Bitcoin Bir De─čer Saklama Arac─▒ m─▒d─▒r?
Ana sayfa
Makaleler
Bitcoin Bir De─čer Saklama Arac─▒ m─▒d─▒r?

Bitcoin Bir De─čer Saklama Arac─▒ m─▒d─▒r?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Apr 15, 2020G├╝ncellenme: Mar 29, 2023
14m

─░├žerik


Giri┼č

G├╝venli bir varl─▒─č─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝zde muhtemelen akl─▒n─▒za alt─▒n ya da g├╝m├╝┼č geliyordur. Bunlar geleneksel piyasalardaki ├žalkant─▒lara kar┼č─▒ riski azaltmak i├žin tercih edilen yat─▒r─▒mlard─▒r.

Bitcoin'in bu varl─▒klar─▒n yolundan gidip gitmedi─čine y├Ânelik ┼čiddetli tart─▒┼čmalar yap─▒l─▒r. Bu makalede Bitcoin'in bir┬áde─čer saklama arac─▒ olup olmad─▒─č─▒na y├Ânelik ba┼čl─▒ca arg├╝manlardan bahsedece─čiz.


De─čer saklama arac─▒ nedir?

De─čer saklama arac─▒ zaman i├žinde de─čeri koruyabilen bir varl─▒kt─▒r. Bug├╝n iyi bir de─čer saklama arac─▒ sat─▒n ald─▒ysan─▒z, bu arac─▒n de─čerinin zamanla azalmayaca─č─▒ndan b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de emin olabilirsiniz. Gelecekte, varl─▒─č─▒n de─čerinin ┼čimdikine denk (ya da daha fazla) olmas─▒n─▒ bekleyebilirsiniz.

B├Âyle bir ÔÇťg├╝venli limanÔÇŁ varl─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝zde akl─▒n─▒za muhtemelen alt─▒n veya g├╝m├╝┼č geliyordur. Bunlar birka├ž nedenden ├Ât├╝r├╝ geleneksel olarak de─čerli g├Âr├╝l├╝r ve ileride bu nedenlerden bahsedece─čiz.


Bir de─čer saklama arac─▒n─▒ iyi k─▒lan nedir?

─░yi bir de─čer saklama arac─▒n─▒n nas─▒l oldu─čunu anlamak i├žin ├Ânce k├Ât├╝ bir de─čer saklama arac─▒n─▒n nas─▒l oldu─čunu inceleyelim. Bir ┼čeyin uzun s├╝re korunmas─▒n─▒ istiyorsak, bu ┼čeyin dayan─▒kl─▒ olmas─▒ gerekti─či anlam─▒ ortaya ├ž─▒kar.┬á

G─▒day─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. ─░nsanlar ya┼čamak i├žin beslenmeye ihtiya├ž duyduklar─▒ndan, elma ya da muz baz─▒ dahili de─čerlere sahiptir. Yiyecek az oldu─čunda, bu ├╝r├╝nler ┼č├╝phesiz ├žok de─čerli olacakt─▒r. Ancak bu onlar─▒ iyi bir de─čer saklama arac─▒ haline getirmez. Bu ├╝r├╝nleri birka├ž y─▒l boyunca kasada tutarsan─▒z bozulur ve ├žok daha az de─čerli hale gelirler.

Peki dahili de─čere sahip olan ama ayn─▒ zamanda dayan─▒kl─▒ olan bir ┼čeye ne dersiniz? ├ľrne─čin, makarna? Bu uzun vadede daha iyidir, ama yine de de─čer ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒n bir garantisi yoktur. Makarna, haz─▒r kaynaklardan d├╝┼č├╝k maliyetle ├╝retilir. Herkes piyasay─▒ daha fazla makarna ile doldurabilir, b├Âylece arz talebe a─č─▒r bast─▒─č─▒ i├žin dola┼č─▒mdaki makarnalar─▒n de─čeri h─▒zla d├╝┼čecektir. Dolay─▒s─▒yla, bir ┼čeyin de─čerini koruyabilmesi i├žin ayn─▒ zamanda nadir bulunur olmas─▒ da gerekir.

Baz─▒lar─▒ itibari paralar─▒ (dolar, euro, yen) uzun vadede de─čerini korudu─ču i├žin varl─▒─č─▒ saklaman─▒n iyi bir yolu olarak g├Âr├╝r. Ama asl─▒nda daha fazla birim yarat─▒ld─▒k├ža sat─▒n alma g├╝├žleri azald─▒─č─▒ (makarna gibi) i├žin zay─▒f de─čer saklama ara├žlar─▒d─▒r. Birikimlerinizi ├žekebilir ve yast─▒─č─▒n─▒z─▒n alt─▒nda yirmi y─▒l boyunca saklayabilirsiniz fakat sonunda bunlar─▒ harcamaya karar verdi─činizde ayn─▒ sat─▒n alma g├╝c├╝ne sahip olmazlar.

