Schematy Ponziego i Piramidy finansowe
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Schematy Ponziego i Piramidy finansowe

Schematy Ponziego i Piramidy finansowe

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Nov 28, 2018Zaktualizowane Aug 17, 2023
5m

Jak dzia艂aj膮 Schemat Ponziego i Piramidy finansowe

Wi臋kszo艣膰 os贸b, kt贸re inwestuj膮 w Bitcoin lub jak膮kolwiek inn膮 kryptowalut臋 - lub po prostu kt贸re bior膮 udzia艂 w ofercie typu ICO (ang. Initial Coin Offering) - zazwyczaj obawiaj膮 si臋 dw贸ch rzeczy. Po pierwsze, zwrotu z inwestycji (ang. ROI), czyli wska藕nika reprezentuj膮cego zyski, kt贸re ostatecznie osi膮gn膮 z pocz膮tkowego wk艂adu (czyt. inwestycji). Drug膮 obaw膮 z kolei jest samo ryzyko zwi膮zane z podj臋ciem si臋 inwestycji. Gdy ryzyko inwestycyjne jest zbyt wysokie, inwestorzy z wi臋kszym prawdopodobie艅stwem strac膮 swoj膮 pocz膮tkow膮 inwestycj臋 (w cz臋艣ci lub ca艂kowicie), co spowoduje uzyskanie ujemnego zwrotu z inwestycji (ang. ROI).

Oczywi艣cie ka偶da inwestycja niesie za sob膮 pewien stopie艅 ryzyka. Ryzyko to jest jednak znacznie wi臋ksze w przypadku, gdy inwestor we藕mie udzia艂 (czyt. zainwestuje swoje pieni膮dze) w schemat Ponziego lub Piramid臋 Finansow膮, kt贸re w wi臋kszo艣ci kraj贸w s膮 zakazane i nielegalne. W zwi膮zku z tym, przy podejmowamiu inwestycji ogromne znaczenie ma posiadanie odpowiednich umiej臋tno艣ci i wiedzy umo偶liwiaj膮cych zidentyfikowanie tych schemat贸w i zrozumienia ich dzia艂ania.


Czym jest schemat Ponziego?

Nazwa Schemat Ponziego pochodzi od Charlesa Ponzi, w艂oskiego oszusta, kt贸ry po przenosinach do Stan贸w Zjednoczonych zas艂yn膮艂 dzi臋ki zaplanowanemu przez siebie oszustwie finansowym na wielk膮 skal臋. Na pocz膮tku lat dwudziestych XX wieku, Ponzi zdo艂a艂 okra艣膰 setki ofiar w przeci膮gu zaledwie roku od startu swojego programu. Schemat Ponziego jest wcze艣niej zaplanowanym oszuka艅czym przedsi臋wzi臋ciem inwestycyjnym, kt贸re opiera si臋 na sp艂acie starszych inwestor贸w za pieni膮dze zebrane od nowych inwestor贸w. G艂贸wnym problemem takiego schematu jest to, 偶e inwestorzy znajduj膮cy si臋 na samym ko艅cu listy (czyt. najnowsi), mog膮 nigdy nie otrzyma膰 zap艂aty (czyt. zosta膰 sp艂aconymi).


Schemat Ponziego funkcjonuje mniej wi臋cej w nast臋puj膮cy spos贸b:

  1. Promotor inwestycyjny zg艂asza si臋 do inwestora z potrzeb膮 uzyskania 1000 z艂otych. Nast臋pnie sk艂ada obietnic臋 sp艂aty uzyskanej od inwestora kwoty (czyt. wk艂adu) wraz z odsetkami w wysoko艣ci 10% na koniec wcze艣niej okre艣lonego z nim okresu (np. 90 dni).

  2. Przed zako艅czeniem 90 dniowego okresu sp艂aty ustalonego z inwestorem, promotor inwestycyjny nak艂ania 2 kolejnych inwestor贸w na t臋 sam膮 propozycj臋 co pierwszego inwestora. W dniu sp艂aty pierwszego inwestora, przekazuje mu 1100 z艂otych, z 2000 z艂otych, kt贸re uzyska艂 od inwestora nr. 2 i 3. W tym momencie prawdopodobnie spr贸buje ponownie zach臋ci膰 pierwszego inwestora do reinwestowania kwoty 1000 z艂otych.

  3. Dzi臋ki pobieraniu pieni臋dzy od nowych inwestor贸w, oszust jest w stanie sp艂aci膰 zaci膮gni臋te od inwestor贸w pieni膮dze oraz da膰 im ustalony procent, przekonuj膮c ich jednocze艣nie do ponownej inwestycji i zapraszania wi臋kszej liczby os贸b do swojego schematu.

