┼ák├ílovate─żnos┼ą blockchainu ÔÇô sidechainy a platobn├ę kan├íly
Domov
Články
┼ák├ílovate─żnos┼ą blockchainu ÔÇô sidechainy a platobn├ę kan├íly

┼ák├ílovate─żnos┼ą blockchainu ÔÇô sidechainy a platobn├ę kan├íly

Roz┼í├şren├ę
Zverejnen├ę Feb 20, 2020Aktualizovan├ę Feb 9, 2023
9m

Úvod

┼ák├ílovate─żnos┼ą v┬á┼íir┼íom pon├şman├ş opisuje schopnos┼ą syst├ęmu r├ís┼ą tak, aby dok├ízal zabezpe─Źi┼ą rast├║ci dopyt. Vo svete po─Ź├şta─Źov m├┤┼żete zv├Ż┼íi┼ą v├Żkon svojho po─Ź├şta─Źa inov├íciou jeho hardv├ęru, ─Ź├şm dosiahnete r├Żchlej┼íie vykon├ívanie ur─Źit├Żch ├║loh. Ke─Ć hovor├şme o┬á┼ík├ílovate─żnosti vo svete blockchainov, m├íme na mysli zvy┼íovanie ich kapacity tak, aby dok├ízali spracova┼ą v├Ą─Ź┼í├ş po─Źet transakci├ş.

Protokoly ako Bitcoin maj├║ ve─ża siln├Żch str├ínok. ┼ák├ílovate─żnos┼ą v┼íak nie je jednou z┬ánich. Ak by Bitcoin fungoval v┬ácentr├ílne vlastnenej datab├íze, pre spr├ívcu by bolo relat├şvne jednoduch├ę zv├Ż┼íi┼ą r├Żchlos┼ą a┬ápriepustnos┼ą. Hodnotov├ę priority siete Bitcoin (t.┬áj. odolnos┼ą proti cenz├║re) v┼íak vy┼żaduj├║, aby mno┼żstvo ├║─Źastn├şkov synchronizovalo k├│piu blockchainu.


Probl├ęm ┼ík├ílovate─żnosti blockchainu

Prev├ídzka uzla siete Bitcoin je relat├şvne lacn├í, zvl├ídnu ju aj jednoduch├ę zariadenia. Ke─Ć┼że je v┼íak potrebn├í neust├íla aktualiz├ícia tis├şcov uzlov, existuj├║ ur─Źit├ę obmedzenia s├║visiace s┬áich kapacitou.┬á

Existuje obmedzenie po─Źtu transakci├ş, ktor├ę je mo┼żn├ę spracova┼ą v┬áre┼ąazci, aby ve─żkos┼ą datab├ízy nedosiahla nepraktick├║ ve─żkos┼ą. Ak sa ve─żkos┼ą zv├Ż┼íi pr├şli┼í r├Żchlo, uzly nebud├║ schopn├ę dr┼ża┼ą krok. Navy┼íe, ak s├║ bloky pr├şli┼í ve─żk├ę, nie je mo┼żn├Ż ich r├Żchly prenos v┬ár├ímci siete.

V┬ád├┤sledku toho vznik├í ur─Źit├í slabina. Blockchain mo┼żno prirovna┼ą k┬ávlaku, ktor├Ż vyr├í┼ża v┬ástanoven├Żch intervaloch. V┬áka┼żdom vozni je len obmedzen├Ż po─Źet miest na sedenie. Na z├şskanie l├şstka mus├ş cestuj├║ci po┼żiada┼ą o┬ázaru─Źenie miesta. Ak sa v┼íetci sna┼żia dosta┼ą do vlaku v┬átom istom ─Źase, cena l├şstka bude vysok├í. Podobne sie┼ą upchat├í ─Źakaj├║cimi transakciami bude od pou┼ż├şvate─żov vy┼żadova┼ą zaplatenie vy┼í┼í├şch poplatkov, aby bola ich transakcia zahrnut├í do bloku v─Źas.

