─č─▒n─▒z bir avatar'─▒ kullanarak ke┼čfedebilece─činiz sanal d├╝nyalardan olu┼čur. Meta evrende oyun oynayabilir, al─▒┼čveri┼č yapabilir, sanal bir kafede arkada┼člar─▒n─▒zla zaman ge├žirebilir, sanal bir ofiste i┼č arkada┼člar─▒n─▒zla ├žal─▒┼čabilir ve ├žok daha fazlas─▒n─▒ yapabilirsiniz. Baz─▒ video oyunlar─▒ ve i┼č sosyalle┼čme ara├žlar─▒, ekosistemlerine daha ┼čimdiden baz─▒ meta evren ├Âgelerini dahil etmi┼čtir.

Decentraland ve The Sandbox gibi kripto para projeleri de ┼ču anda i┼člevsel durumda olan dijital d├╝nyalara sahiptir. Fakat meta evren kavram─▒ olduk├ža yenidir, bu nedenle de meta evrenin ├žo─ču i┼člevi hen├╝z geli┼čtirilme a┼čamas─▒ndad─▒r. Facebook (yeni ad─▒yla Meta), Microsoft ve Nvidia gibi ┼čirketler de kendi meta evren versiyonlar─▒n─▒ yaratmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Teknoloji ┼čirketleri, sarmalay─▒c─▒ bir meta evren sanal deneyimi sunmak amac─▒yla 3D d├╝nyalar─▒n geli┼čtirilmesine y├Ânelik son teknolojileri kullanmaktad─▒r. Bu teknolojiler aras─▒nda blockchain, art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik (AR), sanal ger├žeklik (VR), 3D yeniden yap─▒land─▒rma, yapay zeka (AI) ve nesnelerin interneti (IoT) yer al─▒r.


Giri┼č

Meta evren fikri, ilk olarak Neal Stephenson taraf─▒ndan 1992 y─▒l─▒nda ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Yazar─▒n bilim kurgu roman─▒ Parazit'te insanlar─▒n dijital avatar'lar─▒yla ke┼čfedebildi─či ve ger├žek d├╝nyadan ka├žabildi─či ├ževrimi├ži bir d├╝nya tasviri yer al─▒r. On y─▒llar sonra b├╝y├╝k teknoloji ┼čirketleri, f├╝t├╝ristik bir meta evrenin kendi versiyonlar─▒n─▒ in┼ča etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Peki, meta evren tam olarak nedir ve b├╝y├╝k teknoloji ┼čirketleri bu kavrama teknoloji anlam─▒nda nas─▒l yakla┼čmaktad─▒r?


Meta evren nedir?

Meta evren, sanal araziler ve objeler i├žeren ├ževrimi├ži, ├╝├ž boyutlu dijital bir d├╝nya kavram─▒d─▒r. Tamamen evinizin konforundayken uzaktan ├žal─▒┼čabilece─činiz, en yeni sanat eserlerini g├Ârmek i├žin sanal m├╝zeleri ziyaret edebilece─činiz ya da sanal bir konserde di─čer rock m├╝zik severlerle bulu┼čabilece─činiz bir d├╝nya hayal edin.

Axie Infinity, The Sandbox ve Decentraland hayatlar─▒m─▒z─▒n birden fazla ├Âgesini ├ževrimi├ži d├╝nyalara ta┼č─▒yabilmek i├žin meta evrenin baz─▒ ├Âzelliklerini ┼čimdiden b├╝nyesine dahil etmi┼čtir. Fakat meta evren halen geli┼čtirilme a┼čamas─▒ndad─▒r. Her ┼čeyi kapsayan b├╝y├╝k tek bir meta evrenin mi yoksa aralar─▒nda seyahat edebilece─činiz birden fazla meta evrenin mi olaca─č─▒ hen├╝z belli de─čildir.┬á

Fikir geli┼čmeye devam ettik├že, video oyunlar─▒n─▒n ve sosyal medya platformlar─▒n─▒n ├Âtesine ge├žilmesi beklenmektedir. Uzaktan ├žal─▒┼čma, merkeziyetsiz y├Âneti┼čim ve dijital kimlik, meta evrenin destekleyebilece─či potansiyel ├Âzelliklerden yaln─▒zca birka├ž─▒d─▒r. Ba─članan sanal ger├žeklik g├Âzl├╝kleriyle meta evren ├žok boyutlu hale de gelebilir, b├Âylece kullan─▒c─▒lar ├╝├ž boyutlu alanlar─▒ ke┼čfetmek i├žin etrafta fiziksel olarak y├╝r├╝yebilir.


