Przyk艂ady wykorzystania Blockchain: Sektor publiczny
Strona G艂贸wna
Artyku艂y
Przyk艂ady wykorzystania Blockchain: Sektor publiczny

Przyk艂ady wykorzystania Blockchain: Sektor publiczny

Pocz膮tkuj膮cy
Opublikowane Jun 24, 2019Zaktualizowane Aug 7, 2023
6m
Chocia偶 technologia blockchain zosta艂a zaprojektowana dla聽Bitcoina, to jest ju偶 obecnie聽wykorzystywana w wielu r贸偶nych dziedzinach. Jedn膮 z takich dziedzin jest szeroko poj臋ty sektor publicznego zarz膮dzania. Rozproszone rejestry maj膮 realn膮 szans臋 zmieni膰 charakter administracji publicznej.


Dlaczego rz膮dz膮cy powinny rozwa偶y膰 wdro偶enie technologii blockchain?

Chocia偶 z wykorzystania technologii聽blockchain w dziedzinie zarz膮dzania wynika wiele zalet, istnieje kilka g艂贸wnych powod贸w dla kt贸rych administracja publiczna powinna rozwa偶y膰 jej wykorzystanie. S膮 to m.in zwi臋kszona decentralizacja, lepsza integralno艣膰 danych oraz przejrzysto艣膰 rejestr贸w. Dodatkowo z zalet mo偶na wymieni膰 r贸wnie偶 lepsz膮 wydajno艣膰 retencji danych i obni偶enie koszt贸w operacyjnych.


Decentralizacja i integralno艣膰 danych

Istnieje wiele r贸偶nych sposob贸w i podej艣膰 tworzenia sieci blockchain. Niezale偶nie jednak od sposobu jej utworzenia, ka偶da rozproszona sie膰 wykazuje pewien stopie艅 decentralizacji. Dzieje si臋 tak poniewa偶 rejestry blockchain s膮 utrzymywane przez liczne grono聽w臋z艂贸w komputerowych, kt贸re pracuj膮 w spos贸b synchroniczny - stale waliduj膮c i weryfikuj膮c wprowadzane do rejestru dane. Zasadniczo wi臋c w臋z艂y te stale musz膮 r贸wnie偶 osi膮gn膮膰 konsensus, aby m贸c uzgodni膰 jeden wsp贸lny stan bazy danych, kt贸ry jest zgodny z prawd膮.聽

Sieci blockchain charakteryzuj膮 si臋 r贸wnie偶 mo偶liwo艣ci膮 osi膮gni臋cia wysokiego poziomu niezmienno艣ci zapisanych w nich danych (ang. immutability). W relatywnie 艂atwy spos贸b mo偶na r贸wnie偶 dostosowa膰 je do swoich potrzeb - zapewniaj膮c dost臋p do konkretnych informacji, a w niekt贸rych przypadkach umo偶liwia膰 modyfikacj臋 tych danych przez upowa偶nione strony. W praktyce oznacza to, 偶e ka偶da z jednostek administracji pa艅stwowej (np. ministerstwo, urz膮d miasta) mo偶e w takim systemie pe艂ni膰 rol臋 walidatora. Walidatorzy w sieciach blockchain odpowiedzialni s膮 za proces dystrybucji, weryfikacji i walidacji danych. W艂膮czenie wielu rozproszonych jednostek administracji pa艅stwowej do takiego systemu znacz膮co zmniejszy艂oby 聽prawdopodobie艅stwo manipulacji danymi czy wyst膮pienia oszustw.

Zak艂adaj膮c scenariusz w kt贸rym w rol臋 walidator贸w sieci mog膮 w艂膮cza膰 si臋 r贸wnie偶 organizacje pozarz膮dowe, uniwersytety, a nawet sami obywatele, stopie艅 decentralizacji drastycznie wzro艣nie. Takie podej艣cie daje r贸wnie偶 mo偶liwo艣膰 stworzenia mechanizm贸w zabezpieczaj膮cych przed wyst臋powaniem typowych b艂臋d贸w, takich jak np. b艂臋dy przy wprowadzaniu danych (blok danych, kt贸ry nie posiada podstawowych informacji wymaganych przez sie膰 mo偶e zosta膰 automatycznie odrzucany przez w臋z艂y).