2000 y─▒l─▒nda, 100.000 dolar ile bug├╝ne k─▒yasla ├žok daha fazlas─▒ sat─▒n al─▒nabiliyordu. Bunun ba┼čl─▒ca nedeni mal ve hizmet fiyatlar─▒ndaki art─▒┼č anlam─▒na gelen┬áenflasyon'dur. ├ço─ču durumda enflasyon, h├╝k├╝metin daha fazla para basmas─▒ nedeniyle itibari paralardaki a┼č─▒r─▒ arzdan kaynaklan─▒r.

├ľrnek vermek gerekirse, 100 milyar dolarl─▒k toplam arz─▒n %25'ini tuttu─čunuzu varsayal─▒m ÔÇô┬áyani 25 milyar dolar. Zaman ge├žer ve h├╝k├╝met ekonomiyi canland─▒rmak i├žin ├Ârne─čin 800 milyar dolar daha basmaya karar verir. Pastadaki pay─▒n─▒z ~%3'e d├╝┼čer. Dola┼č─▒mdaki para miktar─▒ ├žok daha fazlad─▒r bu y├╝zden pay─▒n─▒z─▒n sat─▒n alma g├╝c├╝ de eskisi kadar y├╝ksek olmaz.


Sat─▒n alma g├╝c├╝nde zamanla g├Âr├╝len d├╝┼č├╝┼č.

Sat─▒n alma g├╝c├╝nde zamanla g├Âr├╝len d├╝┼č├╝┼č.


Daha ├Ânce bahsetti─čimiz makarnalar gibi dolar─▒ ├╝retmek de pahal─▒ de─čildir. Yukar─▒daki d├╝┼č├╝┼č birka├ž g├╝n i├žinde olabilir. ─░yi bir de─čer saklama arac─▒nda, piyasay─▒ yeni birimlerle doldurmak zor olmal─▒d─▒r. Di─čer bir deyi┼čle pastadaki pay─▒n─▒z azalacaksa bile ├žok yava┼č bir ┼čekilde azalmal─▒d─▒r.

├ľrnek olarak alt─▒n─▒ al─▒rsak, arz─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒ oldu─čunu biliyoruz. Ayr─▒ca kaz─▒lmas─▒n─▒n ├žok zor oldu─čunu da biliyoruz. Bu nedenle, alt─▒n talebi aniden y├╝kselse bile daha fazla alt─▒n basmak i├žin yaz─▒c─▒y─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmak gibi bir durum s├Âz konusu olamaz. Alt─▒n, her zamanki gibi madenlerden ├ž─▒kar─▒lmaya devam edilir. Talepte art─▒┼č olmas─▒na ra─čmen arz bu talebi kar┼č─▒layacak ┼čekilde art─▒r─▒lamaz.


Bir de─čer saklama arac─▒ olarak Bitcoin ├Ârne─či

─░lk g├╝nden itibaren Bitcoin destek├žileri, kripto paran─▒n basit bir dijital para birimi olmak yerine daha ├žok ÔÇťdijital bir alt─▒naÔÇŁ benzedi─čini savundu. Son y─▒llarda, bu iddia bir├žok Bitcoin sever taraf─▒ndan tekrarland─▒.

Bitcoin'in de─čer saklama arac─▒ oldu─ču tezi, Bitcoin'in insanl─▒k tarihindeki en sa─člam varl─▒klardan biri oldu─čunu savunur. Tezin savunucular─▒, Bitcoin'in zaman i├žinde de─čerini kaybetmeyece─či i├žin en iyi varl─▒k saklama y├Ântemi oldu─čuna inan─▒r.

Bitcoin, y├╝ksek┬ávolatilitesi ile bilinir. G├╝nde de─čerinin %20'sini kaybedebilecek bir varl─▒─č─▒n ├žok say─▒da ki┼či taraf─▒ndan bir de─čer saklama arac─▒ olarak g├Âr├╝lmesi akla yatk─▒n gelmeyebilir. Ancak bir├žok zay─▒f noktas─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda bile Bitcoin bug├╝ne kadar en iyi performans g├Âsteren varl─▒k s─▒n─▒f─▒ olmay─▒ s├╝rd├╝r├╝r.┬á

Peki Bitcoin'in bir de─čer saklama arac─▒ olarak g├Âr├╝lmesinin nedenleri nedir?


Nadir bulunurluk

Belki de de─čer saklama arac─▒ oldu─čuna y├Ânelik en ikna edici arg├╝manlardan biri, Bitcoin'in s─▒n─▒rl─▒ bir arza sahip olmas─▒d─▒r. Bitcoin Nedir? makalemizden de hat─▒rlayaca─č─▒n─▒z gibi bitcoin arz─▒ hi├žbir zaman 21 milyondan fazla olamaz. Protokol, bunu de─či┼čmez ┼čekilde kodlanm─▒┼č bir kuralla garanti alt─▒na al─▒r.┬á

Yeni coinlerin yarat─▒labilmesinin tek yolu madencilik s├╝recidir ve bu s├╝re├ž de alt─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒lma ┼čekline benzerlik g├Âsterir. Ancak, Bitcoin madencileri topra─č─▒ kazmak yerine, hesaplama g├╝c├╝ kullanarak kriptografik bir bulmacay─▒ ├ž├Âzmek zorundad─▒r. Bunun sonucunda yeni yarat─▒lan taze coinlerden kazan─▒rlar.

