Blockchain Kullan─▒m Alanlar─▒: Dijital Kimlik
Ana sayfa
Makaleler
Blockchain Kullan─▒m Alanlar─▒: Dijital Kimlik

Blockchain Kullan─▒m Alanlar─▒: Dijital Kimlik

Ba┼člang─▒├ž Seviyesi
Yay─▒nlanma: Jul 8, 2019G├╝ncellenme: Dec 11, 2023
5m
Blockchain teknolojisine y├Ânelik geli┼čmekte olan┬ákullan─▒m alanlar─▒n─▒n aras─▒nda dijital kimlik y├Ânetimi ve do─črulamas─▒ muhtemelen en umut vaat edenlerden biri. Yaln─▒zca 2018 y─▒l─▒ i├žinde, d├╝nyan─▒n her yerinden milyarlarca ki┼činin ├Âzel verileri ba┼čka ┼čah─▒slar taraf─▒ndan ele ge├žirildi. Hassas bilgilerin saklanmas─▒, transfer edilmesi ve do─črulanmas─▒ i├žin daha g├╝venli y├Ântemlere ihtiya├ž oldu─ču yads─▒namaz bir ger├žek. Bu ba─člamda blockchain sistemleri, ├žo─ču merkezi veritaban─▒n─▒n kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒ zorluklara kar┼č─▒ ├žok faydal─▒ ├ž├Âz├╝mler sunabilir.┬á

Blockchain, dijital kimlik sistemlerine nas─▒l uygulan─▒r?

En ├Âz├╝nde, blockchain sistemine bir dosya kaydedildi─činde, bu bilginin do─črulu─ču a─č─▒n idaresinde olan bir├žok┬ánode taraf─▒ndan kontrol edilir. Di─čer bir deyi┼čle, bir├žok kullan─▒c─▒dan gelen ÔÇťbeyanlar grubuÔÇŁ kaydedilen verinin do─črulu─čunu destekler.┬á

B├Âylesi bir senaryoda a─č─▒n nodeÔÇÖlar─▒n─▒n kontrol├╝, dijital kay─▒tlar─▒n do─črulanmas─▒ndan ve onaylanmas─▒ndan sorumlu olan yetkili birimlerde ya da h├╝k├╝met kurumlar─▒nda olabilir. Temelde, her bir node, verinin do─črulu─čuna y├Ânelik bir ÔÇťoy verebilirÔÇŁ ve b├Âylece dosyalar tam olarak resmi d├Âk├╝manlar gibi kullan─▒labilir fakat daha y├╝ksek g├╝venlik seviyesine sahip olurlar.┬á


Kriptografinin rol├╝

Blockchain temelli kimlik sistemlerinin hassas bilgilerin do─črudan ya da a├ž─▒k ┼čekilde payla┼č─▒lmas─▒n─▒ gerektirmedi─čini anlamak ├žok ├Ânemlidir. Bunun yerine dijital veriler, ├Âzetleme (hashing) fonksiyonlar─▒, dijital imzalar ve s─▒f─▒r-bilgi ispatlar─▒ gibi kriptografik tekniklerin kullan─▒m─▒yla payla┼č─▒labilir ve do─črulanabilir.┬á

├ľzetleme algoritmalar─▒n─▒n kullan─▒m─▒yla herhangi bir belge hash haline getirilebilir. Hash, uzun bir say─▒ ve harf serisidir. Bu durumda bir hash, kendisinin yarat─▒lmas─▒nda kullan─▒lan t├╝m bilgileri temsil eder ve dijital bir parmak izi olarak ├žal─▒┼č─▒r. Buna ek olarak, h├╝k├╝met kurumlar─▒ ve di─čer g├╝venilir birimler belgelere resmi ge├žerlilik sunmak i├žin dijital imzalar─▒ da kullanabilir.┬á

├ľrne─čin bir vatanda┼č, belgelerini yetkili bir kuruma sundu─čunda bu belgeler i├žin ├Âzel bir hash (dijital parmak izi) olu┼čturulabilir. Daha sonra bu kurum, hashÔÇÖin ge├žerlili─čini do─črulayan bir dijital imza yaratabilir ve bu sayede belge resmi hale gelebilir. ┬á

