Proof of Work (PoW) Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Proof of Work (PoW) Nedir?

Proof of Work (PoW) Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Dec 6, 2018G├╝ncellenme: Apr 18, 2024
10m

├ľnemli notlar:

  • ─░┼č ─░spat─▒ (PoW), dijital ├Âdeme sistemlerinde ├žift harcamay─▒ ├Ânlemek i├žin yarat─▒lm─▒┼č bir mutabakat mekanizmas─▒d─▒r.

  • PoW, blockchain'e yeni i┼člem bloklar─▒ eklemeyi ve kripto paralarda yeni birimler olu┼čturmay─▒ i├žeren madencilik s├╝recinin ├Ânemli bir par├žas─▒d─▒r.

  • Bitcoin ve di─čer bir├žok kripto para, blockchain a─č─▒n─▒ ve verilerini g├╝vende tutman─▒n bir y├Ântemi olarak PoW'u kullan─▒r.

Giri┼č

K─▒saca ifade edecek olursak, ─░┼č ─░spat─▒ (PoW), dijital ├Âdeme sistemlerinde ├žift harcamay─▒ ├Ânlemek i├žin yarat─▒lm─▒┼č bir mekanizmad─▒r. Bitcoin ve di─čer bir├žok kripto para, blockchain a─č─▒n─▒ ve verilerini g├╝vende tutman─▒n bir y├Ântemi olarak PoW'u kullan─▒r. Birden fazla taraf─▒n birbirine g├╝venmek zorunda kalmadan mutabakata varmas─▒n─▒ i├žerdi─či i├žin bu t├╝r mekanizmalara mutabakat algoritmas─▒ veya mutabakat mekanizmas─▒ ad─▒ verilir.

─░┼č ─░spat─▒, ilk mutabakat algoritmas─▒d─▒r ve Hisse ─░spat─▒ (PoS) ile birlikte en ├Ânemli mutabakat algoritmalar─▒ndan biri olmay─▒ s├╝rd├╝rmektedir. PoW, Satoshi Nakamoto taraf─▒ndan 2008'de yay─▒nlanan Bitcoin whitepaper'─▒nda tan─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r, fakat teknolojinin kendisi ├žok daha ├Ânce ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Adam Back'in HashCash'i, kripto paralar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ndan ├Ânce ─░┼č ─░spat─▒ algoritmas─▒n─▒n ilk ├Ârneklerinden biridir. G├Ândericilerin bir e-postay─▒ g├Ândermeden ├Ânce k├╝├ž├╝k bir hesaplama yapmas─▒n─▒ zorunlu k─▒larak al─▒c─▒lar─▒n spam e-postalar─▒ azaltmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu hesaplaman─▒n me┼čru bir g├Ânderici i├žin neredeyse hi├žbir maliyeti yoktur, fakat birisinin toplu e-posta g├Ândermesi durumunda maliyet artar.

Çift Harcama Nedir?

├çift harcama, ayn─▒ fonlar─▒n birden fazla kez harcanmas─▒ durumunda ortaya ├ž─▒kar. Bu terim neredeyse yaln─▒zca dijital para ba─člam─▒nda kullan─▒l─▒r. Ne de olsa ayn─▒ fiziksel paray─▒ iki kez harcamak m├╝mk├╝n de─čildir.┬á

Bir kahve i├žin ├Âdeme yapt─▒─č─▒n─▒zda paray─▒ kasiyere verirsiniz ve o da bu paray─▒ muhtemelen yazar kasaya koyar. Ba┼čka bir kafeye gidip kahve i├žin ├Âdemeyi ayn─▒ parayla yapman─▒z m├╝mk├╝n olmaz. Fakat dijital para sistemlerinde bunu yapabilmeniz m├╝mk├╝nd├╝r.┬á

Mutlaka daha ├Ânce kopyala ve yap─▒┼čt─▒r komutlar─▒n─▒ kullanarak bir bilgisayar dosyas─▒n─▒ kopyalam─▒┼čs─▒n─▒zd─▒r. Ayn─▒ dosyay─▒ onlarca ki┼čiye e-posta ile g├Ândermeniz de olduk├ža kolayd─▒r. Fakat dijital paralar yaln─▒zca verilerden olu┼čtu─ču i├žin insanlar─▒n ├žift harcama yapmas─▒n─▒, yani ayn─▒ birimleri kopyalay─▒p farkl─▒ yerlerde harcamas─▒n─▒ engellemeniz gerekir. ├çift harcamay─▒ engellemeyi ba┼čaramayan bir dijital ├Âdeme sistemi k─▒sa s├╝rede ├ž├Âker.

