Yeni Ba┼člayanlar ─░├žin Lightning Network Rehberi
Ana sayfa
Makaleler
Yeni Ba┼člayanlar ─░├žin Lightning Network Rehberi

Yeni Ba┼člayanlar ─░├žin Lightning Network Rehberi

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Nov 28, 2018G├╝ncellenme: Feb 14, 2023
20m


─░├žerik


Giri┼č

Kripto paralar baz─▒ benzersiz ├Âzelliklere sahiptir. Kolayca hack'lenemez ya da kapat─▒lamazlar ve herhangi bir ki┼či taraf─▒ndan ├╝├ž├╝nc├╝ bir partinin m├╝dahalesi olmadan d├╝nyan─▒n her yerine de─čer transferi yapmak i├žin kullan─▒labilirler.
Bu ├Âzelliklerin korunabilmesi i├žin belirli bir kar zarar dengesi gereklidir. Bir kripto para a─č─▒n─▒n y├╝r├╝t├╝lmesinden sorumlu olan bir├žok┬ánode bulundu─čundan a─č─▒n verimlili─či s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Sonu├ž olarak bir blockchain a─č─▒n─▒n┬ásaniye ba┼č─▒na i┼člem (TPS) kapasitesi b├╝y├╝k kitleler taraf─▒ndan benimsenmeyi hedefleyen bir teknoloji i├žin nispeten d├╝┼č├╝k kalabilir.
Blockchain teknolojisinin bu dahili s─▒n─▒rlamalar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin a─č─▒n idare edebilece─či i┼člem say─▒s─▒n─▒ art─▒rmak amac─▒yla ├že┼čitli┬á├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝mleri ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu makalede┬áBitcoin protokol├╝ i├žin b├Âyle bir ├ž├Âz├╝m uzant─▒s─▒ olarak sunulan Lightning Network'├╝ derinlemesine inceleyece─čiz.


Lightning Network nedir?

Lightning Network, h─▒zl─▒┬áe┼čler aras─▒ i┼člemlere imkan tan─▒mak i├žin blockchainin ├╝st├╝nde ├žal─▒┼čan bir a─čd─▒r. Bitcoin'e mahsus de─čildir, Litecoin gibi di─čer kripto paralar taraf─▒ndan da entegre edilmi┼čtir.
ÔÇťBlockchainin ├╝st├╝nde ├žal─▒┼čanÔÇŁ derken ne demek istedi─čimizi merak ediyor olabilirsiniz. Lightning Network,┬ázincir d─▒┼č─▒ ya da┬áikinci katman olarak adland─▒r─▒lan bir ├ž├Âz├╝md├╝r. Kullan─▒c─▒lar─▒n t├╝m i┼člemleri blockchainde kaydetmek zorunda kalmadan i┼člem yapabilmesine imkan tan─▒r.
Lightning Network, Bitcoin a─č─▒ndan ayr─▒d─▒r. Kendi┬ánode'lar─▒ ve yaz─▒l─▒m─▒ vard─▒r ama ana zincirle ileti┼čim halindedir. Lightning Network'e girmek ya da a─čdan ├ž─▒kmak i├žin blockchainde ├Âzel i┼člemler ger├žekle┼čtirmeniz gerekir.

Asl─▒nda ilk i┼čleminizle yapt─▒─č─▒n─▒z ba┼čka bir kullan─▒c─▒yla bir t├╝r ak─▒ll─▒ kontrat olu┼čturmakt─▒r. Bundan ileride detayl─▒ ┼čekilde bahsedece─čiz fakat ┼čimdilik ak─▒ll─▒ kontrat─▒n di─čer kullan─▒c─▒yla ├Âzel bir kay─▒t defteri tuttu─čunu d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Bu kay─▒t defterine bir├žok i┼člem yazabilirsiniz. Bu i┼člemleri yaln─▒zca siz ve kar┼č─▒ parti g├Ârebilir ama her iki taraf da sistemin baz─▒ kendine has ├Âzellikleri sayesinde hile yapamaz.

Bu mini kay─▒t defterine┬ákanal ad─▒ verilir. Diyelim hem Alice hem de Bob ak─▒ll─▒ kontrata ki┼či ba┼č─▒ 5 BTC koydu. Art─▒k her ikisinin de kendi kanallar─▒nda 5 BTC'lik bakiyesi olur. Alice daha sonra kay─▒t defterine┬áBob'a 1 BTC ├Âde yazabilir. Art─▒k Bob'un taraf─▒nda 6 BTC ve Alice'in taraf─▒nda 4 BTC vard─▒r. Daha sonra Bob, Alice'e 2 BTC g├Ândererek bakiyeleri Alice'in taraf─▒nda 6 BTC ve kendi taraf─▒nda 4 BTC olacak ┼čekilde de─či┼čtirebilir. Bunu bir s├╝re daha yapmaya devam edebilirler.

Alice ya da Bob istedi─či bir zaman kanal─▒n g├╝ncel durumunu blockchaine yay─▒nlayabilir. Bu noktada kanal─▒n her iki taraf─▒ndaki bakiyeler, kar┼č─▒l─▒k gelen partilere zincir ├╝zerinde da─č─▒t─▒l─▒r.

Lightning (┼čim┼ček) i┼člemleri ad─▒n─▒n hakk─▒n─▒ verir ┼čekilde h─▒zl─▒d─▒r. Beklenmesi gereken┬áblok do─črulamalar─▒ bulunmaz dolay─▒s─▒yla ├Âdemeler internet ba─člant─▒n─▒z─▒n izin verdi─či i├žin ├Âl├ž├╝de h─▒zla ger├žekle┼čtirilir.


Lightning Network neden gereklidir?

