Oyun Teorisi ve Kripto Paralar
Ana sayfa
Makaleler
Oyun Teorisi ve Kripto Paralar

Oyun Teorisi ve Kripto Paralar

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Jan 7, 2019G├╝ncellenme: Jan 12, 2023
5m

Oyun teorisi kripto paralar─▒n geli┼čiminde birinci derecede ├Ânemlidir ve BitcoinÔÇÖin a─č─▒ bozmaya y├Ânelik ├žok say─▒da giri┼čime ra─čmen 10 y─▒ldan uzun s├╝redir ayakta kalabilmesi sa─člayan nedenlerden biridir.


Oyun Teorisi Nedir?

Temelde oyun teorisi, insanlar─▒n rasyonel karar verme davran─▒┼člar─▒n─▒ ├žal─▒┼čmak i├žin kullan─▒lan bir uygulamal─▒ matematik y├Ântemidir. ÔÇťOyunÔÇŁ, oyuncular─▒n di─čerlerini etkilerken ya da oyun kurallar─▒na g├Âre davran─▒rken rasyonel davranma e─čiliminde olmalar─▒ i├žin interaktif bir ortam olarak tasarlanm─▒┼čt─▒r.┬á

Kavram ilk olarak ekonomide i┼čletmelerin, piyasalar─▒n ve t├╝keticilerin davran─▒┼člar─▒n─▒ incelemek i├žin geli┼čtirilmi┼č fakat daha sonra farkl─▒ ├žal─▒┼čma alanlar─▒nda da s─▒kl─▒kla kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle oyun teorisi modelleri, etkile┼čim halindeki birimlerin potansiyel davran─▒┼člar─▒n─▒ ve eylemlerinin olas─▒ sonu├žlar─▒n─▒ daha ├Ânceden belirlenmi┼č ko┼čullar alt─▒nda incelemek i├žin bir ara├ž olarak kullan─▒labilir. Modeller ayn─▒ zamanda politika, sosyoloji, psikoloji ve felsefe alan─▒na da geni┼č ├žapta uygulanabilir.┬á


Mahkum ─░kilemi

Mahkum ─░kilemi, oyun teorisi modelinin en pop├╝ler ├Ârneklerinden biridir. 2 su├žlunun (A ve B) tutukland─▒ktan sonra sorguland─▒─č─▒ bir senaryoda ge├žmektedir. Her bir su├žlu farkl─▒ bir odada sorgulan─▒r ve su├žlular─▒n birbirleriyle ileti┼čim kurmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir.┬á

Savc─▒, su├žlular─▒ cezalar─▒n─▒n d├╝┼č├╝rme kar┼č─▒l─▒─č─▒nda birbirlerinin aleyhine ifade vermeye ikna etmeye ├žal─▒┼č─▒r. E─čer A, BÔÇÖnin aleyhine ifade verirse kendisi serbest kal─▒r ve B 3 y─▒l hapse gider (ya da tam tersi). Fakat, e─čer her ikisi de ihanet eder ve birbirinin aleyhinde tan─▒kl─▒k ederse ikisi de 2 y─▒l hapse gider. Son olarak, e─čer hem A hem B ihanet etmemeye karar verir ve sessiz kal─▒rsa, her ikisi de delil yetersizli─činden yaln─▒zca 1 y─▒l hapis cezas─▒ al─▒r.┬á

Bu durumda olas─▒ sonu├žlar a┼ča─č─▒daki ┼čekildedir (verdikleri kararlar do─črultusunda)┬á


B ihanet eder

B sessiz kal─▒r

A ihanet eder

─░kisi de 2 y─▒l hapse gider.

A serbest kal─▒r. B, 3 y─▒l hapse gider.

A sessiz kal─▒r

B serbest kal─▒r. A, 3 y─▒l hapse gider..

─░kisi de 1 y─▒l hapse gider


A (ya da B) i├žin a├ž─▒k├ža en iyi senaryo ihanet etmek ve serbest kalmakt─▒r fakat bu di─čerinin sessiz kalmas─▒n─▒ gerektirir ve di─čer ki┼činin ne karar verece─čini tahmin edebilmek m├╝mk├╝n de─čildir. ├ľd├╝l s├Âz konusu oldu─čunda, ├žo─ču rasyonel mahkum kendi ├ž─▒kar─▒na y├Ânelik hareket edecek ve di─čerine ihanet edecektir. Fakat hem A, hem de B ihanet ederse 2 Y─▒l hapis cezas─▒ al─▒rlar ve bu en iyi sonu├ž de─čildir. Dolay─▒s─▒yla, onlar i├žin bir ├žift olarak en iyi se├ženek sessiz kalmalar─▒ ve 2 y─▒l yerine 1 y─▒l ceza almalar─▒d─▒r.┬á

Mahkum ─░kilemin pek ├žok ├že┼čidi vard─▒r fakat bu basit hikaye insan davran─▒┼člar─▒ ve rasyonel karar verme s├╝re├žlerinin sonu├žlar─▒n─▒ incelemek i├žin oyun teorisi modelleri kullanma fikrini ├Ârneklemektedir.┬á


