E┼čler Aras─▒ A─člar
Ana sayfa
Makaleler
E┼čler Aras─▒ A─člar

E┼čler Aras─▒ A─člar

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Sep 30, 2019G├╝ncellenme: Nov 16, 2022
7m

E┼čler aras─▒ (P2P) nedir?

Bilgisayar biliminde, bir e┼čler aras─▒ (P2P) a─č, dosyalar─▒ ortakla┼ča ┼čekilde saklayan ve payla┼čan bir ayg─▒t grubundan meydana gelir. Her bir kat─▒l─▒mc─▒ (node) bireysel bir e┼č olarak hareket eder. Genellikle t├╝m node'lar e┼čit g├╝ce sahiptir ve ayn─▒ g├Ârevleri yerine getirirler.

Finansal teknolojide ise e┼čler aras─▒ genellikle, kripto paralar─▒n ya da dijital varl─▒klar─▒n da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir a─č arac─▒l─▒─č─▒yla el de─či┼čtirmesi anlam─▒na gelir. Bir P2P platformu al─▒c─▒lar─▒n ve sat─▒c─▒lar─▒n arac─▒lara ihtiya├ž duymadan al─▒m sat─▒m yapmalar─▒na olanak sunar. Baz─▒ durumlarda, web siteleri de bor├ž verenlerle bor├ž alanlar─▒ birbirine ba─člayan bir P2P ortam─▒ sunabilir.

P2P mimarisi ├že┼čitli kullan─▒m alanlar─▒ i├žin uygun olabilir fakat ├Âzellikle 1990'lar─▒n ba┼člar─▒nda ilk dosya payla┼č─▒m─▒ programlar─▒n─▒n yarat─▒lmas─▒yla pop├╝ler hale gelmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝zde P2P a─člar─▒, bir├žok kripto paran─▒n temelinde yer alarak blockchain sekt├Âr├╝n├╝n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ meydana getirir. Fakat, web arama motorlar─▒, ├ževrimi├ži ak─▒┼č platformlar─▒, ├ževrimi├ži pazar yerleri ve Gezegenler Aras─▒ Dosya Sistemi (IPFS) web protokol├╝n├╝n de aralar─▒nda oldu─ču di─čer da─č─▒t─▒lm─▒┼č hesaplama uygulamalar─▒nda da P2P'den faydalan─▒l─▒r.


P2P nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

En ├Âz├╝nde P2P sistemleri da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir kullan─▒c─▒ a─č─▒ taraf─▒ndan idare edilir. Genellikle, her bir node'da dosyalar─▒n bir kopyas─▒ bulundu─ču ve node'lar hem bir istemci hem de di─čer node'lar i├žin sunucu olarak hareket etti─či i├žin merkezi bir y├Ânetim ya da sunucu bulunmaz. Dolay─▒s─▒yla her bir node dosyalar─▒ di─čer node'lardan indirebilir ya da bu di─čer node'lara dosya y├╝kleyebilir. ─░stemci ayg─▒tlar─▒n merkezi sunuculardan dosya indirdi─či geleneksel istemci-sunucu sistemlerle P2P a─člar─▒n aras─▒ndaki temel fark budur.

P2P a─člarda, ba─članm─▒┼č ayg─▒tlar kendi dahili belleklerindeki dosyalar─▒ payla┼č─▒rlar. Veri payla┼č─▒m─▒nda arac─▒ olmak ├╝zere tasarlanm─▒┼č yaz─▒l─▒m uygulamalar─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒yla kullan─▒c─▒lar dosyalar─▒ bulmak ve indirmek i├žin a─č ├╝zerindeki di─čer cihazlara sorgu g├Ânderebilirler. Kullan─▒c─▒ bir dosyay─▒ indirdikten sonra bu dosyan─▒n kayna─č─▒ olarak hareket eder.

Di─čer bir deyi┼čle bir node bir istemci olarak hareket etti─činde di─čer a─č node'lar─▒ndan dosya indirir. Fakat bir sunucu olarak hareket etti─činde, di─čer node'lar─▒n dosya indirebilece─či bir kaynak haline gelir. Fakat uygulamada her iki fonksiyon da ayn─▒ anda y├╝r├╝t├╝lebilir (├Ârn. A dosyas─▒n─▒ indirirken, B dosyas─▒n─▒ y├╝klemek).

Her bir node dosyalar─▒ saklad─▒─č─▒, yay─▒nlad─▒─č─▒ ve ald─▒─č─▒ i├žin kullan─▒c─▒ taban─▒ b├╝y├╝d├╝k├že P2P a─člar─▒ da daha h─▒zl─▒ ve verimli hale gelme e─čilimi g├Âsterir. Ayr─▒ca, da─č─▒t─▒lm─▒┼č mimarileri P2P sistemlerini siber sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ ├žok diren├žli hale getirir. Geleneksel modellerin aksine P2P a─člar─▒ tek bir hata noktas─▒na sahip de─čildir.

