Blockchainde Katman 0 Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Blockchainde Katman 0 Nedir?

Blockchainde Katman 0 Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 10, 2023G├╝ncellenme: Jul 4, 2023
5m

K─▒sa ├ľzet

Katman 0 protokoller, en temelde ├╝zerine Katman 1 blockchainlerin in┼ča edilebilece─či altyap─▒lard─▒r. Blockchain a─č ve uygulamalar─▒ i├žin temel bir katman olan Katman 0 protokolleri, sekt├Âr├╝n kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču ├Âl├žeklenebilirlik ve birlikte ├žal─▒┼čabilirlik gibi zorluklar─▒ ├ž├Âzmeyi ama├žlayan bir├žok ├ž├Âz├╝mden biridir.┬á

Giri┼č

Bir blockchain ekosistemi nelerden olu┼čur? B├Âyle bir ekosistemin farkl─▒ b├Âl├╝mlerini kategorilere ay─▒rman─▒n bir yolu, bu b├Âl├╝mleri internet protokolleriymi┼č gibi katmanlara g├Âre s─▒n─▒fland─▒rmakt─▒r.

Bir blockchain ekosistemi a┼ča─č─▒daki katmanlara g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir:┬á

Katman 0: ├ťzerine birden fazla Katman 1 blockchainin in┼ča edilebilece─či temel altyap─▒d─▒r.

Katman 1: Geli┼čtiriciler taraf─▒ndan merkeziyetsiz uygulamalar (DApp'ler) gibi uygulamalar geli┼čtirmek i├žin kullan─▒lan temel blockchainlerdir.

Katman 2: ─░┼člem y├╝klerini hafifletmek i├žin Katman 1 blockchainlerdeki faaliyetleri y├Âneten ├Âl├žeklendirme ├ž├Âz├╝mleridir.

Katman 3: Oyunlar, c├╝zdanlar ve di─čer DApp'leri de kapsayan blockchain tabanl─▒ uygulama katman─▒d─▒r.

Fakat t├╝m blockchain ekosistemlerini bu kategorilere g├Âre s─▒n─▒fland─▒rmak m├╝mk├╝n de─čildir. Baz─▒ ekosistemlerde belirli katmanlar olmayabilir ve baz─▒lar─▒ da ba─člama g├Âre farkl─▒ katmanlar olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir.┬á

Katman 0 protokoller, Ethereum a─č─▒ gibi monolitik bir mimariyle geli┼čtirilmi┼č Katman 1 a─člar─▒n─▒n kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču zorluklar─▒ ├ž├Âzmeye yard─▒mc─▒ olur. Katman 0, daha esnek bir temel altyap─▒ olu┼čturarak ve geli┼čtiricilerin kendi amaca ├Âzel blockchainlerini olu┼čturmas─▒na imkan tan─▒yarak ├Âl├žeklenebilirlik ve birlikte ├žal─▒┼čabilirlik gibi sorunlar─▒ daha verimli bir ┼čekilde ├ž├Âzmeyi hedefler.┬á

Katman 0 Hangi Sorunlar─▒ ├ç├Âzebilir?

Birlikte ├žal─▒┼čabilirlik

Birlikte ├žal─▒┼čabilirlik, blockchain a─člar─▒n─▒n birbirleriyle ileti┼čim kurma becerisini ifade eder. Bu ├Âzellik, daha i├ž i├že ge├žmi┼č bir blockchain ├Âzellikli ├╝r├╝n ve hizmet a─č─▒na imkan tan─▒r ve dolay─▒s─▒yla daha iyi bir kullan─▒c─▒ deneyimi sunar.┬á

Ayn─▒ Katman 0 protokol├╝ ├╝zerine in┼ča edilen blockchain a─člar─▒, ├Âzel k├Âpr├╝lere ihtiya├ž duymadan, do─črudan birbirleriyle etkile┼čime girebilir. Katman 0, zincirler aras─▒ transfer protokollerinin farkl─▒ versiyonlar─▒n─▒ kullanarak bir ekosistemin blockchainlerinin birbirlerinin ├Âzellik ve kullan─▒m alanlar─▒ndan faydalanmas─▒na da imkan tan─▒r. Bunun en yayg─▒n sonu├žlar─▒ aras─▒nda i┼člem h─▒zlar─▒n─▒n artmas─▒ ve verimlili─čin y├╝kselmesi yer al─▒r.

