─îo s├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou? Technika ┼ík├ílovate─żnosti vrstvy┬á2
Domov
Články
─îo s├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou? Technika ┼ík├ílovate─żnosti vrstvy┬á2

─îo s├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou? Technika ┼ík├ílovate─żnosti vrstvy┬á2

Stredne pokro─Źil├Ż
Zverejnen├ę Oct 31, 2023Aktualizovan├ę Jan 17, 2024
7m

Zhrnutie

  • N├şzka ┼ík├ílovate─żnos┼ą blockchainu vedie k ni┼ż┼í├şm r├Żchlostiam, vy┼í┼í├şm poplatkom za transakcie a┬ázl├Żm sk├║senostiam pou┼ż├şvate─żov. Toto sa d├í napravi┼ą rie┼íen├şm vrstvy┬á1 (napr. sharding) a┬ávrstvy┬á2 (napr. rollupy).

  • Rie┼íenia vrstvy┬á1 sa zameriavaj├║ na upgrade samotn├ęho blockchainu, zatia─ż ─Źo rie┼íenia vrstvy┬á2 vytv├íraj├║ r├ímec na vrchole existuj├║ceho re┼ąazca.

  • Rollupy s├║ ob─ż├║ben├Żm rie┼íen├şm vrstvy┬á2. Sp├íjaj├║ transakcie mimo blockchainu pre r├Żchlej┼í├ş v├Żpo─Źet.┬á

  • Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou s├║ typom implement├ície rollupov, ktor├í vyu┼ż├şva kryptografick├║ techniku naz├Żvan├║ d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou.

  • D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou umo┼ż┼łuj├║ overenie bez odhalenia z├íkladn├Żch ├║dajov, ─Ź├şm sa zais┼ąuje s├║kromie a┬ábezpe─Źnos┼ą transakcie.

Preteky o┬ádosiahnutie ┼ík├ílovate─żnosti blockchainu

Ke─Ć┼że prijatie kryptomien je ─Źoraz v├Ą─Ź┼íie, je nevyhnutn├ę vyrie┼íi┼ą probl├ęmy so ┼ík├ílovate─żnos┼ąou blockchainov├Żch siet├ş. Pre┼ąa┼żen├Ż blockchain vedie k┬áni┼ż┼í├şm r├Żchlostiam a┬ávy┼í┼í├şm poplatkom za transakcie. Na vyrie┼íenie t├Żchto probl├ęmov m├íme k┬ádispoz├şcii dva prim├írne r├ímce: rie┼íenia vrstvy┬á1 a┬ávrstvy┬á2.

  • Rie┼íenia vrstvy┬á1: Tieto rie┼íenia priamo preprac├║vaj├║ z├íkladn├║ ┼ítrukt├║ru blockchainu, aby umo┼żnili vy┼í┼íiu priepustnos┼ą cel├ęho syst├ęmu. Uk├í┼żkov├Żm pr├şkladom je sharding. Segmentovan├şm blockchainu do odli┼ín├Żch sektorov zvy┼íuje kapacitu syst├ęmu a┬áumo┼ż┼łuje simult├ínne spracovanie transakci├ş.

  • Rie┼íenia vrstvy┬á2: Tieto rie┼íenia funguj├║ na vrchole z├íkladn├ęho blockchainu. Vo vrstve┬á2 sa transakcie sprac├║vaj├║ mimo blockchainu a┬áhromadne sa odovzd├ívaj├║ do z├íkladn├ęho re┼ąazca. Medzi k─ż├║─Źov├ę techniky patria ┼ít├ítne kan├íly, ved─żaj┼íie re┼ąazce a┬árollupy. Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou s├║ typy rollupov, ktor├ę vyu┼ż├şvaj├║ d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou (ZKP).

─îo s├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou?

Na pochopenie rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou (ZK-Rollups) je d├┤le┼żit├ę pochopi┼ą rollupy a┬ád├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou.┬á

─îo s├║ rollupy?

Rollupy umo┼ż┼łuj├║ blockchainom sp├íja┼ą ├║daje o┬átransakcii a┬áspracov├íva┼ą ich mimo blockchainu. Po spracovan├ş sa kone─Źn├Ż v├Żsledok riadne pripoj├ş k┬áz├íkladn├ęmu re┼ąazcu. Spracovanie to─żk├Żch transakci├ş s├║─Źasne eliminuje riziko ÔÇ×naf├║knutiaÔÇť blockchainu a┬áumo┼ż┼łuje r├Żchlej┼íie a┬álacnej┼íie v├Żpo─Źty. Rollupy sa delia do dvoch kateg├│ri├ş ÔÇô optimistick├ę rollupy a┬árollupy s┬ánulovou znalos┼ąou.