Technologia blockchain mo偶e pewnego dnia odegra膰 znacz膮c膮 rol臋 w procesach wyborczych. Uczciwe i dost臋pne dla wszystkich wybory s膮 jednymi z kamieni w臋gielnych demokracji. Odporno艣膰 sieci blockchain na nieautoryzowan膮 lub niezgodn膮 z prawd膮 zmian膮 danych sprawia, 偶e technologia ta jest idealnym wr臋cz rozwi膮zaniem gwarantuj膮cym, 偶e manipulacja g艂osami w wyborach staje si臋 niemo偶liwa. Blockchain jest r贸wnie偶 w stanie zagwarantowa膰 bezpieczne g艂osowania w formie online. Jedno z pierwszych i g艂o艣niejszych pilota偶owych g艂osowa艅 przy u偶yciu blockchain odby艂o si臋 w Wirginii Zachodniej w Stanach Zjednoczonych w tzw. wyborach 艣rodka kadencji (ang. middterm elections) w kt贸rych to amerykanie decydowali o sk艂adzie Izby Reprezentant贸w i cz臋艣ci Senatu.


Transparentno艣膰

Bazy danych oparte o blockchain mog膮 by膰 wykorzystywane do przechowywania i ochrony rejestr贸w rz膮dowych w spos贸b utrudniaj膮cy manipulowanie lub ukrywanie informacji. W obecnie wykorzystywanym na 艣wiecie modelu przechowywania danych, wi臋kszo艣膰 danych rz膮dowych przechowywana jest w scentralizowanych bazach danych, kt贸re s膮 kontrolowane bezpo艣rednio przez w艂adze. Niekt贸re z tych baz danych znajduj膮 si臋 w r臋kach zaledwie kilku os贸b, co otwiera szerokie pole do manipulacji. Implementacja blockchain sprawia, 偶e proces weryfikacji wprowadzanych danych jak i samego przechowywania danych z rejestru zostaje rozdystrybuowany pomi臋dzy w臋z艂ami - co pozytywnie wp艂ywa na decentralizacj臋.

Rejestry blockchain mog膮 r贸wnie偶 by膰 wykorzystywane jako przejrzyste bazy danych, kt贸re zmniejsz膮 (lub ca艂kowicie usun膮) potrzeb臋 osi膮gania wzajemnego zaufania pomi臋dzy administracj膮 pa艅stwow膮 i obywatelami. Co ciekawe, przydatno艣膰 technologii blockchain jest ju偶 badana i analizowana przez niekt贸re organy europejskie na polu ograniczania spor贸w dotycz膮cych w艂asno艣ci i prowadzenia rejestr贸w w艂asno艣ci. Rozproszony rejestr sprawia, 偶e dost臋p do niego mog膮 uzyska膰 zar贸wno agencje rz膮dowe, jak i obywatele - a ka偶da ze stron jest w stanie bezpiecznie przechowywa膰 kopi臋 oficjalnych dokument贸w czy roszcze艅, pomijaj膮c konieczno艣膰 zaufania komu艣 innemu.

Sieci blockchain s膮 r贸wnie偶 w stanie zapewni膰 sta艂y dost臋p do bazy danych funkcjonariuszom organ贸w 艣cigania i organizacjom rz膮dowym monitoruj膮cym nadu偶ycia w艂adzy czy korupcj臋. Ograniczaj膮c lub eliminuj膮c potrzeb臋 korzystania z po艣rednik贸w w procesie udost臋pniania danych i transakcjach finansowych, implementuj膮c rozwi膮zania blockchain mo偶na znacz膮co utrudni膰 urz臋dnikom pa艅stwowym zaciemnianie lub ca艂kowite ukrywanie nieprawid艂owo艣ci poprzez kierowanie przez nich 艣rodk贸w przez szereg specjalnie do tego celu utworzonych podmiot贸w - o czym jest coraz g艂o艣niej.