Zamanla kazan─▒lan ├Âd├╝l tutar─▒ yar─▒lanma olarak bilinen etkinlik nedeniyle azal─▒r. Yar─▒lanmalar─▒n ├Âd├╝l├╝ yar─▒ya indirdi─čini tahmin ettiyseniz, hakl─▒s─▒n─▒z. Bitcoin'in ilk g├╝nlerinde sistem, ge├žerli bir blok ├╝reten herhangi bir madenciyi 50 BTC ile ├Âd├╝llendiriyordu. ─░lk yar─▒lanmada bu say─▒ 25 BTC'ye d├╝┼č├╝r├╝ld├╝. Daha sonraki yar─▒lanmada ├Âd├╝l 12,5 BTC'ye d├╝┼čt├╝ ve bir sonraki ise blok ba┼č─▒na madenci ├Âd├╝l├╝n├╝ 6,25 bitcoin'e d├╝┼č├╝recek. Bu i┼člem, son coinlerin de dola┼č─▒ma eklenmesine kadar 100'den fazla y─▒l boyunca devam edecek.

Bunu daha ├Ânceki itibari para ├Ârne─čimize benzer ┼čekilde modelleyelim. Y─▒llar ├Ânce Bitcoin arz─▒n─▒n %25'ini (yani 5.250.000 coin) sat─▒n ald─▒─č─▒n─▒z─▒ varsayal─▒m. Bu coinleri sat─▒n ald─▒─č─▒n─▒zda, y├╝zdenizin ayn─▒ kalaca─č─▒n─▒ biliyordunuz ├ž├╝nk├╝ hi├ž kimse sisteme daha fazla coin ekleme g├╝c├╝ne sahip de─čildir. Bitcoin'de h├╝k├╝met bulunmaz, en az─▒ndan geleneksel anlamda bilinen ┼čekilde bulunmaz (bundan yak─▒nda daha ayr─▒nt─▒l─▒ bahsedece─čiz). Dolay─▒s─▒yla, 2010 y─▒l─▒nda maksimum arz─▒n %25'ini sat─▒n ald─▒ysan─▒z (ve HODL ettiyseniz), bug├╝n hala arz─▒n %25'ine sahip olursunuz.


Merkeziyetsizlik

Bitcoin┬áa├ž─▒k kaynakl─▒ bir yaz─▒l─▒m, demek ki kodu kopyalayabilir ve 100 milyon coin daha ekleyerek kendi versiyonumu yapabilirim diye d├╝┼č├╝n├╝yor olabilirsiniz.┬á

Bunu ger├žekten de yapabilirsiniz. Diyelim ki yaz─▒l─▒m─▒ klonlad─▒n─▒z, de─či┼čiklikleri yapt─▒n─▒z ve bir node ├žal─▒┼čt─▒rd─▒n─▒z. Her ┼čey yolunda gibi g├Âr├╝n├╝yor. Sadece bir sorun var: ba─članacak ba┼čka node'lar yok. Yaz─▒l─▒m─▒n─▒z─▒n parametrelerini de─či┼čtirdi─činiz anda Bitcoin a─č─▒ndaki ├╝yeler sizi g├Ârmezden gelmeye ba┼člad─▒. Siz bir fork (├žatal) yapm─▒┼č oldunuz ve ├žal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒z program art─▒k k├╝resel anlamda Bitcoin olarak kabul edilen program de─čil.┬á

Yapt─▒─č─▒n─▒z ┼čey asl─▒nda Mona Lisa'n─▒n foto─čraf─▒n─▒ ├žekmek ve art─▒k iki Mona Lisa oldu─čunu iddia etmekle i┼člevsel bak─▒mdan ayn─▒. Siz kendinizi buna ikna edebilirsiniz fakat ba┼čkalar─▒n─▒ ikna etmeniz olduk├ža zor olur.

Bitcoin'de bir t├╝r h├╝k├╝met oldu─čunu s├Âylemi┼čtik. Bu h├╝k├╝met, yaz─▒l─▒m─▒ ├žal─▒┼čt─▒ran t├╝m kullan─▒c─▒lardan olu┼čur. Protokol├╝n de─či┼čtirilebilmesinin tek yolu, kullan─▒c─▒lar─▒n ├žo─čunlu─čunun de─či┼čiklikler ├╝zerinde fikir birli─čine varmas─▒d─▒r.

