Enflasyon Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Enflasyon Nedir?

Enflasyon Nedir?

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Nov 28, 2018G├╝ncellenme: Apr 20, 2023
10m


Bana En Basit Haliyle Anlat 

Anneannenizin, o gen├žken her ┼čeyin ne kadar daha ucuz oldu─čundan bahsetti─čine hi├ž denk geldiniz mi? ─░┼čte bunun sebebi enflasyon. Mal ve hizmetlerin arz ve talebindeki dengesizliklerden kaynaklan─▒r ve fiyatlarda art─▒┼ča neden olur.

Kendine has baz─▒ avantajlara sahiptir ama genel olarak enflasyonun ├žok y├╝ksek olmas─▒ k├Ât├╝ bir ┼čeydir: Yar─▒n de─čerinin d├╝┼čece─čini biliyorsan─▒z neden paran─▒z─▒ biriktirmek isteyesiniz ki? Enflasyon ├žok y├╝kseldi─činde h├╝k├╝metler harcamay─▒ azaltmay─▒ ama├žlayan politikalar─▒ devreye sokar.


─░├žerik


Giri┼č

Enflasyon, bir para biriminin al─▒m g├╝c├╝ndeki azalma olarak tan─▒mlanabilir. Bir┬áekonomide, mal ve hizmetlerin fiyat─▒ndaki devaml─▒ art─▒┼čt─▒r.

ÔÇťG├Âreli fiyat de─či┼čimleriÔÇŁ genellikle yaln─▒zca bir ya da iki mal─▒n fiyat─▒nda art─▒┼č oldu─ču anlam─▒na gelirken enflasyon, ekonomideki neredeyse t├╝m maddelerin fiyat─▒n─▒n y├╝kseldi─čini ifade eder. Bunun yan─▒ s─▒ra enflasyon, uzun vadeli bir olgudur ÔÇô fiyatlardaki art─▒┼č devaml─▒ olmal─▒ ve yaln─▒zca d├Ânemsel olarak ortaya ├ž─▒kmamal─▒d─▒r.

├ťlkelerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču enflasyon oran─▒ ├Âl├ž├╝mlerini y─▒ll─▒k olarak yapar. Enflasyonun genellikle y├╝zde de─či┼čimi olarak ifade edildi─čini g├Âr├╝rs├╝n├╝z: Daha ├Ânceki d├Âneme k─▒yasla art─▒┼č ya da d├╝┼č├╝┼čt├╝r.

Bu makalede enflasyonun farkl─▒ nedenlerinden, bir ekonomi ├╝zerinde yaratabilece─či etkilerden (olumlu ve olumsuz) ve enflasyonu ├Âl├žmenin yollar─▒ndan bahsedece─čiz.


Enflasyonun nedenleri

En temelde, enflasyon i├žin iki yayg─▒n neden tan─▒mlayabiliriz. Bunlardan ilki, dola┼č─▒mdaki para biriminin miktar─▒n─▒n (arz) h─▒zla artmas─▒d─▒r. ├ľrne─čin, Avrupal─▒ fatihler 15. y├╝zy─▒lda g├╝ney yar─▒m k├╝reyi kontrolleri alt─▒na ald─▒─č─▒nda alt─▒n ve g├╝m├╝┼č k├╝l├želeri AvrupaÔÇÖya akm─▒┼č ve enflasyona neden olmu┼čtur (arz ├žok y├╝ksektir).

─░kinci olarak enflasyon, y├╝ksek talep g├Âren belirli bir mal─▒n arz─▒n─▒n azalmas─▒yla ortaya ├ž─▒kabilir. Bu da mal─▒n fiyat─▒n─▒n artmas─▒na neden olarak ekonominin geri kalan─▒nda da etki yaratabilir. Sonu├žta, neredeyse t├╝m mal ve hizmetlerin fiyat─▒nda genel bir art─▒┼č g├Âr├╝lebilir.