Lightning Network (ya da k─▒saca LN) ┼čimdilik Bitcoin blockchainini ├Âl├žeklendirmeye y├Ânelik en mant─▒kl─▒ yakla┼č─▒md─▒r. Bu kadar b├╝y├╝k bir ekosistemde de─či┼čimleri koordine etmek olduk├ža zorlay─▒c─▒d─▒r ÔÇô┬áhard fork'lara ve b├╝y├╝k zararlar verebilecek a├ž─▒klara y├Ânelik riskler mevcuttur. Riske at─▒lacaklar─▒n de─čeri bu kadar y├╝ksekken, deneysel yakla┼č─▒mlar son derece tehlikelidir.

Deneysel yakla┼č─▒m blockchainden uzakla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ├žok daha fazla esneklik kazan─▒l─▒r. Bir ┼čeyler yanl─▒┼č giderse bunun as─▒l Bitcoin a─č─▒ ├╝zerinde hi├žbir etkisi olmaz. ─░kinci katman ├ž├Âz├╝mler, protokol├╝n 10'dan fazla y─▒ld─▒r ├žal─▒┼čmaya devam etmesini sa─člayan hi├žbir g├╝venlik varsay─▒m─▒na zarar vermez.

Ayr─▒ca eski ├žal─▒┼čma y├Ânteminde herhangi bir de─či┼člikli─či de zorunlu k─▒lmaz. Zincir ├╝st├╝ i┼člemler son kullan─▒c─▒lar i├žin normal ┼čekilde ├žal─▒┼čmaya devam eder ama art─▒k zincir d─▒┼č─▒ i┼člem se├žene─či de mevcut olur.

Lightning Network kullanman─▒n ├že┼čitli faydalar─▒ vard─▒r. Bu faydalar─▒n en ├Ânemli olanlar─▒n─▒ a┼ča─č─▒da inceleyece─čiz.┬á


├ľl├žeklenebilirlik

Bitcoin┬ábloklar─▒ yakla┼č─▒k her on dakikada bir yarat─▒l─▒r ve sadece belli miktarda i┼člem i├žerebilir. Blok alan─▒ nadir bulunan bir kaynakt─▒r, bu nedenle i┼člemlerinizin en k─▒sa s├╝rede blo─ča dahil edilmesi i├žin di─čer kullan─▒c─▒lardan daha y├╝ksek ├Âdeme yapman─▒z gerekir. Madencilerin birinci ├Ânceli─či ne kadar ├Âdeme ald─▒─č─▒d─▒r dolay─▒s─▒yla daha y├╝ksek i┼člem ├╝cretine sahip i┼člemler daha ├Ânce eklenir.
Ayn─▒ anda fon g├Ândermeye ├žal─▒┼čan ├žok say─▒da kullan─▒c─▒ yoksa bu bir sorun te┼čkil etmez. D├╝┼č├╝k bir ├╝cret ├Âdeseniz de i┼čleminiz muhtemelen bir sonraki blo─ča dahil edilir. Fakat herkes ayn─▒ anda i┼člem yap─▒yorsa ortalama i┼člem ├╝cretleri b├╝y├╝k oranda y├╝kselebilir. Baz─▒ durumlarda ├╝cretlerin 5 USD'yi ge├žti─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. 2017┬ábo─ča piyasas─▒n─▒n zirvelerinde i┼člem ├╝cretleri 50 USD'yi ge├žmi┼čtir.


Ortalama Bitcoin ─░┼člem ├ťcreti (USD baz─▒nda)


Bu ├╝cretler binlerce dolar de─čerinde Bitcoin i┼člemleri yaparken ├Ânemsiz g├Âz├╝kebilir ama daha k├╝├ž├╝k ├Âdemeler i├žin s├╝rd├╝r├╝lebilir de─čildir. Kim 3 dolarl─▒k kahveye 5 dolar i┼člem ├╝creti ├Âdemek ister ki?

Lightning Network ile biri kanal─▒n─▒z─▒ a├žmak biri de kapamak i├žin olmak ├╝zere iki i┼člem ├╝creti ├Âdemeniz gerekir. Ama kanal a├ž─▒ld─▒ktan sonra kar┼č─▒ partiyle aran─▒zda binlerce i┼člemi ├╝cretsiz olarak yapabilirsiniz. ─░┼činiz bitti─činde son durumu blockchaine yay─▒nlaman─▒z yeterli olur.

Daha genel anlamda e─čer daha fazla kullan─▒c─▒ Lightning Network gibi zincir d─▒┼č─▒ ├ž├Âz├╝mleri kullanmay─▒ tercih ederse blok alan─▒ daha verimli ┼čekilde kullan─▒labilir. D├╝┼č├╝k de─čerli, y├╝ksek s─▒kl─▒kta yap─▒lan transferler ├Âdeme kanallar─▒ ├╝zerinde ger├žekle┼čtirilirken, blok alan─▒ daha b├╝y├╝k i┼člemler ve kanal a├žma/kapama i├žin kullan─▒labilir. Bu yakla┼č─▒m, sistemi ├žok daha geni┼č bir kullan─▒c─▒ taban─▒ i├žin eri┼čilir k─▒larak sistemin uzun vadede ├Âl├žeklendirilmesine imkan tan─▒r.


Mikro ├Âdemeler

Bir i┼člemde g├Ânderebilece─činiz bitcoinler i├žin bir minimum tutar s├Âz konusudur ÔÇô yakla┼č─▒k 0,00000546 BTC. Bu makalenin yaz─▒ld─▒─č─▒ tarih itibariyle bu da yakla┼č─▒k d├Ârt sente tekab├╝l eder. Bu d├╝┼č├╝k bir tutar olsa da Lightning Network limiti ┼ču an i├žin ├Âdenebilecek en d├╝┼č├╝k tutar olan 0,00000001 BTC'ye yani bir┬ásatoshi'ye kadar indirir.