  • Optimistick├ę rollupy: Optimistick├ę rollupy funguj├║ na z├íklade predpokladu ÔÇô v┼íetky transakcie, ktor├ę s├║ spojen├ę, s├║ legit├şmne. Predt├Żm ako sa tieto transakcie pripoja k┬áblockchainu, prejd├║ ─Źakacou dobou. Po─Źas tejto ─Źakacej doby sie┼ą vyvol├íva n├ímietky s┬ácie─żom napadn├║┼ą sporn├ę transakcie. Pr├şkladmi optimistick├Żch rollupov s├║ Optimism, Arbitrum a┬áopBNB.

  • Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou: Na rozdiel od optimistick├Żch n├íprotivkov, rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou overuj├║ ka┼żd├║ jednu transakciu prostredn├şctvom d├┤kazov platnosti s┬ánulovou znalos┼ąou. Zatia─ż ─Źo implement├ícia rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou je zlo┼żitej┼íia, s├║ navrhnut├ę tak, aby obi┼íli obdobie rie┼íenia sporov, ktor├ę sa pou┼ż├şva pri optimistick├Żch rollupoch, a┬áspracov├ívali transakcie teoreticky r├Żchlej┼íie.

Teraz sa pozrime na d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou.

─îo s├║ d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou?

D├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou (zero-knowledge proof, ZKP) je kryptografick├Ż n├ístroj, ktor├Ż umo┼ż┼łuje jednej strane (dokazovate─ż) dok├íza┼ą druhej strane (overovate─ż), ┼że ur─Źit├ę tvrdenie je pravdiv├ę bez toho, aby o┬á┼łom prezradil ak├ęko─żvek zlo┼żit├ę podrobnosti.

ZKP mus├ş ma┼ą tri vlastnosti:

  1. ├Üplnos┼ą: Ak je vyhl├ísenie pravdiv├ę a┬áobe strany s├║ prav├ę, d├┤kaz v┼żdy potvrd├ş jeho pravdivos┼ą.

  2. Spo─żahlivos┼ą: Ne─Źestn├Ż dokazovate─ż by nemal by┼ą schopn├Ż presved─Źi┼ą ─Źestn├ęho overovate─ża o┬áplatnosti nepravdiv├ęho vyhl├ísenia, s┬áv├Żnimkou t├Żch najv├Żnimo─Źnej┼í├şch okolnost├ş.

  3. Nulov├í znalos┼ą: Najdefinuj├║cej┼íia vlastnos┼ą. Overovate─ż sa na konci procesu dozvie iba platnos┼ą vyhl├ísenia bez toho, aby z├şskal ak├Żko─żvek preh─żad o┬ájeho obsahu.

Ako teda funguje ZKP? Metodiku je mo┼żn├ę rozdeli┼ą do troch krokov:

  • Svedok: Po─Źas prvej f├ízy dokazovate─ż poskytne overovate─żovi tajn├║ inform├íciu alebo ÔÇ×svedkaÔÇť. Cie─żom je dok├íza┼ą overovate─żovi, ┼że dokazovate─ż m├í pr├şstup ku konkr├ętnym ├║dajom bez toho, aby ich v├Żslovne uviedol. Svedok polo┼ż├ş s├║bor ot├ízok t├Żkaj├║cich sa inform├íci├ş, na ktor├ę m├┤┼że odpoveda┼ą iba legit├şmny dokazovate─ż.

  • V├Żzva: Po─Źas tejto f├ízy overovate─ż kontroluje dokazovate─ża v├Żberom n├íhodn├Żch ot├ízok zo sady.

  • Odpove─Ć: Dokazovate─ż ├║spe┼íne odpovie na ot├ízky overovate─ża, aby preuk├ízal svoju d├┤veryhodnos┼ą.┬á

Teraz vieme, ─Źo s├║ rollupy a┬áZKP. Po─Ćme ich spoji┼ą dokopy a┬ápochop├şme, ako funguj├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou.

Ako funguj├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou?

Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou maj├║ dve z├íkladn├ę zlo┼żky:

  • Kontrakty v┬ár├ímci re┼ąazca: Smart kontrakty definuj├║ pravidl├í, v┬ár├ímci ktor├Żch funguje protokol rollupu s┬ánulovou znalos┼ąou. Pozost├íva z┬áhlavn├ęho a┬áoverovacieho kontraktu. Hlavn├Ż kontrakt uchov├íva bloky rollupov, sleduje vklady a┬ávykon├íva d├┤le┼żit├ę aktualiz├ície. Overovac├ş kontrakt overuje vygenerovan├ę ZKP.

