─îo je d├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou a┬áako to ovplyv┼łuje blockchain?
Domov
Články
─îo je d├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou a┬áako to ovplyv┼łuje blockchain?

─îo je d├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou a┬áako to ovplyv┼łuje blockchain?

Stredne pokro─Źil├Ż
Zverejnen├ę Jan 18, 2023Aktualizovan├ę Nov 16, 2023
7m


Tento ─Źl├ínok je komunitn├Żm pr├şspevkom. Autorom je Kenny Li, spoluzakladate─ż siete Manta Network, programovate─żn├ęho protokolu vrstvy┬á1 na ochranu s├║kromia, ktor├Ż vyu┼ż├şva technol├│giu d├┤kazu s┬ánulovou znalos┼ąou.┬á┬á

Zhrnutie

D├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou (zero-knowledge proof, ZKP) je kryptografick├í technol├│gia, ktor├í umo┼ż┼łuje overenie pravdivosti ur─Źitej inform├ície bez odhalenia samotnej inform├ície. St├íva sa ─Źoraz d├┤le┼żitej┼íou technol├│giou vo svete blockchainov, kryptomien a┬ádecentralizovan├ęho financovania (DeFi) na zlep┼íenie ochrany s├║kromia a┬ábezpe─Źnosti.┬á

Mnoho projektov DeFi u┼ż pou┼ż├şva ZKP, aby pou┼ż├şvate─żom poskytli lep┼íiu ochranu s├║kromia a┬ábezpe─Źnos┼ą pre slu┼żby, ako je poskytovanie a┬áprij├şmanie p├┤┼żi─Źiek a┬áobchodovanie. Mno┼żstvo blockchainov vrstvy┬á1 prid├íva roll-upy zalo┼żen├ę na ZKP alebo zkEVM. O─Źak├íva sa, ┼że d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou bud├║ hra┼ą ─Źoraz d├┤le┼żitej┼íiu ├║lohu vo svete blockchainu a┬áWeb3, ke─Ć┼że sa o─Źak├íva, ┼że ich pou┼ż├şvanie bude ─Źoraz roz┼í├şrenej┼íie.

Ako funguje d├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou?

D├┤kaz s┬ánulovou znalos┼ąou je met├│da, pomocou ktorej m├┤┼że jedna strana (preverovate─ż) dok├íza┼ą druhej strane (overovate─żovi), ┼że vyhl├ísenie je pravdiv├ę bez toho, aby odhalila ─Ćal┼íie inform├ície. T├íto met├│da je u┼żito─Źn├í najm├Ą vtedy, ke─Ć sa jedn├í o┬ácitliv├ę inform├ície a┬ápreverovate─ż nechce, aby overovate─ż mal k┬ánim pr├şstup.

Preverovate─ż poskytne matematick├Ż d├┤kaz, ktor├Ż m├┤┼że vygenerova┼ą iba on. Overovate─ż m├┤┼że tento d├┤kaz pou┼żi┼ą na overenie pravdivosti tvrdenia. Tento d├┤kaz v┼íak nem├┤┼że pou┼żi┼ą na rekon┼ítrukciu p├┤vodn├Żch inform├íci├ş.

Predstavte si tunel s┬ádvoma vchodmi, A┬áa┬áB. S├║ tam zamknut├ę dvere s┬átajn├Żm k├│dom, ktor├ę blokuj├║ jedin├║ cestu a┬ábr├ínia ─żu─Ćom prejs┼ą tunelom z┬ájedn├ęho konca na druh├Ż (z┬áA do┬áB). Pozn├íte tajn├Ż k├│d a┬áchcete ho preda┼ą pani┬áX, ktor├í sa chce dosta┼ą do tunela.

Chcete od nej, aby zaplatila e┼íte predt├Żm, ne┼ż jej prezrad├şte k├│d. Ona v┼íak chce, aby ste dok├ízali, ┼że k├│d skuto─Źne pozn├íte. V┬átomto pr├şpade to m├┤┼że urobi┼ą tak, ┼że sa postav├ş pred tunel a┬ábude sledova┼ą, ako vch├ídzate do jedn├ęho z┬ávchodov a vych├ídzate z┬ádruh├ęho. Takto bude ma┼ą d├┤kaz, ┼że tajn├Ż k├│d naozaj pozn├íte.