Jedn├Żm z┬árie┼íen├ş by bolo zv├Ż┼íi┼ą kapacitu voz┼łov. To by znamenalo viac sedadiel, vy┼í┼íiu priepustnos┼ą a┬álacnej┼íie l├şstky. Nikde v┼íak nie je z├íruka, ┼że sa miesta nezaplnia rovnako ako predt├Żm. Vozne sa nedaj├║ zv├Ą─Ź┼íova┼ą donekone─Źna, rovnako ako limity blokov a┬ápoplatkov gas sa nedaj├║ donekone─Źna meni┼ą. Druh├ę uveden├ę znamen├í, ┼że je drah┼íie, aby uzly zostali v┬ásieti, preto┼że aby zostali synchronizovan├ę, bud├║ potrebova┼ą drah┼í├ş hardv├ęr.

Vitalik Buterin, zakladate─ż siete Ethereum, vytvoril trilemu ┼ík├ílovate─żnosti, v ktorej op├şsal v├Żzvu, ktorej ─Źelia blockchainy. Zast├íva te├│riu, ┼że protokoly musia robi┼ą kompromisy medzi ┼ík├ílovate─żnos┼ąou, bezpe─Źnos┼ąou a┬ádecentraliz├íciou. Tie s├║ do istej miery v┬ározpore. Ak sa pr├şli┼í s├║stred├şte na dve vlastnosti, tretia zostane oslaben├í.

Z┬átohto d├┤vodu mnoh├ş vn├şmaj├║ ┼ík├ílovate─żnos┼ą ako nie─Źo, ─Źo sa m├í dosiahnu┼ą mimo blockchainu, zatia─ż ─Źo bezpe─Źnos┼ą a┬ádecentraliz├ícia by sa mali maximalizova┼ą priamo na samotnom blockchaine.


Ak├ę s├║ rie┼íenia ┼ík├ílovania mimo blockchainu?

┼ák├ílovanie sa t├Żka pr├şstupov, ktor├ę umo┼ż┼łuj├║ uskuto─Ź┼łovanie transakci├ş bez naf├║knutia blockchainu. Protokoly, ktor├ę sa prip├íjaj├║ k┬áre┼ąazcu, umo┼ż┼łuj├║ pou┼ż├şvate─żom odosiela┼ą a┬áprij├şma┼ą finan─Źn├ę prostriedky bez toho, aby sa transakcie objavili v┬áhlavnom re┼ąazci. Pozrieme sa na dve najv├Żznamnej┼íie vylep┼íenia v┬átejto oblasti: sidechain a┬áplatobn├ę kan├íly.


├Üvod k princ├şpu Sidechain

─îo je sidechain?

Sidechain je samostatn├Ż blockchain. Nie je to v┼íak samostatn├í platforma, ke─Ć┼że nejak├Żm sp├┤sobom je prepojen├í na hlavn├Ż re┼ąazec. Hlavn├Ż re┼ąazec a┬ásidechain s├║ interoperabiln├ę. To znamen├í, ┼że akt├şva m├┤┼żu vo─żne pr├║di┼ą z┬ájedn├ęho do druh├ęho.

Na zabezpe─Źenie prenosu prostriedkov existuje viacero sp├┤sobov. V┬ániektor├Żch pr├şpadoch sa akt├şva pres├║vaj├║ z┬áhlavn├ęho re┼ąazca vlo┼żen├şm na ┼ípeci├ílnu adresu. V┬áskuto─Źnosti sa neposielaj├║. Namiesto toho s├║ zamknut├ę na adrese a┬ána sidechain sa vyd├í pr├şslu┼ín├í suma. Jednoduch┼íia (aj ke─Ć centralizovan├í mo┼żnos┼ą) je posla┼ą prostriedky spr├ívcovi, ktor├Ż vymen├ş vklad za prostriedky na sidechaine.


Ako funguje sidechain?

Predpokladajme, ┼że na┼ía priate─żka Alica m├í p├Ą┼ą bitcoinov. Chce ich vymeni┼ą za p├Ą┼ą ekvivalentn├Żch jednotiek (nazvime si ich sidecoin) na sidechaine siete Bitcoin. Pr├şslu┼ín├Ż sidechain pou┼ż├şva obojsmern├ę prepojenie, ─Źo znamen├í, ┼że pou┼ż├şvatelia m├┤┼żu prenies┼ą svoje akt├şva z┬áhlavn├ęho re┼ąazca do sidechain a┬ánaopak.┬á

Nezabudnite, ┼że sidechain je samostatn├Ż blockchain. Tak┼że bude ma┼ą r├┤zne bloky, uzly a┬ámechanizmy overovania. Aby Alica z├şskala svoje sidecoiny, svojich 5┬ábitcoinov po┼íle na in├║ adresu. Adresu m├┤┼że vlastni┼ą niekto, kto po prijat├ş bitcoinov na jej adresu sidechain prip├ş┼íe 5┬ásidecoinov. Pr├şpadne m├┤┼że pou┼żi┼ą nejak├Ż druh nastavenia s┬áminimalizovan├şm d├┤very, kde sa sidecoiny automaticky prip├ş┼íu, ke─Ć softv├ęr zist├ş platbu.