Lightning, mikro ├Âdemeler i├žin daha ilgi ├žekicidir. Standart i┼člemler i├žin ├Âdenen ├╝cretler, ├žok d├╝┼č├╝k tutarlar─▒ ana zincir ├╝zerinde g├Ândermeyi verimsiz hale getirir. Fakat bir kanal i├žinde ├žok d├╝┼č├╝k bitcoin tutarlar─▒n─▒ ├╝cretsiz olarak g├Ânderebilirsiniz.

Mikro ├Âdemeler bir├žok kullan─▒m alan─▒na sahiptir. Baz─▒ ki┼čiler mikro ├Âdemelerin, kullan─▒c─▒lar─▒n bir hizmeti kulland─▒klar─▒ her sefer k├╝├ž├╝k bir ├Âdeme yapt─▒─č─▒ abonelik temelli y├Ântemlerin yerini alabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝r.


Gizlilik

Lightning Network'├╝n ikincil bir faydas─▒ da kullan─▒c─▒lara y├╝ksek seviyede gizlilik sunabilmesidir. Taraflar─▒n, kanallar─▒na y├Ânelik genel a─č─▒ bilgilendirmesine gerek yoktur. Blockchaine bakarak┬ái┼člemin bir kanal a├žt─▒─č─▒n─▒ belirleyebilseniz de kanal─▒n i├žinde neler oldu─čunu bilemezsiniz. Taraflar kanallar─▒n─▒ gizli tutmay─▒ tercih ederse kanal i├žindeki i┼člemler yaln─▒zca kanal kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ taraf─▒ndan bilinir.

E─čer Alice'in Bob ile bir kanal─▒ varsa ve Bob'un Carol ile bir kanal─▒ varsa, Alice ve Carol birbirlerine Bob arac─▒l─▒─č─▒yla para g├Ânderebilir. E─čer Dan ve Carol ba─člant─▒daysa da Alice, Dan'e ├Âdeme g├Ânderebilir. Bu yap─▒y─▒ birbiriyle ba─člant─▒l─▒ ├Âdeme kanallar─▒ndan olu┼čan ve geni┼čleyen bir a─č olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz. B├Âyle bir d├╝zende, kanal─▒n kapanmas─▒n─▒n ard─▒ndan Alice'in kime fon g├Ânderdi─čini kesin bir ┼čekilde belirlemeniz m├╝mk├╝n olmaz.


Lightning Network nas─▒l ├žal─▒┼č─▒r?

Lightning Network'├╝n node'lar aras─▒ndaki kanallardan olu┼čtu─čundan genel anlamda bahsettik. ┼×imdi sistemi daha yak─▒ndan inceleyelim.


Çoklu imza adresleri

├çoklu imza (multisig) adresi, harcama yaparken birden fazla┬á├Âzel anahtar─▒n kullanabilece─či bir adrestir. B├Âyle bir adres olu┼čturulurken, fonlar─▒n ka├ž ├Âzel anahtar taraf─▒ndan harcanabilece─čini ve bir i┼člemin imzalanmas─▒ i├žin ka├ž anahtar─▒n zorunlu oldu─čunu belirlemeniz gerekir. ├ľrne─čin 5'in 1'i yap─▒s─▒, be┼č anahtar─▒n ge├žerli bir┬áimza yaratabilece─či ve yaln─▒zca bir tanesinin gerekli oldu─ču anlam─▒na gelir. 3'├╝n 2'si yap─▒s─▒nda ise olas─▒ ├╝├ž anahtardan fonlar─▒n harcanmas─▒ i├žin herhangi iki tanesi gereklidir.
Bir Lightning kanal─▒n─▒ ba┼člatmak i├žin kat─▒l─▒mc─▒lar 2'nin 2'si bir yap─▒ya fonlar─▒n─▒ kilitler. ─░mzalama i┼člemini yaln─▒zca iki anahtar yapabilir ve┬ácoinlerin hareket ettirilebilmesi i├žin iki imza da gereklidir. Bu noktada yine Alice ve Bob'a d├Ânelim. ├ľn├╝m├╝zdeki aylar i├žinde ├žok say─▒da kar┼č─▒l─▒kl─▒ ├Âdeme yapacaklar bu nedenle bir Lightning Network kanal─▒ a├žmaya karar verirler.

Bunun i├žin ilk olarak ikisi de ortakla┼ča sahip olduklar─▒ ├žoklu imza adresine diyelim 3 BTC yat─▒r─▒r. Bob'un Alice'in onay─▒ olmadan fonlar─▒ adresten d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒yamaca─č─▒n─▒ ya da tam tersi Alice'in de Bob'un onay─▒ olmadan bunu yapamayaca─č─▒n─▒ tekrar hat─▒rlatal─▒m.

Art─▒k her iki taraf i├žin de bakiyeleri d├╝zenleyen bir ka─č─▒t tutmalar─▒ gerekir. Her ikisinin de ba┼člang─▒├žta 3 BTC'si vard─▒r. Alice, Bob'a 1 BTC'lik ├Âdeme yapmak isterse Alice'in art─▒k 2 BTC'si ve Bob'un 4 BTC'si oldu─čunu not almalar─▒ m├╝mk├╝n olmaz m─▒? Fonlar─▒ kanaldan d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒maya kadar verene kadar bakiyeleri bu ┼čekilde takip edebilirler.

Bunu yapmak m├╝mk├╝nd├╝r ama e─členceli olmayabilir. Daha da ├Ânemlisi taraflardan birinin i┼č birli─činden ka├ž─▒nmas─▒n─▒ son derece kolay hale getirebilir. E─čer Alice'in 6 BTC'si varsa ve Bob'un hi├ž fonu yoksa, Bob fonlar─▒ serbest b─▒rakmay─▒ reddederek hi├žbir ┼čey kaybetmemi┼č olur (muhtemelen Alice'in arkada┼čl─▒─č─▒ d─▒┼č─▒nda).