Oyun Teorisi ve Kripto Paralar

Kripto paralara uyguland─▒─č─▒nda, oyun teorisi modelleri Bitcoin gibi g├╝venli ve g├╝vene dayal─▒ olmayan (trustless) bir ekonomik sistemin tasarlanmas─▒nda ├Ânemli bir rol oynar. BitcoinÔÇÖin ┬ábir Bizans Hata Tolerans─▒ (BFT) sistemi olarak yarat─▒lmas─▒ kriptografi ve oyun teorisinin uyumlu bir birle┼čimi sonucudur.┬á

Oyun teorisinin kripto para ba─člam─▒nda kullan─▒lmas─▒ Kripto ekonomi kavram─▒n─▒n do─čmas─▒na sebep olmu┼čtur. Bu kavram temelde, blockchain protokollerinin ekonomisini ve bu protokollerin tasar─▒m─▒n─▒n kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n davran─▒┼člar─▒ sonucunda belirlenecek potansiyel sonu├žlar─▒n─▒ ├žal─▒┼č─▒r. ┬áEkosistemin tam olarak par├žas─▒ olamayan fakat bir noktada yaln─▒zca i├žeriden bozmaya ├žal─▒┼čmak i├žin a─ča kat─▒lacak olan ┬áÔÇťd─▒┼č birimlerinÔÇŁ davran─▒┼člar─▒ da de─čerlendirmeye al─▒n─▒r.┬á

Di─čer bir deyi┼čle, Kripto ekonomi protokol├╝n te┼čvik etti─či hareketler do─črultusunda, en rasyonel ve olas─▒ kararlar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne alarak a─č nodeÔÇÖlar─▒n─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ inceler.┬á

Bitcoin, farkl─▒ yerlere da─č─▒lm─▒┼č bir├žok nodeÔÇÖdan olu┼čan da─č─▒t─▒lm─▒┼č bir sistem olarak tasarland─▒─č─▒ i├žin, i┼člemler ve bloklar─▒n do─črulanmas─▒ i├žin nodeÔÇÖlar─▒n fikir birli─čine varmas─▒ gereklili─čine dayan─▒r. Fakat, bu nodeÔÇÖlar birbirlerine ger├žekten g├╝venemeyebilir. B├Âyle bir sistem k├Ât├╝ niyetli eylemlerden nas─▒l ka├ž─▒nabilir? Bir blockchain d├╝r├╝st olmayan nodeÔÇÖlar taraf─▒ndan bozulman─▒n ├Ân├╝ne nas─▒l ge├žebilir?

Bitcoin a─č─▒n─▒n─▒n onu k├Ât├╝ niyetli eylemlerden koruyan en ├Ânemli ├Âzelliklerinden biri Proof of Work mutabakat algoritmas─▒d─▒r. Bu algoritma madencilik i┼člemini ├žok masrafl─▒ ve zor hale getiren kriptografik teknikler kullanarak ├žok rekabet├ži bir madencilik ortam─▒ yarat─▒r. Dolay─▒s─▒yla, PoW temelli kripto paralar─▒n mimarisi madenci nodeÔÇÖlar─▒ d├╝r├╝st davranmaya te┼čvik eder (yat─▒r─▒m yapt─▒klar─▒ kaynaklar─▒ kaybetme riskini ├Ânlemek i├žin). Her t├╝rl├╝ k├Ât├╝ niyetli eylem k─▒nan─▒r ve h─▒zl─▒ca cezaland─▒r─▒l─▒r. ┬áD├╝r├╝st olmayan ┼čekilde hareket eden madenci nodeÔÇÖlar muhtemelen ├žok para kaybedecek ve a─čdan at─▒lacakt─▒r. Sonu├ž olarak bir madenci i├žin en olas─▒ ve rasyonel davran─▒┼č d├╝r├╝st davranmak ve blockchaini g├╝venli tutmakt─▒r.┬á


Sonu├ž

Oyun teorisinin genel uygulamas─▒ insanlar─▒n ┬árasyonel zihinleriyle nas─▒l davrand─▒─č─▒n─▒ ve karar verdi─čini incelemek ve modellemektir. Bu nedenle, kripto paralarda oldu─ču gibi da─č─▒t─▒lm─▒┼č sistemler tasarlan─▒rken oyun teorisi modelleri her zaman dikkate al─▒nmal─▒d─▒r.┬á

Kriptografi ve oyun teorisinin dengeli bir birle┼čimi sayesinde Proof of Work algoritmas─▒ Bitcoin blockchainÔÇÖini sald─▒r─▒lara b├╝y├╝k oranda dayan─▒kl─▒, merkeziyetsiz bir ekonomik sistem olarak olu┼čturabilmi┼čtir. Ayn─▒s─▒ di─čer kripto paralar i├žin de ge├žerlidir ve oyun teorisi kavramlar─▒ PoS blockchainÔÇÖlerine de uygundur. ┬áBurada en b├╝y├╝k fark Proof of Stake blockchainÔÇÖlerinin i┼člem ve blok ge├žerlili─či i├žin kulland─▒─č─▒ y├Ântemdir.┬á

Fakat unutmamak gerekir ki, bir blockchainÔÇÖin g├╝venli─či ve dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ protokol├╝ne ve a─čdaki kat─▒l─▒mc─▒ say─▒s─▒na dayan─▒r. ┬áDaha b├╝y├╝k da─č─▒t─▒lm─▒┼č a─člar, k├╝├ž├╝k olanlara g├Âre daha g├╝venilirdir. ┬á

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.