├çift harcama hakk─▒nda daha fazla bilgi i├žin ├çift Harcama Nedir? ba┼čl─▒kl─▒ makalemize bakabilirsiniz.

─░┼č ─░spat─▒ Neden Gereklidir?

E─čer blockchain teknolojisi hakk─▒ndaki makalemizi okuduysan─▒z, kripto para kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n s├╝rekli olarak a─ča i┼člem yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ biliyorsunuzdur. Fakat bu i┼člemler hemen ge├žerli kabul edilmez. ─░┼člemler ancak onaylan─▒p blockchain'e eklendi─činde ge├žerli kabul edilir.

├ľrne─čin Bitcoin blockchain'i, t├╝m kullan─▒c─▒lar─▒n g├Ârebildi─či herkese a├ž─▒k bir i┼člem veritaban─▒ (kay─▒t defteri) olarak i┼člev g├Âr├╝r. Sizin ve ├╝├ž arkada┼č─▒n─▒z─▒n bitcoin i┼člemlerinizi birlikte takip edebilece─činiz bir not defteriniz oldu─čunu varsayal─▒m. Biriniz ne zaman de─čer transferi yapmak istese, bunu deftere yazars─▒n─▒z:

Ay┼če, Ahmet'e 5 BTC ├Âdedi ve Ahmet Ceyda'ya 2 BTC ├Âdedi vb.

Fakat her i┼člem yapt─▒─č─▒n─▒zda, fonlar─▒n geldi─či i┼člemi ifade edersiniz. Ahmet Ceyda'ya 2 BTC ├Âdeme yap─▒yorsa, girdi asl─▒nda a┼ča─č─▒daki gibi olacakt─▒r:┬á

Ahmet, Ay┼če ile yapt─▒─č─▒ ├Ânceki i┼člemden gelen 2 BTC'yi Ceyda'ya ├Âdedi.

Bu ┼čekilde, BTC birimlerini takip etmenin bir yolu vard─▒r. Ahmet Ceyda'ya g├Ânderdi─či 2 BTC ile ba┼čka bir i┼člem yapmaya ├žal─▒┼č─▒rsa, bundan herkes hemen haberdar olur. Grup i┼člemin not defterine eklenmesine izin vermez, ├ž├╝nk├╝ bu 2 BTC zaten harcanm─▒┼čt─▒r.

Bu s├╝re├ž k├╝├ž├╝k bir grupta gayet g├╝zel i┼čleyebilir. Herkes birbirini tan─▒maktad─▒r, bu nedenle de i┼člemleri not defterine kimin ekleyece─či konusunda muhtemelen fikir birli─čine varabilirler. Peki ya bu grup 10.000 kat─▒l─▒mc─▒dan olu┼čursa? Not defteri fikri, ├Âl├žeklendirme a├ž─▒s─▒ndan ├žuvallar, ├ž├╝nk├╝ hi├ž kimse bir yabanc─▒ya kay─▒tlar─▒n y├Ânetilmesi konusunda g├╝venmek istemez.

─░┼čte bu noktada devreye ─░┼č ─░spat─▒ girer. Kullan─▒c─▒lar─▒n harcama hakk─▒na sahip olmad─▒─č─▒ fonlar─▒ harcayamamas─▒n─▒ sa─člar. PoW algoritmas─▒, oyun teorisi ve kriptografinin bir bile┼čimini kullanarak herkesin sistemin kurallar─▒ uyar─▒nca blockchain'i g├╝ncellemesine imkan tan─▒r.

