Yeni Ba┼člayanlar i├žin Lightning Network Rehberi
Ana sayfa
Makaleler
Yeni Ba┼člayanlar i├žin Lightning Network Rehberi

Yeni Ba┼člayanlar i├žin Lightning Network Rehberi

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Nov 28, 2018G├╝ncellenme: May 15, 2024
20m

├ľnemli notlar:

  • Katman 2 ├ž├Âz├╝mler, blockchain teknolojisinin i├žsel ├Âl├žeklenebilirlik s─▒n─▒rlamalar─▒n─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin olu┼čturulmu┼čtur.

  • Lightning Network, blok onay─▒na ihtiya├ž olmadan h─▒zl─▒ i┼člemler sunarak etkin mikro ├Âdemelere imkan tan─▒yan bir katman 2 ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝m├╝d├╝r.

  • ├çoklu imza adresleri ve Hash Zaman Kilitli S├Âzle┼čmeler arac─▒l─▒─č─▒yla ├Âdemelerin g├╝venli ve ├Âl├žeklenebilir olmas─▒n─▒ sa─člar.

Giri┼č

Kripto paralar olduk├ža benzersiz baz─▒ ├Âzelliklere sahiptir. Kolayca hack'lenmeleri ya da kapat─▒lmalar─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Ayr─▒ca herkes bu a─člar─▒ ├╝├ž├╝nc├╝ bir taraf─▒n m├╝dahalesi olmadan d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒na de─čer iletmek i├žin kullanabilir.

Bu ├Âzelliklerin korundu─čundan emin olmak i├žin ├Ânemli ├Âd├╝nlerin verilmesi gerekir. Bir kripto para a─č─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmaktan sorumlu bir├žok d├╝─č├╝m oldu─ču i├žin i┼člem oran─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Sonu├ž olarak, bir blockchain a─č─▒n─▒n saniyede ger├žekle┼čen i┼člem say─▒s─▒ (TPS), geni┼č kitleler taraf─▒ndan benimsenmeyi ama├žlayan bir teknoloji i├žin nispeten d├╝┼č├╝kt├╝r.

Blockchain teknolojisinin i├žsel s─▒n─▒rlamalar─▒n─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin bir a─č─▒n ger├žekle┼čtirebilece─či i┼člem say─▒s─▒n─▒ art─▒rmak ├╝zere bir dizi ├Âl├žeklenebilirlik ├ž├Âz├╝m├╝ ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu makalede, Bitcoin protokol├╝n├╝n bu t├╝r bir uzant─▒s─▒ olan Lightning Network'├╝ derinlemesine inceleyece─čiz.

Lightning Network Nedir?

Lightning Network, h─▒zl─▒ e┼čler aras─▒ i┼člemlere imkan tan─▒mak i├žin bir blockchain ├╝zerinde ├žal─▒┼čan bir a─čd─▒r. Yaln─▒zca Bitcoin'e ├Âzel de─čildir ve di─čer kripto paralar da bu a─č─▒ entegre etmi┼čtir.

"Bir blockchain'in ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒r" derken neyi kastetti─čimizi merak ediyor olabilirsiniz. Lightning Network, zincir d─▒┼č─▒ veya katman 2 bir ├ž├Âz├╝md├╝r. Bireylerin, t├╝m i┼člemleri blockchain ├╝zerine kaydetmek zorunda kalmadan i┼člem yapmas─▒na imkan tan─▒r.

Lightning Network, Bitcoin a─č─▒ndan ayr─▒d─▒r. Kendi d├╝─č├╝mleri ve yaz─▒l─▒m─▒ vard─▒r, fakat yine de ana zincirle ileti┼čim halindedir. Lightning Network'e girmek ya da buradan ├ž─▒kmak i├žin blockchain ├╝zerinde ├Âzel i┼člemler olu┼čturman─▒z gerekir.

Asl─▒nda ilk i┼čleminizle yapt─▒─č─▒n─▒z ┼čey ba┼čka bir kullan─▒c─▒ ile bir ├že┼čit ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čme olu┼čturmakt─▒r. Ayr─▒nt─▒lara birazdan de─činece─čiz, fakat ┼čimdilik ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmenin siz ve ba┼čka bir kullan─▒c─▒ i├žin ├Âzel bir kay─▒t defteri tuttu─čunu d├╝┼č├╝nebilirsiniz. Bu kay─▒t defterine bir├žok i┼člem yazabilirsiniz. Bu i┼člemleri yaln─▒zca siz ve kar┼č─▒ taraf g├Ârebilir, ancak iki taraf da sistemin baz─▒ kendine has ├Âzellikleri nedeniyle hile yapamaz.

Bu mini deftere kanal ad─▒ verilir. Alice ve Bob'un ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeye ki┼či ba┼č─▒ 5'er BTC yat─▒rd─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m. Art─▒k kanallar─▒nda her ikisinin de 5 BTC bakiyesi vard─▒r. Ay┼če daha sonra kay─▒t defterine "Bob'a 1 BTC ├Âde" yazabilir. Art─▒k Bob'un 6 BTC'si ve Alice'in 4 BTC'si olur. Bob, ileride Ay┼če'ye 2 BTC geri g├Ânderebilir. Bu durumda Alice'in bakiyesi 6 BTC ve Bob'un da 4 BTC olacak ┼čekilde g├╝ncellenir. Bunu bir s├╝re daha yapmaya devam edebilirler.

Alice ya da Bob istedi─či bir zaman kanal─▒n g├╝ncel durumunu blockchain'e yay─▒nlayabilir. Bu noktada kanal─▒n her iki taraf─▒ndaki bakiyeler, kar┼č─▒l─▒k gelen tarafa zincir ├╝zerinde tahsis edilir.

─░sminden de anla┼č─▒labilece─či gibi Lightning (┼čim┼ček) i┼člemleri son derece h─▒zl─▒d─▒r. Beklenecek hi├žbir blok do─črulamas─▒ yoktur ve ├Âdemeler internet ba─člant─▒n─▒z─▒n izin verdi─či kadar h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ger├žekle┼čtirilebilir.

Lightning Network Neden Gereklidir?