├ço─čunlu─ču coin eklemeye ikna etmek kolay bir i┼č olmayacakt─▒r ÔÇô sonu├žta, di─čer ki┼čilerden birikimlerinin de─čerini azaltmalar─▒n─▒ istemi┼č olursunuz. Bug├╝n hala, g├Âr├╝n├╝┼čte ├Ânemsiz ├Âzellikler ├╝zerinde bile a─č genelinde uzla┼čmaya var─▒lmas─▒ y─▒llar al─▒yor.

├ľl├že─či b├╝y├╝d├╝k├že de─či┼čiklikleri ger├žekle┼čtirmek daha da zor hale gelecektir. Bu nedenle, coin sahipleri arz─▒n art─▒r─▒lmayaca─č─▒ndan olduk├ža emindir. Yaz─▒l─▒m insan yap─▒m─▒ olsa da, a─č─▒n merkeziyetsizli─či Bitcoin'in keyfi olarak de─či┼čtirilebilen bir koddan ├žok do─čal bir kaynak gibi hareket etti─či anlam─▒na gelir.


─░yi paran─▒n ├Âzellikleri

De─čer saklama arac─▒ tezine inananlar, Bitcoin'i iyi para haline getiren ├Âzelliklere de vurgu yapar. Bitcoin, sadece nadir bulunan bir dijital kaynak olmakla kalmaz, y├╝zy─▒llard─▒r para birimlerinde geleneksel olarak kullan─▒lan ├Âzelliklere de sahiptir.

Alt─▒n, kurulmalar─▒ndan itibaren medeniyetlerde para olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunun birka├ž nedeni vard─▒r. Dayan─▒kl─▒l─▒k ve nadir bulunurluktan zaten bahsettik. Bu ├Âzellikler iyi varl─▒klar i├žin ├Ânemli olabilir, ancak iyi para birimleri yaratacaklar─▒ garanti de─čildir. ─░yi para birimleri i├žin birbirine denklik (fungibility), ta┼č─▒nabilirlik ve b├Âl├╝nebilirlik gereklidir.


Birbirine denklik

Birbirine denklik birimlerin ay─▒rt edilemez oldu─ču anlam─▒na gelir. Herhangi iki ons alt─▒n─▒ al─▒rsan─▒z bu ikisi ayn─▒ de─čere sahip olacakt─▒r. Bu durum hisse senedi ve nakit para gibi varl─▒klar i├žin de ge├žerlidir. Elinizde hangi par├žan─▒n oldu─ču ├Ânemli de─čildir, ayn─▒ t├╝r├╝n herhangi bir par├žas─▒ e┼čit de─čerde olacakt─▒r.

Bitcoin birbirine denkli─či kar─▒┼č─▒k bir konudur. Hangi coini tuttu─čunuzun bir ├Ânemi olmamas─▒ gerekir. ├ço─ču durumda, 1 BTC = 1 BTC'dir. Konunun karma┼č─▒k hale geldi─či nokta ise, her birimin ├Ânceki i┼člemlere ba─članabilmesiyle ba┼člar. ─░┼čletmelerin, su├ž faaliyetleriyle ba─člant─▒l─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝kleri fonlar─▒ kara listeye ald─▒─č─▒ durumlar mevcuttur (coinler sahiplerinin eline daha sonradan ge├žmi┼č olsa bile).

Bunun ├Ânemli olmas─▒ gerekir mi? Nedenini anlamak zor. Bir ├Âdemeyi dolar banknotuyla yaparken, bu banknotun ├╝├ž i┼člem ├Ânce nerede kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ sizin ya da sat─▒c─▒n─▒n bilmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Burada i┼člem ge├žmi┼či kavram─▒ yoktur, yeni banknotlar eskilerden daha de─čerli de─čildir.

Fakat en k├Ât├╝ senaryoda, eski bitcoinlerin (daha fazla i┼člem ge├žmi┼či olan) daha yeni bitcoinlere k─▒yasla daha d├╝┼č├╝k de─čerden sat─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Kime sordu─čunuza ba─čl─▒ olarak, bu senaryo Bitcoin i├žin en b├╝y├╝k tehdit olabilir veya endi┼čelenecek bir ┼čey olmayabilir. Zaten ┼čimdilik, Bitcoin i┼člevsel olarak birbirine denkli─če sahiptir. Bug├╝ne kadar nadir birka├ž ├Ârnekte coinler ┼č├╝pheli ge├žmi┼čleri nedeniyle dondurulmu┼čtur.


Ta┼č─▒nabilirlik

Ta┼č─▒nabilirlik, bir varl─▒─č─▒n ta┼č─▒nmas─▒n─▒n kolayl─▒─č─▒n─▒ ifade eder. 100 dolarl─▒k banknotlarla 10.000 dolar? Bunu bir yerden bir yere ta┼č─▒mak olduk├ža kolay olur. 10.000 dolar de─čerinde petrol? Bunu ta┼č─▒maksa pek kolay olmaz.