Bunun d─▒┼č─▒nda,┬ás─▒f─▒r-bilgi ispatlar─▒ sayesinde ├Âzel bilgiler ya da kimlik bilgileri de i├žeri─či a├ž─▒k edilmeden payla┼č─▒labilir ve do─črulanabilir. Yani, veri┬á┼čifrelenmi┼č olsa bile yine de bilginin ger├žekli─či do─črulanabilir. Di─čer bir deyi┼čle, ├Ârne─čin ZK ispatlar─▒n─▒ kullanarak araba kullanmak ya da bir bara girmek i├žin ya┼č─▒n─▒z─▒n tuttu─čunu, tam do─čum tarihinizi payla┼čmak zorunda kalmadan ispatlayabilirsiniz.┬á


Kendine egemen kimlik

Kendine egemen kimlik kavram─▒, her bir kullan─▒c─▒n─▒n kendisine ait veriler ├╝zerinde tam kontrole sahip oldu─ču bir modeli tan─▒mlar. Bu veriler ├Âzel c├╝zdanlarda (kripto c├╝zdanlar─▒na benzer) muhafaza edilebilir. Bu ba─člamda, bilgilerinin ne zaman ve nas─▒l payla┼č─▒laca─č─▒ karar─▒ ki┼čilerin kendisine aittir. ├ľrne─čin, bir ki┼či kredi kart─▒ bilgilerini ki┼čisel bir c├╝zdanda saklayabilir ve ├Âzel anahtar─▒n─▒ kullanarak bilginin d─▒┼čar─▒yla payla┼č─▒laca─č─▒ bir i┼člemi imzalayabilir. B├Âylece kredi kart─▒n─▒n ger├žek sahibinin kendisi oldu─čunu da kan─▒tlayabilir.┬á

Blockchain teknolojisinin en yayg─▒n kullan─▒m─▒ kripto paralar─▒n saklanmas─▒ ve al─▒n─▒p sat─▒lmas─▒ olsa da, bu teknolojiden ki┼čisel belgelerin ve imzalar─▒n do─črulanmas─▒nda ve payla┼č─▒lmas─▒nda da faydalan─▒labilir. ├ľrne─čin bir ki┼či, akredite yat─▒r─▒mc─▒ stat├╝s├╝n├╝ bir h├╝k├╝met kurumuna resmi olarak onaylatabilir ve daha sonra bu onay─▒ ZK ispat protokollerini kullan─▒larak komisyon kurumlar─▒yla payla┼čabilir. Sonu├ž olarak, komisyoncular ki┼činin net de─čeri ya da geliri hakk─▒nda bilgi sahibi olmasalar da akredite bir yat─▒r─▒mc─▒ oldu─čundan emin olabilirler.┬á


Potansiyel avantajlar─▒

Kriptografi ve blockchainin dijital kimliklerde kullan─▒lmas─▒n─▒n en az iki ba┼čl─▒ca avantaj─▒ vard─▒r. ─░lk olarak, kullan─▒c─▒lar ki┼čisel bilgilerinin nas─▒l ve ne zaman kullan─▒ld─▒─č─▒ ├╝zerinde daha b├╝y├╝k kontrol sahibi olurlar. B├Âylece, ├Ânemli hassas bilgilerin merkezi veritabanlar─▒nda saklanmas─▒na y├Ânelik tehlikeler b├╝y├╝k oranda azalm─▒┼č olur. Ayr─▒ca blockchain a─člar─▒, kriptografik sistemlerin kullan─▒m─▒ sayesinde daha y├╝ksek gizlilik sunabilirler. Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi, kullan─▒c─▒lar s─▒f─▒r-bilgi ispatlar─▒ sayesinde i├žeri─če y├Ânelik payla┼č─▒m yapmak zorunda kalmadan belgelerinin ge├žerlili─čini kan─▒tlayabilirler. ┬á