Hash Zaman Kilitli Kontratlar (HTLC)

Yukar─▒daki sistem s─▒k─▒c─▒d─▒r ve g├╝n├╝m├╝z├╝n g├╝venilir yap─▒lar─▒na pek bir art─▒ de─čer sunmaz. Alice ve Bob aras─▒ndaki ÔÇťkontrat─▒ÔÇŁ zorunlu olarak uygulamaya koyan bir mekanizma eklersek i┼čler ├žok daha ilgin├ž hale gelir. Taraflardan biri kurallara g├Âre hareket etmezse bu durumda kar┼č─▒ taraf─▒n fonlar─▒n─▒ kanaldan d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒mak i├žin hala bir yolu olur.

Bu mekanizmaya┬áHash Zaman Kilitli Kontrat (HTLC) ad─▒ verilir. Terim karma┼č─▒k g├Âz├╝k├╝yor olabilir ama asl─▒nda anla┼č─▒lmas─▒ ├žok kolay bir kavramd─▒r. ├ľdeme kanallar─▒nda i┼č birli─čine ayk─▒r─▒ davran─▒┼člara ├ž├Âz├╝m sunmak i├žin di─čer iki teknolojiyi (hash kilitleri ve┬ázaman kilitleri) bir araya getirir.
Hash kilidi, i┼člem ├╝zerine konan ve yaln─▒zca parolay─▒ bildi─činizi kan─▒tlaman─▒z durumunda fonlar─▒ harcayabilmenize izin veren bir ko┼čuldur. G├Ânderici bir veri par├žas─▒n─▒┬áhash eder ve┬áhash'i al─▒c─▒ya giden i┼člemin i├žine ekler. Al─▒c─▒n─▒n fonu harcayabilmesinin tek yolu hash ile uyumlu orijinal veriyi (parola) sunabilmesidir. Bu veriyi sunabilmesinin tek yolu da g├Ândericinin parolay─▒ al─▒c─▒yla payla┼čm─▒┼č olmas─▒d─▒r.
Zaman kilidi ko┼čulu ise fonlar─▒ belirli bir s├╝reden ├Ânce harcaman─▒z─▒ engeller. Ger├žek zamana ya da belirli bir┬áblok y├╝ksekli─čine g├Âre belirlenir.

HTLC'er hash kilitlerinin ve zaman kilitlerinin bir araya getirilmesiyle olu┼čturulur. Uygulamada HTLC'ler ko┼čullu ├Âdemeler yaratmak i├žin kullan─▒labilir ÔÇô al─▒c─▒ belirli bir s├╝re i├žinde parolay─▒ sunamazsa g├Ânderici fonlar─▒ geri alabilir. Bir sonraki b├Âl├╝m├╝ muhtemelen bir ├Ârnek ├╝zerinden a├ž─▒klamak daha kolay olacakt─▒r, bu nedenle Alice ve Bob'a geri d├Ânelim.


Kanallar─▒ a├žmak ve kapamak

Alice ve Bob'un payla┼čacaklar─▒ ├žoklu imza adresine fon g├Ândermek i├žin bir i┼člem yapt─▒─č─▒ ├Ârne─činden bahsetmi┼čtik. Fakat bu i┼člemler heniz blockchain ├╝zerinde yay─▒nlanmad─▒. Daha ├Ânce yap─▒lmas─▒ gereken bir ┼čey daha var.


Bob'dan ├╝├ž coin ve Alice'ten ├╝├ž coin.


Hat─▒rlarsan─▒z bu coinlerin ├žoklu imza adresinden d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒nmas─▒n─▒n tek yolu hem Alice hem de Bob'un i┼člemi imzalamas─▒d─▒r. Alice alt─▒ coinin tamam─▒n─▒ bir d─▒┼č adrese g├Ândermek isterse Bob'un onay─▒na ihtiya├ž duyar. ├ľnce bir i┼člem olu┼čturur (┼ču adrese alt─▒ bitcoin g├Ânder) ve kendi imzas─▒n─▒ ekler.┬á

─░┼člemi hemen yay─▒nlamay─▒ deneyebilir ama i┼člem ge├žersiz olur ├ž├╝nk├╝ Bob'un imzas─▒ hen├╝z eklenmemi┼čtir. Alice'in tamamlanmam─▒┼č i┼člemi ilk olarak Bob'a vermesi gerekir. Bob imzas─▒n─▒ ekledi─činde i┼člem ge├žerli hale gelir.

Ama herkesin d├╝r├╝st davranmas─▒n─▒ sa─člayacak bir mekanizmay─▒ hen├╝z eklemedik. Daha ├Ânce belirtti─čimiz gibi kar┼č─▒ taraf i┼č birli─či yapmay─▒ reddederse fonlar─▒n─▒z kapana k─▒s─▒lm─▒┼č olur. ┼×imdi bunu engelleyen mekanizmadan bahsedelim. Mekanizma birka├ž farkl─▒ par├žadan olu┼čuyor bu nedenle ad─▒m ad─▒m anlatmaya devam ediyoruz.

Her partinin bir parola olu┼čturmas─▒ gerekir, bunlara A'lar ve B'ler diyelim. Parolan─▒n i┼če yaramas─▒ i├žin ba┼čkas─▒yla payla┼č─▒lmamas─▒ gerekir bu nedenle Alice ve Bob ┼čimdilik parolalar─▒n─▒ gizli tutar. Her iki taraf da kendi parolas─▒n─▒n bir hash'ini olu┼čtrur ÔÇô┬áh(A'lar)┬áve┬áh(B'ler). Yani parolalar─▒n─▒ payla┼čmak yerine bu hash'leri birbirleriyle payla┼č─▒rlar.


Alice ve Bob parolalar─▒n─▒n hash'lerini birbirleriyle payla┼č─▒r.