Škálovanie sidechainu


Alice teraz premenila svoje coiny na sidecoiny. Tento proces m├┤┼że kedyko─żvek zvr├íti┼ą a┬áz├şska┼ą svoje bitcoiny sp├Ą┼ą. Teraz, ke─Ć vst├║pila do sidechainu, m├┤┼że vo─żne uskuto─Ź┼łova┼ą transakcie na tomto samostatnom blockchaine. M├┤┼że posiela┼ą sidecoiny alebo ich prij├şma┼ą od in├Żch os├┤b, rovnako ako na hlavnom re┼ąazci.

M├┤┼że napr├şklad zaplati┼ą Bobovi jeden sidecoin za mikinu s┬ákapuc┼łou Binance. Ke─Ć sa bude chcie┼ą vr├íti┼ą k┬ábitcoinu, svoje 4┬ázost├ívaj├║ce sidecoiny m├┤┼że posla┼ą na ┼ípeci├ílnu adresu. Po potvrden├ş transakcie sa odomkn├║ ┼ítyri bitcoiny a┬ádoru─Źia sa na adresu, ktor├║ ovl├ída na hlavnom re┼ąazci.


Pre─Źo sa pou┼ż├şvaj├║ sidechainy?

Mo┼żno sa p├Żtate, ak├Ż m├í toto v┼íetko vlastne zmysel. Pre─Źo Alica nepou┼żije jednoducho blockchain Bitcoin?

Odpove─Ć je, ┼że sidechain dok├í┼że tak├ę veci, ktor├ę Bitcoin nedok├í┼że. Blockchainy s├║ starostlivo navrhnut├ę syst├ęmy kompromisov. Aj ke─Ć je bitcoin najbezpe─Źnej┼íou a┬ádecentralizovanou kryptomenou, jeho priepustnos┼ą nie je najlep┼íia. Zatia─ż ─Źo transakcie bitcoinov s├║ r├Żchlej┼íie ako klasick├ę met├│dy, v┬áporovnan├ş s┬áin├Żmi blockchainov├Żmi syst├ęmami s├║ st├íle relat├şvne pomal├ę. Bloky sa ┼ąa┼żia ka┼żd├Żch 10┬ámin├║t a┬áke─Ć je sie┼ą pre┼ąa┼żen├í, poplatky m├┤┼żu v├Żrazne r├ís┼ą.

Je pravda, ┼że pri mal├Żch ka┼żdodenn├Żch platb├ích pravdepodobne nie je potrebn├í tak├íto ├║rove┼ł zabezpe─Źenia. Ak Alica zaplat├ş za k├ívu, nebude ─Źaka┼ą na potvrdenie transakcie. Zdr┼żiavala by ostatn├Żch ─Źakaj├║cich a┬ák├Żm by sa k┬ánej k├íva kone─Źne dostala, bola by u┼ż studen├í.

Pre sidechainy platia in├ę pravidl├í. V┬áskuto─Źnosti na fungovanie nepotrebuj├║ pou┼ż├şva┼ą algoritmus Proof of Work. M├┤┼żete pou┼żi┼ą ak├Żko─żvek mechanizmus konsenzu, d├┤verova┼ą jedin├ęmu valid├ítorovi, pr├şpadne upravi┼ą ─żubovo─żn├Ż po─Źet parametrov. M├┤┼żete prida┼ą vylep┼íenia, ktor├ę neexistuj├║ na hlavnom re┼ąazci, vyrobi┼ą v├Ą─Ź┼íie bloky a┬ávyn├║ti┼ą r├Żchle vyrovnanie.