Zwi臋kszona wydajno艣膰

Innym powodem przemawiaj膮cym za wykorzystaniem technologii blockchain w sektorze publicznym jest zmniejszenie koszt贸w operacyjnych poprzez maksymalizacj臋 wydajno艣ci pracy instytucji administracyjnych. Bior膮c pod uwag臋 fakt, i偶 administracja pa艅stwowa opiera si臋 na funduszach zgromadzonych od podatnik贸w, wa偶ne jest, aby m膮drze wykorzystywa艂a ona powsta艂y w ten spos贸b bud偶et. Sieci blockchain w po艂膮czeniu z technologi膮 inteligentnych kontrakt贸w (ang. smart contracts) mog膮 zosta膰 wykorzystane na tym polu do automatyzacji wielu zada艅 i zarz膮dzania przep艂ywem pracy, co jest w stanie znacz膮co skr贸ci膰 czas i zmniejszy膰 ilo艣膰 pieni臋dzy wydawanych na wszelkie procesy biurokratyczne.

Chocia偶 ograniczenie wydatk贸w administracji pa艅stwowej jest niezwykle praktyczne, mo偶e r贸wnie偶 przyczyni膰 si臋 do zwi臋kszenia zaufania i zadowolenia obywateli z w艂adzy. Wi臋ksza wydajno艣膰 i ni偶sze koszty prawdopodobnie poskutkowa艂y by r贸wnie偶 osi膮gni臋ciem wy偶szych ocen danego kraju lub regionu w wielu rankingach. Obni偶aj膮c koszty operacyjne, rz膮dz膮cy zyskuj膮 wi臋cej 艣rodk贸w na inwestycje w inne obszary, takie jak edukacja, bezpiecze艅stwo czy 聽publiczna opieka zdrowotna.

Pob贸r podatk贸w, to kolejny kluczowy obszar zarz膮dzania, w kt贸rym mo偶na zastosowa膰 technologi臋 blockchain. W rejestrach opartych na technologii blockchain, transfer 艣rodk贸w pomi臋dzy stronami po spe艂nieniu przez nie okre艣lonych warunk贸w mo偶na zautomatyzowa膰. Zastosowanie blockchain w tej dziedzinie mo偶e spowodowa膰 drastyczne obni偶enie koszt贸w administracyjnych zwi膮zanych ze zbieraniem i dystrybucj膮 艣rodk贸w z podatk贸w oraz egzekwowaniem przepis贸w podatkowych. Dla przyk艂adu, je偶eli Urz膮d Skarbowy wdro偶y艂 by technologi臋 blockchain do przechowywania danych o rozliczeniach podatnik贸w i o samych podatnikach w ramach prywatnej sieci blockchain, to by艂by w stanie zapewni膰 wi臋ksze bezpiecze艅stwo podatnik贸w przed oszustwami, kradzie偶膮 to偶samo艣ci czy wyciekami danych podatkowych.


Wady i ograniczenia

O ile oczywistym jest to, 偶e technologi臋 blockchain mo偶na wykorzysta膰 do poprawy integralno艣ci danych, przejrzysto艣ci i wydajno艣ci, istniej膮 jednak pewne ograniczenia zwi膮zane z wykorzystaniem 艂a艅cuch贸w blok贸w w sektorze publicznym.

Niezmienno艣膰 danych, kt贸ra le偶y u podstaw w spisie zalet blockchain, w pewnych okoliczno艣ciach mo偶e okaza膰 si臋 niekorzystna. Niezmienno艣膰 danych sprawia, 偶e aby system dzia艂a艂 poprawnie, nale偶y podj膮膰 wszelkie mo偶liwe kroki w celu zapewnienia dok艂adno艣ci danych na etapie ich pocz膮tkowego gromadzenia (walidacja) oraz przed ich ostatecznym wprowadzeniem do systemu.聽

Pomimo i偶 niekt贸re z obecnie istniej膮cych implementacji technologii blockchain s膮 zaprojektowane w bardziej elastyczny spos贸b - pozwalaj膮c na zmian臋 danych - to wprowadzenie zmian wi膮偶e si臋 z konieczno艣ci膮 osi膮gni臋cia konsensusu wi臋kszo艣ci waliduj膮cych w臋z艂贸w, co w przypadku sektora publicznego mog艂oby spowodowa膰 powstanie wielu w膮tpliwo艣ci w kwestii stopnia decentralizacji systemu i ostatecznie doprowadzi膰 do nieporozumie艅. Wad臋 t臋 mo偶na jednak szybko rozwi膮za膰 na prywatnych sieciach blockchain, kt贸re nie wymagaj膮 wy偶szych poziom贸w decentralizacji.