Lightning Network (ya da k─▒saca LN), ┼ču an i├žin Bitcoin blockchain'ini ├Âl├žeklendirmek i├žin en mant─▒kl─▒ yakla┼č─▒m gibi g├Âz├╝kmektedir. Bu kadar b├╝y├╝k bir ekosistemde de─či┼čiklikleri koordine etmek olduk├ža zordur. Sert ├žatallanma ve felakete yol a├žabilecek yaz─▒l─▒m hatas─▒ riskleri s├Âz konusu olabilir. Risk alt─▒nda olan de─čer ├žok y├╝ksek oldu─ču i├žin deney yapmak son derece tehlikelidir.

Bu deneyi blockchain'den uzakta yapt─▒─č─▒n─▒zda ├žok daha fazla esnekli─če sahip olursunuz. Bir ┼čeyler ters giderse, bunun as─▒l Bitcoin a─č─▒ ├╝zerinde hi├žbir etkisi olmaz. Katman 2 ├ž├Âz├╝mler, protokol├╝n 15 y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir faaliyet g├Âstermesini sa─člayan g├╝venlik varsay─▒mlar─▒n─▒n hi├žbirini baltalamaz.

Eski ├žal─▒┼čma y├Ânteminde herhangi bir de─či┼čiklik yap─▒lmas─▒ da zorunlu de─čildir. Zincir ├╝st├╝ i┼člemler son kullan─▒c─▒lar i├žin normal ┼čekilde ger├žekle┼čtirilmeye devam eder, fakat art─▒k i┼člemleri zincir d─▒┼č─▒nda yapma se├žene─čine de sahip olurlar.

Lightning Network'├╝ kullanman─▒n ├že┼čitli faydalar─▒ vard─▒r. Bu faydalar─▒n en ├Ânemli olanlar─▒n─▒ a┼ča─č─▒da inceleyece─čiz.┬á

├ľl├žeklenebilirlik

Bitcoin bloklar─▒ yakla┼č─▒k her on dakikada bir olu┼čturulur ve yaln─▒zca belirli say─▒da i┼člem i├žerebilir. Blok alan─▒ nadir bir kaynakt─▒r, bu nedenle i┼čleminizin en k─▒sa s├╝rede bloka dahil edilmesi i├žin di─čer kullan─▒c─▒lardan daha y├╝ksek bir teklif vermeniz gerekir. Madenciler her ┼čeyden ├Ânce ├Âdeme almaya ├Ânem verir, bu nedenle bloklara ├Âncelikli olarak ├╝creti daha y├╝ksek olan i┼člemleri dahil ederler.

Ayn─▒ anda fon g├Ândermeye ├žal─▒┼čan ├žok say─▒da kullan─▒c─▒ olmad─▒─č─▒nda, bu asl─▒nda bir sorun de─čildir. D├╝┼č├╝k bir ├╝cret belirleseniz de i┼čleminiz muhtemelen bir sonraki bloka dahil edilir. Fakat ├žok fazla say─▒da kullan─▒c─▒ ayn─▒ anda i┼člem yay─▒nlad─▒─č─▒nda, ortalama ├╝cret de ├Ânemli ├Âl├ž├╝de y├╝kselebilir. ─░┼člem ├╝cretlerinin 10 USD'yi a┼čt─▒─č─▒ bir├žok ├Ârnek ya┼čanm─▒┼čt─▒r. 2017'nin bo─ča piyasas─▒n─▒n zirvesinde ├╝cretler 50 USD'yi a┼čm─▒┼čt─▒r. 2021 Nisan ay─▒nda ortalama Bitcoin i┼člem ├╝creti 60 USD'nin ├╝zerine ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Bu miktar, binlerce dolar de─čerinde Bitcoin i┼člemi yapanlar i├žin ├Ânemsiz gibi g├Âz├╝kebilir, fakat k├╝├ž├╝k ├Âdemeler i├žin s├╝rd├╝r├╝lebilir de─čildir. Kim 3 USD'lik bir kahve i├žin 10 USD i┼člem ├╝creti ├Âdemek ister ki?

Lightning Network'te biri kanal─▒n─▒z─▒ a├žmak biri de kapatmak i├žin olmak ├╝zere iki kez i┼člem ├╝creti ├Âdemeniz gerekir. Fakat kanal bir kez a├ž─▒ld─▒ktan sonra kar┼č─▒ tarafla aran─▒zda binlerce i┼člemi ├╝cretsiz olarak yapabilirsiniz. ─░┼činiz bitti─činde, nihai durumu blockchain'de yay─▒nlaman─▒z yeterlidir.

Geni┼č bir ├Âl├žekten bakt─▒─č─▒m─▒zda, e─čer daha fazla kullan─▒c─▒ Lightning Network gibi zincir d─▒┼č─▒ ├ž├Âz├╝mleri kullanmay─▒ tercih ederse blok alan─▒ da daha verimli bir ┼čekilde kullan─▒labilir. D├╝┼č├╝k de─čerli, y├╝ksek s─▒kl─▒kta yap─▒lan transferler ├Âdeme kanallar─▒ ├╝zerinde ger├žekle┼čtirilirken, blok alan─▒ b├╝y├╝k i┼člemler ve kanal a├žma/kapatma i├žin kullan─▒labilir. Bu yakla┼č─▒m, sistemi ├žok daha geni┼č bir kullan─▒c─▒ taban─▒ i├žin eri┼čilebilir k─▒larak sistemin uzun vadede ├Âl├žeklendirilmesine imkan tan─▒r.

Mikro ├Âdemeler

Bir i┼člemde g├Ânderebilece─činiz minimum bir Bitcoin miktar─▒ vard─▒r ve bu da yakla┼č─▒k olarak 0,00000546 BTC'dir. Bu makalenin yaz─▒ld─▒─č─▒ tarih itibar─▒yla bu tutar yakla┼č─▒k 38 sente e┼č de─čerdir. Bu d├╝┼č├╝k bir tutard─▒r, fakat Lightning Network ┼ču an i├žin en k├╝├ž├╝k birim olan 0,00000001 BTC veya bir satoshi ile bile i┼člem yapman─▒za imkan tan─▒r.