Zauj├şmav├ę je, ┼że sidechainy m├┤┼żu ma┼ą dokonca kritick├ę chyby bez toho, aby ovplyvnili fungovanie z├íkladn├ęho re┼ąazca. To im umo┼ż┼łuje, aby sa pou┼ż├şvali ako platformy na experimentovanie a┬ázav├ídzanie funkci├ş, ktor├ę by si inak vy┼żadovali konsenzus v├Ą─Ź┼íiny siete.

Za predpokladu, ┼że pou┼ż├şvatelia s├║hlasia s┬ákompromismi, sidechainy by mohli by┼ą neoddelite─żnou s├║─Źas┼ąou efekt├şvneho ┼ík├ílovania. Neexistuje ┼żiadna po┼żiadavka, aby uzly hlavn├ęho re┼ąazca ukladali ka┼żd├║ transakciu zo sidechainu. Alica m├┤┼że vst├║pi┼ą do sidechainu pomocou jedinej transakcie bitcoinu, uskuto─Źni┼ą stovky transakci├ş sidecoinov a┬ápotom sidechain opusti┼ą. ─îo sa t├Żka blockchainu Bitcoin, uskuto─Źnila iba 2┬átransakcie┬áÔÇô┬ájednu na vstup a┬ájednu na v├Żstup.

Plasma Ethereum je podobn├Ż pr├şpad, m├í v┼íak nieko─żko z├ísadn├Żch rozdielov. Viac inform├íci├ş n├íjdete v┬á─Źl├ínku ─îo je Ethereum Plasma?


Platobn├ę kan├íly┬áÔÇô┬ápredstavenie

─îo je platobn├Ż kan├íl?

Platobn├ę kan├íly sl├║┼żia na rovnak├Ż ├║─Źel ako sidechainy, ─Źo sa t├Żka ┼ík├ílovate─żnosti. V┬áz├ísade s├║ v┼íak ve─żmi odli┼ín├ę. Podobne ako sidechainy, s┬ácie─żom zabr├íni┼ą naf├║knutiu blockchainu, vytl├í─Źaj├║ transakcie z┬áhlavn├ęho re┼ąazca. Na rozdiel od sidechainov v┼íak na ich fungovanie nie je potrebn├Ż samostatn├Ż blockchain.

Platobn├Ż kan├íl pou┼ż├şva smart kontrakt, ktor├Ż pou┼ż├şvate─żom umo┼ż┼łuje vykon├íva┼ą transakcie bez ich zverejnenia v┬áblockchaine. Rob├ş to pomocou softv├ęrovo vyn├║tenej dohody medzi dvomi ├║─Źastn├şkmi.


Ako funguje platobn├Ż kan├íl?

V┬ámodeloch, ako napr├şklad ob─ż├║ben├í sie┼ą Lightning, najsk├┤r obe strany vlo┼żia coiny na adresu, ktor├║ spolo─Źne vlastnia. Toto je adresa s┬áviacer├Żmi podpismi, ktor├í na minutie prostriedkov vy┼żaduje dva podpisy. Tak┼że ak Alica a┬áBob vytvorili tak├║to adresu, finan─Źn├ę prostriedky sa m├┤┼żu presun├║┼ą len na z├íklade s├║hlasu oboch.

Povedzme, ┼że ka┼żd├Ż vlo┼ż├ş 10┬áBTC na adresu, ktor├í teraz obsahuje 20┬áBTC. Bolo by pre nich ─żahk├ę vies┼ą s├║vahu, ktor├í za─Ź├şna t├Żm, ┼że Alica a┬áBob maj├║ po 10┬áBTC. Ak by Alica chcela da┼ą Bobovi coin, mohli by ju aktualizova┼ą tak, aby v┬ánej bolo uveden├ę, ┼że Alica m├í 9┬áBTC a┬áBob m├í 11┬áBTC. Transakciu by nemuseli zverejni┼ą v┬áblockchaine, ke─Ć┼że pokra─Źuj├║ v┬áaktualiz├ícii t├Żchto zostatkov.┬á


ako funguje platobn├Ż kan├íl


Ke─Ć v┼íak pr├şde ─Źas, povedzme, ┼że Alica m├í 5┬áBTC a┬áBob m├í 15┬áBTC. Potom m├┤┼żu vytvori┼ą transakciu, ktor├í odo┼íle tieto zostatky na adresy vo vlastn├şctve str├ín, podp├ş┼íu ju a┬áodo┼íl├║.