  4. Wraz z rozwojem schematu promotor musi co rusz wynajdywa膰 wi臋cej nowych inwestor贸w, kt贸rzy do艂膮cz膮 do jego schematu, poniewa偶 w przeciwnym razie nie b臋dzie w stanie sp艂aci膰 obiecanych kwot i odsetek.

  5. Po pewnym czasie schemat ostatecznie przestaje funkcjonowa膰 i by膰 wydolny, a promotor zostaje z艂apany lub znika z pieni臋dzmi, kt贸re akurat mia艂 pod r臋k膮.


Czym jest Piramida Finansowa?

Piramida Finansowa (inaczej piramidalne oszustwo) funkcjonuje w sektorze biznesowym jako model, kt贸ry obiecuje p艂atno艣ci lub nagrody dla swoich cz艂onk贸w, kt贸rzy poza do艂膮czeniem do programu, trudz膮 si臋 werbowaniem do niego innych os贸b.

W celu zobrazowania zasady dzia艂ania Piramidy Finansowej pos艂u偶my si臋 przyk艂adem. Za艂贸偶my, 偶e oszust prowadz膮cy piramid臋 o nazwie SCAM proponuje Kasi i Przemkowi mo偶liwo艣膰 zakupu praw do rekrutowania nowych cz艂onk贸w do jego programu SCAM za 1000 z艂otych. Kasia i Przemek decyduj膮 si臋 zakupi膰 te prawa, poniewa偶 od ka偶dego zarejestrowanego w programie u偶ytkownika otrzymaj膮 pewien procent. Ka偶de 1000 z艂otych, kt贸re Kasia i Przemek zdob臋d膮 rekrutuj膮c takie osoby, jak oni (czyli nak艂aniaj膮c je do zakupu praw) dzielone jest w pewnej proporcji, zazwyczaj 50/50 z osob膮, kt贸ra oryginalnie przekona艂a ich do zakupu praw.

W powy偶szym scenariuszu Kasia i Przemek b臋d膮 musieli sprzeda膰 dwie licencje na rekrutacj臋, poniewa偶 zarabiaj膮 500 z艂 za ka偶d膮 sprzeda偶. Ci臋偶ar sprzeda偶y dw贸ch licencji w celu odzyskania pocz膮tkowej inwestycji jest nast臋pnie przenoszony na osoby zrekrutowane przez Kasi臋 i Przemka. Piramida w pewnym momencie zaczyna dos艂ownie rozpada膰 si臋 pod w艂asnym ci臋偶arem poniewa偶 coraz wi臋cej cz艂onk贸w jest potrzebnych do kontynuowania ca艂ego procesu. To, co tak naprawd臋 czyni piramid臋 nielegaln膮, to jej nietrwa艂y i niestabilny charakter.

Wi臋kszo艣膰 piramid finansowych nie oferuje 偶adnego prawdziwego produktu lub us艂ugi. Co wi臋cej s膮 one utrzymywane wy艂膮cznie dzi臋ki pieni膮dzom uzyskanym z rekrutacji nowych cz艂onk贸w. Niekt贸re piramidy finansowe trudz膮 si臋 aby stwarza膰 pozory legalnych firm korzystaj膮cych z dobrodziejstw i metod tzw. marketingu wielopoziomowego (ang. Multi Level Marketing). Pozuj膮 jako firmy, kt贸re chc膮 jedynie sprzedawa膰 swoj膮 us艂ug臋 lub produkt. Zwykle jednak robi膮 to tylko po to, aby ukry膰 swoj膮 prawdziw膮 to偶samo艣膰 i nadrz臋dny cel. Wiele firm z bran偶y MLM wykorzystuje schemat piramidy finansowej w swojej codziennej dzia艂alno艣ci, ale nie wszystkie firmy z bran偶y MLM mo偶na zaklasyfikowa膰 jako oszustwo.


Schematy Ponziego kontra Piramidy finansowe

Podobie艅stwa

  • Obie s膮 formami oszustw finansowych, kt贸re polegaj膮 na przekonaniu ofiary do inwestowania pieni臋dzy, obiecuj膮c podejrzane zyski.

  • Zar贸wno schemat Ponzi jak i Piramida potrzebuje regularnego nap艂ywu pieni臋dzy od nowych inwestor贸w, aby m贸c funkcjonowa膰 i odnosi膰 sukcesy.

  • Zazwyczaj programy te nie oferuj膮 prawdziwych produkt贸w ani us艂ug.

R贸偶nice

  • Schematy Ponziego聽s膮 zazwyczaj przedstawiane jako聽us艂ugi zarz膮dzania inwestycjami,聽w kt贸rych uczestnicy uwa偶aj膮, 偶e zysk, kt贸ry uzyskaj膮, jest wynikiem legalnej inwestycji. Oszu艣ci za nimi stoj膮cy jednak tak naprawd臋 rabuj膮 jednego inwestora, aby m贸c zap艂aci膰 drugiemu.