├ľl├žeklenebilirlik┬á

Ethereum gibi monolitik bir blockchain, genellikle i┼člem y├╝r├╝tme, mutabakat ve veri kullan─▒labilirli─či gibi t├╝m kritik i┼člevler tek bir Katman 1 protokol├╝ taraf─▒ndan sunuldu─ču i├žin t─▒kanmalar ya┼čar. Bu da ├Âl├žeklendirilmesi gereken bir darbo─čaz olu┼čturur, fakat Katman 0 bu kritik i┼člevleri farkl─▒ blockchainlere devrederek s─▒k─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ hafifletebilir.┬á

Bu tasar─▒m, ayn─▒ Katman 0 altyap─▒s─▒ ├╝zerine in┼ča edilen blockchain a─člar─▒n─▒n her birinin belirli g├Ârevleri optimize edebilmesine, b├Âylece ├Âl├žeklenebilirli─či art─▒rmas─▒na olanak sunar. ├ľrne─čin y├╝r├╝tme zincirleri, saniye ba┼č─▒na ├žok say─▒da i┼člemi idare etmek ├╝zere optimize edilebilir.┬á

Geli┼čtirici esnekli─či

Katman 0 protokolleri, geli┼čtiricileri bu protokoller ├╝zerinde geli┼čtirme yapmaya te┼čvik etmek amac─▒yla genellikle kullan─▒m─▒ kolay yaz─▒l─▒m geli┼čtirme kitleri (SDK'ler) ve geli┼čtiricilerin kendi amaca ├Âzel blockchainlerini kolayca olu┼čturabilmeleri i├žin sorunsuz bir aray├╝z sunar.┬á

Katman 0 protokolleri, geli┼čtiricilere kendi blockchainlerini ├Âzelle┼čtirme konusunda b├╝y├╝k bir esneklik sunarak kendi token ├ž─▒karma modellerini belirlemelerine ve blockchainlerinde geli┼čtirilmesini istedikleri DApp'lerin t├╝r├╝n├╝ kontrol etmelerine olanak tan─▒r.

Katman 0 Protokolleri Nas─▒l ├çal─▒┼č─▒r?

Katman 0 protokolleri farkl─▒ ┼čekillerde ├žal─▒┼čabilir. Her biri tasar─▒m, ├Âzellikler ve odak noktalar─▒ a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

Fakat Katman 0 protokolleri genellikle ├že┼čitli Katman 1 zincirlerinden gelen i┼člem verilerini yedekleyen ana ve birincil blockchainler olarak hizmet eder. Katman 0 protokollerinin ├╝zerine in┼ča edilmi┼č Katman 1 zincir k├╝melerinin yan─▒ s─▒ra token ve verilerin farkl─▒ blockchainler aras─▒nda transfer edilmesine imkan tan─▒yan zincirler aras─▒ aktar─▒m protokolleri de vard─▒r.┬á

Bu ├╝├ž bile┼čenin yap─▒ ve ili┼čkileri, Katman 0 protokolleri aras─▒nda b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar g├Âsterebilir. Birka├ž ├Ârne─či inceleyelim:┬á

Polkadot

Ethereum kurucu orta─č─▒ Gavin Wood, Polkadot'─▒ geli┼čtiricilerin kendi blockchainlerini geli┼čtirmesine imkan tan─▒mak i├žin tasarlam─▒┼čt─▒r. Protokol, Polkadot Aktarma Zinciri ad─▒nda bir ana zincir kullan─▒r ve Polkadot ├╝zerine in┼ča edilen ba─č─▒ms─▒z her bir blockchain, paralel zincir veya parazincir olarak bilinir.

Aktarma Zinciri, verimli veri ileti┼čimi sunmak i├žin parazincirler aras─▒nda bir k├Âpr├╝ g├Ârevi g├Âr├╝r. ─░┼člemlerin daha verimli bir ┼čekilde i┼členebilmesi i├žin blockchainleri veya di─čer veritabanlar─▒n─▒ b├Âlmek i├žin bir y├Ântem olan b├Âl├╝mlemeyi kullan─▒r.