Ama daha derine inersek, enflasyona neden olabilecek farkl─▒ t├╝rde olaylar da tan─▒mlayabiliriz. Burada talep ├žeki┼čli enflasyon, maliyet iti┼čli enflasyon ve yerle┼čik enflasyon aras─▒ndaki farklardan bahsedece─čiz. Farkl─▒ varyasyonlar olsa da ekonomist Robert J. Gordon taraf─▒ndan ortaya at─▒lan ÔÇť├╝├žgen modeliÔÇŁ i├žinde yer alan ba┼čl─▒ca t├╝rler bunlard─▒r.


Talep ├žeki┼čli enflasyon

Talep ├žeki┼čli enflasyon en s─▒k g├Âr├╝len enflasyon t├╝r├╝d├╝r ve harcamalardaki art─▒┼čtan kaynaklan─▒r. B├Âyle olunca talep, mallar─▒n ve hizmetlerin arz─▒na bask─▒n gelir ve bu durum fiyatlarda art─▒┼ča neden olur.

Bunu ├Ârneklendirmek i├žin bir f─▒r─▒nc─▒n─▒n ├╝r├╝nlerini satt─▒─č─▒ bir pazaryerini d├╝┼č├╝nelim. Haftal─▒k olarak yakla┼č─▒k 1.000 somun ekmek ├╝retebiliyor. Her hafta, yakla┼č─▒k bu miktarda sat─▒┼č yapt─▒─č─▒ i├žin s├╝re├ž iyi bir ┼čekilde i┼čliyor.

Fakat ekme─če y├Ânelik ├žok b├╝y├╝k bir talep art─▒┼č─▒ oldu─čunu varsayal─▒m. Muhtemelen ekonomik ko┼čullar iyile┼čtirmi┼čtir, di─čer bir deyi┼čle t├╝keticiler harcayabilecekleri daha ├žok paraya sahiptir. Dolay─▒s─▒yla f─▒r─▒nc─▒n─▒n ekmeklerinin fiyat─▒n─▒n y├╝kseldi─čini g├Ârmemiz olas─▒d─▒r.

Neden? ├ç├╝nk├╝ f─▒r─▒nc─▒m─▒z 1.000 somun ekmek ├╝retirken tam kapasiteyle ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Ne ├žal─▒┼čanlar─▒ ne de f─▒r─▒nlar─▒ fiziksel olarak bu say─▒dan daha fazlas─▒n─▒ ├╝retemez. Daha ├žok f─▒r─▒n in┼ča edebilir ya da ├žal─▒┼čan i┼če alabilir fakat bu da zaman gerektirir.

O zamana kadar m├╝┼čteri say─▒s─▒ ├žok fazlad─▒r ve yeterli ekmek yoktur. Baz─▒ m├╝┼čteriler bir somun ekmek i├žin daha y├╝ksek bir fiyat ├Âdemeyi kabul eder, dolay─▒s─▒yla f─▒r─▒nc─▒ da do─čal olarak fiyatlar─▒n─▒ buna g├Âre art─▒r─▒r.

Ekme─če olan talep art─▒┼č─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda, ekonomik ko┼čullar─▒n iyile┼čmesinin s├╝t, ya─č ve di─čer birka├ž ├╝r├╝n i├žin de talebi artt─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m. Talep ├žeki┼čli enflasyonu tan─▒mlayan i┼čte budur. ─░nsanlar, talebin arz─▒ a┼čaca─č─▒ ┼čekilde gitgide daha fazla mal alarak fiyatlar─▒n artmas─▒na neden olur.


Maliyet iti┼čli enflasyon

Maliyet iti┼čli enflasyon, ham madde ya da ├╝retim maliyetinin artmas─▒ nedeniyle fiyatlar─▒n y├╝kselmesiyle ortaya ├ž─▒kar. Bu t├╝r enflasyonda masraflar t├╝keticiye ÔÇťyans─▒t─▒l─▒rÔÇŁ.

Biraz ├Ânce bahsetti─čimiz f─▒r─▒nc─▒ ├Ârne─čine geri d├Ânelim. F─▒r─▒nc─▒m─▒z, haftal─▒k 4.000 somun ekmek ├╝retmek i├žin yeni f─▒r─▒nlar in┼ča etti ve daha fazla ├žal─▒┼čan─▒ i┼če ald─▒. ┼×imdilik arz, talebi kar┼č─▒l─▒yor ve herkes mutlu.