  • Virtu├ílne stroje mimo re┼ąazca: Tieto stroje zabezpe─Źuj├║ vykon├ívanie transakci├ş mimo z├íkladn├ęho blockchainu Ethereum vo vrstve┬á2. Virtu├ílne stroje mimo re┼ąazca funguj├║ nez├ívisle od re┼ąazca Ethereum.

Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou s├║ zlo┼żito prepojen├ę s┬áblockchainom Ethereum, aj ke─Ć v┬ájedine─Źnej vrstve. Nezaplavuj├║ sie┼ą Ethereum detailmi o┬átransakci├ích ka┼żd├║ min├║tu. Namiesto toho inteligentne poskytuj├║ spojen├ę s├║hrny, ─Ź├şm zais┼ąuj├║, ┼że na z├íkladnej vrstve sa nebud├║ nach├ídza┼ą nepotrebn├ę polo┼żky a┬ábude efekt├şvna.

V├Żhody a┬ánev├Żhody pou┼ż├şvania rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou

Ak├ę s├║ teda v├Żhody pou┼ż├şvania rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou? Po─Ćme sa na ne pozrie┼ą.

V├Żhody rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou

  • Zv├Ż┼íen├í priepustnos┼ą: Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou pres├║vaj├║ vykon├ívanie transakci├ş zo z├íkladnej vrstvy do efekt├şvnej┼íieho v├Żpo─Źtov├ęho prostredia. Ke─Ć┼że transakcie sa nespracov├ívaj├║ jednotlivo v┬ár├ímci re┼ąazca, zvy┼íuje to celkov├║ priepustnos┼ą.

  • Zn├ş┼żenie pre┼ąa┼żenia: Zn├ş┼żen├şm naf├║knutia blockchainu pom├íhaju rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou zefekt├şvni┼ą oper├ície vrstvy┬á1. Navy┼íe, ├║pln├ę uzly potrebuj├║ namiesto cel├Żch ├║dajov uklada┼ą iba d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou.

  • Zn├ş┼żen├ę poplatky: V─Ćaka zn├ş┼żen├ęmu pre┼ąa┼żeniu pom├íhaj├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou zn├ş┼żi┼ą celkov├ę poplatky.

  • Bezpe─Źnostn├ę opatrenia: Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou obsahuj├║ bezpe─Źnostn├ę opatrenia, ktor├ę umo┼ż┼łuj├║ pou┼ż├şvate─żom vybera┼ą prostriedky, aj ke─Ć sa vyskytn├║ probl├ęmy so sie┼ąou rollupov, ─Źo je v├Żrazn├í v├Żhoda oproti ved─żaj┼í├şm re┼ąazcom, ktor├ę m├┤┼żu ohrozi┼ą finan─Źn├ę prostriedky po─Źas zlyhania siete.

  • R├Żchlej┼íie obdobie v├Żzvy na transakciu: Pri rollupoch s┬ánulovou znalos┼ąou vy┼żaduj├║ overenie iba d├┤kazy platnosti v┬ár├ímci rollupov, ─Ź├şm sa zr├Żch─żuje obdobie v├Żzvy na transakciu.

Nev├Żhody rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou

  • Zlo┼żitos┼ą: Najv├Ą─Ź┼íou nev├Żhodou rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou je ich prirodzen├í zlo┼żitos┼ą. Ich realiz├ícia je ove─ża komplikovanej┼íia ako pri optimistick├Żch rollupoch.

  • Obmedzenie z├íkladnou vrstvou: Napriek svojej ├║─Źinnosti s├║ rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou st├íle viazan├ę obmedzeniami z├íkladnej vrstvy.

  • Fragment├ícia likvidity: Ak├íko─żvek vrstva┬á2 vedie k┬ározpt├Żleniu likvidity v┬áekosyst├ęme. Plytk├í likvidita v┬áprotokoloch z├íkladnej vrstvy by mohla vies┼ą k┬ápotenci├ílnym probl├ęmom.

Porovnanie optimistick├Żch rollupov a┬árollupov s┬ánulovou znalos┼ąou

Pozrime sa na porovnanie optimistick├Żch rollupov a┬árollupov s┬ánulovou znalos┼ąou.