Lightning, mikro ├Âdemeler i├žin ├žok daha caziptir. Standart i┼člem ├╝cretleri, ana zincirde ├žok d├╝┼č├╝k tutarlar─▒n g├Ânderilmesini kullan─▒┼čs─▒z k─▒lar. Fakat bir kanal─▒n i├žinde ├žok k├╝├ž├╝k bir miktar Bitcoin'i bile ├╝cretsiz olarak g├Ânderebilirsiniz.

Mikro ├Âdemeler bir├žok kullan─▒m alan─▒ i├žin uygundur. Baz─▒ ki┼čiler, kullan─▒c─▒lar─▒n bir hizmeti kulland─▒klar─▒ her sefer k├╝├ž├╝k bir ├Âdeme yapt─▒─č─▒ abonelik tabanl─▒ y├Ântemlerin yerini mikro ├Âdemelerin alabilece─čini d├╝┼č├╝nmektedir.

Gizlilik

Lightning Network'├╝n ikinci bir avantaj─▒ da kullan─▒c─▒lara y├╝ksek seviyede gizlilik sunabilmesidir. Taraflar─▒n, kanallar─▒n─▒ t├╝m a─ča tan─▒tmas─▒na gerek yoktur. Blockchain'e bakarak bir i┼člemin yeni bir kanal a├žt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemeniz m├╝mk├╝n olsa da bu kanal─▒n i├žinde neler oldu─čunu bilemezsiniz. Kat─▒l─▒mc─▒lar kanallar─▒n─▒ gizli tutmay─▒ se├žerse, kanal i├žindeki i┼člemler yaln─▒zca kanal kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ taraf─▒ndan bilinir.

E─čer Alice'in Bob ile bir kanal─▒ varsa ve Bob'un da Carol ile bir kanal─▒ varsa, Alice ve Carol birbirlerine Bob arac─▒l─▒─č─▒yla para g├Ânderebilir. E─čer Dan ve Carol da ba─člant─▒daysa, Alice Dan'e ├Âdeme g├Ânderebilir. Bu yap─▒y─▒ birbiriyle ba─člant─▒l─▒ ├Âdeme kanallar─▒ndan olu┼čan ve geni┼čleyen bir a─č olarak d├╝┼č├╝nebilirsiniz. B├Âyle bir d├╝zende, kanal─▒n kapanmas─▒n─▒n ard─▒ndan Alice'in kime fon g├Ânderdi─čini kesin bir ┼čekilde bilmeniz m├╝mk├╝n olmaz.

Lightning Network Nas─▒l Hizmet G├Âr├╝r?

Lightning Network'├╝n d├╝─č├╝mler aras─▒ndaki kanallardan olu┼čtu─čundan genel anlamda bahsetmi┼čtik. ┼×imdi sistemi daha yak─▒ndan inceleyelim.

Çoklu imza adresleri

Bir ├žoklu imza adresinde birden fazla ├Âzel anahtar harcama yapabilir. Bir ├žoklu imza adresi olu┼čtururken, ka├ž ├Âzel anahtar─▒n fonlar─▒ harcayabilece─čini ve bir i┼člemi imzalamak i├žin bu anahtarlardan ka├ž tanesinin gerekli oldu─čunu belirlersiniz. ├ľrne─čin, 5'te 1 d├╝zeni, be┼č anahtar─▒n ge├žerli bir imza olu┼čturabilece─či ve bir i┼člemi imzalamak i├žin yaln─▒zca bir anahtara ihtiya├ž oldu─ču anlam─▒na gelir. 3'te 2'lik bir d├╝zen ise fonlar─▒ harcamak i├žin olas─▒ ├╝├ž anahtardan herhangi ikisinin gerekli oldu─čunu g├Âsterir.

Bir Lightning kanal─▒n─▒ ba┼člatmak i├žin kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n fonlar─▒n─▒ 2'de 2 d├╝zeniyle kilitlemesi gerekir. ─░mza yetkisine sahip yaln─▒zca iki ├Âzel anahtar vard─▒r ve coin'lerin ta┼č─▒nabilmesi i├žin her iki ├Âzel anahtara da ihtiya├ž duyulur. Bu noktada Alice ve Bob'a geri d├Ânelim. ├ľn├╝m├╝zdeki aylarda birbirlerine ├žok fazla ├Âdeme yapacaklar─▒ i├žin bir Lightning Network kanal─▒ a├žmaya karar verirler.

Bunun i├žin ├Âncelikle, ortakla┼ča sahip olduklar─▒ ├žoklu imza adresine ├Ârne─čin 3'er BTC yat─▒r─▒rlar. ─░kisinin de onay─▒ olmadan adresten fon ├ž─▒karman─▒n m├╝mk├╝n olmayaca─č─▒n─▒ tekrar hat─▒rlatal─▒m.┬á

Bu noktada iki taraf─▒n da bakiyeleri bir ka─č─▒da yazarak tutmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Her ikisinin de ba┼člang─▒├žta 3 BTC'si vard─▒r. Alice Bob'a 1 BTC'lik ├Âdeme yapmak isterse, Alice'in art─▒k 2 BTC'si ve Bob'un 4 BTC'si oldu─čunu not alabilirler. Fonlar─▒ kanaldan d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒maya kadar verene kadar bakiyeleri bu ┼čekilde takip edebilirler.

Bunu yapmak m├╝mk├╝nd├╝r, ama keyifli olmayabilir. Daha da ├Ânemlisi taraflardan birinin i┼č birli─činden ka├ž─▒nmas─▒n─▒ son derece kolay bir hale getirebilir. E─čer Alice'in 6 BTC'si varsa ve Bob'un hi├ž fonu yoksa, Bob fonlar─▒ serbest b─▒rakmay─▒ reddederse hi├žbir ┼čey kaybetmemi┼č olur (muhtemelen Alice ile arkada┼čl─▒─č─▒ d─▒┼č─▒nda).

