Atomik Swap Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Atomik Swap Nedir?

Atomik Swap Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jul 1, 2019G├╝ncellenme: Nov 8, 2023
6m

Atomik swap (takas) nedir?

Atomik swap (takas), farkl─▒┬áblockchain a─člar─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čan iki farkl─▒ kripto paran─▒n h─▒zla birbirine ├ževrimini m├╝mk├╝n k─▒lan bir tekniktir. B├Âylesi bir s├╝re├ž (zincirler aras─▒ atomik al─▒m sat─▒m olarak da bilinir)┬áak─▒ll─▒ kontratlara dayan─▒r ve kullan─▒c─▒lar─▒n coinlerini kendi ki┼čisel┬ákripto c├╝zdanlar─▒ndan do─črudan al─▒p satabilmelerini sa─člar. Yani atomik swap ├Âz├╝nde, farkl─▒ blockchainler aras─▒nda ger├žekle┼čtirilen e┼čler aras─▒ bir ticarettir.┬á
Zincirler aras─▒ ticaret fikri yenilik├ži bir teknik olmas─▒na ra─čmen uzun y─▒llard─▒r tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Tier Nolan, 2013 y─▒l─▒nda tam bir atomik swap protokol├╝n├╝┬átan─▒mlayan muhtemelen ilk ki┼čidir. Fakat, g├╝vene dayal─▒ olmayan bir ├ževrim protokol├╝ olan┬áP2PTradeX, 2012 y─▒l─▒nda Daniel Larimer taraf─▒ndan ├Âne s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r ve baz─▒ ki┼čiler bunu atomik swaplar─▒n prototipi olarak kabul eder.┬á

Bunu takip eden y─▒llarda, bir├žok geli┼čtirici atomik swap protokollerini denemi┼čtir. Kan─▒tlar, Bitcoin, Litecoin, Komodo, ve Decred topluluklar─▒n─▒n hepsinin s├╝re├žte ├Ânemli bir rol oynad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.┬á

G├Âr├╝nen o ki, ilk e┼čler aras─▒ atomik swaplar┬á2014ÔÇÖte yap─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Fakat teknik ancak 2017 y─▒l─▒nda genel olarak bilinir hale gelmi┼čtir. Bunun ba┼čl─▒ca sebebi de┬áLTC/BTC ve┬áDCR/LTC aras─▒ndaki ba┼čar─▒l─▒ swaplard─▒r.┬á


Atomik swaplar nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Atomic swap protokolleri kat─▒l─▒mc─▒ partilerin hile yapmas─▒n─▒ engelleyecek ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. Protokollerin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ anlamak i├žin AliceÔÇÖin Litecoinlerini (LTC) BobÔÇÖun Bitcoinleriyle (BTC) takas etmek istedi─čini varsayal─▒m.┬á

─░lk olarak, Alice LTCÔÇÖlerini kasa g├Ârevi g├Âren bir kontrat adresine yat─▒r─▒r. Bu kasa yarat─▒ld─▒─č─▒nda, Alice buna eri┼čebilmek i├žin bir de anahtar olu┼čturur. Alice daha sonra bu anahtar─▒n kriptografik bir hashini Bob ile payla┼č─▒r. Bob hen├╝z LTCÔÇÖlere eri┼čemez ├ž├╝nk├╝ anahtar─▒n kendisine de─čil yaln─▒zca anahtar hashine sahiptir.┬á

Daha sonra Bob, Alice taraf─▒ndan verilen hashi kullanarak bir di─čer kasa kontrat adresi yarat─▒r ve bu adrese BTCÔÇÖlerini yat─▒r─▒r. BTCÔÇÖleri alabilmek i├žin, AliceÔÇÖin ayn─▒ anahtar─▒ kullanmas─▒ gereklidir ve bunu yaparak anahtar─▒ Bob i├žin g├Âr├╝n├╝r k─▒lar (hashlock adl─▒ ├Âzel bir fonksiyon sayesinde). Bu da, AliceÔÇÖin BTCÔÇÖlere eri┼čti─či anda BobÔÇÖun da LTCÔÇÖlere eri┼čebilece─či ve b├Âylece swap─▒n tamamland─▒─č─▒ anlam─▒na gelir.┬á

ÔÇśAtomikÔÇÖ terimi bu i┼člemlerin ya tam olarak ger├žekle┼čti─či ya da hi├ž ger├žekle┼čmedi─či anlam─▒na gelir. E─čer taraflardan biri vazge├žerse ya da yapmas─▒ gerekeni yapmazsa kontrat iptal edilir ve fonlar otomatik olarak sahiplerine geri d├Âner.┬á