Alica a┬áBob mohli dovtedy vo svojej s├║vahe zaznamena┼ą desa┼ą, sto alebo tis├şc transakci├ş. Ale ─Źo sa t├Żka blockchainu, vykonali iba dve oper├ície: jednu pre po─Źiato─Źn├║ transakciu financovania a┬ádruh├║ na prerozdelenie zostatkov, ke─Ć skon─Źia. Okrem t├Żchto dvoch transakci├ş s├║ v┼íetky ostatn├ę transakcie bezplatn├ę a┬átakmer okam┼żit├ę, preto┼że prebiehaj├║ mimo re┼ąazca. Nie je potrebn├ę zaplati┼ą ┼żiadny poplatok ┼ąa┼żiarovi ani ─Źaka┼ą na potvrdenie bloku.

Samozrejme, predpokladom vy┼í┼íie uveden├ęho je, aby obe strany spolupracovali, ─Źo nie je ide├ílna situ├ícia pre ─żud├ş, ktor├ş sa nepoznaj├║. Na potrestanie ka┼żd├ęho pokusu o┬ápodvod v┼íak mo┼żno pou┼żi┼ą ┼ípeci├ílne mechanizmy, tak┼że strany m├┤┼żu bezpe─Źne komunikova┼ą bez toho, aby si museli d├┤verova┼ą.┬á


Smerovanie platieb

Je zrejm├ę, ┼że platobn├ę kan├íly s├║ vhodn├ę pre dve strany, ktor├ę o─Źak├ívaj├║ vysok├Ż po─Źet transakci├ş. Je to v┼íak e┼íte lep┼íie. Sie┼ą t├Żchto kan├ílov je mo┼żn├ę roz┼í├şri┼ą, ─Źo znamen├í, ┼że Alica m├┤┼że zaplati┼ą strane, s┬áktorou nie je priamo spojen├í. Ak m├í Bob otvoren├Ż kan├íl s┬áCarol, Alica jej m├┤┼że zaplati┼ą, ak je kapacita dostato─Źn├í. Prostriedky posunie na Bobovu stranu kan├íla, ktor├Ż ich zase posunie Carol. Ak je Carol prepojen├í s┬á─Ćal┼í├şm ├║─Źastn├şkom, Danom, je mo┼żn├ę urobi┼ą to ist├ę.┬á

Tak├íto sie┼ą sa vyv├şja do distribuovanej topol├│gie, kde sa ka┼żd├Ż prip├íja k┬áviacer├Żm partnerom. Do cie─ża bude ─Źasto existova┼ą viacero tr├ís. Pou┼ż├şvatelia si bud├║ m├┤c┼ą vybra┼ą t├║ najefekt├şvnej┼íiu.┬á


Z├ívere─Źn├ę my┼ílienky

Povedali sme si o┬ádvoch pr├şstupoch ┼ík├ílovate─żnosti, ktor├ę umo┼ż┼łuj├║ vykon├íva┼ą transakcie bez za┼ąa┼żenia z├íkladn├ęho blockchainu. Technol├│gie sidechainov aj platobn├Żch kan├ílov musia e┼íte dozrie┼ą, ─Źoraz viac ich v┼íak vyu┼ż├şvaj├║ pou┼ż├şvatelia, ktor├ş chc├║ ob├şs┼ą nedostatky transakci├ş pou┼ż├şvaj├║cich z├íkladn├║ vrstvu.

Postupom ─Źasu a┬áako sa k┬ásieti prip├íja viac pou┼ż├şvate─żov, je d├┤le┼żit├ę zabezpe─Źi┼ą podporu decentraliz├ície. To je mo┼żn├ę dosiahnu┼ą iba presadzovan├şm limitov na rast blockchainu, aby sa nov├ę uzly mohli ─żahko pripoji┼ą. Z├ístancovia rie┼íen├ş ┼ík├ílovate─żnosti mimo blockchainu veria, ┼że ─Źasom sa hlavn├Ż re┼ąazec bude pou┼ż├şva┼ą iba na z├║─Źtovanie transakci├ş s┬ávysokou hodnotou alebo na prip├íjanie/odp├íjanie sidechainov a┬áotv├íranie/zatv├íranie kan├ílov.