Przy tej okazji warto r贸wnie偶 wspomnie膰 o problemie prywatno艣ci. Rekordy dodane do publicznej sieci blockchain staj膮 si臋 na sta艂e dost臋pne dla ka偶dego. Potencjalnym problemem mo偶e by膰 sytuacja w kt贸rej kto艣 nies艂usznie skazany jest usuwany z rejestru przest臋pc贸w. W krajach w kt贸rych tzw. cyfrowe zapomnienie jest ju偶 zapewniane przez prawo, niezmienno艣膰 zapis贸w, kt贸r膮 charakteryzuje si臋 blockchain mo偶e skutkowa膰 naruszeniem obowi膮zuj膮cego prawa lub nawet doprowadzi膰 do precedensu s膮dowego. Potencjalnym rozwi膮zaniem problemu prywatno艣ci mo偶e okaza膰 si臋 implementacja mechanizm贸w spalania (ang. burn), dodatkowych technik kryptograficznych anonimizuj膮cych dane, takich jak聽zk-SNARKs lub innych rodzaj贸w tzw.聽dowod贸w zerowej wiedzy (ang. zero knowledge proofs).

Wreszcie nale偶y zauwa偶y膰, 偶e to sama administracja pa艅stwowa mo偶e stanowi膰 pot臋偶n膮 przeszkod臋 dla adopcji technologii blockchain w swoim sektorze. W wielu przypadkach okazywa艂o si臋 ju偶, i偶 w艂adze po prostu nie rozumiej膮 warto艣ci jakie niesie za sob膮 technologia blockchain, co prowadzi do ignorowania wielu potencjalnych korzy艣ci wynikaj膮cych z jej zastosowania. Jeste艣my r贸wnie偶 w stanie wyobrazi膰 sobie ekstremalne przypadki w kt贸rych rz膮dy, w kt贸rych korupcja jest powszechn膮 i zakorzenion膮 praktyk膮, mog膮 opiera膰 si臋 adopcji blockchain w celu ochrony w艂asnych interes贸w.


Zako艅czenie

Pomimo wspomnianych potencjalnych wad, technologi臋 blockchain mo偶na z powodzeniem zaimplementowa膰 na r贸偶nych poziomach w szeroko poj臋tym zarz膮dzaniu. Pocz膮wszy od zwi臋kszenia przejrzysto艣ci, a sko艅czywszy na usprawnieniu procesu poboru podatk贸w, rozproszone sieci mog膮 pom贸c rz膮dom w bardziej efektywnym dzia艂aniu i budowaniu wi臋kszego poziomu zaufania w艣r贸d swoich obywateli. Chocia偶 wspomniane przez nas potencjalne zastosowania s膮 czysto hipotetyczne, to rz膮dy wybranych kraj贸w podj臋艂y si臋 eksperyment贸w z technologi膮 blockchain.

Zdigitalizowane systemy s膮 wykorzystywane w dziedzinie zarz膮dzania od wczesnych lat 2000., a wi臋c lata przed powstaniem technologii blockchain. Estonia jest wybitnym przyk艂adem kraju, kt贸ry uruchomi艂 sw贸j autorski program cyfrowej to偶samo艣ci ju偶 2002 r. Kraj ten by艂 r贸wnie偶 pionierem na polu wybor贸w internetowych w 2005 r. W 2014 r. z kolei rz膮d Estonii rozpocz膮艂 prace nad innowacyjnym programem聽e-Residency, kt贸ry zak艂ada wykorzystanie blockchain do zarz膮dzania i zabezpieczania cyfrowych danych.