Bir g├╝n f─▒r─▒nc─▒ tats─▒z haberler al─▒r. Bu─čday hasad─▒ bu sezon olduk├ža k├Ât├╝ gitmi┼čtir, dolay─▒s─▒yla b├Âlgedeki t├╝m f─▒r─▒nlara yetecek kadar arz yoktur. F─▒r─▒nc─▒n─▒n, ekmeklerini ├╝retebilmesi i├žin ihtiya├ž duydu─ču bu─čdaya daha fazla ├Âdeme yapmas─▒ gerekir. T├╝keticiden gelen talep artmam─▒┼č olsa da maliyetteki bu art─▒┼č nedeniyle ekmek ba┼č─▒na talep etti─či ├╝creti y├╝kseltmesi gerekir.

Bir di─čer olas─▒l─▒k da h├╝k├╝metin asgari ├╝creti y├╝kseltmesidir. Bu da f─▒r─▒nc─▒n─▒n ├╝retim maliyetini art─▒r─▒r ve yine bu durumda da ekmeklerin fiyat─▒n─▒ y├╝kseltmesi gerekir.

Geni┼č ├Âl├žekte bakt─▒─č─▒m─▒zda, maliyet iti┼čli enflasyon genellikle kaynaklardaki (bu─čday ya da ya─č) eksiklikten, h├╝k├╝metin ├╝r├╝nlerden ald─▒─č─▒ vergiyi art─▒rmas─▒ndan ya da d├Âviz kurunun y├╝kselmesinden (ithalat maliyetinin artmas─▒na neden olur) kaynaklan─▒r.


Yerle┼čik enflasyon

Yerle┼čik enflasyon (ya da kal─▒nt─▒ enflasyon), ge├žmi┼č ekonomik etkinliklerden kaynaklanan bir enflasyon t├╝r├╝d├╝r. Dolay─▒s─▒yla yerle┼čik enflasyon, ├Ânceki iki t├╝r enflasyonun zaman i├žinde devam etmesi sonucunda tetiklenebilir. Yerle┼čik enflasyon, enflasyona y├Ânelik beklentiler ve fiyat-maa┼č spirali kavramlar─▒yla yak─▒ndan ili┼čkilidir.┬á
Enflasyona y├Ânelik beklenti, enflasyon d├Ânemlerinin ard─▒ndan bireylerin ve ┼čirketlerin enflasyonun gelecekte de devam etmesini┬ábekleyece─či fikrine dayan─▒r. Ge├žti─čimiz y─▒llarda enflasyon g├Âr├╝ld├╝yse ├žal─▒┼čanlar daha y├╝ksek maa┼člar talep edecek, bu da ┼čirketlerin ├╝r├╝nleri ve hizmetleri i├žin daha y├╝ksek fiyat bi├žmesine neden olacakt─▒r.

Fiyat-maa┼č spirali, yerle┼čik enflasyonun daha da fazla enflasyon yaratma e─čiliminde oldu─čunu g├Âsteren bir kavramd─▒r. ─░┼čveren ve ├žal─▒┼čanlar─▒n, maa┼člar─▒n de─čeri ├╝zerinde anla┼čmaya varamamas─▒ durumunda ortaya ├ž─▒kar. ├çal─▒┼čanlar─▒n, beklenen enflasyon kar┼č─▒s─▒nda gelirlerini korumak i├žin daha y├╝ksek ├╝cret talep etmesi sonucunda i┼č verenler ├╝r├╝nlerinin fiyat─▒n─▒ art─▒rmak zorunda kal─▒r. Bu da, mal ve hizmetlerin fiyat─▒n─▒n artmas─▒yla ├žal─▒┼čanlar─▒n daha da y├╝ksek maa┼člar talep etti─či, kendi kendini g├╝├žlendiren bir d├Âng├╝ye neden olabilir ÔÇô┬áve d├Âng├╝ devam eder.