E┼čler aras─▒ sistemleri mimarilerine g├Âre s─▒n─▒fland─▒rabiliriz. Ba┼čl─▒ca ├╝├ž t├╝r├╝ne yap─▒land─▒r─▒lmam─▒┼č, yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č ve hibrid P2P a─člar─▒ ad─▒ verilir.


Yap─▒land─▒r─▒lmam─▒┼č P2P a─člar─▒

Yap─▒land─▒r─▒lmam─▒┼č P2P a─člar─▒nda belirli bir node organizasyonu bulunmaz. Kat─▒l─▒mc─▒lar birbirleriyle rastgele ┼čekilde ileti┼čim kurar. Bu sistemler y├╝ksek giri┼č ├ž─▒k─▒┼č hareketlerine dayan─▒kl─▒ olarak kabul edilir (├Ârn. s─▒kl─▒kla birka├ž node'un a─ča kat─▒lmas─▒ ve a─čdan ayr─▒lmas─▒).

Yap─▒land─▒r─▒lmam─▒┼č P2P a─člar─▒n─▒ in┼ča etmek daha kolay olsa da bu a─člar daha y├╝ksek CPU ve haf─▒za kullan─▒m─▒ gerektirirler ├ž├╝nk├╝ arama sorgular─▒ m├╝mk├╝n olan en y├╝ksek say─▒da e┼če g├Ânderilir. Bu da ├Âzellikle sorgulanan i├žeri─čin az say─▒da node taraf─▒ndan sunulmas─▒ durumunda a─č─▒n sorgularla dolmas─▒na neden olur.


Yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č P2P a─člar─▒

Bunun aksine yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č P2P a─člar─▒ organize bir mimariye sahiptir ve node'lar─▒n yayg─▒n olarak bulunmayan bir i├žerikte bile dosyalar─▒ verimli ┼čekilde aramalar─▒na olanak tan─▒r. ├ço─ču durumda bunu ger├žekle┼čtirebilmek i├žin veritaban─▒ aramalar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒ran hash fonksiyonlar─▒ kullan─▒l─▒r.

Yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č a─člar daha verimli olsalar da daha y├╝ksek seviyede merkezilik e─čiliminde olurlar ve genellikle daha y├╝ksek kurulum ve bak─▒m masraflar─▒ gerektirirler. Bunun d─▒┼č─▒nda yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č a─člar y├╝ksek giri┼č ├ž─▒k─▒┼č hareketlili─či kar┼č─▒s─▒nda daha dayan─▒ks─▒zd─▒r.


Hibrid P2P a─člar─▒

Hibrid P2P a─člar geleneksel istemci-sunucu modelini e┼čler aras─▒ mimarinin baz─▒ ├Âzellikleriyle bir araya getirirler. ├ľrne─čin, e┼čler aras─▒ ba─člant─▒y─▒ destekleyen merkezi bir sunucu tasar─▒m─▒ i├žerebilirler.

Di─čer iki t├╝rle k─▒yasland─▒─č─▒nda hibrid modeller daha iyi bir genel performansa sahiptir. Her iki yakla┼č─▒m─▒n da ba┼čl─▒ca avantajlar─▒n─▒ bir araya getirerek ├Ânemli ├Âl├ž├╝de verimlili─či ve merkeziyetsizli─či ayn─▒ anda sunabilirler.


Merkezi ve merkeziyetsiz kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒

P2P mimarisi, yap─▒s─▒ gere─či da─č─▒t─▒lm─▒┼č olsa da merkeziyetsizli─čin de seviyeleri oldu─čunu belirtmek ├Ânemlidir. Dolay─▒s─▒yla t├╝m P2P a─člar─▒ merkeziyetsiz de─čildir.┬á

Asl─▒nda ├žo─ču sistem a─č hareketlerini y├Ânlendirmek i├žin merkezi bir otoriteye ihtiya├ž duyar ve bu da onlar─▒ bir dereceye kadar merkezi hale getirir. ├ľrne─čin, baz─▒ P2P dosya payla┼č─▒m─▒ sistemleri kullan─▒c─▒lar─▒n di─čer kullan─▒c─▒lardan dosya aramas─▒na ve indirmesine izin verir fakat bu kullan─▒c─▒lar arama sorgular─▒n─▒n idare edilmesi gibi di─čer s├╝re├žlere dahil olamaz.

