Finansal Risk Nedir?
Ana sayfa
Makaleler
Finansal Risk Nedir?

Finansal Risk Nedir?

Orta Seviye
Yay─▒nlanma: Oct 28, 2019G├╝ncellenme: Feb 9, 2023
6m

─░├žerik


Finansal risk nedir?

K─▒saca finansal risk, para ya da de─čerli varl─▒klar─▒ kaybetme riskidir. Finansal piyasalar ba─člam─▒nda risk, bir ki┼činin al─▒m sat─▒m ya da yat─▒r─▒m yaparken kaybedebilece─či para miktar─▒ olarak tan─▒mlanabilir. Yani risk ger├žek kay─▒p de─čil en nihayetinde kaybedilebilecek tutard─▒r.

Di─čer bir deyi┼čle bir├žok finansal hizmet ya da i┼člem do─čas─▒ gere─či kay─▒p riskine sahiptir ve buna finansal risk ad─▒ verilir. Genel anlamda bu kavram, finansal piyasalar, i┼čletmeler ve idari kurumlar gibi bir├žok farkl─▒ senaryoya uygulanabilir.┬á

Finansal riskleri belirleme ve de─čerlendirme s├╝re├žlerine genellikle risk y├Ânetimi ad─▒ verilir: Fakat risk y├Ânetimi konusunu incelemeye ba┼člamadan ├Ânce finansal risk ve bu riskin pek ├žok t├╝r├╝ hakk─▒nda temel bilgilere sahip olmak ├Ânemlidir.

Finansal riskleri tan─▒mlaman─▒n ve s─▒n─▒fland─▒rman─▒n birden fazla yolu bulunur. Ba┼čl─▒ca ├Ârnekler aras─▒nda yat─▒r─▒m riski, operasyonel risk, uyumluluk riski ve sistemik risk yer al─▒r.


Finansal risk t├╝rleri

Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi finansal riskleri kategorilere ay─▒rman─▒n bir├žok yolu vard─▒r ve bu risklerin tan─▒mlar─▒ kullan─▒ld─▒klar─▒ ba─člama g├Âre b├╝y├╝k farklar g├Âsterebilir. Bu makale yat─▒r─▒m, operasyonel, uyumluluk ve sistemik riskler hakk─▒nda genel bir ├Âzet sunmaktad─▒r.


Yat─▒r─▒m riski

─░sminden de anla┼č─▒laca─č─▒ gibi yat─▒r─▒m riskleri yat─▒r─▒mlar ve al─▒m sat─▒m faaliyetleri ile ili┼čkilidir. Yat─▒r─▒m risklerinin birden fazla t├╝r├╝ vard─▒r fakat bunlar─▒n ├žo─ču piyasa fiyatlar─▒n─▒n dalgalanmas─▒yla ilgilidir. Piyasa, likidite ve kredi risklerini yat─▒r─▒m riski grubunun bir par├žas─▒ olarak kabul edebiliriz.


Piyasa riski

Piyasa riski, bir varl─▒─č─▒n fiyat─▒n─▒n dalgalanmas─▒ ile ili┼čkilidir. ├ľrne─čin, e─čer Alice┬áBitcoin al─▒rsa piyasa riskine maruz kal─▒r ├ž├╝nk├╝┬ávolatilite fiyatlar─▒n d├╝┼čmesine neden olabilir.┬á

Piyasa riski y├Ânetimi, Bitcoin fiyat─▒n─▒n Alice'in pozisyonunun aksi y├Ân├╝nde hareket etmesi durumunda Alice'in ne kadar kayba u─črayaca─č─▒n─▒n de─čerlendirilmesiyle ba┼člar. Bir sonraki ad─▒m, Alice'in piyasa hareketleri kar┼č─▒s─▒nda nas─▒l davranmas─▒ gerekti─čini belirleyecek bir strateji yaratmakt─▒r.