─░yi bir para biriminin k├╝├ž├╝k form ├Âzelli─čine sahip olmas─▒ gerekir. Ki┼čilerin ├╝r├╝n ve hizmetler kar┼č─▒l─▒─č─▒nda birbirlerine ├Âdeme yapabilmesi i├žin para birimi kolay ta┼č─▒n─▒r olmal─▒d─▒r.

Alt─▒n bu konuda geleneksel olarak m├╝kemmel kabul edilir. Bu makalenin yaz─▒ld─▒─č─▒ tarih itibariyle standart bir alt─▒n para yakla┼č─▒k 1.500 dolar de─čerindedir. Bir ons alt─▒n de─čerinde al─▒┼čveri┼č yapman─▒z pek olas─▒ de─čildir dolay─▒s─▒yla daha k├╝├ž├╝k par├žalar daha da az yer kaplar.┬á

Ta┼č─▒nabilirlik s├Âz konusu oldu─čunda Bitcoin asl─▒nda de─čerli metallerden ├╝st├╝nd├╝r. Fiziksel bir ayak izi bile yoktur. Trilyonlarca dolar de─čerinde birikimi avucunuza s─▒─čacak bir┬ádonan─▒m cihaz─▒nda saklayabilirsiniz.

Bir milyar dolar de─čerinde alt─▒n ta┼č─▒mak (┼ču anda 20 tonun ├╝zerinde) muazzam bir ├žaba ve masraf gerektirir. Nakit olarak bile, 100 dolarlardan olu┼čan birka├ž palet ta┼č─▒man─▒z gerekir. Bitcoin ile ayn─▒ tutar─▒ d├╝nyan─▒n herhangi bir yerine bir dolardan az bir ├╝cretle g├Ânderebilirsiniz.


B├Âl├╝nebilirlik

Para biriminin bir di─čer hayati ├Âzelli─či de b├Âl├╝nebilirli─či yani daha k├╝├ž├╝k birimlere ayr─▒labilme becerisidir. Alt─▒nda, bir onsluk madeni paray─▒ ortadan keserek iki tane yar─▒m onsluk birim ├╝retebilirsiniz. ├ťzerindeki g├╝zel kartal ya da bufalo ├žizimini yok etti─činiz i├žin ├žok az bir kayb─▒n─▒z olabilir ama alt─▒n─▒n de─čeri ayn─▒ kal─▒r. Yar─▒m onsluk biriminizi tekrar tekrar ikiye b├Âlerek daha da k├╝├ž├╝k par├žalar elde edebilirsiniz.

B├Âl├╝nebilirlik, Bitcoin'in ├žok ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču bir ba┼čka aland─▒r. Sadece yirmi bir milyon para bulunur ama bunlar─▒n her biri daha k├╝├ž├╝k y├╝z milyon birimden (satoshi) olu┼čur. Bu ├Âzellik kullan─▒c─▒lar─▒n g├Ânderecekler─▒ tutar─▒ sekiz ondal─▒k basama─ča kadar belirleyebilmesini sa─člad─▒─č─▒ i├žin i┼člemler ├╝zerinde b├╝y├╝k bir kontrol sunar. Bitcoin'in b├Âl├╝nebilirli─či, k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n d├╝┼č├╝k tutarlarda BTC sat─▒n almas─▒n─▒ da kolayla┼čt─▒r─▒r.


De─čer Saklama Arac─▒, Takas Arac─▒ ve Hesap Birimi

Bitcoin'in g├╝n├╝m├╝zdeki rol├╝ne y├Ânelik farkl─▒ fikirler vard─▒r. Bir├žok ki┼či, Bitcoin'in sadece bir para birimi oldu─čuna inan─▒r (fonlar─▒ A noktas─▒ndan B noktas─▒na ta┼č─▒mak i├žin bir ara├ž). Bir sonraki b├Âl├╝mde bundan daha ayr─▒nt─▒l─▒ bahsedece─čiz ancak bu g├Âr├╝┼č, de─čer saklama arac─▒ taraftarlar─▒n─▒n savundu─ču fikre terstir.

De─čer saklama arac─▒ taraftarlar─▒, Bitcoin'in nihai para birimi haline gelmeden ├Ânce a┼čamalardan ge├žmesi gerekti─čini savunur. A┼čamalar┬ákoleksiyonluk┬áile ba┼člar (bu a┼čamada oldu─čumuz iddia edilebilir): kendini i┼člevsel ve g├╝venli olarak ispat etmi┼čtir fakat sadece k├╝├ž├╝k bir grup taraf─▒ndan benimsenmi┼čtir. Temel kitlesi genellikle hobi severler ve spek├╝lat├Ârlerden olu┼čur.