Pre─Źo pou┼ż├şva┼ą d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou?┬á

Popularita d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou vo svete blockchainu a┬ákryptomien je poh├í┼łan├í rast├║cim dopytom po ochrane s├║kromia a┬ábezpe─Źnosti v┬ádigit├ílnych transakci├ích. S┬ározmachom technol├│gie blockchain a┬ákryptomien rastie potreba sp├┤sobu overovania transakci├ş bez odhalenia citliv├Żch inform├íci├ş. A┬áto je potreba, ktor├║ ZKP dok├í┼żu splni┼ą.

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou pritiahli v┬áposledn├Żch rokoch v├Ą─Ź┼íiu pozornos┼ą a┬áz├íujem. Bolo spusten├Żch mnoho protokolov vyu┼ż├şvaj├║cich ZKP a┬áhlavn├ę blockchainy roll-upy s┬ánulovou znalos┼ąou. Jasn├Ż znak popularity d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou bolo mo┼żn├ę vidie┼ą na konferencii DevCon 2022, kde sa viac ako 20┬á% v┼íetk├Żch rozhovorov t├Żkalo tejto technol├│gie.

K─ż├║─Źov├Ż v├Żvoj

Jedn├Żm k─ż├║─Źov├Żm v├Żvojom v┬áoblasti d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou je zv├Ż┼íen├ę pou┼ż├şvanie zk-SNARK, ─Źo je ┼ípecifick├Ż typ ZKP. Zk-SNARK boli v┼íeobecne prijat├ę v┬ár├┤znych aplik├íci├ích DeFi, ako s├║ transakcie s├║kromn├Żch tokenov a┬átienen├ę poskytovanie a┬áprij├şmanie p├┤┼żi─Źiek. ─Äal┼í├şm v├Żznamn├Żm v├Żvojom v┬áoblasti d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou je zv├Ż┼íen├ę zameranie na ┼ík├ílovate─żnos┼ą a┬áv├Żkon prostredn├şctvom zkRoll-upov.┬á

zk-SNARK

Zero-knowledge succinct non-interactive argument of knowledge (zk-SNARK) je ┼ípecifick├Ż typ d├┤kazu s┬ánulovou znalos┼ąou, ktor├Ż umo┼ż┼łuje overenie v├Żroku bez odhalenia ak├Żchko─żvek inform├íci├ş o┬á┼łom.

zk-SNARK u┼ż boli pou┼żit├ę v┬áaplik├íci├ích, ako je Zcash a┬áplatobn├Ż syst├ęm zalo┼żen├Ż na blockchaine spolo─Źnosti JP Morgan Chase. Pou┼ż├şva sa tie┼ż ako sp├┤sob bezpe─Źnej autentifik├ície klientov na serveroch.

zkRoll-up

zkRoll-up je rie┼íenie ┼ík├ílovania pre blockchainov├ę siete, ktor├ę u─żah─Źuje d├ívkovanie viacer├Żch transakci├ş do jednej, v├Ą─Ź┼íej transakcie, ktor├í sa potom zaznamen├íva na blockchaine. Napr├şklad BNB Chain spustil svoju testovaciu sie┼ą zkBNB postaven├║ na architekt├║re zkRoll-up v┬ároku 2022.

zkBNB dok├í┼że spoji┼ą stovky transakci├ş do jednej d├ívky mimo blockchainu a┬ávygenerova┼ą kryptografick├Ż d├┤kaz na preuk├ízanie platnosti v┼íetk├Żch transakci├ş. zkRoll-up poskytuj├║ rovnov├íhu medzi ┼ík├ílovate─żnos┼ąou a┬ábezpe─Źnos┼ąou a┬ás├║ vhodn├ę pre ve─żk├ę nastavenia s┬án├şzkym oneskoren├şm.