Hash Zaman Kilitli S├Âzle┼čmeler (HTLC)

Yukar─▒daki sistem s─▒k─▒c─▒d─▒r ve g├╝n├╝m├╝z├╝n g├╝venilir yap─▒lar─▒na pek bir ┼čey katmaz. Alice ve Bob aras─▒ndaki ÔÇťs├Âzle┼čmeÔÇŁyi zorunlu olarak uygulamaya koyan bir mekanizma eklersek i┼čler ├žok daha ilgin├ž hale gelir. Taraflardan biri kurallar uyar─▒nca hareket etmezse, bu durumda kar┼č─▒ taraf h├ól├ó bir ┼čekilde fonlar─▒n─▒ kanaldan d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒yabilir.

Bu mekanizma bir Hash Zaman Kilitli S├Âzle┼čmedir (ya da HTLC). Bu terim karma┼č─▒k gelebilir, fakat asl─▒nda olduk├ža basit bir kavramd─▒r. ├ľdeme kanallar─▒ndaki i┼č birlik├ži olmayan her t├╝rl├╝ davran─▒┼ča ├ž├Âz├╝m sunmak i├žin hash kilidi ve zaman kilidi teknolojilerini birle┼čtirir.

Hash kilidi, i┼čleme eklenen bir parolay─▒ bildi─činizi kan─▒tlaman─▒z durumunda fonlar─▒ harcaman─▒za izin veren bir ko┼čuldur. G├Ânderici bir veri par├žas─▒n─▒ hash eder ve bu hash'i al─▒c─▒ya giden i┼čleme ekler. Al─▒c─▒n─▒n bu tokenleri harcayabilmesinin tek yolu, hash ile e┼čle┼čen orijinal veriyi (parolay─▒) sunmas─▒d─▒r. Ve bu veriyi sunabilmesinin tek yolu da g├Ândericinin bu bilgiyi kendisiyle payla┼čmas─▒d─▒r.

Zaman kilidi, belirli bir zamandan ├Ânce fonlar─▒ harcaman─▒z─▒ engelleyen bir ko┼čuldur. Bu, ya ger├žek bir zaman ya da belirli bir blok y├╝ksekli─či olarak belirlenir.

HTLC, bir hash kilidinin ve zaman kilidinin bir araya getirilmesiyle olu┼čturulur. Uygulamada HTLC'ler ko┼čullu ├Âdemeler olu┼čturmak i├žin kullan─▒labilir. Bu durumda al─▒c─▒ belirli bir s├╝re i├žinde parolay─▒ sunamazsa g├Ânderici fonlar─▒ geri alabilir. Bir sonraki b├Âl├╝m├╝ muhtemelen bir ├Ârnek ├╝zerinden a├ž─▒klamak daha kolay olacakt─▒r, bu nedenle Alice ve Bob'a geri d├Ânelim.

Kanallar─▒n a├ž─▒lmas─▒ ve kapat─▒lmas─▒

Alice ve Bob'un ortakla┼ča sahip olacaklar─▒ ├žoklu imza adresine fon g├Ândermek i├žin bir i┼člem yapt─▒─č─▒ ├Ârnekten bahsetmi┼čtik. Fakat bu i┼člemler hen├╝z blockchain ├╝zerinde yay─▒nlanmam─▒┼čt─▒r! Daha ├Ânce yap─▒lmas─▒ gereken bir ┼čey daha vard─▒r.

Bob'dan ├╝├ž coin ve Alice'ten ├╝├ž coin.

Bob'dan ├╝├ž coin ve Alice'ten ├╝├ž coin.

Bu coin'lerin ├žoklu imza adresinden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kabilmesi i├žin tek yolun hem Alice hem de Bob'un bir i┼člemi birlikte imzalamas─▒ oldu─čunu unutmay─▒n. Alice alt─▒ coin'in tamam─▒n─▒ harici bir adrese g├Ândermek isterse, Bob'un onay─▒na ihtiyac─▒ olur. Alice ├Ânce bir i┼člem (bu adrese alt─▒ bitcoin) olu┼čturur ve kendi imzas─▒n─▒ ekler.

─░┼člemi hemen yay─▒nlamay─▒ deneyebilir ama Bob imzas─▒n─▒ hen├╝z eklemedi─či i├žin i┼člem ge├žersiz olur. Alice'in tamamlanmam─▒┼č i┼člemi ├Ânce Bob'a vermesi gerekir. Bob da imzas─▒n─▒ ekledi─činde i┼člem ge├žerli bir hale gelir.

Ama herkesin d├╝r├╝st davranmas─▒n─▒ sa─člayacak bir mekanizmay─▒ hen├╝z eklemedik. Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi kar┼č─▒ taraf i┼č birli─či yapmay─▒ reddederse fonlar─▒n─▒z kapana k─▒s─▒lm─▒┼č olur. ┼×imdi bunu engelleyecek mekanizmadan bahsedelim. Bu mekanizma birka├ž farkl─▒ par├žadan olu┼čur. Bu nedenle de ad─▒m ad─▒m anlataca─č─▒z.

Her iki taraf─▒n da bir parola olu┼čturmas─▒ gerekir, bunlara A ve B diyelim. Parolan─▒n i┼če yaramas─▒ i├žin ba┼čkas─▒yla payla┼č─▒lmamas─▒ gerekir, bu nedenle Alice ve Bob ┼čimdilik parolalar─▒n─▒ gizli tutar. Her iki taraf da kendi parolas─▒n─▒n hash'ini olu┼čturur: h(A) ve h(B). B├Âylece parolalar─▒n─▒ payla┼čmak yerine bu hash'leri birbirleriyle payla┼č─▒rlar.

Alice ve Bob parolalar─▒n─▒n hash'ini birbiriyle payla┼č─▒r.

Alice ve Bob parolalar─▒n─▒n hash'ini birbiriyle payla┼č─▒r.

Alice ve Bob'un, ilk i┼člemlerini ├žoklu imza adresine yay─▒nlamadan ├Ânce bir dizi g├Ânderim i┼člemi de olu┼čturmas─▒ gerekir. Bu i┼člemler taraflardan birinin fonlar─▒ rehin tutmaya karar vermesi ihtimaline kar┼č─▒ ├ž├Âz├╝m sunar.