Yat─▒r─▒mc─▒lar genellikle hem do─črudan hem de dolayl─▒ piyasa riskleriyle kar┼č─▒ ka┼č─▒ya kal─▒rlar. Do─črudan piyasa riskleri, bir varl─▒─č─▒n fiyat─▒nda ters y├Ânde de─či┼čim olmas─▒ durumunda tacirin ya┼čayabilece─či kay─▒plarla ili┼čkilidir. Biraz ├Ânceki ├Ârnek do─črudan piyasa riskini temsil etmektedir (Alice fiyatlar d├╝┼čmeden ├Ânce Bitcoin sat─▒n ald─▒).

Di─čer yandan dolayl─▒ piyasa riskleri, ikincil ya da ba─č─▒l riske (├Ârn. daha az belirgin) sahip varl─▒klara ili┼čkindir. Menkul k─▒ymet borsalar─▒nda faiz oran─▒ riskleri genellikle hisse fiyatlar─▒n─▒ dolayl─▒ yoldan etkiler, bu da dolayl─▒ bir risk yarat─▒r.

├ľrne─čin e─čer Bob bir ┼čirket hissesi sat─▒n al─▒rsa, elindeki hisseler dalgalanan faiz oranlar─▒ndan dolayl─▒ olarak etkilenebilir. ┼×irketin, artan faiz oranlar─▒ kar┼č─▒s─▒nda b├╝y├╝mesi ya da karl─▒l─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesi zorla┼čabilir. Bunun yan─▒ s─▒ra, y├╝ksek oranlar di─čer yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ hisselerini satmaya te┼čvik edebilir. Bunu genellikle, elde edecekleri paray─▒ art─▒k s├╝rd├╝rmesi daha masrafl─▒ olan bor├žlar─▒n─▒ kapatmak i├žin kullanmak ├╝zere yaparlar.

Yine de, faiz oranlar─▒n─▒n finansal piyasalar─▒ hem do─črudan hem de dolayl─▒ olarak etkileyebilece─čini belirtmek gerekir. Oranlar menkul k─▒ymetleri dolayl─▒ olarak etkilerken, bonolar─▒ ve di─čer sabit getirili menkul de─čerleri do─črudan etkiler. Dolay─▒s─▒yla faiz oran─▒ varl─▒─č─▒n t├╝r├╝ne ba─čl─▒ olarak hem do─črudan hem de dolayl─▒ bir risk olarak kabul edilebilir.


Likidite riski

Likidite riski, yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ve tacirlerin belirli bir varl─▒─č─▒ fiyatlarda ├Ânemli bir de─či┼čikli─če sebep olmadan h─▒zla satamamas─▒ ya da alamamas─▒ riskidir.

├ľrne─čin Alice'in tanesi 10$'dan 1000 birim kripto para ald─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝n. Fiyat─▒n birka├ž ayl─▒─č─▒na sabit kald─▒─č─▒n─▒ ve kripto paran─▒n hala yakla┼č─▒k 10$'dan i┼člem g├Ârd├╝─č├╝n├╝ varsayal─▒m.

Y├╝ksek hacimli, likit bir bir piyasada Alice 10.000$'l─▒k ├žantas─▒n─▒ h─▒zla satabilir ├ž├╝nk├╝ her bir birim i├žin 10$ ├Âdemeye istekli olan yeteri kadar al─▒c─▒ bulunur. Fakat e─čer piyasa likit de─čilse, her bir birim i├žin 10$ ├Âdemeyi isteyen az say─▒da al─▒c─▒ vard─▒r. Dolay─▒s─▒yla Alice muhtemelen coinlerinin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ daha d├╝┼č├╝k bir fiyattan satmak zorunda kal─▒r.


Kredi Riski

Kredi riski, bor├ž veren ki┼činin kar┼č─▒ taraf─▒n s├Âz├╝n├╝ yerine getirememesinden dolay─▒ para kaybetme riskidir. ├ľrne─čin e─čer Bob Alice'ten bor├ž para al─▒rsa Alice bir kredi riskiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Di─čer bir deyi┼čle, Bob'un Alice'e geri ├Âdeme yapmamas─▒ olas─▒l─▒─č─▒ vard─▒r ve bu olas─▒l─▒─ča da kredi riski ad─▒ verilir. E─čer Bob ├Âdeme yapmazsa, Alice para kaybeder.