Polkadot, a─č g├╝venli─čini ve mutabakat─▒ sa─člamak i├žin Hisse ─░spat─▒ (PoS) do─črulamas─▒n─▒ kullan─▒r. Polkadot ├╝zerinde geli┼čtirme yapmak isteyen projeler, slotlar i├žin teklif vermek ├╝zere a├ž─▒k art─▒rmalara kat─▒l─▒r. Polkadot'─▒n ilk parazincir projesi Aral─▒k 2021'de bir a├ž─▒k art─▒rmada onaylanm─▒┼čt─▒r.

Avalanche

2020'de Ava Labs taraf─▒ndan DeFi protokolleri hedef al─▒narak kullan─▒ma sunulan Avalanche, ├╝├ž ana zincirden olu┼čan bir ├╝├žl├╝ blockchain altyap─▒s─▒ kullan─▒r: S├Âzle┼čme Zinciri (C-chain), Borsa Zinciri (X-chain) ve Platform Zinciri (P-chain).

Bu ├╝├ž zincir, d├╝┼č├╝k gecikme s├╝releri ve y├╝ksek i┼člem oranlar─▒n─▒ hedeflerken bir yandan da g├╝venli─či art─▒rmak i├žin ekosistemdeki ana i┼člevleri idare etmek ├╝zere ├Âzellikle yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. X-Chain varl─▒klar─▒ olu┼čturmak ve al─▒m sat─▒m yapmak, C-Chain ak─▒ll─▒ s├Âzle┼čmeler olu┼čturmak ve P-Chain de do─črulay─▒c─▒lar─▒ ve alt a─člar─▒ koordine etmek i├žin kullan─▒l─▒r. Avalanche'─▒n esnek yap─▒s─▒, h─▒zl─▒ ve ucuz zincirler aras─▒ takaslar─▒ da m├╝mk├╝n k─▒lar.┬á┬á

Cosmos

2014 y─▒l─▒nda Ethan Buchman ve Jae Kwon taraf─▒ndan kurulan Cosmos a─č─▒, Cosmos Hub ad─▒nda bir PoS blockchain ana a─č─▒ ve Zone'lar olarak bilinen ├Âzelle┼čtirilmi┼č blockchainlerden olu┼čur. Cosmos Hub, birbirine ba─čl─▒ Zone'lar aras─▒nda varl─▒k ve veri transfer etmenin yan─▒nda ortak bir g├╝venlik katman─▒ da sunar.┬á

T├╝m Zone'lar y├╝ksek seviyede ├Âzelle┼čtirilebilirdir. Bu da geli┼čtiricilerin kendi kripto paralar─▒n─▒, kendilerine ├Âzel blok do─črulama ayarlar─▒ ve di─čer ├Âzelliklerle tasarlamas─▒na imkan tan─▒r. Bu Zone'larda yer alan t├╝m Cosmos uygulama ve hizmetleri, Bloklar Aras─▒ ─░leti┼čim (IBC) protokol├╝ arac─▒l─▒─č─▒yla etkile┼čim kurar. Bu da varl─▒k ve verilerin ba─č─▒ms─▒z blockchainler aras─▒nda serbest├že takas edilmesine imkan tan─▒r.

Son S├Âz

Katman 0 blockchainler, nas─▒l tasarland─▒klar─▒na ba─čl─▒ olarak sekt├Âr├╝n birlikte ├žal─▒┼čabilirlik ve ├Âl├žeklenebilirlik gibi baz─▒ sorunlar─▒n─▒ ele alabilir. Bununla birlikte, Katman 0 blockchainlerin benimsenme a├ž─▒s─▒ndan ne derece ba┼čar─▒l─▒ olaca─č─▒ hen├╝z belli de─čildir. Benzer hedeflere ula┼čmay─▒ ama├žlayan rakip bir├žok ├ž├Âz├╝m vard─▒r.

Katman 0 blockchainlerin sekt├Âr├╝n kar┼č─▒s─▒ndaki zorluklar─▒ ├ž├Âzmede ne derece ├Ânemli bir rol oynayaca─č─▒, geli┼čtiricileri bu protokoller ├╝zerine geli┼čtirme yapmaya ├žekme becerilerine ve Katman 0 ├╝zerinde yer alan uygulamalar─▒n kullan─▒c─▒lara ger├žek de─čer sunup sunmad─▒─č─▒na ba─čl─▒ olacakt─▒r.┬á

Ek Okumalar