PoW Nas─▒l ─░┼člev G├Âr├╝r?

Yukar─▒daki ├Ârnekteki not defterimizin blockchain oldu─čunu varsayal─▒m. Fakat burada i┼člemler tek tek eklenmek yerine ├Ânce bloklar haline getirilir. ─░┼člemler a─ča duyurulur ve daha sonra blok olu┼čturan kullan─▒c─▒lar bu i┼člemleri bir aday bloka dahil eder. ─░┼člemler, ancak bir aday blokun onaylanm─▒┼č bir blok haline gelmesi, yani blockchain veritaban─▒na eklenmesi durumunda ge├žerli kabul edilir.

─░┼člemleri do─črulama ve yeni bloklar ekleme s├╝recine madencilik ad─▒ verilir. Madencilik pahal─▒ ve zordur, fakat ayn─▒ zamanda ├Âd├╝llendirici de olabilir. Blok ├Âd├╝l├╝, kullan─▒c─▒lardan gelen i┼člem ├╝cretlerinden ve protokol taraf─▒ndan olu┼čturulan yeni bitcoin'lerden olu┼čur.┬á

─░┼č ─░spat─▒ mekanizmas─▒, bir madencinin (bloku olu┼čturan kullan─▒c─▒) bir bulmacaya ├ž├Âz├╝m bulana kadar aday blokunun verilerini hash edebilmesi i├žin elektrik ve hesaplama g├╝c├╝ gibi kaynaklara yat─▒r─▒m yapmas─▒n─▒ gerektirir.

Blokun verilerini hash etmek, bir blok hash'i olu┼čturmak i├žin verileri hashing fonksiyonundan ge├žirmek anlam─▒na gelir. Blok hash'i bir "parmak izi" gibidir, yani girdi verileriniz i├žin bir kimliktir ve her bir blok i├žin benzersizdir.

Di─čer bir deyi┼čle, madencinin beklemede olan i┼člemleri do─črulamas─▒ ve toplamas─▒, bunlar─▒ bir aday blok alt─▒nda bir araya getirmesi ve ge├žerli bir hash yaratmak i├žin blokun verilerini bir hashing fonksiyonundan ge├žirmesi gerekir. E─čer aday bloku i├žin ge├žerli bir hash bulmay─▒ ba┼čar─▒rsa bunu a─ča yay─▒nlar, bloku blockchain'e ekler ve madencilik ├Âd├╝llerini al─▒r.

Bir madenci aday blokunu ve hash'ini a─ča yay─▒nlad─▒─č─▒nda, di─čer a─č kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ ├ž─▒kt─▒n─▒n ger├žekten ge├žerli oldu─čunu do─črulamak i├žin hashing i┼člemini tekrarlar.┬á

Ge├žerli bir hash bulmak i├žin say─▒s─▒z kez denenmesi gerekse de olu┼čturulan hash'in do─čru olup olmad─▒─č─▒n─▒n herkes taraf─▒ndan onaylanmas─▒na gerek yoktur. Yaln─▒zca ayn─▒ girdinin (blok verisi) hash fonksiyonundan ge├žirilmesi ve ├ž─▒kt─▒n─▒n ayn─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒n kontrol edilmesi yeterlidir.

─░┼č ─░spat─▒nda, hash'i belirli ko┼čullar─▒ kar┼č─▒layan veriler sunman─▒z gerekir. Fakat bu verilerin ne oldu─čunu ├Ânceden bilmeniz m├╝mk├╝n de─čildir. Tek se├žene─činiz verileri bir hash fonksiyonundan ge├žirmek ve hash'in ko┼čullar─▒ kar┼č─▒lay─▒p kar┼č─▒lamad─▒─č─▒n─▒ kontrol etmektir. E─čer ko┼čullar─▒ kar┼č─▒lam─▒yorsa, farkl─▒ bir hash elde etmek i├žin verilerinizde k├╝├ž├╝k bir de─či┼čiklik yapman─▒z gerekir. Verilerinizdeki tek bir karakteri bile de─či┼čtirmek tamamen farkl─▒ bir sonu├ž verecektir, bu nedenle ├ž─▒kt─▒n─▒n ne olaca─č─▒n─▒ ├Ânceden tahmin etmenin herhangi bir yolu yoktur.