Meta evrendeki son geli┼čme

Facebook'un Ekim 2021'de ad─▒n─▒ Meta olarak de─či┼čtirmesiyle meta evren en s─▒k duydu─čumuz kelimelerden biri haline geldi. Sosyal medya devi, yeniden markaland─▒rmas─▒ dahilinde Reality Labs ad─▒ndaki yeni bir departmana b├╝y├╝k bir kaynak deste─či yaparak 2021 y─▒l─▒nda en az 10 milyar dolar harcad─▒. Bu yat─▒r─▒m─▒n arkas─▒ndaki ana fikir ise meta evren i├žeri─činin ve yaz─▒l─▒m─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra CEO Mark Zuckerberg'in gelecekte ak─▒ll─▒ telefonlar kadar yayg─▒n olaca─č─▒na inand─▒─č─▒ AR ve VR g├Âzl├╝kleri de geli┼čtirmekti.

COVID-19 pandemisi de geli┼čmekte olan meta evrenlere y├Ânelik ilgiyi art─▒rd─▒. ─░nsanlar evden ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒ i├žin di─čer ki┼čilerle ba─člant─▒ kurman─▒n daha interaktif yollar─▒na y├Ânelik talep artt─▒. ├çal─▒┼čanlar─▒n toplant─▒lara kat─▒lmas─▒na, bilgi payla┼č─▒m─▒nda bulunmas─▒na ve birlikte ├žal─▒┼čmas─▒na imkan tan─▒yan sanal ├╝├ž boyutlu alanlar y├╝kseli┼če ge├žti. Kas─▒m 2021'de a├ž─▒klanan Microsoft Mesh buna bir ├Ârnek olarak verilebilir. Mesh, kullan─▒c─▒lar─▒n avatar'lar─▒n─▒ kullanarak birlikte zaman ge├žirmelerine ve ├žal─▒┼čmalar─▒na imkan tan─▒yan sarmalay─▒c─▒ alanlar i├žermesiyle uzaktan ger├žekle┼čtirilen ekip toplant─▒lar─▒n─▒ daha e─členceli ve ilgi ├žekici hale getiriyor.

Baz─▒ ├ževrimi├ži oyunlar da meta evren ├Âgeleri i├žeriyor. AR mobil oyunu Pok├ęmon Go, oyuncular─▒n bir ak─▒ll─▒ telefon uygulamas─▒ kullanarak ger├žek d├╝nyada sanal Pok├ęmonlar avlamas─▒na imkan tan─▒yarak bu kavramdan faydalanan ilk projelerden biri oldu. Bir di─čer pop├╝ler oyun Fortnite da marka etkinliklerine ve konserlere ev sahipli─či yaparak kendi sanal d├╝nyas─▒ i├žinde farkl─▒ etkinliklerle ├╝r├╝n├╝n├╝n kapsam─▒n─▒ geni┼čletti.┬á

Sosyal medya ve oyun platformlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda Nvidia gibi teknoloji ┼čirketleri de sanal d├╝nyalarda yeni olas─▒l─▒klar─▒n yolunu a├žt─▒. Nvidia Omniverse; m├╝hendisler, tasar─▒mc─▒lar ve i├žerik yarat─▒c─▒lar─▒n─▒n sanal bir ┼čekilde i┼č birli─či yapmas─▒n─▒ desteklemek i├žin ├╝├ž boyutlu d├╝nyalar─▒ birbirine ba─člayarak ortak bir d├╝nya yaratmak ├╝zere tasarlanm─▒┼č a├ž─▒k bir platform. ┼×u anda farkl─▒ sekt├Ârler taraf─▒ndan kullan─▒l─▒yor. ├ľrne─čin BMW Group, Omniverse'├╝ ak─▒ll─▒ ├╝retimle imalat s├╝resini d├╝┼č├╝rmek ve ├╝r├╝n kalitesini art─▒rmak i├žin kullan─▒yor.


Meta evrene g├╝├ž veren ba┼čl─▒ca teknolojiler

Meta evren deneyimini daha sarmalay─▒c─▒ hale getirmek i├žin ┼čirketler, ├╝├ž boyutlu d├╝nyaya g├╝├ž veren blockchain, art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik (AR), sanal ger├žeklik (VR), 3D yeniden yap─▒land─▒rma, sanal zeka (AI) ve nesnelerin interneti (IoT) gibi son teknolojileri kullan─▒yor.