─░kinci avantaj, blockchain temelli dijital kimlik sistemlerinin geleneksel olanlara k─▒yasla daha g├╝venilir olmas─▒d─▒r. ├ľrne─čin, dijital imzalar─▒n kullan─▒m─▒ bir kullan─▒c─▒ hakk─▒ndaki bir iddian─▒n kayna─č─▒n─▒ do─črulamay─▒ ├žok daha kolay hale getirir. Bunun d─▒┼č─▒nda, blockchain sistemleri ki┼činin bir veriyi yanl─▒┼člamas─▒n─▒ daha zor hale getirir ve her t├╝r veriyi sahtekarl─▒─ča kar┼č─▒ etkin ┼čekilde korur.┬á


Potansiyel s─▒n─▒rlamalar

Blockchainin ├žo─ču kullan─▒m alan─▒nda oldu─ču gibi, dijital kimlik sistemlerinde de bu teknolojinin kullan─▒ma y├Ânelik baz─▒ zorluklar bulunur. En zorlay─▒c─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len problem, bu sistemlerin sentetik kimlik h─▒rs─▒zl─▒─č─▒ olarak bilinen k├Ât├╝ niyetli eylemlere kar┼č─▒ a├ž─▒k olmas─▒d─▒r.┬á

Sentetik kimlik, farkl─▒ ki┼čilerden al─▒nan ge├žerli bilgilerin bir araya getirilerek yeni bir kimlik yarat─▒lmas─▒d─▒r. Sentetik kimli─či yaratmak i├žin kullan─▒lan her bir veri par├žas─▒ do─čru oldu─ču i├žin, baz─▒ sistemler, sahte kimlikleri ger├žek kimlikler olarak tan─▒mak ├╝zere kand─▒r─▒labilir. Bu tip sald─▒r─▒lar, kredi kart─▒ sahtekarl─▒─č─▒ yapan ki┼čiler taraf─▒ndan s─▒kl─▒kla kullan─▒l─▒r.┬á

Fakat bu sorun, dijital imzalar─▒n kullan─▒m─▒yla ortadan kald─▒r─▒labilir. B├Âylece bir araya getirilmi┼č belgeler, blockchainler taraf─▒ndan ge├žerli kay─▒tlar olarak tan─▒nmazlar. ├ľrne─čin, bir h├╝k├╝met kurumu her bir d├Âk├╝man i├žin bir dijital imza ve buna ek olarak ayn─▒ ki┼či taraf─▒ndan kaydedilen t├╝m d├Âk├╝manlar i├žin de ortak bir dijital imza sunabilir.┬á

Dikkat edilmesi gereken bir de─čer konu da, k├╝├ž├╝k blockchain a─člar─▒nda ger├žekle┼čme ihtimali daha y├╝ksek olan┬áy├╝zde 51 sald─▒r─▒s─▒d─▒r. Y├╝zde 51 sald─▒r─▒s─▒ kay─▒tlar─▒ de─či┼čtirerek bir blockchaini ba┼čtan organize etme potansiyeline sahiptir. Bu sorun ├Âzellikle, herhangi birinin blok do─črulama ve onaylama s├╝recine dahil olabilece─či a├ž─▒k blockchainleri ilgilendirir. Neyse ki, gizli blockchainler yaln─▒zca g├╝venilir birimleri do─črulay─▒c─▒ olarak dahil etti─či i├žin b├Âylesi sald─▒r─▒lar─▒n ihtimalini azalt─▒r. Fakat bu da, daha merkezi ve daha az demokratik bir model ortaya koyar.┬á


Son fikirler

Blockchain teknolojisi, ├žekincelere ve s─▒n─▒rlamalara ra─čmen dijital verilerin do─črulanmas─▒, muhafaza edilmesi ve payla┼č─▒lmas─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k bir de─či┼čiklik yaratma potansiyeline sahiptir. Bir├žok ┼čirket ve startup halihaz─▒rda olas─▒l─▒klar─▒ de─čerlendiriyor olsa da yap─▒lmas─▒ gereken hala ├žok ┼čey var. Yine de ├Ân├╝m├╝zde y─▒llarda dijital kimlik y├Ânetimi ├╝zerine odaklanan daha fazla hizmete ┼čahit olaca─č─▒m─▒z neredeyse kesin. Ve b├╝y├╝k ihtimalle blockchain, bu hizmetlerin en temel ├Â─česi olacak.┬á