Alice ve Bob'un, ilk i┼člemlerini ├žoklu imza adresine yay─▒nlamadan ├Ânce bir┬átaahh├╝t i┼člemleri seti de yaratmas─▒ gerekir. Bu i┼člemler taraflardan birinin fonlar─▒ rehin tutmaya karar vermesi ihtimaline kar┼č─▒ ├ž├Âz├╝m sunar.

Bir kanal─▒ daha ├Ânce bahsetti─čimiz ┼čekilde mini kay─▒t defteri olarak d├╝┼č├╝n├╝rseniz, o zaman taahh├╝t i┼člemleri de kay─▒t defterine yapt─▒─č─▒n─▒z g├╝ncellemelerdir. Yeni bir taahh├╝t i┼člemi olu┼čturdu─čunuz her sefer iki parti aras─▒ndaki fonlar─▒ tekrar dengelemi┼č olursunuz.

Alice'inkinde iki ├ž─▒kt─▒ olur: kendi sahibi oldu─ču adrese ├Âdeme yapan biri ve┬áyeni ├žoklu imza adresine kilitlenen di─čeri. Alice bu i┼člemi imzalar ve Bob'a verir.


Alice'in i┼čleminde iki ├ž─▒kt─▒ vard─▒r. Biri kendi adresine ve biri de yeni ├žoklu imza adresine. Bu i┼člemin ge├žerli olmas─▒ i├žin halen Bob'un imzas─▒na ihtiyac─▒ vard─▒r.


Bob da ayn─▒s─▒n─▒ yapar. Bir ├ž─▒kt─▒ kendisine, di─čeri ise ba┼čka bir ├žoklu imza adresine ├Âdeme yapar. Bunu imzalar ve Alice'e verir.


─░ki adet tamamlanmam─▒┼č ve ├žok benzer i┼člemimiz olur.


Normalde Alice, Bob'un i┼člemine bir imza ekleyerek bu i┼člemi ge├žerli hale getirebilir. Ama bu fonlar─▒n┬áhen├╝z fon eklenmemi┼č 2'nin 2'si bir ├žoklu imza adresinden harcand─▒─č─▒n─▒ unutmay─▒n. Bu i┼člem ┼čimdilik s─▒f─▒r bakiyeye sahip bir hesaptan yaz─▒lm─▒┼č bir ├žeki harcamaya ├žal─▒┼čmaya benzerdir. Dolay─▒s─▒yla bu k─▒smen imzalanm─▒┼č i┼člemler, ├žoklu imza adresi haz─▒r oldu─čunda ve ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒nda kullan─▒labilir olacakt─▒r.┬á

Yeni ├žoklu imza adreslerinin (3 BTC'lik ├ž─▒kt─▒lar─▒n gidece─či) baz─▒ kendine has ├Âzellikleri vard─▒r. Alice'in imzalad─▒─č─▒ ve Bob'a verdi─či tamamlanmam─▒┼č i┼člemi inceleyelim. ├çoklu imza ├ž─▒kt─▒s─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čartlarda harcanabilir:

  1. ─░ki parti ortakla┼ča imzalayabilir.
  2. Bob belirli bir s├╝re sonra (zaman kilidi nedeniyle) fonlar─▒┬ákendi ba┼č─▒na harcayabilir.
  3. Alice, Bob'un parola B'lerini bilmesi durumunda fonlar─▒ harcayabilir.

Bob'un Alice'e verdi─či i┼člem i├žin:

  1. ─░ki parti ortakla┼ča imzalayabilir.
  2. Alice belirli bir s├╝re sonra fonlar─▒┬ákendi ba┼č─▒na harcayabilir.
  3. Bob, Alice'in parola A'lar─▒n─▒ bilmesi durumunda fonlar─▒ harcayabilir.

Bir partinin parolas─▒n─▒n kar┼č─▒ parti taraf─▒ndan bilinmedi─čini g├Âz ├Ân├╝ne ald─▒─č─▒m─▒zda ├╝├ž├╝nc├╝ se├ženek hen├╝z m├╝mk├╝n de─čildir. Dikkate al─▒nmas─▒ gereken bir di─čer nokta da i┼člemi imzalarsan─▒z ├ž─▒kt─▒s─▒nda ├Âzel bir ko┼čul bulunmayaca─č─▒ i├žin kar┼č─▒ partinin hemen harcama yapabilece─čidir. Fonlar─▒ kendi ba┼č─▒n─▒za harcamak i├žin zaman kilidinin s├╝resinin dolmas─▒n─▒ bekleyebilir ya da fonlar─▒ hemen harcamak i├žin kar┼č─▒ parti ile i┼č birli─či yapabilirsiniz.

Tamam. Art─▒k i┼člemleri orijinal 2'nin 2'si ├žoklu imza adresine yay─▒nlayabilirsiniz. Bunu yapman─▒z art─▒k g├╝venlidir ├ž├╝nk├╝ kar┼č─▒ taraf kanaldan ayr─▒l─▒rsa fonlar─▒n─▒z─▒ geri alabilirsiniz.

─░┼člemler onayland─▒─č─▒nda kanal─▒n─▒z kurulmu┼č ve ├žal─▒┼č─▒r hale ge├žmi┼č olur. ─░lk i┼člem ├žifti bize mini kay─▒t defterinin durumunu g├Âsterir. ┼×u anki duruma g├Âre Bob'a 3 BTC ve Alice'e 3 BTC ├Âdeyecektir.┬á

Alice, Bob'a yeni bir ├Âdeme yapmak istedi─činde, bu ikili taraf─▒ndan ilk i┼člem setinin yerini alacak yeni iki i┼člem yarat─▒lmas─▒ gerekir. Yap─▒lacak ┼čeyler ayn─▒d─▒r ÔÇô i┼člemler yaln─▒zca yar─▒m imzal─▒d─▒r. Fakat Alice ve Bob ilk olarak eski parolalar─▒n─▒ b─▒rak─▒r, bir sonraki i┼člem turu i├žin yeni hash'ler payla┼č─▒r.


