Finans Piyasalar─▒nda Yan─▒lt─▒c─▒ Emir (Spoofing) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Finans Piyasalar─▒nda Yan─▒lt─▒c─▒ Emir (Spoofing) Nedir?

Finans Piyasalar─▒nda Yan─▒lt─▒c─▒ Emir (Spoofing) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 6, 2021G├╝ncellenme: Dec 27, 2022
5m

K─▒sa ├ľzet

Yan─▒lt─▒c─▒ emir (spoofing), al─▒m sat─▒m yapan bir ki┼činin piyasa taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilmesi amac─▒ g├╝tmeden sahte al─▒m sat─▒m emirleri vermesini i├žeren bir t├╝r piyasa manip├╝lasyonudur. Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒, yanl─▒┼č bir arz ve talep alg─▒s─▒ yaratarak piyasay─▒ ve varl─▒k fiyatlar─▒n─▒ manip├╝le etmek amac─▒yla genellikle algoritma ve botlar arac─▒l─▒─č─▒yla yap─▒l─▒r.

Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ Amerika Birle┼čik Devletleri ve Birle┼čik Krall─▒k da dahil olmak ├╝zere ba┼čl─▒ca bir├žok piyasada yasa d─▒┼č─▒d─▒r.


Giri┼č

B├╝y├╝k kullan─▒c─▒lar─▒n ve┬ábalinalar─▒n piyasalar─▒ nas─▒l manip├╝le etti─činden s─▒k├ža bahsedilir. Bu varsay─▒mlar─▒n b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunu kolayca yanl─▒┼člamak m├╝mk├╝n olsa da piyasa manip├╝lasyonunun b├╝y├╝k birikimlere sahip olmay─▒ gerektiren baz─▒ tan─▒nm─▒┼č y├Ântemleri mevcuttur. Bu tekniklerden birine de yan─▒lt─▒c─▒ emir ad─▒ verilir.


Yan─▒lt─▒c─▒ emir nedir?

Yan─▒lt─▒c─▒ emir; varl─▒k, hisse senedi, emtia ya da kripto para almak ya da satmak i├žin sahte emirler vererek piyasay─▒ manip├╝le etmenin bir yoludur. Piyasay─▒ yan─▒ltmay─▒ ama├žlayan ki┼čiler genellikle, otomatik olarak al─▒┼č ya da sat─▒┼č emirleri vermek i├žin bot ya da algoritmalar─▒ kullan─▒r. Bu emirler ger├žekle┼čtirilmeye yakla┼čt─▒─č─▒nda yine botlar taraf─▒ndan iptal edilir.

Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒n─▒n alt─▒nda yatan fikir, sahte bir al─▒┼č ya da sat─▒┼č bask─▒s─▒ izlenimi yaratmakt─▒r. ├ľrne─čin bir ki┼či, bir fiyat seviyesinde sahte bir talep alg─▒s─▒ yaratmak amac─▒yla ├žok say─▒da sahte al─▒m emri verebilir. Daha sonra piyasa bu seviyeye yakla┼čt─▒k├ža emirleri geri ├žeker ve fiyat a┼ča─č─▒ d├╝┼čmeye ba┼člar.


Piyasalar yan─▒lt─▒c─▒ emirlere genellikle nas─▒l tepki verir?

Piyasalar─▒n yan─▒lt─▒c─▒ emirlere tepkisi genellikle g├╝├žl├╝d├╝r ├ž├╝nk├╝ bir emrin ger├žek mi yoksa sahte mi oldu─čunu belirlemenin kolay bir yolu yoktur. Yan─▒lt─▒c─▒ emirler, ├Ânemli┬ádestek ve diren├ž b├Âlgeleri gibi al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒lar─▒n dikkat etti─či ba┼čl─▒ca noktalara yerle┼čtirildi─činde ├žok daha etkili olabilir.

├ľrnek olarak Bitcoin'i ele alal─▒m ve Bitcoin'in 10.500 USD'de g├╝├žl├╝ bir diren├ž seviyesine sahip oldu─čunu varsayal─▒m. Teknik analizde diren├ž, fiyat─▒n bir ÔÇśtavanÔÇÖ buldu─ču b├Âlge anlam─▒na gelir. Do─čal olarak, sat─▒c─▒lar─▒n birikimlerini satmak i├žin emirlerini buraya yerle┼čtirmesini bekleriz. Fiyat, bir diren├ž seviyesini a┼čmay─▒ ba┼čaramazsa h─▒zl─▒ bir d├╝┼č├╝┼če ge├žebilir. Fakat direnci k─▒rarsa, y├╝kseli┼čini devam ettirme olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksektir.