Bir kanal─▒ daha ├Ânce bahsetti─čimiz ┼čekilde minik bir kay─▒t defteri olarak d├╝┼č├╝n├╝rseniz, o zaman g├Ânderim i┼člemleri de kay─▒t defterine yapt─▒─č─▒n─▒z g├╝ncellemelerdir. Yeni bir g├Ânderim i┼člemi olu┼čturdu─čunuz her sefer fonlar─▒ iki taraf aras─▒nda yeniden dengelemi┼č olursunuz.

Alice'inkinde iki ├ž─▒kt─▒ olur: Kendisine ait adrese ├Âdeme yapan bir ├ž─▒kt─▒ ve yeni bir ├žoklu imza adresinde kilitlenen di─čer bir ├ž─▒kt─▒. Alice bu i┼člemi imzalar ve Bob'a verir.

Alice'in i┼čleminde iki ├ž─▒kt─▒ vard─▒r. Biri kendi adresine ve biri de yeni ├žoklu imza adresine. Bu i┼člemin ge├žerli olmas─▒ i├žin halen Bob'un imzas─▒na ihtiyac─▒ vard─▒r.

Alice'in i┼čleminde iki ├ž─▒kt─▒ vard─▒r. Biri kendi adresine ve biri de yeni ├žoklu imza adresine. Bu i┼člemin ge├žerli olmas─▒ i├žin halen Bob'un imzas─▒na ihtiyac─▒ vard─▒r.

Bob da ayn─▒s─▒n─▒ yapar. ├ç─▒kt─▒lardan biri kendisine, di─čeri ise ba┼čka bir ├žoklu imza adresine ├Âdeme yapar. ─░┼člemi imzalar ve Alice'e verir.

Bu durumda iki adet tamamlanmam─▒┼č ve ├žok benzer i┼člemimiz olur.

Bu durumda iki adet tamamlanmam─▒┼č ve ├žok benzer i┼člemimiz olur.

Normalde Alice, Bob'un i┼člemine bir imza ekleyerek o i┼člemi ge├žerli bir hale getirebilirdi. Fakat bu fonlar─▒n, hen├╝z fon eklenmemi┼č 2'de 2 ├žoklu imza hesab─▒ndan harcand─▒─č─▒n─▒ unutmay─▒n. Bu i┼člem hen├╝z s─▒f─▒r bakiyeye sahip bir hesaptan yaz─▒lm─▒┼č bir ├žeki harcamaya ├žal─▒┼čmaya benzer. Dolay─▒s─▒yla, k─▒smen imzalanm─▒┼č bu i┼člemler ancak ├žoklu imza adresi haz─▒r oldu─čunda ve ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒nda kullan─▒labilir bir hale gelecektir.┬á

Yeni ├žoklu imza adreslerinin (3 BTC'lik ├ž─▒kt─▒lar─▒n gidece─či) baz─▒ kendine has ├Âzellikleri vard─▒r. Alice'in imzalad─▒─č─▒ ve Bob'a verdi─či tamamlanmam─▒┼č i┼člemi inceleyelim. ├çoklu imza ├ž─▒kt─▒s─▒ ┼ču ko┼čullarda harcanabilir:

  1. Her iki taraf da bunu i┼č birli─či i├žinde imzalayabilir.

  2. Bob, belirli bir s├╝re sonra ├ž─▒kt─▒y─▒ kendi ba┼č─▒na harcayabilir (zaman kilidinden dolay─▒).

  3. Alice, Bob'un parolas─▒ B'yi bilmesi durumunda ├ž─▒kt─▒y─▒ harcayabilir.

Bob'un Alice'e verdi─či i┼člem i├žin:

  1. Her iki taraf da bunu i┼č birli─či i├žinde imzalayabilir.

  2. Alice belirli bir s├╝re sonra ├ž─▒kt─▒y─▒ kendi ba┼č─▒na harcayabilir.

  3. Bob, Alice'in parolas─▒ A'y─▒ biliyorsa ├ž─▒kt─▒y─▒ harcayabilir.

Bir taraf─▒n parolas─▒n─▒ kar┼č─▒ taraf─▒n bilmedi─čini g├Âz ├Ân├╝ne ald─▒─č─▒m─▒zda, ├╝├ž├╝nc├╝ se├ženek hen├╝z m├╝mk├╝n de─čildir. Dikkate al─▒nmas─▒ gereken bir di─čer nokta da bir i┼člemi imzalarsan─▒z ├ž─▒kt─▒s─▒nda ├Âzel bir ko┼čul bulunmad─▒─č─▒ i├žin kar┼č─▒ taraf─▒n fonlar─▒ hemen harcayabilece─čidir. Fonlar─▒ kendi ba┼č─▒n─▒za harcamak i├žin zaman kilidinin s├╝resinin dolmas─▒n─▒ bekleyebilir ya da fonlar─▒ hemen harcamak i├žin kar┼č─▒ tarafla i┼č birli─či yapabilirsiniz.

Tamam! Art─▒k i┼člemleri as─▒l 2'de 2 ├žoklu imza adresine yay─▒nlayabilirsiniz. Bunu yapman─▒z art─▒k g├╝venlidir, ├ž├╝nk├╝ kar┼č─▒ taraf kanaldan ayr─▒l─▒rsa fonlar─▒n─▒z─▒ geri alabilirsiniz.

─░┼člemler onayland─▒─č─▒nda kanal─▒n─▒z kurulmu┼č ve ├žal─▒┼č─▒r hale ge├žmi┼č olur. ─░lk i┼člem ├žifti bize minik kay─▒t defterinin g├╝ncel durumunu g├Âsterir. ┼×u anki duruma g├Âre Bob'a 3 BTC ve Alice'e 3 BTC ├Âdeyecektir.

Alice Bob'a yeni bir ├Âdeme yapmak istedi─činde, bu ikili taraf─▒ndan ilk i┼člem grubunun yerini alacak yeni iki i┼člemin olu┼čturulmas─▒ gerekir. ─░┼člemler yaln─▒zca yar─▒m imzal─▒d─▒r ve yap─▒lmas─▒ gerekenler ayn─▒d─▒r. Fakat Alice ve Bob ├Âncelikle eski parolalar─▒n─▒ b─▒rak─▒r ve bir sonraki i┼člem turu i├žin yeni hash'leri birbiriyle payla┼č─▒r.