Blockchain ve kripto para

Blockchain teknolojisi m├╝lkiyetin dijital ispat─▒, dijital toplanabilirlik, de─čer transferi, y├Âneti┼čim, eri┼čilebilirlik ve birlikte ├žal─▒┼čabilirlik i├žin merkeziyetsiz ve ┼čeffaf ├ž├Âz├╝mler sunar. Kripto paralar, kullan─▒c─▒lar─▒n ├╝├ž boyutlu dijital d├╝nyalarda ├žal─▒┼č─▒rken ve sosyalle┼čirken de─čer transfer etmesine imkan tan─▒r.┬á
├ľrne─čin kripto, Decentraland'de sanal araziler sat─▒n almak i├žin kullan─▒labilir. Kullan─▒c─▒lar, oyunun kripto paras─▒ MANA ile 16x16 metrelik arazi parsellerini benzersiz tokenler (NFT'ler) olarak sat─▒n alabilir. Blockchain teknolojisinin deste─čiyle bu sanal arazilerin m├╝lkiyeti ispat edilebilir ve g├╝vene al─▒nabilir.

Gelecekte kripto, insanlar─▒ meta evrende ├žal─▒┼čmaya te┼čvik edebilir. Daha fazla ┼čirketin ofislerini uzaktan ├žal─▒┼čma i├žin ├ževrimi├žine ta┼č─▒mas─▒yla, meta evrene ili┼čkin i┼člerin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒na da ┼čahit olabiliriz.

Bu alanlar─▒n daha detayl─▒ bir incelemesi i├žin Meta Evren Nedir? makalemizi okuyabilirsiniz.┬á


Art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik (AR) ve sanal ger├žeklik (VR)

Art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik (AR) ve sanal ger├žeklik (VR), sarmalay─▒c─▒ ve ilgi ├žekici bir ├╝├ž boyutlu deneyim sunabilir. Bunlar, sanal d├╝nyaya giri┼č noktalar─▒m─▒zd─▒r. Peki, AR ve VR aras─▒ndaki farklar nedir?

AR, ger├žek d├╝nyay─▒ bi├žimlendirmek i├žin dijital g├Ârsel ├Âgeleri ve karakterleri kullan─▒r. VR'dan daha eri┼čilebilirdir ve neredeyse t├╝m ak─▒ll─▒ telefonlarla ya da kameras─▒ olan dijital cihazlarla kullan─▒labilir. Kullan─▒c─▒lar AR uygulamalar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla, mobil oyun Pok├ęmon GO'dakine benzer ┼čekilde ├ževrelerini interaktif dijital g├Ârseller ├╝zerinden g├Âr├╝nt├╝leyebilir. Oyuncular, telefonlar─▒n─▒n kameras─▒n─▒ a├žt─▒─č─▒nda Pok├ęmonlar─▒ ger├žek d├╝nyay─▒ baz alan bir ├ževrede g├Ârebilir.

VR ise farkl─▒ bir ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒r. Meta evren kavram─▒na olduk├ža benzer bir ┼čekilde tamamen bilgisayarlar taraf─▒ndan olu┼čturulmu┼č sanal bir ├ževre yarat─▒r. Kullan─▒c─▒lar bu d├╝nyay─▒ sanal ger├žeklik g├Âzl├╝kleri, eldivenleri ve sens├Ârleriyle ke┼čfedebilir.

AR ve VR'nin ├žal─▒┼čma ┼čekli, meta evrenin ilk modellerinden birini yans─▒t─▒r. VR, hayali g├Ârsel i├žerikleri b├╝nyesine dahil eden dijital bir d├╝nyay─▒ daha ┼čimdiden yaratmaktad─▒r. Teknolojisi daha da geli┼čti─činde, sanal ger├žeklik ekipmanlar─▒n─▒n yard─▒m─▒yla fiziksel uyar─▒m─▒n da dahil edilmesiyle meta evren deneyimi daha da ileri ta┼č─▒nabilir. Kullan─▒c─▒lar, d├╝nyan─▒n ba┼čka yerlerindeki di─čer ki┼čileri hissedebilir, duyabilir ya da onlarla etkile┼čim kurabilir. Meta evrenin pop├╝lerli─či dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, daha ├žok say─▒da meta evren ┼čirketinin AR ve VR ekipman─▒ geli┼čtirmelerine yak─▒n gelecekte daha fazla yat─▒r─▒m yapaca─č─▒n─▒ ├Âng├Ârebiliriz.