Pr├şpady pou┼żitia d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou maj├║ mno┼żstvo mo┼żnost├ş pou┼żitia. Niektor├ę u┼ż boli realizovan├ę, od in├Żch sa o─Źak├íva, ┼że sa stan├║ realitou v┬ábud├║cnosti. Medzi hlavn├ę pr├şpady pou┼żitia ZKP patria:┬á

Overenie digitálnej identity

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou mo┼żno pou┼żi┼ą na overenie identity pou┼ż├şvate─żov bez odhalenia ak├Żchko─żvek citliv├Żch osobn├Żch inform├íci├ş. To m├┤┼że by┼ą u┼żito─Źn├ę v┬áaplik├íci├ích, ako napr├şklad digit├ílne hlasovacie syst├ęmy, kde je potrebn├ę overi┼ą toto┼żnos┼ą voli─Źov bez toho, aby bola naru┼íen├í ich anonymita.

Transakcie, ktor├ę chr├ínia s├║kromie

Jedn├Żm z┬ánajpopul├írnej┼í├şch pr├şpadov pou┼żitia d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou vo svete kryptomien je umo┼żni┼ą transakcie, ktor├ę chr├ínia s├║kromie. Napr├şklad decentralizovan├í aplik├ícia MantaPay (DApp) siete Manta Network pou┼ż├şva ZKP, aby umo┼żnila pou┼ż├şvate─żom vykon├íva┼ą transakcie na decentralizovanej burze (DEX) bez toho, aby odha─żovala ich identitu alebo podrobnosti o┬átransakci├ích. To umo┼ż┼łuje pou┼ż├şvate─żom zachova┼ą si ochranu s├║kromia a┬áz├írove┼ł st├íle m├┤c┼ą pou┼ż├şva┼ą platformu na transakcie.

Tienen├ę transakcie

Zcash je kryptomena, ktor├í pou┼ż├şva d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou na umo┼żnenie tienen├Żch transakci├ş. Pri tak├Żchto transakci├ích s├║ adresy odosielate─ża a┬ápr├şjemcu, ako aj sumy transakci├ş, skryt├ę pred verejn├Żm blockchainom, ─Źo pou┼ż├şvate─żom poskytuje dodato─Źn├║ ochranu s├║kromia.

Tokeniz├ícia a┬áoverenie vlastn├şctva

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou je mo┼żn├ę pou┼żi┼ą aj na tokeniz├íciu akt├şv a┬áoverenie d├┤kazu ich vlastn├şctva. Nehnute─żnos┼ą je mo┼żn├ę napr├şklad tokenizova┼ą a┬áak├íko─żvek strana si m├┤┼że overi┼ą jej vlastn├şctvo bez toho, aby boli zverejnen├ę ak├ęko─żvek ─Ćal┼íie inform├ície.

Glob├ílne dodr┼żiavanie predpisov

Niektor├ę krajiny maj├║ pr├şsne predpisy t├Żkaj├║ce sa zberu a┬ázdie─żania finan─Źn├Żch inform├íci├ş, ktor├Żch dodr┼żiavanie m├┤┼że by┼ą pre decentralizovan├ę platformy n├íro─Źn├ę. D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou mo┼żno pou┼żi┼ą na zdie─żanie po┼żadovan├Żch inform├íci├ş s┬áregula─Źn├Żmi org├ínmi, pri─Źom zachov├ívaj├║ ich s├║kromie pred in├Żmi stranami.

To m├┤┼że pom├┤c┼ą preklen├║┼ą priepas┼ą medzi decentralizovan├Żmi platformami a┬átradi─Źn├Żmi finan─Źn├Żmi in┼ítit├║ciami, ─Źo spolo─Źnosti DeFi u─żah─Ź├ş dodr┼żiavanie nariaden├ş v┬ár├┤znych jurisdikci├ích.