┬á├ľrne─čin Alice, Bob'a 1 BTC ├Âdemek isterse iki yeni i┼člem Alice'e 2 BTC ve Bob'a 4 BTC g├Ânderecektir. Bu sayede bakiye g├╝ncellenir.


Taraflardan ikisi de istedi─či bir zaman son i┼člemleri imzalay─▒p yay─▒nlayarak blockchain ├╝zerinde ÔÇťuzla┼č─▒ÔÇŁ elde edebilir. Fakat bunu yapan partinin zaman kilidinin kalkmas─▒n─▒ beklemesi gerekirken di─čeri fonlar─▒ hemen harcayabilir. Hat─▒rlarsan─▒z Bob, Alice'in i┼člemini imzalar ve yay─▒nlarsa Alice'in art─▒k ├╝zerinde ko┼čul bulunmayan bir ├ž─▒kt─▒s─▒ olur.

Her iki parti de kanal─▒ kapatmaya ortakla┼ča karar verebilir (bir┬áortakla┼ča kapan─▒┼č). Fonlar─▒ zincire geri d├Ând├╝rmenin en kolay ve h─▒zl─▒ yolu muhtemelen budur. Fakat bir taraf yan─▒t vermez ya da i┼č birli─či yapmay─▒ reddederse di─čer taraf zaman kilidinin a├ž─▒lmas─▒n─▒ bekleyerek fonlar─▒n─▒ geri alabilir.



Kripto para d├╝nyas─▒na girmek mi istiyorsunuz? Binance ├╝zerinden Bitcoin alabilirsiniz!



Lightning Network hile yapmay─▒ nas─▒l engeller?

Burada bir┬ásald─▒r─▒ vekt├Âr├╝ belirlemi┼č olabilirsiniz. E─čer Bob'un ┼ču anda bakiyesi 1 BTC ise, onu daha y├╝ksek bakiyeye sahip oldu─ču ├Ânceki bir i┼člemi yay─▒nlamaktan al─▒koyan nedir? Alice'ten gelen yar─▒m imzal─▒ i┼člem halihaz─▒rda elindeyse tek yapmas─▒ gereken kendi imzas─▒n─▒ eklemek ve i┼člemi yay─▒nlamak de─čil midir?
Onu durduran tek ┼čey┬át├╝m bakiyesini kaybedebilecek olmas─▒ ger├že─čidir. B├Âyle bir ┼čeyi yapt─▒─č─▒n─▒ ve Alice'e bir coin ve daha ├Ânce bahsetti─čimiz ├žoklu imza adresine be┼č coin ├Âdeyecek eski bir i┼člemi yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m.

Coinler Alice'e hemen ula┼č─▒r. Di─čer yandan Bob'un ├žoklu imza adresinden harcama yapabilmesi i├žin zaman kilidinin s├╝resinin dolmas─▒ gerekir. Alice'in ayn─▒ fonlar─▒ hemen harcayabilmesi i├žin gerekli bir di─čer ko┼čuldan bahsetti─čimizi hat─▒rl─▒yor musunuz? Bir parolaya ihtiyac─▒ vard─▒r ama o s─▒rada buna sahip de─čildir. Fakat art─▒k bu parola elindedir ├ž├╝nk├╝ ikinci tur i┼člemler yarat─▒ld─▒─č─▒ anda Bob bu parolay─▒ payla┼čm─▒┼č olur.

Bob, hi├žbir ┼čey yapmas─▒ m├╝mk├╝n olmadan zaman kilidinin s├╝resinin dolmas─▒n─▒ beklerken Alice fonlar─▒ hareket ettirebilir. Bu cezaya dayal─▒ mekanizma, kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n hile yapma giri┼čiminde bulunmas─▒n─▒n bile ihtimal d─▒┼č─▒ oldu─ču ├ž├╝nk├╝ aksi takdirde coinlerinin di─čer taraf─▒n eline ge├žece─či anlam─▒na gelir.


├ľdemeleri y├Ânlendirme

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi kanallar birbirleriyle ba─članabilir. Bu m├╝mk├╝n olmasa Lightning Network ├Âdemeler i├žin kullan─▒┼čl─▒ olmaz. ├ľn├╝m├╝zdeki birka├ž ay boyunca g├╝nl├╝k kahvenizi almak i├žin bir kahve d├╝kkan─▒yla kurdu─čunuz kanala 500 dolar─▒ kilitlemeyi ger├žekten ister miydiniz?

Bunu yapman─▒za gerek yok. E─čer Alice, Bob ile bir kanal a├žarsa ve Bob'un halihaz─▒rda Carol ile kanal─▒ varsa, Bob bu iki ki┼či aras─▒ndaki ├Âdemeleri y├Ânlendirebilir. Bu sistem birden fazla ÔÇťs─▒├žramaÔÇŁ ile ├žal─▒┼čabilir, yani Alice ba─člant─▒lar─▒n kesi┼čti─či herhangi birine ├Âdeme yapabilir.


Bu senaryoda Alice, Frank'e ula┼čmak i├žin farkl─▒ yollar─▒ takip edebilir. Uygulamada her zaman en kolay yolu tercih edecektir.


Y├Ânlendirmedeki rolleri nedeniyle arac─▒lar k├╝├ž├╝k bir i┼člem ├╝creti al─▒r (fakat bunu yapmalar─▒ zorunlu de─čildir). Lightning Network hala ├žok yeni oldu─ču i├žin i┼člem ├╝creti piyasas─▒ hen├╝z yerle┼čmemi┼čtir. Bir├žok ki┼činin g├Ârmeyi bekledi─či, sa─članan likiditeye dayanan i┼člem ├╝cretlerinin olu┼čturulmas─▒d─▒r.