Yapay zeka (AI)

Yapay zeka (AI) son y─▒llarda hayat─▒m─▒z─▒n bir├žok alan─▒nda yer almaktad─▒r: i┼č stratejisi planlama, karar verme, y├╝z tan─▒ma, daha h─▒zl─▒ hesaplama ve daha fazlas─▒. Son zamanlarda yapay zeka uzmanlar─▒, yapay zekan─▒n kapsay─▒c─▒ meta evrenler yarat─▒lmas─▒nda kullan─▒m─▒na y├Ânelik ├žal─▒┼čmaktad─▒r.┬á

AI, ├žok miktarda veriyi ├žok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde i┼čleme potansiyeline sahiptir. Makina ├Â─črenmesi teknikleriyle birle┼čtirilen AI algoritmalar─▒, ge├žmi┼č verileri dikkate al─▒p ├Ânceki bilgilerden ├Â─črenerek benzersiz ├ž─▒kt─▒ ve i├žg├Âr├╝ler ortaya koyabilir.┬á

Meta evren dahilinde yapay zeka, farkl─▒ senaryolardaki oyuncu olmayan karakterlere (NPC'ler) uygulanabilir. NPC'ler neredeyse t├╝m oyunlarda yer al─▒r ve oyuncunun hareketlerine yan─▒t ve tepki vermek ├╝zere tasarlanan oyun ├ževrelerinin bir unsurudur. Yapay zekan─▒n veri i┼čleme becerisi sayesinde kullan─▒c─▒larla ger├žek hayata benzer diyaloglar─▒n kurulabilmesi ya da belirli di─čer g├Ârevlerin yerine getirilebilmesi i├žin NPC'ler ├╝├ž boyutlu d├╝nyalara yerle┼čtirilebilir. ─░nsan bir kullan─▒c─▒n─▒n aksine bir AI NPC kendi kendine ├žal─▒┼čabilir ve ayn─▒ anda milyonlarca oyuncu taraf─▒ndan kullan─▒labilir. Ayr─▒ca, bu karakterler birka├ž farkl─▒ dilde hizmet de verebilir.

Yapay zekan─▒n bir di─čer potansiyel uygulama alan─▒ da meta evren avatar'lar─▒n─▒n yarat─▒lmas─▒d─▒r. Daha ger├žek├ži ve do─čru g├Âz├╝ken avatar'lar olu┼čturmak i├žin iki boyutlu g├Âr├╝nt├╝leri ya da ├╝├ž boyutlu taramalar─▒ analiz ederken yapay zeka makinalar─▒ kullan─▒labilir. S├╝reci daha dinamik hale getirmek i├žin farkl─▒ y├╝z ifadelerini, sa├ž modellerini, k─▒yafetleri ve yaratt─▒─č─▒m─▒z dijital insanlar─▒ geli┼čtirecek di─čer ├Âzellikleri olu┼čtururken de yapay zeka kullan─▒labilir.


3D yeniden yap─▒land─▒rma

Bu yeni bir teknoloji olmasa da 3D yeniden yap─▒land─▒rma kullan─▒m─▒, pandemi s─▒ras─▒ndaki soka─ča ├ž─▒kma yasaklar─▒ nedeniyle potansiyel al─▒c─▒lar m├╝lkleri bizzat ziyaret edemedi─činden ├Âzellikle de gayrimenkul sekt├Âr├╝nde y├╝kseli┼če ge├žmi┼čtir. Bu nedenle baz─▒ emlak ofisleri sanal geziler d├╝zenlemek i├žin 3D yeniden yap─▒land─▒rma teknolojisini kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Hayalimizdeki meta evrene benzer ┼čekilde al─▒c─▒lar istedikleri yerden potansiyel yeni evlerini gezebilir ve mekan─▒n kendisine ad─▒m─▒n─▒ bile atmadan al─▒m yapabilir.

Meta evrenin kar┼č─▒s─▒ndaki zorluklardan biri ger├žek d├╝nyaya m├╝mk├╝n oldu─čunca ├žok benzeyen dijital bir ├ževre yaratmakt─▒r. 3D yeniden yap─▒land─▒rman─▒n yard─▒m─▒yla ger├žek├ži ve do─čal g├Âz├╝ken alanlar yarat─▒labilir. ├ľzel 3D kameralarla binalar─▒n, fiziksel konumlar─▒n ve objelerin ger├žek├ži 3D modellerini olu┼čturarak d├╝nyam─▒z─▒ ├ževrimi├žine ta┼č─▒yabiliriz. Bu 3D uzamsal veri ve 4K HD foto─čraflar daha sonra i┼členmek ve kullan─▒c─▒lar─▒n meta evren dahilinde deneyimleyebilece─či sanal bir kopya yaratmak ├╝zere bilgisayarlara aktar─▒l─▒r. Fiziksel d├╝nyadaki objelerin bu sanal kopyalar─▒na dijital ikizler ad─▒ da verilebilir.