Enflasyonla m├╝cadele yollar─▒


Kontrol alt─▒nda tutulamayan bir enflasyon ekonomiye zarar verebilir, bu nedenle h├╝k├╝metler enflasyonun etkilerini s─▒n─▒rland─▒rmak i├žin proaktif bir yakla┼č─▒m sergiler. Bunun i├žin para arz─▒nda oynamalar yapman─▒n yan─▒ s─▒ra┬ápara ve┬ámaliye politikalar─▒n─▒ da de─či┼čtirebilirler.
Merkez Bankalar─▒ (Amerika Birle┼čik Devletleri Federal Rezervi gibi), dola┼č─▒mdaki miktar─▒ art─▒rarak ya da azaltarak┬áitibari para arz─▒n─▒ de─či┼čtirme g├╝c├╝ne sahiptir. Bunun yayg─▒n bir ├Ârne─či de merkez bankalar─▒n─▒n ekonomiyi yeni bas─▒lm─▒┼č paralarla desteklemek i├žin banka varl─▒klar─▒n─▒ sat─▒n ald─▒─č─▒┬áparasal geni┼člemedir (QE). Bu ├Ânlem asl─▒nda enflasyonu art─▒rabilir, bu nedenle enflasyonla ilgili sorunlar ya┼čand─▒─č─▒nda kullan─▒lmaz.

QEÔÇÖnin tersi ise bir para politikas─▒n─▒n para arz─▒n─▒ d├╝┼č├╝rerek enflasyonu azaltt─▒─č─▒ parasal s─▒k─▒la┼čt─▒rmad─▒r (QT). Fakat QTÔÇÖnin enflasyon i├žin iyi bir ├ž├Âz├╝m oldu─čunu g├Âsteren kan─▒tlar azd─▒r. Uygulamada, merkez bankalar─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču enflasyonu faiz oranlar─▒n─▒ art─▒rarak kontrol eder.


Daha y├╝ksek faiz oranlar─▒

Daha y├╝ksek faiz oranlar─▒ bor├ž para almay─▒ daha pahal─▒ hale getirir. Bunun sonucunda krediler, t├╝keticilere ve i┼čletmelere daha az ilgi ├žekici hale gelir. Artan faiz oranlar─▒, t├╝ketici seviyesinde harcama yapmamay─▒ te┼čvik ederek mal ve hizmetlere y├Ânelik talebin azalmas─▒na neden olur.

Bu d├Ânemlerde birikim yapmak, bor├ž vererek faiz getirisi elde eden ki┼čiler i├žin bile daha ilgi ├žekici hale gelir. Fakat bireyler ve ┼čirketler harcama ya da yat─▒r─▒m yapmak i├žin kredi alma konusunda daha dikkatli olaca─č─▒ndan ekonominin b├╝y├╝mesi k─▒s─▒tlanabilir.


Maliye politikas─▒n─▒ de─či┼čtirmek

├ťlkelerin ├žo─čunlu─ču enflasyonu kontrol etmek i├žin para politikalar─▒n─▒ kullansa da maliye politikas─▒n─▒ de─či┼čtirmek de bir se├ženektir.┬áMaliye politikas─▒, h├╝k├╝metin ekonomiyi etkilemek i├žin harcamalar─▒nda ve vergilerde yapt─▒─č─▒ d├╝zenlemelere verilen add─▒r.┬á

├ľrne─čin, h├╝k├╝metler toplad─▒klar─▒ gelir vergisini art─▒r─▒rsa yine bu durumda da bireylerin harcamak i├žin daha az paras─▒ olur. Buna ba─čl─▒ olarak piyasa talebi azal─▒r ve bunun da teorik olarak enflasyonu azaltmas─▒ gerekir. Fakat halk daha y├╝ksek vergilere olumsuz tepki verebilece─činden bu yakla┼č─▒m tehlikeli olabilir.


Enflasyonu fiyat endeksiyle ├Âl├žmek

Enflasyonla m├╝cadele etmenin yollar─▒ndan bahsettik ama bunun gerekli oldu─čunu nereden bilebiliriz? Tabi ki ilk ad─▒m olarak enflasyonu ├Âl├žmemiz gerekir. Bu ├Âl├ž├╝m genellikle bir┬áendeksin belirli bir s├╝re boyunca takip edilmesiyle yap─▒l─▒r. Bir├žok ├╝lkede enflasyon ├Âl├ž├╝t├╝ olarak┬áT├╝ketici Fiyat Endeksi (T├ťFE) kullan─▒l─▒r.