Temel zincirde i┼člem ├╝cretleriniz tamamen i┼čleminizin blok ├╝zerinde ne kadar yer kaplad─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r. G├Ânderilen de─čerin bir ├Ânemi yoktur, 1 USD'lik bir ├Âdemenin de 10.000.000 USD'lik bir ├Âdemenin de masraf─▒ ayn─▒d─▒r. Bunun aksine Lightning Network'te blok alan─▒ kavram─▒ bulunmaz.┬á

Bunun yerine,┬áyerel ve d─▒┼č bakiyeler kavram─▒ vard─▒r. Yerel bakiye kanal─▒n di─čer taraf─▒na ÔÇťaktarabilece─činizÔÇŁ tutarken, d─▒┼č bakiye kar┼č─▒ taraf─▒n size aktarabilece─či tutard─▒r.
S─▒ra bir di─čer ├Ârne─či incelemeye geldi. Yukar─▒daki ba─člant─▒ yollar─▒ndan birini yak─▒ndan de─čerlendirelim:┬áAlice<> Carol <> Frank.


Alice'ten Frank'e 0,3 BTC'lik bir transferden ├Ânce ve sonra kullan─▒c─▒lar─▒n bakiyeleri.


Alice <> Carol ve┬áCarol <> Frank ba─člant─▒lar─▒n─▒n her biri 1 BTC toplam kapasiteye sahiptir. Alice'in yerel bakiyesi 0,7 BTC'dir. E─čer ┼ču anda blockchain ├╝zerinde uzla┼č─▒ya var─▒rlarsa Alice 0,7 BTC al─▒r ve Carol da d─▒┼č bakiyeyi (yani 0,3 BTC) al─▒r.

Alice, Frank'e 0,3 BTC g├Ândermek isterse 0,3 BTC'yi kanal─▒n Carol taraf─▒na aktar─▒r. Daha sonra Carol kendi yerel bakiyesindeki 0,3 BTC'yi Frank ile kanal─▒na aktar─▒r. Sonu├ž olarak Carol'un bakiyesi ayn─▒ kal─▒r: Alice'ten +0,3 BTC ve Frank'e -0,3 BTC birbirini s─▒f─▒rlar.

Carol, Frank ile ba─člant─▒ olarak hareket etmesi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda bir de─čer kayb─▒na u─čramaz ama kendini daha az esnek hale getirir. G├Ârece─činiz ├╝zere art─▒k Alice ile kanal─▒nda 0,6 BTC ama Frank ile kanal─▒nda yaln─▒zca 0,1 BTC harcayabilir.

Alice'in yaln─▒zca Carol'la ba─člant─▒l─▒ oldu─ču ama Frank'in ├žok daha geni┼č bir a─čla ba─člant─▒da oldu─ču bir durum d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Carol ├Ânceden Frank arac─▒l─▒─č─▒yla di─čer ki┼čilere toplam 0,4 BTC g├Ânderebiliyorken art─▒k yaln─▒zca 0,1 BTC g├Ânderebilir ├ž├╝nk├╝ kanal─▒n─▒n kendi taraf─▒nda yaln─▒zca bu kadar vard─▒r.

Bu senaryoda Alice, Carol'un likiditesinden yemektedir. Bir te┼čvik olmad─▒─č─▒ s├╝rece Carol kendi pozisyonunu zay─▒flatmak istemez. Dolay─▒s─▒yla bunun yerine┬áHer 0,01 BTC'yi on satoshilik bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda y├Ânlendirece─čim diyebilir.┬áBu sayede Carol ÔÇťdaha g├╝├žl├╝ÔÇŁ ba─člant─▒lar i├žin kendi yerel bakiyesinden ne kadar feragat ederse o kadar fazla kar elde eder.

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi i┼člem ├╝creti almaya y├Ânelik ├Ânceden belirlenmi┼č bir ko┼čul yoktur. Baz─▒lar─▒ likiditenin azalmas─▒ konusunda kayg─▒lanabilir. Di─čerleri kanallar─▒n─▒ do─črudan al─▒c─▒ya a├žabilir.


Lightning Network'├╝n k─▒s─▒tlar─▒

Lightning Network, Bitcoin'in t├╝m ├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒na bir ├ž├Âz├╝m getirseydi harika olurdu. Fakat ne yaz─▒k ki bu ├ž├Âz├╝m de baz─▒ k─▒s─▒tlamalara sahiptir.


Kullan─▒labilirlik

Bitcoin, adresler, i┼člem ├╝cretleri vb. al─▒┼č─▒lmas─▒ zor ├Â─čeleriyle yeni ba┼člayanlar i├žin en sezgisel sistem olmayabilir. Ama┬ác├╝zdanlar mevcut ├Âdeme sistemlerini biraz olsun kullan─▒c─▒lara an─▒msatmak i├žin karma┼č─▒k ├Â─čeleri ortadan kald─▒rabilir. Bir ki┼činin ak─▒ll─▒ telefonuna bir c├╝zdan indirmesini sa─člayabilir ve bu c├╝zdana coin g├Ândererek i┼člemi tamamlayabilirsiniz.

┼×imdilik bunu Lightning Network ile yapmak m├╝mk├╝n de─čildir. Ak─▒ll─▒ telefon uygulamalar─▒ s├Âz konusu oldu─čunda se├ženekler s─▒n─▒rl─▒d─▒r ÔÇô genellikle Lightning node'lar─▒n─▒n tam olarak kullan─▒labilir olmas─▒ i├žin bir Bitcoin node'una eri┼čimi olmas─▒ gereklidir.