Atomik swaplar iki farkl─▒ yolla yap─▒labilir: zincir ├╝st├╝ ya da zincir d─▒┼č─▒. Zincir ├╝st├╝ atomik swaplar iki para biriminden birinin a─č─▒nda ger├žekle┼čir (bu ├Ârnekte Bitcoin ya da Litecoin blockchaininde). Di─čer yandan zincir d─▒┼č─▒ atomik swaplar┬áikinci katmanda ger├žekle┼čir. Genellikle bu tip atomik swaplar,┬áLightning NetworkÔÇÖte kullan─▒lanlara benzer ├žift y├Ânl├╝ ├Âdeme kanallar─▒na dayan─▒r.
Teknik a├ž─▒dan, bu g├╝vene dayal─▒ olmayan al─▒m sat─▒m sistemlerinin ├žo─ču┬áHash Zaman Kilitli Kontratlara (HTLC) (Hash Timelock Contracts) ve┬á├žoklu-imza kullanan ak─▒ll─▒ kontratlara dayan─▒r.┬á


Hash Zaman Kilitli Kontratlar (HTLC)

Hash Zaman Kilitli Kontratlar (HTLC), Bitcoin┬áLightning NetworkÔÇÖ├╝n ├Ânemli par├žalar─▒ olsalar da, bunlar ayn─▒ zamanda atomik swaplar─▒ m├╝mk├╝n k─▒lan anahtar ├Â─čelerdir. ─░sminden de anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, iki temel fonksiyona dayan─▒rlar: bir hash kilidi ve bir zaman kilidi.┬á

Hash kilidi, fonlar─▒n bir veri par├žas─▒ (bir ├Ânceki ├Ârnekte AliceÔÇÖin anahtar─▒) payla┼č─▒lmad─▒─č─▒ takdirde harcanmas─▒n─▒ engeller. Zaman kilidi ise, kontrat─▒n sadece daha ├Ânceden belirlenmi┼č bir zaman aral─▒─č─▒ i├žinde uygulanabilece─čini garanti eden fonksiyondur. Sonu├ž olarak, HTLCÔÇÖlerin kullan─▒m─▒ g├╝ven ihtiyac─▒n─▒ ortadan kald─▒r─▒r ├ž├╝nk├╝ olu┼čturduklar─▒ kurallar grubu atomik swaplar─▒n k─▒smi olarak ger├žekle┼čtirilmelerini engeller.┬á


Avantajlar─▒

Atomik swaplar─▒n en ├Ânemli avantajlar─▒ merkeziyetsiz do─čalar─▒yla ili┼čkilidir. Merkezi bir borsaya ya da herhangi ba┼čka bir arac─▒ya ihtiyac─▒ ortadan kald─▒ran zincirler aras─▒ swaplar iki (ya da daha fazla) parti aras─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├╝vene ihtiya├ž olmadan yap─▒labilir. Kullan─▒c─▒lar fonlar─▒n─▒ merkezi bir borsaya ya da bir ├╝├ž├╝nc├╝ partiye emanet etmedi─či i├žin┬ág├╝venlik seviyesi de y├╝kselir. Arac─▒ kullanmak yerine al─▒m sat─▒mlar do─črudan kullan─▒c─▒lar─▒n ki┼čisel c├╝zdanlar─▒ndan yap─▒l─▒r.┬á
Ayr─▒ca, e┼čler aras─▒ ticaretin bu t├╝r├╝n├╝n operasyonel masraf─▒ ├žok daha azd─▒r ├ž├╝nk├╝ al─▒m sat─▒m masraflar─▒ ya ├žok d├╝┼č├╝kt├╝r ya da yoktur. Son olarak atomik swaplar, al─▒m sat─▒mlar─▒n y├╝ksek seviyede birlikte ├žal─▒┼čabilirlikle, ├žok h─▒zl─▒ ger├žekle┼čmesini sa─člar. Di─čer bir deyi┼čle┬áaltcoinler, arac─▒ coin olarak┬áBitcoin ya da┬áEthereum kullan─▒lmadan do─črudan swaplanabilir.┬á


S─▒n─▒rlamalar

Atomik swaplar─▒n ger├žekle┼čtirilebilmesi i├žin yerine getirilmesi gereken birka├ž ko┼čul vard─▒r ve bu ko┼čullar tekni─čin daha geni┼č ├žapl─▒ kullan─▒m─▒n─▒n ├Ân├╝nde engel te┼čkil edebilir. ├ľrne─čin, bir atomik swap yapmak i├žin, iki kripto paran─▒n ayn─▒ hashing algoritmas─▒n─▒ (├Âr. Bitcoin i├žin SHA-256) payla┼čmas─▒ gerekir. Ayr─▒ca, HTLC ve di─čer programlanabilir ├Âzelliklerle uyumlu olmalar─▒ gerekir.┬á