Yaln─▒zca daha fazla e─čitimin, kurumlar i├žin altyap─▒n─▒n ve de─čerini koruma yetene─čine daha fazla g├╝ven duyulmas─▒n─▒n ard─▒ndan bir sonraki a┼čamaya ge├žebilir: de─čer saklama arac─▒. Baz─▒lar─▒ bu seviyeye halihaz─▒rda ge├žildi─čine inanmaktad─▒r.┬á

Bu noktada Bitcoin, k├Ât├╝ paran─▒n iyi paray─▒ kovdu─čunu belirten Gresham kanunu nedeniyle yayg─▒n olarak harcanmamaktad─▒r. Bunun anlam─▒, kar┼č─▒lar─▒nda iki t├╝r para birimi oldu─čunda bireylerin d├╝┼č├╝k kalitede olan─▒ harcama ve daha ├╝st├╝n olan─▒ biriktirme e─čiliminde olmas─▒d─▒r. Bitcoin kullan─▒c─▒lar─▒, uzun vadede varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesine ├žok az inan├žlar─▒ oldu─ču i├žin itibari para birimlerini harcamay─▒ tercih eder. De─čerini koruyaca─č─▒na inand─▒klar─▒ i├žin de bitcoinlerini tutar (ya da HODL eder).┬á

Bitcoin a─č─▒ b├╝y├╝meye devam ederse, daha fazla kullan─▒c─▒ onu benimseyecek, likidite artacak ve fiyat daha istikrarl─▒ hale gelecektir. Daha g├╝├žl├╝ istikrar nedeniyle, gelecekte daha y├╝ksek kazan├ž getirece─či umuduyla bitcoinleri tutma y├Ân├╝nde te┼čvik daha az olacakt─▒r. Dolay─▒s─▒yla Bitcoin'in ticarette ve g├╝nl├╝k ├Âdemelerde daha g├╝├žl├╝ bir takas arac─▒ olarak ├žok daha fazla kullan─▒lmas─▒ beklenebilir.

Artan kullan─▒m, fiyat─▒ daha da dengeli hale getirir. Son a┼čamada Bitcoin bir hesap birimi haline gelecek yani di─čer varl─▒klar─▒n fiyatland─▒r─▒lmas─▒ i├žin kullan─▒lacakt─▒r. Bir galon petrol├╝ 4 dolardan fiyatland─▒rabilece─činiz gibi Bitcoin'in para birimi olarak h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ bir d├╝nyada petrol├╝n de─čerini Bitcoin baz─▒nda belirleyebilirsiniz.

Savunucular─▒, bu ├╝├ž parasal d├Ân├╝m noktas─▒na ula┼č─▒l─▒rsa Bitcoin'in bug├╝n kullan─▒lan para birimlerinin yerini alan yeni bir standart konumuna yerle┼čece─či bir gelece─če inan─▒r.


Bitcoin'in bir de─čer saklama arac─▒ oldu─čuna kar┼č─▒ ├ž─▒kan arg├╝manlar

├ľnceki b├Âl├╝mde sunulan arg├╝manlar baz─▒lar─▒na ├žok mant─▒kl─▒ ama baz─▒lar─▒na da delilik gibi gelebilir. Bitcoin'in ÔÇťdijital alt─▒nÔÇŁ oldu─ču fikrine y├Ânelik hem Bitcoin kullananlardan hem de kripto paraya ┼č├╝pheyle yakla┼čanlardan gelen ├že┼čitli ele┼čtiriler vard─▒r.


Dijital para olarak Bitcoin

Bu konuyla ilgili bir anla┼čmazl─▒k ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda bir├žok ki┼či hemen Bitcoin white paper'─▒ndan bahseder. Bu ki┼čilere g├Âre, Satoshi'nin en ba┼č─▒ndan itibaren Bitcoin'in harcanmas─▒n─▒ ama├žlad─▒─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. Asl─▒nda makalenin ba┼čl─▒─č─▒ da tam olarak bunu s├Âyler: Bitcoin: E┼čler Aras─▒ Elektronik Para Sistemi.

Arg├╝man, Bitcoin'in yaln─▒zca kullan─▒c─▒lar─▒n paralar─▒n─▒ harcamas─▒ durumunda de─čerli olabilece─čini iddia eder. Bitcoinleri biriktirdi─činizde, benimsenme yarat─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olmaz aksine bu para birimine zarar vermi┼č olursunuz. Bitcoin dijital para olarak yayg─▒n bir ┼čekilde kabul edilmezse, sundu─ču temel de─čerler hizmete de─čil spek├╝lasyona dayal─▒ olur.

Bu ideolojik farkl─▒l─▒klar 2017'de ├Ânemli bir fork'a (├žatallanma) yol a├žt─▒. Az say─▒da Bitcoin kullan─▒c─▒s─▒, daha d├╝┼č├╝k i┼člem ├╝cretleri anlam─▒na gelen daha b├╝y├╝k bloklara sahip bir sistem istiyordu. Orijinal a─č─▒n artan kullan─▒m─▒ nedeniyle bir i┼člemin maliyeti ├Ânemli ├Âl├ž├╝de y├╝kselebiliyor ve kullan─▒c─▒lar─▒n d├╝┼č├╝k tutarl─▒ i┼člemler i├žin ├Âdemeyi istemeyece─či rakamlara ├ž─▒kabiliyordu. Ortalama i┼člem ├╝creti 10 dolar oldu─čunda, 3 dolarl─▒k bir sat─▒n alma i┼člemi i├žin bu ├╝creti ├Âdemek mant─▒ks─▒z hale geliyordu.