Optimistick├ę rollupy

Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou

Predpoklad o transakciách

Transakcie sa pova┼żuj├║ za platn├ę.

V┼íetky transakcie sa overuj├║ d├┤kazmi s┬ánulovou znalos┼ąou.

Syst├ęm v├Żziev

Pre sie┼ą existuje sk├║┼íobn├ę obdobie na napadnutie podvodn├Żch transakci├ş.

┼Żiadne obdobie v├Żzvy

Mechanizmus zabezpe─Źenia

Nástroj Fraud Proofs

Doklady o platnosti

Zlo┼żitos┼ą

Porovnate─żne jednoduch┼íia implement├ícia

Komplexn├í z┬ád├┤vodu pou┼ż├şvania d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou

Prijatie

V┼íeobecn├ę prijatie v─Ćaka men┼íej zlo┼żitosti.

Relat├şvne menej roz┼í├şren├ę prijatie.

Pr├şklady

Optimism, Arbitrum a opBNB.

zkSync a Starknet.

Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

┼ák├ílovate─żnos┼ą je ─Źasto vn├şman├í ako ÔÇ×sv├Ąt├Ż gr├ílÔÇť blockchainov├Żch technol├│gi├ş. Nem├í zmysel pou┼ż├şva┼ą syst├ęm, ak nefunguje optim├ílne. Rollupy, optimistick├ę aj s┬ánulovou znalos┼ąou, poskytli elegantn├ę rie┼íenie tohto dlhodob├ęho probl├ęmu. Rollupy s┬ánulovou znalos┼ąou svoj├şm jedine─Źn├Żm pr├şstupom s─żubuj├║ vy┼í┼íiu r├Żchlos┼ą, men┼íiu prem├ívku a┬árobustn├ę zabezpe─Źenie. ├üno, s├║ v┬ápodstate komplikovan├ę, ale ich potenci├íl je obrovsk├Ż. Pre ka┼żd├ęho, koho zauj├şma bud├║cnos┼ą digit├ílnych mien, je pochopenie rollupov s┬ánulovou znalos┼ąou nevyhnutnos┼ąou. Ke─Ć┼że presadzujeme lep┼í├ş v├Żkon blockchainu, teraz je ten najlep┼í├ş ─Źas zozn├ími┼ą sa s┬árollupmi s┬ánulovou znalos┼ąou a┬áich pr├şs─żubom do bud├║cnosti.┬á

Pre─Ź├ştajte si tie┼ż


Zrieknutie sa zodpovednosti: Tento obsah tu vid├şte ÔÇ×tak├Ż ak├Ż jeÔÇť a┬ásl├║┼żi len ako v┼íeobecn├í inform├ícia a┬ána ├║─Źely vzdel├ívania, bez akejko─żvek reprezent├ície alebo z├íruky. Tieto inform├ície by sa nemali pova┼żova┼ą za finan─Źn├ę, pr├ívne alebo odborn├ę poradenstvo a┬áani nie s├║ ur─Źen├ę ako odpor├║─Źanie na n├íkup ak├ęhoko─żvek konkr├ętneho produktu alebo slu┼żby. Mali by ste po┼żiada┼ą o┬áradu odborn├ęho poradcu. V┬ápr├şpade, ┼że autorom ─Źl├ínku je tretia osoba, upozor┼łujeme, ┼że n├ízory uveden├ę v┬á─Źl├ínku s├║ n├ízormi tohto prispievate─ża/autora a┬ánemusia nevyhnutne odr├í┼ża┼ą n├ízory Akad├ęmie Binance. ─Äal┼íie podrobnosti n├íjdete v┬ána┼íom ├║plnom zrieknut├ş sa zodpovednosti, ktor├ę sa nach├ídza tu. Ceny digit├ílnych akt├şv m├┤┼żu by┼ą volatiln├ę. Hodnota va┼íej invest├şcie m├┤┼że klesa┼ą alebo st├║pa┼ą a┬áinvestovan├í ─Źiastka sa v├ím nemus├ş vr├íti┼ą. Za svoje investi─Źn├ę rozhodnutia nesiete v├Żhradn├║ zodpovednos┼ą a┬áAkad├ęmia Binance nezodpoved├í za ┼żiadne straty, ktor├ę v├ím m├┤┼żu vznikn├║┼ą. Tento materi├íl by sa nemal pova┼żova┼ą za finan─Źn├ę, pr├ívne ani in├ę odborn├ę poradenstvo. Viac inform├íci├ş n├íjdete v┬ána┼íich Podmienkach pou┼ż├şvania a┬áVarovan├ş pred rizikom.