10.500 USD seviyesi g├╝├žl├╝ bir diren├ž noktas─▒ gibi g├Âz├╝k├╝yorsa, botlar─▒n bu seviyenin biraz ├╝zerine yan─▒lt─▒c─▒ emirler vermesi olas─▒d─▒r. Al─▒c─▒lar, b├Âylesi ├Ânemli bir teknik seviyenin biraz ├╝zerinde ├žok say─▒da sat─▒┼č emri g├Âr├╝rse fiyat bu seviyeye ula┼čana kadar agresif ┼čekilde al─▒m yapmaya daha az istekli olur. Yan─▒lt─▒c─▒ emirler, piyasa manip├╝lasyonu anlam─▒nda etkilerini i┼čte bu ┼čekilde g├Âsterir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta da yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒n─▒n ayn─▒ dayanak araca ba─čl─▒ farkl─▒ piyasalarda da etkili olabilece─čidir. ├ľrne─čin, t├╝rev piyasas─▒nda verilen ├žok say─▒da yan─▒lt─▒c─▒ emir, ayn─▒ varl─▒─č─▒n spot piyasas─▒n─▒ etkileyebilir (ya da tam tersi).


Yan─▒lt─▒c─▒ emirler ne zaman daha az etkilidir?

Yan─▒lt─▒c─▒ emirler, beklenmedik piyasa hareketlerinin g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒n─▒n y├╝ksek oldu─ču zamanlarda daha riskli hale gelebilir.

├ľrne─čin, al─▒m sat─▒m yapan bir ki┼činin bir diren├ž seviyesini yan─▒lt─▒c─▒ emirlerle manip├╝le etmek istedi─čini varsayal─▒m. Varl─▒k g├╝├žl├╝ bir y├╝kseli┼č halindeyse ve bireysel yat─▒r─▒mc─▒lar aras─▒ndaki┬áF─▒rsatlar─▒ Ka├ž─▒rma Korkusu (FOMO) aniden b├╝y├╝k bir oynakl─▒─ča neden olursa yan─▒lt─▒c─▒ emirler h─▒zla ger├žekle┼čtirilebilir. Bu emirleri veren ki┼či asl─▒nda hi├žbir zaman emirleri ger├žekle┼čme niyetinde olmad─▒─č─▒ i├žin bu durum onun avantaj─▒na olmaz. Benzer ┼čekilde bir┬ák─▒sa pozisyon s─▒k─▒┼čt─▒rmas─▒ ya da ani d├╝┼č├╝┼č (flash crash) de b├╝y├╝k bir emrin saniyeler i├žin ger├žekle┼čtirilmesine neden olabilir.

Bir piyasa trendi ├Âncelikli olarak spot piyasa taraf─▒ndan ┼čekilleniyorsa, yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ daha da riskli hale gelir. ├ľrne─čin, bir y├╝kseli┼č trendi spot piyasadan kaynaklan─▒yorsa ve dayanak varl─▒─č─▒ do─črudan sat─▒n almaya y├Ânelik y├╝ksek bir talep s├Âz konusuysa yan─▒lt─▒c─▒ emirler daha az etkili olabilir. Fakat sonu├žlar, bu piyasan─▒n ko┼čullar─▒na ve di─čer bir├žok etmene de b├╝y├╝k oranda ba─čl─▒d─▒r.


Yan─▒lt─▒c─▒ emirler yasa d─▒┼č─▒ m─▒d─▒r?

Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ Amerika Birle┼čik Devletleri'nde yasa d─▒┼č─▒d─▒r. ABD Emtia Vadeli ─░┼člemler Komisyonu (CFTC), hisse senedi ve emtia piyasalar─▒ndaki yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒mlar─▒n─▒n kontrol├╝nden sorumludur.┬á

ABD'de yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒, 2010 Dodd-Frank Yasas─▒ B├Âl├╝m 747 gere─či yasa d─▒┼č─▒d─▒r. Bu b├Âl├╝me┬ág├Âre CFTC ┼čunu yapan bir birimi d├╝zenleyebilir:

kapan─▒┼č d├Âneminde i┼člemlerin uygun bir ┼čekilde ger├žekle┼čtirilmesini bilerek ya da bilmeyerek ihmal eden veya al─▒m sat─▒m d├╝nyas─▒nda ÔÇśyan─▒lt─▒c─▒ emirÔÇÖ (ger├žekle┼čtirilmeden ├Ânce iptal etmek niyetiyle bir teklif ya da emir vermek) olarak kabul edilen ya da buna benzer ├Âzellikler g├Âsteren faaliyetlerde bulunan