Fork'lanan a─č art─▒k Bitcoin Cash olarak biliniyor. Orijinal a─č da zaman i├žinde SegWit olarak bilinen kendi y├╝kseltmesini yay─▒nlad─▒. SegWit bloklar─▒n kapasitesini k├╝├ž├╝k bir miktar art─▒rd─▒ fakat ana amac─▒ bu de─čildi. Ayr─▒ca, i┼člemleri zincir d─▒┼č─▒na ta┼č─▒yarak i┼člem ├╝cretlerini d├╝┼č├╝rmeye yard─▒mc─▒ olmay─▒ ama├žlayan┬áLightning Network i├žin de temelleri att─▒.

Ancak Lightning Network uygulamada m├╝kemmellikten olduk├ža uzakta. Lightning Network kanallar─▒n─▒ ve kapasitesini y├Ânetmek dik bir ├Â─črenme e─črisine sahipken standart Bitcoin i┼člemlerinin anla┼č─▒lmas─▒ ├žok daha kolay. Bu ├ž├Âz├╝m├╝n kullan─▒m─▒n─▒n daha kolay hale getirilip getirilemeyece─čini ya da ├ž├Âz├╝m├╝n tasar─▒m─▒n─▒n en temelden fazla karma┼č─▒k olup olmad─▒─č─▒n─▒ zaman g├Âsterecek.

Blok alan─▒ i├žin artan talep nedeniyle zincir ├╝st├╝ i┼člemler yo─čun zamanlarda art─▒k eskisi gibi ucuz de─čil. Bu nedenle, blok boyutunu artt─▒rmaman─▒n Bitcoin'in para birimi olarak kullan─▒labilirli─čine zarar verdi─či iddia edebilir.


Dahili de─čerinin olmamas─▒

Bir├žok ki┼či alt─▒n ve Bitcoin aras─▒nda kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapman─▒n sa├žma oldu─čuna inan─▒r. Alt─▒n─▒n tarihi, esasen medeniyetin de tarihidir. De─čerli metal binlerce y─▒ld─▒r toplumlar─▒n kritik bir par├žas─▒d─▒r. Ku┼čkusuz, alt─▒n standard─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ndan bu yana hakimiyetinin bir k─▒sm─▒n─▒ kaybetmi┼čtir ancak yine de hala ├Âz├╝nde bir g├╝venli liman varl─▒─č─▒d─▒r.

Ger├žekten de, varl─▒klar─▒n kral─▒ ile on bir ya┼č─▒ndaki bir protokol├╝n a─č etkilerini kar┼č─▒la┼čt─▒rmak biraz zorlama olabilir. Alt─▒n binlerce y─▒ld─▒r hem stat├╝ sembol├╝ hem de end├╝striyel metal olarak sayg─▒ g├Âr├╝r.

Bunun aksine, Bitcoin'in a─č─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda bir kullan─▒m─▒ yoktur. Bitcoin'i elektronikte iletken olarak kullanamazs─▒n─▒z ya da bir hip-hop kariyerine ba┼člamaya karar verirseniz bitcoinlerden b├╝y├╝k parlak bir kolye yapamazs─▒n─▒z. Bitcoin alt─▒na benzerlik g├Âsterebilir (madencilik, s─▒n─▒rl─▒ arz, vb.) fakat bu dijital bir varl─▒k oldu─ču ger├že─čini de─či┼čtirmez.

Bir noktaya kadar, paralar─▒n t├╝m├╝ payla┼č─▒lan bir inanca dayan─▒r ÔÇô dolar yaln─▒zca h├╝k├╝met b├Âyle s├Âyledi─či ve toplum bunu kabul etti─či i├žin de─čerlidir. Alt─▒n yaln─▒zca herkes bu konuda hemfikir oldu─ču i├žin de─čere sahiptir. Bitcoin de ├žok farkl─▒ de─čildir, ama Bitcoin'e de─čer verenler b├╝y├╝k yap─▒n─▒n i├žindeki sadece k├╝├ž├╝k bir gruptur. Muhtemelen siz de bug├╝ne kadar Bitcoin'in ne oldu─čunu a├ž─▒klamak durumunda kald─▒─č─▒n─▒z sohbetlerde bulunmu┼čsunuzdur ├ž├╝nk├╝ insanlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču Bitcoin'den habersizdir.