Buna ek olarak, ortak hedeflere sahip s─▒n─▒rl─▒ say─▒da kullan─▒c─▒ taban─▒ taraf─▒ndan kontrol edilen k├╝├ž├╝k a─člar─▒n merkezi bir a─č altyap─▒s─▒na sahip olmamas─▒na ra─čmen y├╝ksek derecede merkezili─če sahip oldu─ču s├Âylenebilir.


P2P'nin blockchainlerdeki rol├╝

Satoshi Nakamoto ilk d├Ânemlerinde Bitcoin'i ÔÇťE┼čler Aras─▒ Elektronik Nakit SistemiÔÇŁ olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Bitcoin, dijital bir para t├╝r├╝ olarak yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bir kullan─▒c─▒dan di─čerine, blockchain ad─▒ndaki da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defteri taraf─▒ndan idare edilen bir P2P a─č─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla transfer edilebilir.
Bu ba─člamda, Bitcoin ve di─čer kripto paralar─▒n arac─▒lara ya da herhangi bir merkezi sunucuya ihtiya├ž olmadan d├╝nya ├žap─▒nda transfer edilebilmesini sa─člayan ┼čey blockchainin do─čas─▒ gere─či i├žerdi─či P2P mimarisidir. Ayr─▒ca, ┬ábloklar─▒n do─črulanmas─▒ ve onaylanmas─▒ s├╝recinde kat─▒l─▒mc─▒ olmak isteyen herhangi biri bir Bitcoin node'u olarak ├žal─▒┼čabilir.

Dolay─▒s─▒yla Bitcoin a─č─▒nda i┼člemleri kaydeden ve i┼čleyen bir banka bulunmaz. Bunun yerine blockchain t├╝m hareketleri herkese a├ž─▒k ┼čekilde kaydeden bir dijital kay─▒t defteri olarak hareket eder. En temelde, her bir node blockchainin bir kopyas─▒n─▒ tutar ve verinin do─črulu─čunu garanti alt─▒na almak i├žin bu kopyay─▒ di─čer node'larla mukayese eder. K├Ât├╝ niyetli hareketler ya da yanl─▒┼čl─▒klar a─č taraf─▒ndan h─▒zla reddedilir.

Kripto para blockchainleri ba─člam─▒nda node'lar farkl─▒ rollere sahip olabilirler. ├ľrne─čin tam node'lar i┼člemleri sistemin mutabakat kurallar─▒na g├Âre do─črulayarak a─č g├╝venli─čini sa─člar.
Her bir tam node, blockchinin tam ve g├╝ncellenmi┼č bir kopyas─▒n─▒ elinde tutar ve bunun sayesinde da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defterinin ger├žek durumunun do─črulanmas─▒na y├Ânelik ortakla┼ča ├žal─▒┼čmaya katk─▒da bulunabilir. Ancak, t├╝m tam do─črulay─▒c─▒ node'lar─▒n madenci olmad─▒─č─▒n─▒ belirtmek ├Ânemlidir.


Avantajlar─▒

Blockchainlerin e┼čler aras─▒ mimarisi bir├žok fayda sunar. Bunlar─▒n aras─▒nda en ├Ânemlisi P2P a─člar─▒n geleneksel istemci-sunucu t├╝rlerine k─▒yasla daha fazla g├╝venlik sunmas─▒d─▒r. Blockchainlerin ├žok say─▒da node'a da─č─▒t─▒lm─▒┼č olmas─▒ onlar─▒ bir├žok sistemin t─▒kanmas─▒na neden olan Hizmet Reddi (DoS) sald─▒r─▒lar─▒na kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒ k─▒lar.
Benzer ┼čekilde, veri blockchaine eklenmeden ├Ânce node'lar─▒n ├žo─čunlu─čunun mutabakata varmas─▒ gerekti─či i├žin bir sald─▒rgan─▒n veriyi de─či┼čtirmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Bu durum ├Âzellikle Bitcoin gibi b├╝y├╝k a─člar i├žin ge├žerlidir. Daha k├╝├ž├╝k blockchainler, node'lar─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n kontrol├╝ bir ki┼či ya da grup taraf─▒ndan ele ge├žirilebilece─či i├žin (bu durum y├╝zde 51 sald─▒r─▒s─▒ olarak bilinir) sald─▒r─▒lara daha a├ž─▒kt─▒r.
Sonu├ž olarak, da─č─▒t─▒lm─▒┼č e┼čler aras─▒ a─člar ├žo─čunlu─čun mutabakata varmas─▒ zorunlulu─ču ile bir araya geldi─činde blockchainlere k├Ât├╝ niyetli hareketler kar┼č─▒s─▒nda y├╝ksek oranda diren├ž sa─člar. Bitcoin'in (ve di─čer blockchainlerin) Bizans hata tolerans─▒na sahip olmas─▒n─▒ sa─člayan nedenlerden biri de P2P modelidir.