T├ťFE, bir├žok farkl─▒ t├╝ketici ├╝r├╝n├╝n├╝n fiyat─▒n─▒ dikkate al─▒r ve haneler taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nan mal ve hizmetler grubunun de─čerini belirlemek i├žin bir a─č─▒rl─▒kl─▒ ortalama kullan─▒r. Bu i┼člem s─▒k├ža tekrarland─▒─č─▒ i├žin ge├žmi┼č sonu├žlarla k─▒yaslama yap─▒labilir. ABD ─░┼čg├╝c├╝ ─░statistikleri B├╝rosu (BLS) gibi birimler, hesaplamalar─▒n─▒n ger├že─či m├╝mk├╝n olan en y├╝ksek seviyede yans─▒tmas─▒ i├žin bu veriyi ├╝lkenin bir├žok farkl─▒ yerindeki ma─čazalardan toplar.┬á

Hesaplamalar─▒n─▒zda T├ťFE de─čerinin baz y─▒l i├žin 100 oldu─čunu ve iki y─▒l sonra bu de─čerin 110ÔÇÖa y├╝kseldi─čini g├Ârebilirsiniz. Bu durumda, ge├žti─čimiz iki y─▒l i├žinde fiyatlar─▒n %10 y├╝kseldi─či sonucuna varabilirsiniz.

Az miktarda enflasyon k├Ât├╝ de─čildir. G├╝n├╝m├╝z├╝n itibari para birimi sistemlerinde enflasyon do─čal olarak ortaya ├ž─▒kar, hatta harcamay─▒ ve bor├ž vermeyi destekledi─či i├žin bir derece faydal─▒d─▒r. Fakat ekonomi ├╝zerinde olumsuz etkiler yaratmamas─▒ i├žin enflasyon oran─▒n─▒ yak─▒ndan takip etmek olduk├ža ├Ânemlidir.



Enflasyonun avantaj ve dezavantajlar─▒

─░lk bak─▒┼čta enflasyon, tamamen ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gereken bir ┼čeymi┼č gibi g├Âz├╝kebilir. Fakat enflasyon, modern ekonomilerin temel par├žalar─▒ndan oldu─ču i├žin asl─▒nda bu konu ├žok daha inceliklidir. ┼×imdi baz─▒ avantaj ve dezavantajlardan bahsedelim.


Enflasyonun avantajlar─▒

Artan harcama, yat─▒r─▒m ve bor├ž alma

Daha ├Ânce de k─▒saca de─čindi─čimiz gibi d├╝┼č├╝k oranda enflasyon, harcamay─▒, yat─▒r─▒m─▒ ve bor├ž almay─▒ art─▒rarak ekonomiye fayda sa─člayabilir. Enflasyon oldu─čunda paran─▒n gelecekteki sat─▒n alma g├╝c├╝ d├╝┼čece─či i├žin mal ve hizmetleri hemen sat─▒n almak daha mant─▒kl─▒d─▒r.


Daha y├╝ksek kar

┼×irketler, kendilerini enflasyonun etkilerinden korumak i├žin mal ve hizmetlerini daha y├╝ksek fiyattan satar. Fiyatlardaki bu art─▒┼člar─▒ hakl─▒ g├Âsterebilirler ama ek kar elde etmek i├žin gerekti─činden biraz daha fazla bir art─▒┼č da yapabilirler.