Sonu├ž olarak, bir blok olu┼čturmak istiyorsan─▒z, bir tahmin oyunu oynuyorsunuz demektir. Genellikle, eklemek istedi─činiz t├╝m i┼člemlere ili┼čkin bilgileri ve di─čer baz─▒ ├Ânemli verileri al─▒r ve bunlar─▒n hepsini hash edersiniz. Fakat veri k├╝meniz de─či┼čmeyece─či i├žin de─či┼čken bir bilgi eklemeniz gerekir. Aksi takdirde, ├ž─▒kt─▒ olarak her zaman ayn─▒ hash'i al─▒rs─▒n─▒z. Bu de─či┼čken veriye nonce ad─▒ verilir. Nonce, her denemede de─či┼čtirece─činiz, dolay─▒s─▒yla da her seferde farkl─▒ bir hash elde etmenize imkan tan─▒yan bir say─▒d─▒r.

├ľzetle madencilik, blockchain verilerini bir araya getirmekten ve belirli bir hash de─čerini bulana kadar verileri bir nonce ekleyerek hash etmeyi i├žeren bir s├╝re├žtir. Protokol├╝n belirledi─či ko┼čullar─▒ kar┼č─▒layan bir hash buldu─čunuzda yeni bloku a─ča duyurma hakk─▒na sahip olursunuz. Bu noktada a─č─▒n di─čer kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ yeni bloku eklemek i├žin kendi blockchain'ini g├╝nceller.

G├╝n├╝m├╝zde b├╝y├╝k kripto paralar i├žin ko┼čullar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ son derece zordur. A─čdaki hash oran─▒ ne kadar y├╝ksekse, ge├žerli bir hash bulmak da o kadar zor olur. Bu zorlu─čun amac─▒ bloklar─▒n ├žok h─▒zl─▒ bir ┼čekilde bulunamamas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

Tahmin edebilece─činiz gibi ├žok y├╝ksek miktarlarda hash tahmin etmeye ├žal─▒┼čmak bilgisayar─▒n─▒z i├žin maliyetli olabilir. Hesaplama d├Âng├╝s├╝ ve elektrik harcaman─▒z gerekir. Fakat ge├žerli bir hash bulursan─▒z protokol sizi kripto para ile ├Âd├╝llendirir.

┼×u ana kadar ├Â─črendiklerimizi ├Âzetleyelim:

  • Madencilik zor ve pahal─▒d─▒r, fakat a─č─▒n g├╝venli─čini sa─člar.

  • Ge├žerli bir blok olu┼čturmay─▒ ba┼čaran madenciler yeni ├ž─▒kar─▒lan kripto paralar ve i┼člem ├╝cretleri ile ├Âd├╝llendirilir.

  • Ge├žerli bir hash olu┼čturmak zaman al─▒r, fakat di─čer kullan─▒c─▒lar hashing i┼člemini tekrarlayarak hash'in ge├žerlili─čini kolayca kontrol edebilir.

┼×imdilik her ┼čey yolunda. Peki, ya hile yapmaya ├žal─▒┼č─▒rsan─▒z? Sizi bir dizi sahte i┼člemi bir araya getirerek ge├žerli bir hash olu┼čturmaktan al─▒koyan nedir?

Herkese a├ž─▒k anahtar kriptografisi de bu noktada devreye girer. Makalemizde bu konunun ayr─▒nt─▒lar─▒na girmeyece─čiz, fakat Herkese A├ž─▒k Anahtar Kriptografisi Nedir? ba┼čl─▒kl─▒ makalemizden daha fazla bilgiye ula┼čabilirsiniz. K─▒sacas─▒, bir ki┼činin harcamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ fonlar─▒ ta┼č─▒ma hakk─▒na sahip olup olmad─▒─č─▒n─▒n herhangi bir kullan─▒c─▒ taraf─▒ndan do─črulanmas─▒na imkan tan─▒yan baz─▒ etkili kriptografik y├Ântemler kullan─▒l─▒r.