Bunun d─▒┼č─▒nda, atomik swaplar kullan─▒c─▒ gizlili─čine y├Ânelik kayg─▒lara da neden olmaktad─▒r. Bunun sebebi, zincir ├╝st├╝ swaplar─▒n ve i┼člemlerin blockchain taray─▒c─▒ ├╝zerinden h─▒zla takip edilebilmesi ve bu sayede de adreslerin ba─člant─▒land─▒r─▒lmas─▒n─▒n kolayla┼čmas─▒d─▒r. Bu sorun i├žin k─▒sa vadeli ├ž├Âz├╝m daha az g├Âr├╝n├╝r olmak i├žin gizlilik odakl─▒ kripto paralar─▒n kullan─▒lmas─▒d─▒r. Yine de, bir├žok geli┼čtirici daha g├╝venilir bir ├ž├Âz├╝m yaratmak i├žin atomik swaplarda dijital imzalar─▒n kullan─▒m─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaktad─▒r.┬á


Atomik Swaplar neden ├Ânemlidir?

Atomik swaplar kripto para d├╝nyas─▒n─▒ geli┼čtirme y├Ân├╝nde ├žok b├╝y├╝k bir potansiyele sahiptir fakat yine de daha geni┼č ├žapta test edilmeleri gereklidir. Zincirler aras─▒ al─▒m sat─▒m, ├žo─ču merkezi borsada var olan bir├žok soruna ├ž├Âz├╝m getirebilir. Bu borsalar kripto para sistemlerini bu g├╝ne kadar ├žal─▒┼č─▒r halde tutsalar da, baz─▒ kayg─▒lar hala devam etmektedir. Mevcut sorunlardan baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

  • Sald─▒r─▒lara a├ž─▒k olmak: Bir├žok de─čerli kayna─č─▒ tek bir yerde tutmak bu kaynaklar─▒ hacklenmeye daha a├ž─▒k hale getirir ve merkezi borsalar dijital sald─▒r─▒lar─▒n ba┼čl─▒ca hedefidir.┬á

  • Fonlar─▒n yanl─▒┼č y├Ânetimi ve insan hatas─▒:┬ámerkezi borsalar insanlar taraf─▒ndan idare edilir. E─čer ├Ânemli g├Ârevlerdeki ki┼čiler hata yaparsa ya da y├Âneticiler borsa operasyonlar─▒na y├Ânelik k├Ât├╝ tercihler yaparsa, kullan─▒c─▒ fonlar─▒ ele ge├žirilebilir.┬á

  • Operasyonel masraflar─▒n daha y├╝ksek olmas─▒:┬ámerkezi borsalarda ├žekim ve al─▒m sat─▒m masraflar─▒ daha y├╝ksektir

  • Y├╝ksek hacimli taleplere y├Ânelik verimsizlik:┬ápiyasa hareketleri ├žok yo─čun oldu─čunda, merkezi borsalar artan ticaret talebine yan─▒t vermekte genellikle yetersiz kalarak sistemin yava┼člamas─▒na ya da ├ževrimd─▒┼č─▒ kalmas─▒na neden olurlar.┬á

  • Yasal d├╝zenleme:┬á├žo─ču ├╝lkede, kripto para d├╝zenlemeleri ideal ┼čartlardan olduk├ža uzaktad─▒r. H├╝k├╝metlerin onay─▒ ve idaresine y├Ânelik hala bir├žok kayg─▒ bulunmaktad─▒r.┬á


Son fikirler

Atomik swaplar olduk├ža yeni ve s─▒n─▒rlamalara sahip olsalar da, bu teknoloji blockchain kar┼č─▒l─▒kl─▒ ├žal─▒┼čabilirli─či ve zincirler aras─▒ ticaret kapasitelerine y├Ânelik ├Ânemli de─či┼čimlere sebep olmaktad─▒r. Teknik, kripto para end├╝strinin b├╝y├╝mesine y├Ânelik ├žok b├╝y├╝k bir potansiyel bar─▒nd─▒r─▒r, merkeziyetsizlik ve e┼čler aras─▒ para transferi anlam─▒nda yeni olanaklar ortaya koyar. Atomik swaplar─▒n yak─▒n gelecekte ├Âzellikle de merkeziyetsiz borsalarda gitgide daha fazla kullan─▒lmas─▒ ├žok olas─▒d─▒r.┬á