Daha geni┼č bir a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda, bir ulusun kredi riskleri ├žok y├╝ksek seviyelere ula┼č─▒rsa bir ekonomik kriz ortaya ├ž─▒kabilir. Son 90 y─▒l─▒n en k├Ât├╝┬áfinansal krizi k─▒smen bir k├╝resel kredi riski yay─▒lmas─▒na ba─čl─▒ olarak meydana gelmi┼čtir.

O zamanlar ABD bankalar─▒ y├╝zlerce kar┼č─▒ taraf─▒n dahil oldu─ču milyonlarca mahsup i┼člemi yapm─▒┼čt─▒r. Lehman Brothers temerr├╝de d├╝┼čt├╝─č├╝nde kredi riski d├╝nyan─▒n her yerine h─▒zla yay─▒lm─▒┼č ve B├╝y├╝k Buhrana sebep olan bir finansal kriz yaratm─▒┼čt─▒r.


Operasyonel Risk

Operasyonel risk, i├ž s├╝re├žler, sistemler ya da prosed├╝rlerdeki hatalar nedeniyle ortaya ├ž─▒kan finansal kay─▒p riskidir. Bu hatalar genellikle ya kazara bir insan hatas─▒ ya da kasti k├Ât├╝ niyetli eylemler sonucunda meydana gelir.┬á

Operasyonel riskleri ortadan kald─▒rmak i├žin b├╝t├╝n ┼čirketlerin periyodik┬ág├╝venlik denetlemeleri yapmas─▒, g├╝venilir prosed├╝rleri kullanmas─▒ ve etkin bir i├ž y├Ânetimi benimsemesi gerekir.

K├Ât├╝ ┼čekilde idare edilen ├žal─▒┼čanlar─▒n ┼čirketlerinin fonlar─▒yla yetki d─▒┼č─▒ al─▒m sat─▒mlar yapt─▒─č─▒ say─▒s─▒z ├Ârnek vard─▒r. B├Âyle bir harekete genellikle hileli ticaret ad─▒ verilir ve d├╝nya ├žap─▒nda ├Âzellikle bankac─▒l─▒k sekt├Âr├╝nde ├žok b├╝y├╝k finansal kay─▒plar─▒n ya┼čanmas─▒na neden olmu┼čtur.

Operasyonel hatalar ┼čirketin operasyonlar─▒n─▒ dolayl─▒ yoldan etkileyen, deprem, f─▒rt─▒na ve di─čer do─čal afetler gibi d─▒┼č olaylardan da kaynaklanabilir.


Uyumluluk Riski

Uyumluluk riski, bir ┼čirket ya da kurumun kendi yetki s─▒n─▒rlar─▒ dahilinde kanunlara ve yasal d├╝zenlemelere uygun hareket etmemesinden kaynaklanan kay─▒plarla ilgilidir. B├Âylesi risklerden ka├ž─▒nmak i├žin bir├žok ┼čirket┬áPara Aklama Kar┼č─▒t─▒ (AML) ve┬áM├╝┼čterini Tan─▒ (KYC) gibi belirli prosed├╝rler kullan─▒r.

Bir hizmet sa─člay─▒c─▒ ya da ┼čirket yasal uyumlulu─ča sahip de─čilse kapat─▒labilir ya da ciddi cezalarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalabilir. Bir├žok yat─▒r─▒m ┼čirketine ve bankaya yasal uyumluluk sorunlar─▒ nedeniyle dava a├ž─▒lm─▒┼č ve ceza uygulanm─▒┼čt─▒r (├Ârn. ge├žerli bir lisansa sahip olmadan ├žal─▒┼čmak). ─░├ž al─▒m sat─▒m ve yolsuzluk da uyumluluk risklerinin yayg─▒n ├Ârneklerindendir.