Bir i┼člem olu┼čturdu─čunuzda, bu i┼člemi imzalars─▒n─▒z. A─čdaki herkes imzan─▒z─▒ herkese a├ž─▒k anahtar─▒n─▒zla k─▒yaslayabilir ve bunlar─▒n e┼čle┼čip e┼čle┼čmedi─čini kontrol edebilir. Ayr─▒ca fonlar─▒n─▒z─▒ ger├žekten harcay─▒p harcayamayaca─č─▒n─▒z─▒ ve girdilerinizin toplam─▒n─▒n ├ž─▒kt─▒lar─▒n─▒z─▒n toplam─▒ndan y├╝ksek olup olmad─▒─č─▒n─▒ (yani elinizdeki tutardan daha y├╝ksek bir harcama yapmad─▒─č─▒n─▒z─▒) da kontrol ederler.

Ge├žersiz bir i┼člem i├žeren t├╝m bloklar a─č taraf─▒ndan otomatik olarak reddedilir. Hile yapmaya te┼čebb├╝s etmeniz bile masrafl─▒d─▒r. Hi├žbir ├Âd├╝l almadan kendi kaynaklar─▒n─▒z─▒ harcam─▒┼č olursunuz.

─░┼č ─░spat─▒n─▒n g├╝zelli─či de burada yatar: Hile yapmay─▒ pahal─▒, d├╝r├╝st davranmay─▒ ise k├órl─▒ bir hale getirir. Sa─čduyulu t├╝m madenciler yat─▒r─▒m─▒ndan getiri elde etmeyi hedefler, dolay─▒s─▒yla da gelir elde etmelerini sa─člayacak bir ┼čekilde davranmalar─▒ beklenir.

─░┼č ─░spat─▒ (PoW) ve Hisse ─░spat─▒ (PoS) Kar┼č─▒la┼čt─▒rmas─▒

PoW'un d─▒┼č─▒nda pek ├žok mutabakat algoritmas─▒ vard─▒r ve en pop├╝lerlerinden biri Hisse ─░spat─▒d─▒r (PoS). 2011 y─▒l─▒ndan beri var olan bu kavram Ethereum'da ve di─čer birka├ž protokolde uygulamaya koyulmu┼čtur.

Hisse ─░spat─▒ sistemlerinde madencilerin yerine do─črulay─▒c─▒lar vard─▒r. Madencilik yap─▒lmaz ve hash'leri tahmin etme yar─▒┼č─▒ yoktur. Bunun yerine kullan─▒c─▒lar rastgele se├žilir ve se├žilen kullan─▒c─▒lar bir blok teklif etmeli ya da di─čer bir deyi┼čle "olu┼čturmal─▒d─▒r". Blok ge├žerliyse, bloktaki i┼člemlerden al─▒nan ├╝cretlerden olu┼čan bir ├Âd├╝l al─▒rlar.

Fakat her kullan─▒c─▒ do─črulay─▒c─▒ olarak se├žilemez. Protokol belirli fakt├Ârleri dikkate alarak se├žim yapar. Se├žilebilmeleri i├žin kullan─▒c─▒lar─▒n bir stake'i, yani blockchain'in yerel para biriminden daha ├Ânceden belirlenmi┼č bir tutarda kilitlemi┼č olmas─▒ gerekir. Stake, kefalet gibidir: San─▒klar─▒ ka├žmaktan cayd─▒rmak i├žin y├╝ksek miktarda bir ├Âdeme yapmaya zorunlu k─▒lmak gibi do─črulay─▒c─▒lar da hile yapmamalar─▒ i├žin bir stake'i kilitlemeye zorunlu tutulur. D├╝r├╝st olmayan bir ┼čekilde hareket ederlerse, stake'lerinin tamam─▒ veya bir k─▒sm─▒ ellerinden al─▒n─▒r.