├ľrne─čin Alice Bob'a 1 BTC ├Âdemek isterse, iki yeni i┼člem Alice'e 2 BTC ve Bob'a 4 BTC g├Ânderecektir. Bu ┼čekilde bakiye g├╝ncellenir.

├ľrne─čin Alice Bob'a 1 BTC ├Âdemek isterse, iki yeni i┼člem Alice'e 2 BTC ve Bob'a 4 BTC g├Ânderecektir. Bu ┼čekilde bakiye g├╝ncellenir.

Taraflardan ikisi de diledi─či zaman blockchain ├╝zerinde "uzla┼čt─▒rmak" i├žin en son i┼člemlerden birini imzalay─▒p yay─▒nlayabilir. Fakat bunu yapan taraf─▒n zaman kilidinin kalkmas─▒n─▒ beklemesi gerekirken di─čeri fonlar─▒ hemen harcayabilir. Hat─▒rlarsan─▒z Bob Alice'in i┼člemini imzalar ve yay─▒nlarsa, Alice'in art─▒k ko┼čulsuz bir ├ž─▒kt─▒s─▒ olur.

Her iki taraf da kanal─▒ kapatmaya ortakla┼ča karar verebilir (ortakla┼ča kapatma). Fonlar─▒ zincire geri d├Ând├╝rmenin en kolay ve h─▒zl─▒ yolu muhtemelen budur. Fakat taraflardan biri yan─▒t vermez ya da i┼č birli─či yapmay─▒ reddederse, di─čer taraf zaman kilidinin a├ž─▒lmas─▒n─▒ bekleyerek fonlar─▒n─▒ geri alabilir.

Lightning Network hile yap─▒lmas─▒n─▒ nas─▒l engeller?

Burada bir sald─▒r─▒ vekt├Âr├╝ oldu─čunu fark etmi┼č olabilirsiniz. Bob'un ┼ču anda 1 BTC bakiyesi varsa, daha fazlas─▒na sahip oldu─ču daha eski bir i┼člemi yay─▒nlamas─▒n─▒ ne engelleyebilir? Alice'ten gelen yar─▒m imzal─▒ i┼člem halihaz─▒rda elindeyse, tek yapmas─▒ gereken kendi imzas─▒n─▒ eklemek ve i┼člemi yay─▒nlamak de─čil midir?

T├╝m bakiyesini kaybedebilece─či ger├že─či hari├ž, onu durduran hi├žbir ┼čey yoktur. B├Âyle bir ┼čeyi yapt─▒─č─▒n─▒ ve Alice'e bir coin ve daha ├Ânce bahsetti─čimiz ├žoklu imza adresine be┼č coin ├Âdeyecek eski bir i┼člemi yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m.

1 coin hemen Alice'e ula┼č─▒r. Di─čer yandan Bob'un ├žoklu imza adresinden harcama yapmak i├žin zaman kilidinin dolmas─▒n─▒ beklemesi gerekir. Alice'in fonlar─▒ hemen harcayabilmesini m├╝mk├╝n k─▒lan di─čer bir ko┼čuldan bahsetti─čimizi hat─▒rl─▒yor musunuz? Bir parolaya ihtiyac─▒ vard─▒r, ama daha ├Ânce buna sahip de─čildir. Fakat art─▒k bu parola elindedir, ├ž├╝nk├╝ ikinci tur i┼člemler olu┼čturuldu─ču anda Bob bu parolay─▒ payla┼čm─▒┼čt─▒r.

Bob, hi├žbir ┼čey yapmas─▒ m├╝mk├╝n olmadan zaman kilidinin s├╝resinin dolmas─▒n─▒ beklerken Alice fonlar─▒ ta┼č─▒yabilir. Bu cezaya dayal─▒ mekanizma, kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n hile yapma giri┼čiminde bulunmas─▒n─▒n bile ihtimal d─▒┼č─▒ oldu─ču, aksi takdirde coin'lerinin di─čer taraf─▒n eline ge├žece─či anlam─▒na gelir.

├ľdemeleri y├Ânlendirme

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi kanallar birbirine ba─članabilir. Bu m├╝mk├╝n olmasa Lightning Network ├Âdemeler i├žin kullan─▒┼čl─▒ olmazd─▒. ├ľn├╝m├╝zdeki birka├ž ay boyunca g├╝nl├╝k kahvenizi almak i├žin bir kahve d├╝kkan─▒yla kurdu─čunuz kanala 500 USD kilitlemeyi ger├žekten ister miydiniz?

Bunu yapman─▒z gerekmez. Alice Bob ile bir kanal a├žarsa ve Bob'un da halihaz─▒rda Carol ile bir kanal─▒ varsa, Bob bu iki ki┼či aras─▒ndaki ├Âdemeleri y├Ânlendirebilir. Bu sistem birden fazla ÔÇťs─▒├žramaÔÇŁ ile ├žal─▒┼čabilir, yani Alice bir ba─člant─▒ yolunun mevcut oldu─ču herkese ├Âdeme yapabilir.

Bu senaryoda Alice, Frank'e ula┼čmak i├žin farkl─▒ yollar─▒ takip edebilir. Uygulamada ise her zaman en kolay yolu tercih edecektir.

Bu senaryoda Alice, Frank'e ula┼čmak i├žin farkl─▒ yollar─▒ takip edebilir. Uygulamada ise her zaman en kolay yolu tercih edecektir.

Y├Ânlendirmedeki rolleri nedeniyle arac─▒lar k├╝├ž├╝k bir i┼člem ├╝creti alabilir (fakat bunu yapmalar─▒ zorunlu de─čildir). Lightning Network hen├╝z nispeten yenidir, bu nedenle bir ├╝cret piyasas─▒ hen├╝z olu┼čmam─▒┼čt─▒r. Bir├žok ki┼činin g├Ârmeyi bekledi─či, i┼člem ├╝cretlerinin sa─članan likiditeye ba─čl─▒ olmas─▒d─▒r.