─░stemci kurulduktan sonra kullan─▒c─▒lar─▒n ├Âdeme yapabilmek i├žin ├Âncelikle kanallar a├žmas─▒ gerekir. Bu zaman al─▒c─▒ bir s├╝re├ž olabilir ve yeni bir kullan─▒c─▒ al─▒m/g├Ânderim kapasitesi gibi kavramlar kar┼č─▒s─▒nda zorlanabilir.

Bununla birlikte giri┼č bariyerini d├╝┼č├╝rmek ve kullan─▒c─▒lara daha sorunsuz bir deneyim sunmak i├žin s├╝rekli olarak iyile┼čtirmeler yap─▒lmaktad─▒r.


Likidite

Lightning Network'e y├Ânelik en b├╝y├╝k ele┼čtirilerden biri i┼člem yapma kapasitenizin k─▒s─▒tl─▒ olmas─▒d─▒r. Bir kanala kilitledi─činizden daha y├╝ksek tutarda harcama yapamazs─▒n─▒z. T├╝m fonlar─▒n─▒z─▒ harcarsan─▒z ve d─▒┼č bakiye kanal─▒n t├╝m fonlar─▒na sahip olursa kanal─▒ kapaman─▒z gerekir. Bunun yerine ba┼čka birisinin size ├Âdeme yapmas─▒n─▒ da bekleyebilirsiniz fakat bu ideal bir yakla┼č─▒m de─čildir.

Ba─člant─▒lar─▒n─▒z da kanal─▒n─▒z─▒n toplam kapasitesine g├Âre s─▒n─▒rl─▒ olabilir. Daha ├Ânce bahsetti─čimiz┬áAlice <> Carol <> Frank ├Ârne─čine d├Ânelim. E─čer Alice ve Carol kanallar─▒nda 5 BTC kapasiteye sahipse ama Carol ve Frank yaln─▒zca 1 BTC kapasiteye sahipse, Alice hi├žbir zaman 1 BTC'den fazla g├Ânderemez. O zaman bile i┼člemin yap─▒labilmesi i├žin bakiyenin tamam─▒n─▒n┬áCarol <> Frank kanal─▒n─▒n Carol taraf─▒nda olmas─▒ gerekir. Bu da LN kanallar─▒ aras─▒nda y├Ânlendirilebilecek fon tutar─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de s─▒n─▒rland─▒r─▒r ve kullan─▒labilirli─če zarar verir.


Merkezi hub'lar

Daha ├Ânceki b├Âl├╝mde bahsetti─čimiz sorunlar nedeniyle a─č─▒n ├žok b├╝y├╝k ÔÇťhub'lar─▒nÔÇŁ yarat─▒lmas─▒na neden olaca─č─▒na y├Ânelik baz─▒ kayg─▒lar vard─▒r. Bu hub'lar b├╝y├╝k, ├žok fazla say─▒da ba─člant─▒ya ve likiditeye sahip birimlerdir. B├╝y├╝k ├žapl─▒ ├Âdemelerin y├Ânlendirilmesi i├žin bu birimlerin bir k─▒sm─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ gerekir.

Bunun ├žok iyi olmayaca─č─▒ a┼čikard─▒r. Birimlerin ├ževrimd─▒┼č─▒ kalmas─▒ e┼čler aras─▒ndaki ba─člant─▒lar─▒ ciddi ┼čekilde etkileyece─činden sistem zay─▒flayabilir. ─░┼člemlerin akt─▒─č─▒ yaln─▒zca birka├ž nokta olaca─č─▒ndan sans├╝r riski de y├╝kselir.


Lightning Network'├╝n ┼ču anki durumu

Nisan 2020 itibariyle Lightning Network sa─čl─▒kl─▒ g├Âz├╝kmektedir. 12.000 ├ževrimi├ži node'a, 30.000'den fazla aktif kanala ve 920 BTC'nin ├╝zerinde kapasiteye sahiptir.


Lightning Network a─člar─▒n─▒n k├╝resel da─č─▒l─▒m─▒. Kaynak: explorer.acinq.co


Birka├ž farkl─▒ node uygulamas─▒ mevcuttur ÔÇô Blockcstream'den┬ác-lightning, Lightning Labs'ten┬áLightning Network Daemon ve ACINQ'den┬áEclair en pop├╝ler ├Ârneklerden baz─▒lar─▒d─▒r. Teknik bilgisi daha az kullan─▒c─▒lar i├žin tak ├žal─▒┼čt─▒r node'lar sunan bir├žok ┼čirket vard─▒r. Yapman─▒z gereken tek ┼čey bu cihazlar─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmakt─▒r, b├Âylece hemen Lightning Network kullanmaya ba┼člayabilirsiniz.


Son d├╝┼č├╝nceler

Bir├žok ki┼činin bu sistemin hala┬ábeta'da oldu─čunu d├╝┼č├╝nmesine ra─čmen Lightning Network, 2018 y─▒l─▒nda mainnet'in kullan─▒ma sunulmas─▒ndan bu yana etkileyici bir b├╝y├╝me g├Âstermi┼čtir.

┼×u an i├žin bir Lightning node'u ├žal─▒┼čt─▒rmak belirli ├Âl├ž├╝de teknik beceri gerektirdi─činden hala a┼č─▒lmas─▒ gereken baz─▒ kullan─▒labilirlik sorunlar─▒ vard─▒r. Ama yap─▒lan geli┼čtirmelerin miktar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda zamanla giri┼č bariyerlerinin ├Ânemli ├Âl├ž├╝de d├╝┼č├╝r├╝lmesi olas─▒d─▒r.

Lightning Network bu sorunlar ├ž├Âz├╝lebilirse Bitcoin ekosisteminin ├Ânemli bir ├Â─česi haline gelerek ├Âl├žeklenebilirli─či ve i┼člem h─▒zlar─▒n─▒ b├╝y├╝k oranda art─▒rabilir.