Hisse ─░spat─▒, ─░┼č ─░spat─▒na k─▒yasla baz─▒ avantajlara sahiptir. Bunlardan en dikkat ├žekici olan─▒, daha d├╝┼č├╝k bir karbon ayak izidir. PoS'ta y├╝ksek g├╝├žte madencilik ├žiftlikleri olmad─▒─č─▒ i├žin, t├╝ketilen elektrik PoW'da t├╝ketilene k─▒yasla ├žok daha d├╝┼č├╝kt├╝r.┬á

Bununla birlikte, PoS kendisini PoW kadar ispat etmemi┼čtir. Madencilik, savurganl─▒k olarak alg─▒lanabilse de on y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir test edilen tek mutabakat algoritmas─▒d─▒r. Bitcoin'in PoW'u, kullan─▒ma sunuldu─čundan bu yana trilyonlarca dolar de─čerinde i┼člemi g├╝vence alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. PoW'un g├╝venli─čine PoS'un rakip olup olamayaca─č─▒n─▒ kesin olarak s├Âylemek i├žin, staking'in uzun vadede gere─čince test edilmesi gerekir.

Son S├Âz

─░┼č ─░spat─▒, ├žift harcama sorunu i├žin ortaya at─▒lan ilk ├ž├Âz├╝md├╝r ve y─▒llar i├žinde hem g├╝venilir hem de g├╝venli oldu─čunu ispat etmi┼čtir. Bitcoin, ayn─▒ fonlar─▒n iki kez harcanmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin merkezi birimlere ihtiyac─▒m─▒z olmad─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlam─▒┼čt─▒r. Kriptografinin ak─▒ll─▒ca kullan─▒m─▒, hash fonksiyonlar─▒ ve oyun teorisi sayesinde merkeziyetsiz bir ortamdaki kat─▒l─▒mc─▒lar bir finansal veritaban─▒n─▒n durumu hakk─▒nda fikir birli─čine varabilir.

Ek Okumalar

Sorumluluk Reddi: Bu i├žerik, size hi├žbir beyan ve garanti verilmeksizin "oldu─ču gibi", genel bilgilendirme ve e─čitim ama├žlar─▒ do─črultusunda sunulmaktad─▒r. Bu i├žerik finansal, hukuki veya di─čer bir mesleki tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r ve belirli bir ├╝r├╝n veya hizmetin sat─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânerme amac─▒ ta┼č─▒mamaktad─▒r. Bu konuda uygun mesleki dan─▒┼čmanlardan tavsiye almal─▒s─▒n─▒z. Makaleye bir ├╝├ž├╝nc├╝ taraf taraf─▒ndan katk─▒da bulunuldu─čunda, ifade edilen g├Âr├╝┼člerin katk─▒da bulunan o ├╝├ž├╝nc├╝ tarafa ait oldu─čunu ve Binance Academy'nin g├Âr├╝┼člerini yans─▒tmad─▒─č─▒n─▒ l├╝tfen unutmay─▒n. Daha fazla bilgi i├žin sorumluluk reddimizin tam metnini buradan okuyabilirsiniz. Dijital varl─▒k fiyatlar─▒ dalgalanabilir. Yat─▒r─▒m─▒n─▒z─▒n de─čeri y├╝kselebilece─či gibi d├╝┼čebilir de ve yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒z tutar─▒ geri alamayabilirsiniz. Yat─▒r─▒m kararlar─▒n─▒z─▒n t├╝m sorumlulu─ču size aittir ve Binance Academy ya┼čanacak hi├žbir kay─▒p i├žin sorumluluk kabul etmez. Bu materyal finansal, hukuki veya di─čer bir mesleki tavsiye olarak yorumlanmamal─▒d─▒r. Daha fazla bilgi i├žin Kullan─▒m Ko┼čullar─▒ ve Risk Uyar─▒s─▒ b├Âl├╝mlerimize bakabilirsiniz.