Nesnelerin interneti (IoT)

Nesnelerin interneti (IoT) kavram─▒ ilk olarak 1999 y─▒l─▒nda ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Basit├že tan─▒mlamak gerekirse IoT, fiziksel d├╝nyam─▒zdaki her ┼čeyi alan ve bunlar─▒ sens├Ârler ve ayg─▒tlar arac─▒l─▒─č─▒yla internete ba─člayan bir sistemdir. ─░nternete ba─članan bu ayg─▒tlar kendilerine has bir belirtece ve otomatik olarak veri alma ya da g├Ânderme becerisine sahip olur. G├╝n├╝m├╝zde ise IoT, termostatlar─▒, sesle etkinle┼čen hoparl├Ârleri, t─▒bbi cihazlar─▒ ve ├žok daha fazlas─▒n─▒ farkl─▒ bir├žok veriye ba─člamaktad─▒r.

IoT'nin meta evrendeki uygulamalar─▒ndan biri fiziksel d├╝nyadan veri toplamak ve bu veriyi meta evrene sunmakt─▒r. Bu da dijital temsillerin do─črulu─čunu art─▒racakt─▒r. ├ľrne─čin, IoT veri girdileri belirli meta evren objelerinin g├╝ncel hava durumuna ya da di─čer ko┼čullara g├Âre nas─▒l faaliyet g├Âsterece─čini belirleyebilir.┬á

IoT'nin kullan─▒lmas─▒, 3D d├╝nyan─▒n ger├žek hayattan ├žok say─▒da ayg─▒ta sorunsuz bir ┼čekilde ba─članmas─▒n─▒ sa─člayabilir. Bu da meta evrende ger├žek hayat sim├╝lasyonlar─▒n─▒n yarat─▒lmas─▒na imkan tan─▒r. Meta evren ├ževresini daha da optimize etmek i├žin IoT toplad─▒─č─▒ verileri idare ederken yapay zekadan ve makina ├Â─črenmesinden de faydalanabilir.


Meta evrenin kar┼č─▒s─▒ndaki zorluklar

Meta evren halen geli┼čimin erken a┼čamalar─▒ndad─▒r. Kar┼č─▒s─▒ndaki baz─▒ zorluklar aras─▒nda kimlik do─črulamas─▒ ve gizlilik kontrol├╝ yer al─▒r. Ger├žek d├╝nyada bir ki┼činin kim oldu─čunu belirlemek genellikle zor de─čildir. Fakat insanlar dijital d├╝nyada avatar'lar─▒yla yer alaca─č─▒ndan di─čer ki┼činin kim oldu─čunu belirlemek ya da ispat etmek zor olacakt─▒r. ├ľrne─čin, k├Ât├╝ niyetli ki┼čiler hatta bot'lar ba┼čka bir ki┼činin kimli─čine b├╝r├╝nerek meta evrene girebilir. Daha sonra da di─čer kullan─▒c─▒lar─▒ doland─▒rabilir ya da kimli─čine b├╝r├╝nd├╝kleri ki┼činin itibar─▒na zarar verebilirler.

Bir di─čer zorluk da gizliliktir. Meta evren, sarmalay─▒c─▒ bir deneyim sunmak i├žin AR ve VR cihazlar─▒na ihtiya├ž duyar. Kamera kullanabilen ve kendine has kimlik belirleyicilere sahip olan bu teknolojiler en nihayetinde ki┼čisel bilgilerin s─▒zmas─▒na neden olabilir.


Son S├Âz

Meta evren halen geli┼čim a┼čamas─▒nda olsa da bir├žok ┼čirket halihaz─▒rda potansiyelleri ke┼čfetmektedir. Kripto d├╝nyas─▒nda Decentraland ve The Sandbox kayda de─čer projelerdir, fakat Microsoft, Nvidia ve Facebook gibi b├╝y├╝k ┼čirketlerden de kat─▒l─▒m gelmektedir. AR, VR ve AI teknolojileri geli┼čtik├že bu sanal, s─▒n─▒r tan─▒mayan d├╝nyalarda heyecan verici yeni ├Âzellikler g├Ârmemiz ├žok olas─▒d─▒r.