Volatilite ve korelasyon

Bitcoin'e erken d├Ânemde girenler birikimlerinin katlanarak artmas─▒n─▒n keyfini s├╝rd├╝. Onlara g├Âre ger├žekten de Bitcoin bir de─čer saklama arac─▒ ve hatta daha fazlas─▒. Ancak ilk coinlerini t├╝m zamanlar─▒n en y├╝ksek seviyesinden sat─▒n alanlar─▒n deneyimi bu y├Ânde de─čildi. Bir├žo─ču coinlerini daha sonra herhangi bir noktada satarak b├╝y├╝k kay─▒plar ya┼čad─▒.┬á

Bitcoin son derecede oynakt─▒r ve piyasas─▒ ├Âng├Âr├╝lebilir de─čildir. Buna k─▒yasla alt─▒n ve g├╝m├╝┼č gibi metaller ├Ânemsiz dalgalanmalar g├Âsterir. Hen├╝z ├žok erken oldu─ču ve fiyat─▒n nihayetinde istikrar kazanaca─č─▒ s├Âylenebilir. Ancak bu da kendi ba┼č─▒na Bitcoin'in ┼ču anda bir de─čer saklama arac─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterebilir.

Bitcoin'in geleneksel piyasalarla ili┼čkisi de dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. Bitcoin'in kullan─▒ma sunulmas─▒ndan bu yana geleneksel piyasalar da istikrarl─▒ bir y├╝kseli┼č trendindedir. Di─čer t├╝m varl─▒k s─▒n─▒flar─▒ da iyi gidiyorsa, kripto paralar─▒n ger├žekten bir g├╝venli liman varl─▒─č─▒ olup olmad─▒─č─▒ hen├╝z test edilmi┼č olmaz. Savunucular─▒ Bitcoin'in di─čer varl─▒klarla ÔÇťkorelasyon g├Âstermedi─činiÔÇŁ s├Âyleyebilir ama di─čer varl─▒klar d├╝┼č├╝┼č ya┼čarken Bitcoin sabit kalana kadar bunu bilmenin bir yolu yoktur.


Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ve Beanie Bebekler

Lale ├ç─▒lg─▒nl─▒─č─▒ ve Beanie Bebekler kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar─▒n─▒ yapmazsak Bitcoin'in de─čer saklama arac─▒ olmaya y├Ânelik ├Âzelliklerinin ele┼čtirisi eksik kalabilir. Bunlar en iyi ihtimalle zay─▒f analojilerdir, ancak bir balonunun patlamas─▒n─▒n tehlikelerini g├Âstermek i├žin kullan─▒labilirler.

Her iki durumda da yat─▒r─▒mc─▒lar, nadir bulunur oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝kleri ├╝r├╝nlerden daha sonra y├╝ksek bir fiyattan satarak kar elde etme umuduyla b├╝y├╝k miktarlarda sat─▒n ald─▒. Nesneler kendi ba┼člar─▒na o kadar de─čerli de─čildi ÔÇô ├╝retilmeleri nispeten kolayd─▒. Balon, yat─▒r─▒mlar─▒n piyasa de─čerinden ├žok daha y├╝ksek fiyatlarla de─čerlendi─činin yat─▒r─▒mc─▒lar taraf─▒ndan fark edilmesiyle ortaya ├ž─▒kt─▒. Bunun sonucunda lale ve Beanie bebek piyasalar─▒ ├ž├Âkt├╝.

Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi bunlar zay─▒f analojilerdir. Bitcoin'in de─čeri, kullan─▒c─▒lar─▒n buna y├Ânelik inanc─▒ndan kaynaklan─▒r ama lalelerden farkl─▒ olarak talebi kar┼č─▒lamak i├žin daha fazla yeti┼čtirilemez. Bununla birlikte, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n Bitcoin'i gelecekte a┼č─▒r─▒ de─čerleme yap─▒lm─▒┼č olarak g├Ârmeyece─čini ve Bitcoin'de de bir balonun patlamayaca─č─▒n─▒ hi├žbir ┼čey garanti edemez.


Son fikirler

Bitcoin kesinlikle alt─▒n gibi bir de─čer saklama arac─▒n─▒n sahip oldu─ču ├Âzelliklerin ├žo─čunu payla┼č─▒yor. Birim say─▒s─▒ s─▒n─▒rl─▒, a─č coin sahiplerine g├╝venlik sa─člayacak kadar merkeziyetsiz ve de─čeri saklamak/transfer etmek i├žin kullan─▒labiliyor.

En nihayetinde, yine de bir g├╝venli liman varl─▒─č─▒ olarak de─čerini kan─▒tlamas─▒ gerekiyor ve kesin bir ┼čey s├Âylemek i├žin hen├╝z ├žok erken. Olaylar her iki y├Ânde de geli┼čebilir: d├╝nya ekonomik karga┼ča d├Ânemlerinde Bitcoin'e ka├žabilir veya Bitcoin sadece bir az─▒nl─▒k grubu taraf─▒ndan kullan─▒lmaya devam edebilir.

Bunu zaman g├Âsterecek.