Temel zincirde i┼člem ├╝cretleriniz tamamen i┼čleminizin blok ├╝zerinde ne kadar yer kaplad─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r. G├Ânderilen de─čerin bir ├Ânemi yoktur, 1 USD'lik bir ├Âdemenin de 10.000.000 USD'lik bir ├Âdemenin de masraf─▒ ayn─▒d─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k Lightning Network'te blok alan─▒ kavram─▒ yoktur.┬á

Bunun yerine, yerel ve uzak bakiyeler kavram─▒ vard─▒r. Yerel bakiye kanal─▒n di─čer taraf─▒na ÔÇťaktarabilece─činizÔÇŁ tutarken, uzak bakiye ise kar┼č─▒ taraf─▒n size aktarabilece─či tutard─▒r.

Ba┼čka bir ├Ârnek vermenin zaman─▒ geldi. Yukar─▒daki ba─člant─▒ yollar─▒ndan birini daha yak─▒ndan inceleyelim: Alice <> Carol <> Frank.

Alice'ten Frank'e 0,3 BTC'lik bir transferden ├Ânce ve sonra kullan─▒c─▒lar─▒n bakiyeleri.

Alice'ten Frank'e 0,3 BTC'lik bir transferden ├Ânce ve sonra kullan─▒c─▒lar─▒n bakiyeleri.

Hem Alice <> Carol hem de Carol <> Frank toplam 1 BTC'lik bir kapasiteye sahiptir. Alice'in yerel bakiyesi 0,7 BTC'dir. E─čer ┼ču anda blockchain'de uzla┼č─▒rlarsa, Alice 0,7 BTC ve Carol da uzak bakiyeyi (yani 0,3 BTC) alacakt─▒r.

Alice Frank'e 0,3 BTC g├Ândermek isterse, 0,3 BTC'yi kanal─▒n Carol taraf─▒na aktar─▒r. Bunun ard─▒ndan Carol da kendi yerel bakiyesindeki 0,3 BTC'yi Frank ile olan kanal─▒na aktar─▒r. Sonu├ž olarak Carol'un bakiyesi ayn─▒ kal─▒r: Alice'ten +0,3 BTC ve Frank'e -0,3 BTC birbirini s─▒f─▒rlar.

Carol, Alice ve Frank aras─▒nda ba─člant─▒ olarak hareket etti─či i├žin de─čer kayb─▒na u─čramaz, fakat kendini daha az esnek bir hale getirir. G├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi, art─▒k Alice ile olan kanal─▒nda 0,6 BTC, fakat Frank ile olan kanal─▒nda yaln─▒zca 0,1 BTC harcayabilir.

Alice'in yaln─▒zca Carol'la ba─člant─▒l─▒ oldu─ču, ama Frank'in ├žok daha geni┼č bir a─čla ba─člant─▒da oldu─ču bir durumu hayal edin. Carol ├Ânceden Frank arac─▒l─▒─č─▒yla di─čer ki┼čilere toplam 0,4 BTC g├Ânderebiliyorken art─▒k yaln─▒zca 0,1 BTC g├Ânderebilir, ├ž├╝nk├╝ kanal─▒n─▒n kendi taraf─▒nda yaln─▒zca bu kadar vard─▒r.

Bu senaryoda Alice fiilen Carol'─▒n likiditesini eritmektedir. Bir te┼čvik olmad─▒─č─▒ s├╝rece Carol kendi pozisyonunu zay─▒flatmak istemeyebilir. Dolay─▒s─▒yla da "Her 0,01 BTC'yi on satoshi'lik bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda y├Ânlendirece─čim" diyebilir. Bu sayede Carol, ÔÇťdaha g├╝├žl├╝ÔÇŁ ba─člant─▒larda kendi yerel bakiyesinden ne kadar feragat ederse o kadar fazla k├ór eder.

Daha ├Ânce bahsetti─čimiz gibi i┼člem ├╝creti almaya y├Ânelik ├Ânceden belirlenmi┼č bir ko┼čul yoktur. Baz─▒lar─▒ likiditenin azalmas─▒ konusunda kayg─▒lanmayabilir. Baz─▒lar─▒ ise do─črudan al─▒c─▒ya kanal a├žabilir.

Lightning Network'├╝n K─▒s─▒tlamalar─▒

Lightning Network'├╝n Bitcoin'in t├╝m ├Âl├žeklenebilirlik sorunlar─▒na ├ž├Âz├╝m sunmas─▒ harika olurdu. Fakat ne yaz─▒k ki bu sistemin de kendine has eksiklikleri vard─▒r.┬á

Kullan─▒labilirlik

Bitcoin, yeni ba┼člayanlar i├žin sezgisel bir sistem de─čildir. Adresler, i┼člem ├╝cretleri vb. bilgiler ba┼čta kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ olabilir. Bir Lightning istemcisi olu┼čturulduktan sonra, ├Âdeme yapabilmek i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n ├Ânce kanal a├žmaya ba┼člamas─▒ da gerekir. Bu zaman al─▒c─▒ bir s├╝re├ž olabilir ve gelen/giden kapasitesi gibi kavramlar yeni bir kullan─▒c─▒ya bunalt─▒c─▒ gelebilir.

Bununla birlikte, giri┼č bariyerini d├╝┼č├╝rmek ve kullan─▒c─▒lara daha sorunsuz bir deneyim sunmak i├žin s├╝rekli olarak iyile┼čtirmeler yap─▒lmaktad─▒r.

Likidite

Lightning Network'e y├Ânelik en b├╝y├╝k ele┼čtirilerden biri i┼člem yapma imkan─▒n─▒z─▒n k─▒s─▒tl─▒ olabilece─čidir. Bir kanala kilitledi─činizden daha fazlas─▒n─▒ harcayamazs─▒n─▒z. T├╝m fonlar─▒n─▒z─▒ harcarsan─▒z ve uzak bakiye kanal─▒n t├╝m fonlar─▒na sahip olursa, kanal─▒ kapatman─▒z gerekir. Bunun yerine ba┼čka birisinin size bu kanaldan ├Âdeme yapmas─▒n─▒ da bekleyebilirsiniz, fakat bu ideal bir yakla┼č─▒m de─čildir.