Sistemik Risk

Sistemik Risk belirli bir olay─▒n, belirli bir piyasada ya da sekt├Ârde olumsuz bir etki yaratmas─▒ olas─▒l─▒─č─▒yla ilgilidir. ├ľrne─čin 2008'de Lehman Brothers'─▒n ├ž├Âkmesi ABD'de ciddi bir finansal krizi tetiklemi┼č, di─čer bir├žok ├╝lke de bu krizden etkilemi┼čtir.

Sistemik riskler ayn─▒ sekt├Ârden ┼čirketler aras─▒ndaki y├╝ksek korelasyondan etkilenir. E─čer Lehman Brothers t├╝m Amerikan finansal sistemiyle bu kadar derinden ba─člant─▒l─▒ olmasayd─▒ iflaslar─▒n─▒n etkisi ├žok daha d├╝┼č├╝k olurdu.

Sistemik risk kavram─▒n─▒ hat─▒rlaman─▒n kolay bir yolu domino etkisini d├╝┼č├╝nmektir. Domino etkisinde bir par├žan─▒n d├╝┼čmesi di─čer par├žalar─▒n da d├╝┼čmesine neden olur.

Kayda de─čer ┼čekilde, k─▒ymetli metal end├╝strisi┬á2008 Finansal Krizinden sonra ├Ânemli ├Âl├ž├╝de b├╝y├╝me g├Âstermi┼čtir. Yani ├že┼čitlendirme, sistemik riskten ka├ž─▒nman─▒n yollar─▒ndan biridir.


Sistemik ve sistematik riskin fark─▒

Sistemik risk, sistematik ya da toplam risk ile kar─▒┼čt─▒r─▒lmamal─▒d─▒r. Sistematik riski tan─▒mlamak daha zordur ve yaln─▒zca finansal olmakla kalmayan ├žok daha geni┼č kapsaml─▒ riskleri ifade eder.┬á

Sistematik risk, enflasyon, faiz oranlar─▒, sava┼člar, do─čal afetler ve ├Ânemli idari politika de─či┼čimleri gibi ├že┼čitli ekonomik ve sosyopolitik etmenlere ili┼čkin olabilir.

En temelde sistematik risk, bir ├╝lkeyi ya da toplumu birden fazla alanda etkileyen olaylarla ba─člant─▒l─▒d─▒r. Buna tar─▒m, in┼čaat, ├╝retim, finans ve di─čer bir├žok sekt├Âr dahil olabilir. Dolay─▒s─▒yla, d├╝┼č├╝k korelasyona sahip varl─▒klar─▒n birle┼čtirilmesiyle sistemik risklerden ka├ž─▒nmak m├╝mk├╝n olsa da, sistematik riskler portfolyonun ├že┼čitlendirilmesiyle engellenemez.


Son fikirler

Bu makalede bir├žok finansal risk t├╝r├╝n├╝n aras─▒ndan yat─▒r─▒m, operasyonel, uyumluluk ve sistemik riskler gibi birka├ž─▒ndan bahsettik. Yat─▒r─▒m risk grubu dahilinde, piyasa riski, likidite riski ve kredi riski kavramlar─▒n─▒ sunduk.

Konu finansal piyasalar oldu─čunda, risklerden tamamen ka├ž─▒nmak imkans─▒zd─▒r. Bir tacirin ya da yat─▒r─▒mc─▒n─▒n yapabilece─či en iyi ┼čey bu riskleri bir ┼čekilde engellemeye ├žal─▒┼čmak ya da kontrol alt─▒nda tutmakt─▒r. Bu nedenle, finansal risklerin ba┼čl─▒ca t├╝rlerinden baz─▒lar─▒n─▒ anlayabilmek etkin bir risk y├Ânetimi stratejisi yaratman─▒n ilk ad─▒mlar─▒ olabilir.

G├Ânderiler Payla┼č─▒n
Hesap olu┼čturun
Hemen bir Binance hesab─▒ olu┼čturarak bilgilerinizi uygulamaya d├Âk├╝n.