Deflasyondan daha iyidir

Ad─▒ndan da tahmin edebilece─činiz gibi deflasyon, enflasyonun tersidir ve zaman i├žinde fiyatlarda d├╝┼č├╝┼č olmas─▒ anlam─▒na gelir. Fiyatlar d├╝┼čt├╝─č├╝ i├žin t├╝keticiler, ileride daha iyi fiyattan al─▒┼čveri┼č yapabileceklerini bilerek sat─▒n alma i┼člemlerini erteler. Bu da, ├╝r├╝nlere ve hizmetlere olan talebi d├╝┼č├╝rerek ekonomiyi olumsuz y├Ânde etkileyebilir.┬á

Ge├žmi┼če bakt─▒─č─▒m─▒zda, deflasyon d├Ânemleri daha y├╝ksek i┼čsizlik oranlar─▒na ve harcama yerine birikimin tercih edilmesine neden olmu┼čtur. Deflasyon, bireyler i├žin olumsuz bir etki yaratmayabilse de ekonomik b├╝y├╝meye zarar verme e─čilimindedir.


Enflasyonun dezavantajlar─▒

Para birimi deval├╝asyonu ve hiperenflasyon

Do─čru enflasyon oran─▒n─▒ bulmak zordur ve enflasyonu kontrol etmeyi ba┼čaramamak y─▒k─▒c─▒ sonu├žlara yol a├žabilir. En nihayetinde enflasyon, bireylerin sahip oldu─ču birikimi eritir: bug├╝n yast─▒─č─▒n─▒z─▒n alt─▒n 100.000 TL koyarsan─▒z, bu para on y─▒l sonra ayn─▒ al─▒m g├╝c├╝ne sahip olmayacakt─▒r.

Y├╝ksek enflasyon, fiyatlar─▒n bir ayda %50ÔÇÖden fazla y├╝kselmesi durumunda ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ kabul edilen┬áhiperenflasyona neden olabilir. Birka├ž hafta ├Ânce 10 TLÔÇÖye ald─▒─č─▒n─▒z temel bir ihtiyac─▒n─▒z i├žin bu hafta 15 TL ├Âdemeniz ideal bir durum de─čildir, fakat art─▒┼č nadiren bu kadarla s─▒n─▒rl─▒ kal─▒r. Hiperenflasyon d├Ânemlerinde fiyatlar ├žo─ču zaman %50ÔÇÖden ├žok daha fazla artarak para birimine ve ekonomiye b├╝y├╝k zararlar verir.


Belirsizlik

Enflasyon oranlar─▒ y├╝ksek oldu─čunda belirsizlik ortaya ├ž─▒kabilir. Bireyler ve ┼čirketler, ekonominin nereye gitti─činden emin olamad─▒klar─▒ i├žin paralar─▒ konusunda ├žok daha temkinli davran─▒r ÔÇô bu da yat─▒r─▒mlar─▒n ve ekonomik b├╝y├╝menin azalmas─▒na neden olur.


H├╝k├╝metin m├╝dahalesi

Baz─▒ ki┼čiler, serbest piyasa prensiplerine referans vererek h├╝k├╝metin enflasyonu kontrol etme giri┼čimlerinde bulunmas─▒ fikrine kar┼č─▒ ├ž─▒kar. H├╝k├╝metin ÔÇťyeni para yaratmaÔÇŁ becerisi (ya da kripto ├ževrelerinde bilindi─či ┼čekliyle┬áBrrrrr) do─čal ekonomik prensiplere zarar verir.


Son d├╝┼č├╝nceler

Enflasyon sonucunda fiyatlar zamanla artarak ge├žinmeyi daha masrafl─▒ hale getirir. Bu hepimizin kabul etti─či bir olgudur ÔÇô neticede enflasyon do─čru bir ┼čekilde kontrol edilirse ekonomi i├žin faydal─▒ olabilir.

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda, h├╝k├╝metlerin y├╝kselen fiyatlar─▒ kontrol alt─▒nda tutmak i├žin kullanabilece─či esnek maliye ve para politikalar─▒ en iyi ├ž├Âz├╝mler gibi g├Âz├╝kmektedir. Fakat bu politikalar, b├╝y├╝k bir dikkatle uygulanmad─▒klar─▒ takdirde ekonomiye daha da ├žok zarar verebilir.


Enflasyon hakk─▒ndaki di─čer sorular─▒n─▒z i├žin toplulu─čumuzun bu sorular─▒n─▒z─▒ yan─▒tlayaca─č─▒ soru-cevap platformumuz┬áAcademy'ye Sor'a g├Âz atabilirsiniz.