Ba─člant─▒ yollar─▒n─▒z da kanal─▒n─▒z─▒n toplam kapasitesiyle s─▒n─▒rl─▒ olabilir. Daha ├Ânce bahsetti─čimiz Alice <> Carol <> Frank ├Ârne─čini ele alal─▒m. Alice ve Carol kanallar─▒nda 5 BTC kapasiteye sahipken Carol ve Frank yaln─▒zca 1 BTC kapasiteye sahipse, Alice hi├žbir zaman Frank'e 1 BTC'den fazla g├Ânderemez. O zaman bile i┼člemin yap─▒labilmesi i├žin bakiyenin tamam─▒n─▒n Carol <> Frank kanal─▒n─▒n Carol taraf─▒nda olmas─▒ gerekir. Bu da LN kanallar─▒ aras─▒nda aktar─▒labilecek fon tutar─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de s─▒n─▒rland─▒r─▒r ve kullan─▒labilirli─če sekte vurur.

Merkezi Birimler

Daha ├Ânceki b├Âl├╝mde bahsetti─čimiz sorunlar nedeniyle a─č─▒n ├žok b├╝y├╝k ÔÇťmerkezÔÇŁlerin yarat─▒lmas─▒na neden olaca─č─▒na y├Ânelik baz─▒ kayg─▒lar vard─▒r. Bunlar ├žok y├╝ksek miktarda likiditeye sahip, b├╝y├╝k ve bir├žok ba─člant─▒s─▒ bulunan birimlerdir. Herhangi bir b├╝y├╝k ├žapl─▒ ├Âdemenin y├Ânlendirilmesi i├žin bu birimlerin kullan─▒lmas─▒ zorunlu bir hale gelebilir.

Bunun da iyi bir durum olmayaca─č─▒ a┼čikard─▒r. Bu birimlerin ├ževrimd─▒┼č─▒ kalmas─▒ e┼čler aras─▒ndaki ba─člant─▒lara b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de sekte vurabilece─činden sistem zay─▒flayabilir. ─░┼člemlerin akt─▒─č─▒ yaln─▒zca birka├ž nokta olaca─č─▒ i├žin sans├╝r riski de y├╝kselir.

Lightning Network'├╝n G├╝ncel Durumu

Mart 2024 itibar─▒yla Lightning Network sa─čl─▒kl─▒ g├Âz├╝kmektedir. 13.000'den fazla ├ževrimi├ži d├╝─č├╝me, 52.000'den fazla aktif kanala ve 4.570 BTC'nin biraz ├╝zerinde bir kapasiteye sahiptir.

Lightning Network d├╝─č├╝mlerinin k├╝resel da─č─▒l─▒m─▒. Kaynak: explorer.acinq.co

Lightning Network d├╝─č├╝mlerinin k├╝resel da─č─▒l─▒m─▒

Birka├ž farkl─▒ d├╝─č├╝m uygulamas─▒ vard─▒r. Blockstream'in c-lightning'i, Lightning Labs'in Lightning Network Daemon'─▒ ve ACINQ'nun Eclair'i bunlara ├Ârnek olarak verilebilir. Bir├žok ┼čirket, teknik a├ž─▒dan daha az deneyimli kullan─▒c─▒lar i├žin tak-├žal─▒┼čt─▒r d├╝─č├╝mler sunar. Bunlarda yapman─▒z gereken tek ┼čey cihaz─▒ prize tak─▒p ├žal─▒┼čt─▒rmakt─▒r, b├Âylece Lightning Network'├╝ kullanmaya hemen ba┼člayabilirsiniz.

Son S├Âz

Lightning Network, 2018 y─▒l─▒nda ana a─č─▒n─▒n kullan─▒ma sunulmas─▒ndan bu yana ├Ânemli bir b├╝y├╝me sergilemi┼čtir. ┼×u anda bir Lightning d├╝─č├╝m├╝n├╝ ├žal─▒┼čt─▒rmak belirli ├Âl├ž├╝de teknik beceri gerektirdi─činden, kullan─▒labilirlikle ilgili a┼č─▒lmas─▒ gereken baz─▒ engeller vard─▒r. Bununla birlikte, yap─▒lan geli┼čtirmelerin miktar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda zamanla giri┼č bariyerlerinin ├Ânemli ├Âl├ž├╝de d├╝┼č├╝r├╝lmesi olas─▒d─▒r.

Ek Okumalar

Sorumluluk Reddi: Bu i├žerik, size hi├žbir beyan ve garanti verilmeksizin "oldu─ču gibi", genel bilgilendirme ve e─čitim ama├žlar─▒ do─črultusunda sunulmaktad─▒r. Bu i├žerik finansal, hukuki veya di─čer bir mesleki tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r ve belirli bir ├╝r├╝n veya hizmetin sat─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânerme amac─▒ ta┼č─▒mamaktad─▒r. Bu konuda uygun mesleki dan─▒┼čmanlardan tavsiye almal─▒s─▒n─▒z. Makaleye bir ├╝├ž├╝nc├╝ taraf taraf─▒ndan katk─▒da bulunuldu─čunda, ifade edilen g├Âr├╝┼člerin katk─▒da bulunan o ├╝├ž├╝nc├╝ tarafa ait oldu─čunu ve Binance Academy'nin g├Âr├╝┼člerini yans─▒tmad─▒─č─▒n─▒ l├╝tfen unutmay─▒n. Daha fazla bilgi i├žin sorumluluk reddimizin tam metnini buradan okuyabilirsiniz. Dijital varl─▒k fiyatlar─▒ dalgalanabilir. Yat─▒r─▒m─▒n─▒z─▒n de─čeri y├╝kselebilece─či gibi d├╝┼čebilir de ve yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z tutar─▒ geri alamayabilirsiniz. Yat─▒r─▒m kararlar─▒n─▒z─▒n t├╝m sorumlulu─ču size aittir ve Binance Academy ya┼čanacak hi├žbir kay─▒p i├žin sorumluluk kabul etmez. Bu materyal finansal, hukuki veya di─čer bir mesleki tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r. Daha fazla bilgi i├žin Kullan─▒m Ko┼čullar─▒ ve Risk Uyar─▒s─▒ b├Âl├╝mlerimize bakabilirsiniz.