G├╝venli─čin ├Âtesinde, kripto para blockchainlerinde P2P mimarisinin kullan─▒m─▒ onlar─▒ merkezi otoritelerin sans├╝rlemelerine kar┼č─▒ diren├žli k─▒lar. Standart banka hesaplar─▒n─▒n aksine kripto para c├╝zdanlar─▒ dondurulamaz ya da h├╝k├╝metler taraf─▒ndan bo┼čalt─▒lamaz. Bu diren├ž, ├Âzel ├Âdeme s├╝re├žleri ve i├žerik platformlar─▒n─▒n sans├╝r ├žabalar─▒na kar┼č─▒ da ge├žerlidir. Baz─▒ i├žerik yarat─▒c─▒lar─▒ ve ├ževrimi├ži sat─▒c─▒lar, ├Âdemelerinin ├╝├ž├╝nc├╝ partiler taraf─▒ndan bloke edilmemesi i├žin kripto para ├Âdemelerini kullanmaktad─▒r.


S─▒n─▒rlamalar

P2P a─člar─▒n─▒n blockchainlerde kullan─▒m─▒ bir├žok avantaja sahip olsa da ├že┼čitli s─▒n─▒rlamalar─▒ da beraberinde getirir.

Da─č─▒t─▒lm─▒┼č kay─▒t defterlerinin merkezi bir sunucu yerine her bir node ├╝zerine g├╝ncellenmesi gerekti─či i├žin blockchaine i┼člem eklenmesi ├žok b├╝y├╝k miktarda hesaplama g├╝c├╝ gerektirir. Bunun sayesinde daha fazla g├╝venlik sa─člansa da verimlilik b├╝y├╝k oranda azal─▒r ve bu da ├Âl├žeklenebilirlik ve geni┼č ├žapl─▒ benimsenme konular─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki ba┼čl─▒ca engeldir. Yine de, kriptograflar ve blockchain geli┼čtiricileri ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝mleri olarak kullan─▒labilecek alternatifler aramaktad─▒r. Bunlar─▒n ba┼čl─▒ca ├Ârnekleri aras─▒nda Lightning Network, Ethereum Plasma ve Mimblewimble protokol├╝ yer al─▒r.
Bir di─čer potansiyel s─▒n─▒rlama hard fork i┼člemleri s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čebilen sald─▒r─▒larla ilgilidir. Bir├žok blockchain merkeziyetsiz ve a├ž─▒k kaynakl─▒ oldu─ču i├žin, bir grup node kodu kopyalayarak de─či┼čtirebilir ve yeni paralel bir a─č kurmak ├╝zere ana zincirden ayr─▒labilir. Hard fork'lar tamamen normaldir ve kendi ba┼člar─▒na bir tehdit te┼čkil etmezler. Fakat e─čer baz─▒ g├╝venlik y├Ântemleri uygun ┼čekilde uygulanmazsa her iki zincir de tekrar (replay) sald─▒r─▒lar─▒na a├ž─▒k hale gelebilir.

Dahas─▒, P2P a─člar─▒n─▒n da─č─▒t─▒lm─▒┼č do─čas─▒ onlar─▒ blockchain alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda da kontrol etmeyi ve d├╝zenlemeyi g├Ârece daha zor hale getirir. Baz─▒ P2P uygulamalar─▒ ve ┼čirketleri yasa d─▒┼č─▒ aktivitelere ve telif hakk─▒ ihlallerine dahil olmu┼čtur.


Son Fikirler

E┼čler aras─▒ mimari bir├žok farkl─▒ yoldan geli┼čtirilebilir ve kullan─▒labilir ve kripto paralar─▒ m├╝mk├╝n k─▒lan blockchainlerin temelinde yer al─▒r. P2P a─člar─▒, i┼člem kay─▒t defterlerinin b├╝y├╝k node a─člar─▒na da─č─▒t─▒lmas─▒ sayesinde g├╝venlik, merkeziyetsizlik ve sans├╝re dayan─▒kl─▒l─▒k sa─člar.

P2P sistemleri blockchain teknolojisine y├Ânelik kullan─▒┼čl─▒─č─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, dosya payla┼č─▒m─▒ a─člar─▒ndan enerji ticareti platformlar─▒na kadar di─čer farkl─▒ da─č─▒t─▒lm─▒┼č hesaplama uygulamalar─▒nda da fayda sunabilir.

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.