Vadeli i┼člemler piyasas─▒nda iptal edilen emirleri, bu i┼člem s─▒k├ža tekrarlanmad─▒─č─▒ takdirde yan─▒lt─▒c─▒ emir olarak kategorilendirmek olduk├ža zordur. Bu nedenle d├╝zenleyici kurumlar; potansiyel yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒na y├Ânelik ceza kesmeden, su├žlama yapmadan ya da soru┼čturma a├žmadan ├Ânce emirlerin alt─▒nda yatan niyeti de dikkate al─▒r.

Birle┼čik Krall─▒k gibi di─čer b├╝y├╝k finans piyasalar─▒nda da yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ d├╝zenlemeye tabidir. Birle┼čik Krall─▒k Finansal Y├╝r├╝tme Kurumu, yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ndan sorumlu ki┼či ve kurumlara ceza kesme yetkisine sahiptir.



Yan─▒lt─▒c─▒ emirler neden piyasalar i├žin k├Ât├╝d├╝r?

Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒ yasa d─▒┼č─▒d─▒r ve piyasalar ├╝zerinde olumsuz bir etkiye sahiptir, peki bunun nedeni nedir? Yan─▒lt─▒c─▒ emirler, arz ve talebe dayanmayan fiyat de─či┼čikliklerine neden olur. Ayr─▒ca, yan─▒lt─▒c─▒ emir veren ki┼čiler bu fiyat hareketlerinin kontrol├╝nde olduklar─▒ i├žin fiyattaki de─či┼čimlerden kar elde edebilir.┬á

ABD'deki d├╝zenleyici kurumlar, ge├žmi┼čteki piyasa manip├╝lasyonlar─▒na y├Ânelik kayg─▒lar─▒n─▒ da dile getirmi┼čtir. Aral─▒k 2020 itibar─▒yla ABD Menkul K─▒ymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), t├╝m Bitcoin borsa yat─▒r─▒m fonu (ETF) tekliflerini reddetmi┼čtir. Bir ETF onayland─▒─č─▒nda, ABD'deki daha geleneksel yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ├Ârne─čin Bitcoin gibi bir varl─▒kta pozisyon almas─▒na imkan tan─▒r. Tekliflerin reddedilmesinin nedeni olarak birden fazla etmenin bahsi ge├žer ÔÇô bunlardan biri de Bitcoin piyasas─▒n─▒n piyasa manip├╝lasyonuna diren├žli olarak kabul edilmemesidir.

Fakat Bitcoin piyasalar─▒n─▒n daha fazla likidite ve kurumsal benimsenme ile yeni bir olgunluk evresine ge├žmesiyle bu durum de─či┼čebilir.


Son d├╝┼č├╝nceler

Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒, sahte emirlerin d├╝zenlenmesini i├žeren bir manip├╝lasyon tekni─čidir. Bu emirleri tutarl─▒ bir ┼čekilde belirlemek zor olmas─▒na ra─čmen imkans─▒z de─čildir. ─░ptal edilen al─▒┼č ve sat─▒┼č emirlerinin yan─▒lt─▒c─▒ emir kategorisine girip girmedi─čini belirlemek, emirlerin arkas─▒ndaki niyete y├Ânelik derinlemesine bir analiz yap─▒lmas─▒n─▒ gerektirir.

Herhangi bir piyasada yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒n─▒ en aza indirmek hedeflenir ├ž├╝nk├╝ bu sayede, dahil olan herkes i├žin ├ževrenin daha dengeli kalmas─▒ sa─članabilir. Yan─▒lt─▒c─▒ emir kullan─▒m─▒n─▒ en aza indirmeye y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar, d├╝zenleyici kurumlar─▒n Bitcoin ETF'lerinin reddedilmesinin arkas─▒ndaki neden olarak piyasa manip├╝lasyonunu g├Âstermesi nedeniyle uzun vadede kripto para piyasas─▒ i├žin faydal─▒ olabilir.

Yan─▒lt─▒c─▒ emirler hakk─▒nda ba┼čka sorular─▒n─▒z varsa, sorular─▒n─▒z─▒n toplulu─čumuz taraf─▒ndan yan─▒tland─▒─č─▒ soru-cevap platformumuz┬áAcademy'ye Sor'a g├Âz atabilirsiniz.