  • Piramidy opieraj膮 si臋 na tzw. marketingu sieciowym i wymagaj膮 od uczestnik贸w rekrutacji nowych cz艂onk贸w w celu zarobienia pieni臋dzy. To sprawia, 偶e ka偶dy uczestnik najpierw zabiera swoj膮 cz臋艣膰 (tzw. prowizj臋) przed przekazaniem pieni臋dzy na szczyt piramidy.


Jak si臋 chroni膰 zar贸wno przed jednym jak i drugim?

  • B膮d藕 sceptyczny. Ka偶da forma inwestycji w kt贸rej kto艣 obiecuje Ci osi膮gni臋cie szybkich lub wysokich zysk贸w przy minimalnej inwestycji z Twojej strony jest prawdopodobnie nieuczciwa. Zasada ta znajduje szczeg贸lne zastosowanie w przypadku inwestowania w co艣 zupe艂nie Ci nieznanego lub trudnego do zrozumienia. Je艣li co艣 brzmi zbyt dobrze, aby mog艂o by膰 prawdziwe, to prawdopodobnie prawdziwym nie jest.

  • Wystrzegaj si臋 si臋 niechcianych mo偶liwo艣ci.聽Nieoczekiwane zaproszenie do wzi臋cia udzia艂u w d艂ugoterminowej inwestycji powinno zapali膰 Ci w g艂owie czerwon膮 lampk臋.

  • Weryfikuj sprzedawc臋 - promotora.聽Zawsze pami臋taj aby聽samodzielnie zbada膰 podmiot promuj膮cy dan膮 mo偶liwo艣膰 inwestycyjn膮. Szanowany doradca finansowy, po艣rednik lub firma maklerska widnie膰 b臋d膮 w odpowiednim rejestrze i/lub s膮 nadzorowane przez odpowiednie organy. Nie b贸j si臋 zwr贸ci膰 do nich z pytaniem o rzetelno艣膰 sprzedawcy.聽

  • Nie ufaj na s艂owo. Weryfikuj.聽Pami臋taj aby sprawdza膰 podane przez sprzedawc臋 - promotora informacje (np. dane firmy, kontrahent贸w, partner贸w itp.).聽

  • Upewnij si臋, 偶e rozumiesz to, w co inwestujesz.聽Nigdy nie powiniene艣 inwestowa膰 pieni臋dzy w co艣, czego w pe艂ni nie rozumiesz. Przed ostatecznym podj臋ciem o zainwestowaniu, po艣wi臋膰 sw贸j czas i zbadaj wszystkie aspekty zwi膮zane z Twoj膮 inwestycj膮 za po艣rednictwem dost臋pnych Ci narz臋dzi i 藕r贸de艂. Pami臋taj te偶 aby z nale偶yt膮 rozwag膮 podchodzi膰 do inwestycji, kt贸re s膮 owiane jak膮kolwiek tajemnic膮.

  • Nie b贸j si臋 zg艂asza膰 przest臋pstwa.聽Ilekro膰 napotkasz przyk艂ad Piramidy Finansowej lub Schematu Ponziego, pami臋taj aby zgromadzi膰 jak najwi臋cej dowod贸w na ten temat i przekaza膰 je odpowiednim organom. Twoja reakcja mo偶e pom贸c uchroni膰 przysz艂ych potencjalnych inwestor贸w przed staniem si臋 ofiarami takiego oszustwa.


Czy Bitcoin jest Piramid膮 Finansow膮?

Niekt贸rzy mog膮 twierdzi膰, 偶e Bitcoin jest wielk膮 Piramid膮 Finansow膮, ale nie jest to w 偶adnym stopniu prawd膮.聽

Bitcoin jest form膮 cyfrowego pieni膮dza. Jest zdecentralizowan膮 walut膮 cyfrow膮, kt贸ra jest zabezpieczona algorytmami matematycznymi oraz kryptografi膮 i mo偶e by膰 wykorzystany do zakupu towar贸w i us艂ug lub przekazu 艣rodk贸w z dowolnego miejsca globu, bez wzgl臋du na granice terytorialne i administracyjne lub inne ograniczenia polityczne lub ekonomiczne. Bitcoin oraz kryptowaluty mog膮 by膰 wykorzystywane w ramach Piramid Finansowych oraz Schemat贸w Ponziego lub innej nielegalnej dzia艂alno艣ci - zupe艂nie tak jak pieni膮dze fiducjarne (czyli np. z艂ot贸wki, dolary, euro itp) - ale nie oznacza to, 偶e kryptowaluty czy waluty fiducjarne s膮 piramidami finansowymi.