Bud├║cnos┼ą d├┤kazov s┬ánulovou znalos┼ąou v┬áblockchaine

Je pravdepodobn├ę, ┼że d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou prines├║ v┬ábud├║cnosti nov├ę technologick├ę inov├ície. Medzi bud├║ce novinky s├║visiace so ZKP, ktor├Żm sa oplat├ş venova┼ą pozornos┼ą, patria:┬á

Vrstvy medzisie┼ąovej ochrany s├║kromia

Ke─Ć┼że ekosyst├ęmy blockchain a┬áDeFi neust├íle rast├║ a┬ávyv├şjaj├║ sa, potreba interoperability medzi r├┤znymi blockchainov├Żmi sie┼ąami sa zvy┼íuje. Vrstvy medzisie┼ąovej ochrany s├║kromia umo┼żnia uskuto─Ź┼łovanie transakci├ş na r├┤znych blockchainoch a┬áz├írove┼ł ochranu s├║kromia ├║─Źastn├şkov transakci├ş.

zk-STARK

─Äal┼íou oblas┼ąou, ktor├║ si treba v┼í├şma┼ą, je zv├Ż┼íen├ę pou┼ż├şvanie zk-STARK (zero-knowledge scalable transparent argument of knowledge), nov┼í├ş typ d├┤kazu s┬ánulovou znalos┼ąou, ktor├Ż sa pova┼żuje za efekt├şvnej┼í├ş a┬ábezpe─Źnej┼í├ş ako zk-SNARK. ─Äal┼íou v├Żhodou zk-STARK oproti zk-SNARK je, ┼że zk-STARK sa d├í r├Żchlej┼íie overi┼ą a┬ánevy┼żaduje d├┤veryhodn├ę nastavenie.

Pou┼ż├şvate─żsky pr├şvetiv├ę sady n├ístrojov┬á

Technol├│gia d├┤kazu s┬ánulovou znalos┼ąou m├┤┼że by┼ą zlo┼żit├í. Nie ka┼żd├Ż v├Żvojov├Ż t├şm m├í odborn├ę vedomosti v┬átejto konkr├ętnej oblasti kryptografie. Pou┼ż├şvate─żsky pr├şvetiv├ę sady n├ístrojov ZKP m├┤┼żu pom├┤c┼ą preklen├║┼ą t├║to medzeru a┬áu─żah─Źi┼ą pou┼ż├şvanie technol├│gie aj v├Żvoj├írom z┬ár├┤znych prostred├ş.┬á

Obmedzenia d├┤kazov sp┬ánulovou znalos┼ąou

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou predstavuj├║ jedine─Źn├║ met├│du overovania pravdivosti inform├íci├ş pri ochrane s├║kromia. Poskytnut├í z├íruka v┼íak nie je 100┬á%. Zatia─ż ─Źo pravdepodobnos┼ą overenia, ke─Ć preverovate─ż klame, je zanedbate─żn├í, pou┼ż├şvatelia by si mali uvedomi┼ą, ┼że ZKP nie s├║ nepriestreln├ę.

Okrem toho, algoritmy pou┼ż├şvan├ę d├┤kazmi s┬ánulovou znalos┼ąou vy┼żaduj├║ intenz├şvne v├Żpo─Źtov├ę zdroje. Pri niektor├Żch typoch ZKP s├║ intenz├şvne v├Żpo─Źtov├ę zdroje nevyhnutn├ę, preto┼że si vy┼żaduj├║ ve─ża interakci├ş medzi overovate─żmi a┬ápreverovate─żmi. Pri in├Żch s├║ algoritmy extr├ęmne v├Żpo─Źtovo n├íro─Źn├ę, ─Źo by mohlo sp├┤sobi┼ą obmedzenie aplik├íci├ş pou┼ż├şvaj├║cich ZKP.

Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

D├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou si r├Żchlo z├şskavaj├║ pozornos┼ą kv├┤li jedine─Źn├Żm vlastnostiam ochrany s├║kromia a┬ápotenci├ílu ┼ík├ílovania. Rast├║ce pou┼ż├şvanie tejto technol├│gie vo svete blockchainov, kryptomien a┬áDeFi pravdepodobne prinesie viac inovat├şvnych slu┼żieb, ktor├ę bud├║ pre pou┼ż├şvate─żov ve─żk├Żm pr├şnosom. O─Źak├íva sa, ┼że d├┤kazy s┬ánulovou znalos┼ąou bud├║ hra┼ą k─ż├║─Źov├║ ├║lohu pri vytv├íran├ş ekosyst├ęmov DApp, ktor├ę s├║ bezpe─Źnej┼íie, s├║kromnej┼íie a┬áefekt├şvnej┼íie.

Pre─Ź├ştajte si tie┼ż